Question: Malkia Kleopatra aliaga dunia mwaka upi?

Kleopatra
Kleopatra (* 69 KK; † 30 KK) alikuwa malkia wa mwisho wa Misri. Alipata elimu nzuri hadi kusema lugha nyingi kama vile Kikopti, Kiarabu, Kiaramo, Kihabeshi, Kifarsi na Kigiriki kama lugha ya mama.

Elizabeti wa Ureno
Elizabeti wa Ureno anayejulikana pia kama Isabela Perez au Isabela wa Aragona (Saragoza, Hispania, 4 Januari 1271 - Estremoz, Ureno,
4 Julai 1336) alikuwa malkia wa nchi (1282-1325) hiyo kabla hajaanzisha jumuia ya kitawa ya Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko karibu na monasteri ya Waklara.

Papa Klementi XIII
Papa Klementi XIII (7 Machi 1693 – 2 Februari 1769) alikuwa papa kuanzia tarehe 6 Julai 1758 hadi kifo chake.

Marcus Aurelius
Marcus Aurelius (26 Aprili, 121 – 17 Machi, 180) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 8 Machi, 161 hadi kifo chake. Alimfuata Antoninus Pius. Mpaka 169 alitawala pamoja na Lucius Verus, na kuanzia 177 alitawala pamoja na mwana wake, Commodus.

Malkia Cixi
Mwaka 1898 katika kipindi cha siasa ngumu alimpindua Kaisari Guangxu akamfunga ndani ya jumba la kifalme akachukua utawala moja kwa moja hadi kifo chake mwaka 1908. Kabla ya kifo chake alimteua mtoto Pu Yi kama Kaisari mpya lakini mapinduzi ya China ya 1911 ilimaliza ufalme wa China na kutangaza jamhuri.

Flaviano wa Kostantinopoli
Baada ya Theodosius II kufa mwaka 450, dada yake Pulkeria alirudi madarakani, akioana na afisa Marchano, ambaye akawa kaisari. Hao wawili walirudisha masalia ya Flaviano Konstantinopoli kwa namna ya "maandamano ya ushindi ... si mazishi".

Helena Mtakatifu
Helena (kwa Kigiriki: Ἁγία Ἑλένη, "Hagía Helénē"; kwa Kilatini: Flavia Iulia Helena Augusta; 250 hivi – 330 hivi) alikuwa mke wa kaisari Constantius Chlorus.

Mnara wa taa
Minara ya taa ya kwanza ilikuwa na moto juu yake na nuru ya moto ilionekana mbali. Mnara wa kwanza unaojulikana vizuri kihistoria ulikuwa Pharos ya Aleksandria nchini Misri uliyojengwa mnamo mwaka 282 KK. Ulisimama hadi mwaka 1303 BK ulipobomolewa na tetemeko la ardhi. Umekadiriwa kuwa na urefu wa mita 115 hadi 160. Wagiriki wa Kale waliuhesabu kati ya maajabu saba ya dunia.

Babeli
Baada ya ushindi wa Aleksanda Mkuu juu ya mfalme Mwajemi Darius III, Babeli ulikuwa chini ya utawala wa Wagiriki. Aleksanda alikufa Babeli mwaka 323 KK katika jumba la kifalme la Nebukadreza.

Spiridoni wa Tremetusia
Spiridoni wa Tremetusia (kwa Kigiriki: Ἅγιος Σπυρίδων; Askeia, Kupro, 270 hivi – Tremetusia 348) alikuwa askofu wa mji huo wa Kupro.

Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko
Hasa katika karne XIV, matunda ya Utawa III ni mengi na ya kila aina: malkia na mapadri, watu wa ndoa na waseja, wakulima na mafundi, waanzilishi wa mashirika na mashujaa wa huruma, wakaapweke, wafiadini n.k. Mbali na watakatifu ambao hatuna hakika kama walijiunga na Utawa III, kuna Elzeario wa Sabran (+1323), aliyeishi na mke wake (Delfina) kwa usafi kamili, malkia Elizabeti wa Ureno (+1336), aliyemaliza maisha yake katika jumuia ya Utawa III, Konrado Confalonieri (+1351) aliyeishi miaka mingi upwekeni, na malkia Birgita wa Sweden (+1373), somo wa Ulaya. Kati ya wenye heri 23 wakumbukwe hasa Anjela wa Foligno (+1309), anayeitwa “mwalimu wa wanateolojia” kwa ubora wa maandishi yake juu ya mang’amuzi ya kiroho, na Raimundo Lull, mwandishi, mwanzilishi wa seminari ya kimisionari na hatimaye mfiadini kwa mikono ya Waislamu (+1316).

Historia ya Wokovu
Hasa kwamba mwaka 64 mfalme Nero alianza dhuluma za serikali dhidi ya Wakristo zilizoendelea mpaka 313, ingawa si mfululizo. Petro na Paulo waliuawa mjini Roma kati ya mwaka huo na mwaka 68, wakiliachia Kanisa la mji huo usimamizi wa makanisa yote. Kuhusu kipindi hicho tuna ushahidi wa vitabu mbalimbali vya Kipagani, vya Kiyahudi na vya Kikristo. Baadhi yake ni vile vya mwisho vya Agano Jipya ambavyo tunataka kuendelea kuvichambua. Waandishi wake pengine walitumia majina ya mitume ili kuyapa nguvu maandiko yao: inawezekana walikuwa warithi wa mamlaka yao na kuendeleza kazi zao. Mkazo wa vitabu hivyo unaelekea miundo ya Kanisa (uchungaji) kuliko umisionari (uvuvi).

Hoteli za Serena
Hoteli ya Serena ya Kampala ni hoteli ya nyota tano iliyozungukwa na [1] ya mabustani na eneo kubwa lenye nyasi nzuri zilizosawa. Hoteli hii ina helipad (sehemu ambayo ndege aina ya helikopta hutua) ya kibinafsi. Hoteli hii pia inajivunia makao 152 ya kibinafsi, pamoja na vyumba 32 ya utendaji na vyumba kuu (Suites) 12, moja ambayo ni ya rais. Hoteli hii ilikuwa sehemu ambao ilichaguliwa kuwa mwenyeji wa Malkia Elizabeth wa II wakati wa mkutano wa Wakuu wa serikali ya Jumuiya ya Madola mwaka wa 2007 (CHOGM 2007). Karibu na Hotelii hii ni kituo cha mkutano cha kimataifa cha Serena cha Kampala ambacho kina uwezo cha kushikilia wajumbe 1500 na uwezo wa kutafsiri kisamtidiga hadi lugha tisa.

Kaizari Karoli V
Karoli V (pia: Carlos I wa Hispania; 24 Februari 1500 – 21 Septemba 1558) alikuwa Kaizari wa Dola Takatifu la Kiroma kuanzia 1519 hadi kujiuzulu mwezi wa Septemba 1556.

Orodha ya mapapa
Miaka ya upapaJina rasmiJina la KilatiniJina la kuzaliwaMahali pa kuzaliwaMaelezo12 Desemba 1254 – 25 Mei 1261Alexander IVPapa Alexander Quartus, Episcopus RomanusRinaldo dei Conti di Segni; Rinaldo ContiAnagni, Italia29 Agosti 1261 – 2 Oktoba 1264Urban IVPapa Urbanus Quartus, Episcopus Romanus Jacques PantaléonTroyes, Ufaransa5 Februari 1265 – 29 Novemba 1268Klementi IVPapa Clemens Quartus, Episcopus RomanusGui Faucoi le Gros Mtakatifu-Gilles, Ufaransa29 Novemba 1268 – 1 Septemba 1271hakuna papa1 Septemba 1271 – 10 Januari 1276Gregori X, Mwenye heri Gregori XPapa Gregorius Decimus, Episcopus RomanusTebaldo ViscontiPiacenza, Emilia-Romagna, ItaliaAlianzisha Mtaguso wa pili wa Lyon, 1274. Sikukuu yake ni 10 Januari.21 Januari 1276 – 22 Juni 1276Inosenti V, O.P. Mwenye heri Inosenti VPapa Innocentius Quintus, Episcopus RomanusPierre de TarentaiseSavoy, UfaransaSikukuu yake ni 22 Juni.11 Julai 1276 – 18 Agosti 1276Adrian VPapa Hadrianus Quintus, Episcopus RomanusOttobuono FieschiGenova, Italia8 Septemba 1276 – 20 Mei 1277Yohane XXIPapa Ioannes Vicesimus Primus, Episcopus RomanusPedro HispanoLisbon, UrenoAlikufa maabara yake ya kisayansi ilipoporomoka. 25 Novemba 1277 – 22 Agosti 1280Nikolasi III,Papa Nicolaus Tertius, Episcopus RomanusGiovanni Gaetano OrsiniRoma, Italia22 Februari 1281 – 28 Machi 1285Martin IVPapa Martinus Quartus, Episcopus RomanusSimon de BrionTouraine, Ufaransa2 Aprili 1285 – 3 Aprili 1287Honorius IVPapa Honorius Quartus, Episcopus RomanusGiacomo SavelliRoma, Italia22 Februari 1288 – 4 Aprili 1292Nikolasi IV, O.F.M.Papa Nicolaus Quartus, Episcopus Romanus Girolamo MasciAscoli Piceno, Marche, Italia4 Aprili 1292 – 5 Julai 1294hakuna papa5 Julai 1294 – 13 Desemba 1294Selestini V, O.S.B. Mtakatifu Selestini VPapa Coelestinus Quintus, Episcopus RomanusPietro da MorroneMolise, ItaliaAlijiuzulu. Sikukuu yake ni 22 Juni.24 Desemba 1294 – 11 Oktoba 1303Bonifasi VIIIPapa Bonifacius Octavus, Episcopus RomanusBenedetto CaetaniAnagni, Italia22 Oktoba 1303 – 7 Julai 1304Benedikto XI, O.P. Mwenye heri Benedikto XIPapa Benedictus Undecimus, Episcopus RomanusNiccolò BoccasiniTreviso, ItaliaSikukuu yake ni 7 Julai.5 Juni 1305 – 20 Aprili 1314Klementi VPapa Clemens Quintus, Episcopus RomanusBertrand de Got Bordeaux, UfaransaUpapa wa Avignon. Alilazimishwa kufuta Shirika la Hekalu kwenye Mtaguso wa Vienne, 1311-1312. 20 Aprili 1314 – 7 Agosti 1316hakuna papa7 Agosti 1316 – 4 Desemba 1334Yohane XXIIPapa Ioannes Vicesimus Secundus, Episcopus RomanusJacques d'Euse; Jacques Duèse Cahors, UfaransaUpapa wa Avignon20 Desemba 1334 – 25 Aprili 1342Benedikto XII, O.Cist.Papa Benedictus Duodecimus, Episcopus Romanus Jacques Fournier Saverdun, UfaransaUpapa wa Avignon7 Mei 1342 – 6 Desemba 1352Klementi VIPapa Clemens Sextus, Episcopus RomanusPierre Roger Limoges, UfaransaUpapa wa Avignon18 Desemba 1352 – 12 Septemba 1362Inosenti VIPapa Innocentius Sextus, Episcopus RomanusÉtienne Aubert; Stefano Aubert Beyssac, UfaransaUpapa wa Avignon28 Septemba 1362 – 19 Desemba 1370Urban V, O.S.B. Mwenye heri Urban VPapa Urbanus Quintus, EpiscopusGuillaume Grimoard; Guillaume de GrimoardLanguedoc, UfaransaUpapa wa Avignon. Sikukuu yake ni 19 Desemba.30 Desemba 1370 – 26 Machi 1378Gregori XIPapa Gregorius Undecimus, Episcopus RomanusPierre Roger de BeaufortLimoges, UfaransaUpapa wa Avignon; alirudi Roma8 Aprili 1378 – 15 Oktoba 1389Urban VIPapa Urbanus Sextus, Episcopus RomanusBartolomeo PrignanoNapoli, ItaliaFarakano la Magharibi2 Novemba 1389 – 1 Oktoba 1404Boniface IXPapa Bonifacius Nonus, Episcopus RomanusPietro TomacelliNapoli, ItaliaFarakano la Magharibi17 Oktoba 1404 – 6 Novemba 1406Inosenti VIIPapa Innocentius Septimus, Episcopus RomanusCosimo Gentile MiglioratiAbruzzo, ItaliaFarakano la Magharibi30 Novemba 1406 – 4 Julai 1415Gregori XIIPapa Gregorius Duodecimus, Episcopus RomanusAngelo CorrerVenice, ItaliaFarakano la Magharibi; alijiuzulu kwenye Mtaguso wa Konstanz.4 Julai 1415 – 11 Novemba 1417hakuna papa11 Novemba 1417 – 20 Februari 1431Martin VPapa Martinus Quintus, Episcopus RomanusOddone ColonnaRoma, ItaliaAlianzisha Mtaguso wa Basel, 14313 Machi 1431 – 23 Februari 1447Eugenio IV, Can.Reg.Papa Eugenius Quartus, Episcopus RomanusGabriele CondulmerVenice, ItaliaAlimvisha taji Mfalme Mkuu Sigismund mjini Roma mwaka 1433.6 Machi 1447 – 24 Machi 1455Nikolasi V,Papa Nicolaus Quintus, Episcopus RomanusTommaso ParentucelliSarzana, Liguria, ItaliaAlimvisha taji Mfalme Mkuu Frederick III mjini Roma mwaka 1452.8 Aprili 1455 – 6 Agosti 1458Kalisti IIIPapa Callistus Tertius, Episcopus RomanusAlfonso de BorgiaXàtiva, Valencia, Hispania Papa wa kwanza kutoka Hispania19 Agosti 1458 – 15 Agosti 1464Pius IIPapa Pius Secundus, Episcopus RomanusEnea Silvio PiccolominiSiena, Italia30 Agosti 1464 – 26 Julai 1471Paulo IIPapa Paulus Secundus, Episcopus Romanus Pietro BarboVenice, Italia9 Agosti 1471 – 12 Agosti 1484Sixtus IV, O.F.M.Papa Xystus Quartus, Episcopus RomanusFrancesco della RovereSavona, ItaliaAliagiza Kikanisa cha Sistina29 Agosti 1484 – 25 Julai 1492Inosenti VIIIPapa Innocentius Octavus, Episcopus RomanusGiovanni Battista CyboGenova, Italia11 Agosti 1492 – 18 Agosti 1503Alexander VIPapa Alexander Sextus, Episcopus RomanusRodrigo de Lanzòl-BorgiaXàtiva, Valencia, HispaniaAligawa dunia yote isiyo Ulaya kati ya Hispania na Ureno mwaka 1493.

Kisoli (ukoo)
Ufalme wa Sulemani, pia inajulikana kama 'Nyumba ya Sulemani', ni tawala la zamani Imperial House Ufalme wa Ethiopia. Wanachama [wa nasaba] wanadai asili ya patrilineal kutoka kwa Mfalme Solomon na Malkia wa Sheba. Hadithi inasema kuwa Malkia] alimzaa [Menelik I baada ya biblically kuelezea ziara ya Sulemani huko [Jerusalem]]. Mnamo 1270, Ufalme wa Zagwe wa Ethiopia uliangamizwa na Okuno Amlak, ambaye alidai asili kutoka kwa Solomoni na kuanzisha zama za Solomonia za Ethiopia. Ufalme huo utaendelea hadi 1974, ukamalizika na coup d'état na uhamisho wa mfalme Haile Selassie.

Kinubi (kundinyota)
Lyra - Kinubi ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Lyra. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Lyr'.
“Lyra” au Kinubi katika mitholojia ya Kigiriki inarejelea habari za mwimbaji Orfeo aliyetumia ala hii ya muziki mara ya kwanza na kwa muziki yake aliweza kufanya hata miti na mawe kucheza na kubadilisha mwendo wa mito. Mke wake alipokufa Orfeo aliingia kuzimuni akamshawishi Hades mungu wa mauti kwa nguvu ya muziki kumruhusu arudishe mke wake katika dunia ya wenye uhai.

Papa Klementi IX
Papa Klementi IX (28 Januari 1600 – 9 Desemba 1669) alikuwa papa kuanzia tarehe 20 Juni 1667 hadi kifo chake.

Viktoria wa Uingereza
Mwaka 1840 aliolewa na Albert wa Saksonia-Coburg na Gotha akazaliana naye watoto 9. Albert aliaga dunia mapema mwaka 1861 akiwa na miaka 42 pekee na Viktoria aliendelea kuonyesha huzuni yake kwa kuvaa nguo za mjane kwa miaka mingi iliyofuata.
Wakati Uingereza ilipopanua utawala wake duniani alipewa pia cheo cha kaisari cha Uhindi. Binti yake wa kwanza aliolewa na Kaisari Wilhelm II wa Ujerumani.

Napoleon Bonaparte
Austria, Urusi, Uingereza na Prussia walipatana kwenye mkutano wa Vienna kumshambulia na kumwondoa. Kabla hawakuwa tayari Napoleon aliwashambulia kwa jeshi jipya. Mapigano yalitokea katika Ubelgiji kati ya vijiji vya Waterloo na Belle Alliance. Jeshi la Waingereza na Waprussia waliwashinda Wafaransa 18 Juni 1815.
Napoleon alikamatwa na Waingereza walioamua kumwondoa kabisa katika Ulaya. Alipelekwa kwenye kisiwa cha St. Helena katika Atlantiki mbele ya pwani la Afrika. Hapa alikufa 5 Mei 1821.

Mfalme Hezekia
Mfalme Hezekia (kwa Kiebrania: יְחִזְקִיָּ֫הוּ, H̱izkiyyahu, H̱izkiyya, Yeẖizkiyyahu, Ḥizqiyyā́hû, Ḥizqiyyā, Yəḥizqiyyā́hû, Hizqiyyahu ben Ahaz; kwa Kigiriki: Ἐζεκίας, "Ezekias") alitawala ufalme wa Yuda kati ya miaka 729 KK na 716 KK pamoja na baba yake mfalme Ahazi, halafu peke yake hadi mwaka 697 KK, tena pamoja na mwanae Manase hadi kifo chake mwaka 687 KK.

Faustina Kowalska
Terehe 5, Aprili 1978, kufuata ombi la Kardinali Karol Wojtyła, Ikulu Takatifu ilibatili ibada ya Huruma ya Mungu kwa namna zilizochipukiza kutoka Maono ya Sista Faustina.
Tarehe 7, Machi 1992 Yohane Paulo II alitoa azimio yake Faustina Kowalska, tena tarehe 21, Disemba 1992 – akatoa azimio la muujiza uliotokana na maombezi wake.
Mnamo 18, Aprili 1993 lilitokea tukio Faustina mwenye heri ambalo liliongozwa na Papa Yohane Paulo II. Kaama muujiza unaohitajika kwa ajili ya kumwinua mtu altareni lilichukuliwa tukio ambapo mwanamke aliyekuwa ameshambuliwa na maradhi ya Lymphedema alipona (Lymphedema (kiingereza), Lymphedema (kifaransa)) .
Tarehe 30, Aprili 2000 uliwadia wakati kwa kumtangaza Faustina mtakatifu, na tukio hili liliongozwa na Papa Yohane Paulo II pia. Sherehe zilifanyika mijini Roma na Kraków. Hapo ndipo sikukuu ya Huruma ya Mungu ilianzishwa Kanisa nzima. Kama muujiza, lilichukuliwa tukio la kumponya padre Mpolandi ventrikali yake ya upande wa kushoto ambayo ilikuwa imeharibiwa ([[Moyo#|http://sw.wikipedia.org/wiki/Moyo#]]). Mnamo tarehe 10, Desemba 2005 kutokana na amri ya Askofu Mkuu Władysław Ziółek, alitangazwa mlinzi mtakatifu wa mji wa Łódź.
[[Category:Waliozaliwa 1905]]
[[Category:Waliofariki 1938]]
[[Category:Mabikira]]
[[Category:Watakatifu wa Polandi]]

Julius Caesar
Gaius Julius Caesar (tamka gayus yulius kaesar[1] - 100 - 44 KK) alikuwa kiongozi wa kisiasa na wa kijeshi wa Roma ya Kale.

Khalifa
Utaratibu wa uongozi wa khalifa ulianzishwa baada ya kifo cha Muhammad mw. 632 na kuishia 3 Machi 1924 katika mapinduzi ya Atatürk.
Mtu wa kwanza aliyetumia cheo hiki alikuwa (Abu Bakr aliyeongoza ummah ya Waislamu baada ya kifo cha Muhammad mwaka 632. Alichaguliwa na viongozi wa Waislamu kwa sababu Muhammad hakumwacha mrithi wala maagizo kuhusu atakayemfuata kama kiongozi.

Papa Klementi IV
Papa Klementi IV (23 Novemba mwaka usiojulikana – 29 Novemba 1268) alikuwa papa kuanzia tarehe 5 Februari 1265 hadi kifo chake.

Elizabeth II wa Uingereza
Alitangazwa kuwa malkia tarehe 6 Februari 1952 mara moja baada ya kifo cha baba yake George VI. Wakati ule alikuwa akitembelea Kenya iliyokuwa bado koloni la Uingereza akatembelea milima ya Aberdare.

Elagabalus
Elagabalus au Heliogabalus (takriban 203 – 11 Machi, 222) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 16 Mei, 218 hadi kifo chake. Alimfuata Macrinus.

Orodha ya mapapa
Miaka ya upapaJina rasmiJina la KilatiniJina la kuzaliwaMahali pa kuzaliwaMaelezo30 – 64/67Petro Mtakatifu PetroPetrus, Apostolusשמעון בן יונה (Shimon ben Yona) Shimon Kipha, CΙΜΗΟΝ ΚΗΦΑC (Simeon Kephas - Simoni Mwamba - Simoni Petro) Bethsaida, GalilayaMtume wa Yesu ambaye alimpa funguo za Ufalme wa Mbinguni, kufuatana na Injili ya Mathayo 16:18-19. Alisulubiwa juu chini; sikukuu yake ni 29 Juni 68(?) – 79(?)Linus Mtakatifu Linus Linus, Episcopus RomanusLinusToscana (Italia ya Kati) Sikukuu yake ni 23 Septemba80(?) – 92Anacletus (Cletus) Mtakatifu AnacletusAnacletus, Episcopus RomanusAnacletusRoma au UgirikiAlifia dini; sikukuu yake ni 26 Aprili 92 – 96/99Klementi I Mtakatifu Klemens IClemens, Episcopus RomanusRomaAlifia dini; sikukuu yake ni 23 Novemba96/99 – 108Evaristus (Aristus) Mtakatifu EvaristusEvaristus, Episcopus RomanusAristusMgirikiInasemekana alifia dini (lakini haijathibitishwa); sikukuu yake ni 26 Oktoba108/109 – 116/119Alexander I Mtakatifu AlexanderAlexander, Episcopus RomanusAlexanderRomaSikukuu yake ni 3 Mei117/119 – 126/128Sixtus I Mtakatifu SixtusXystus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 6 Aprili127/128 – 137/138Telesfori Mtakatifu TelesforiTelesphorus, Episcopus RomanusUgirikiSikukuu yake ni 5 Januari138 – 142/146Hyginus Mtakatifu HyginusHyginus, Episcopus RomanusUgirikiInasemekana alifia dini (lakini haijathibitishwa); sikukuu yake ni 11 Januari142/146 – 157/161Pius I Mtakatifu PiusPius, Episcopus RomanusAquileia, Friuli, ItaliaAlifia dini kwa panga; sikukuu yake ni 11 Julai157 – 163/168Anicetus Mtakatifu Anicetus Anicetus, Episcopus RomanusEmesa, SyriaInsemekana alifia dini (lakini haijathibitishwa); sikukuu yake ni 17 Aprili166 hivi– 170/177Soter Mtakatifu SoterSoterius, Episcopus RomanusFondi, Lazio, ItaliaInasemekana alifia dini; sikukuu yake ni 22 Aprili171/177 – 185/193Eleuteri Mtakatifu EleutherusEleutherius, Episcopus RomanusNikopoli, EpyrusInasemekana alifia dini; sikukuu yake ni 6 Mei186/189 – 197/201Viktor I Mtakatifu ViktaVictor, Episcopus RomanusAfrika ya KaskaziniSikukuu yake ni 28 Julai198/201 – 217/218Zefirino Mtakatifu ZefirinoZephyrinus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 20 Desemba218 – 222Kalisti I Mtakatifu Kalisti ICallistus, Episcopus RomanusAlifia dini; sikukuu yake ni 14 Oktoba222 – 230Urban I Mtakatifu Urban IUrbanus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 25 Mei21 Julai 230 – 28 Septemba 235Ponsyano Mtakatifu PonsyanoPontianus, Episcopus RomanusRomaAlifia dini; sikukuu yake ni 13 Agosti21 Novemba 235 – 3 Januari 236Anterus Mtakatifu AnterusAnterus, Episcopus RomanusUgirikiSikukuu yake ni 3 Januari10 Januari 236 – 20 Januari 250Fabiani Mtakatifu FabianiFabianus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 20 Januari

Dorotheo wa Turo
Alishiriki mtaguso wa kwanza wa Nisea mwaka 325, lakini alifukuzwa na kaisari Julian Mwasi akakae Odyssopolis (Varna, leo nchini Bulgaria) kwenye Bahari Nyeusi. Huko alifia dini yake akiwa na umri wa miaka 107.

Malkia
Katika jamii mbalimbali za Afrika mtawala wa kike alikubaliwa tu. Mifano mashuhuri wa malkia za kiafrika ni "Negiste Negest" Zauditu wa Uhabeshi (alitawala 1916-1930) au Farao wa kike katika historia ya Misri.

Maria wa Kleopa
Maria wa Kleopa (kwa Kigiriki Μαρία ἡ τοῦ Κλωπᾶ, "María hē tou Clōpá") alikuwa mwanamke Myahudi aliyemfuata Yesu Kristo hadi Kalivari (Yoh 19:25).

Orodha ya mapapa
Miaka ya upapaJina rasmiJina la KilatiniJina la kuzaliwaMahali pa kuzaliwaMaelezoMachi 251 – Juni 253Korneli Mtakatifu KorneliCornelius, Episcopus RomanusRoma Sikukuu yake ni 16 Septemba25 Juni 253 – 5 Machi 254Lucius I Mtakatifu Lucius ILucius, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 4 Machi12 Machi 254 – 2 Agosti 257Stefano I Mtakatifu Stefano IStephanus, Episcopus RomanusRomaAlifia dini kwa kukatwa kichwa; sikukuu yake ni 2 Agosti30 Agosti 257 – 6 Agosti 258Sixtus II Mtakatifu Sixtus IIXystus Secundus, Episcopus RomanusUgirikiAlifia dini kwa kukatwa kichwa; sikukuu yake ni 7 Agosti22 Julai 259 – 26 Desemba 268Dionysius Mtakatifu DionysiusDionysius, Episcopus Romanuslabda UgirikiSikukuu yake ni 26 Desemba5 Januari 269 – 30 Desemba 274Felix I Mtakatifu Felix IFelix, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 30 Desemba4 Januari 275 – 7 Desemba 283Eutikiani Mtakatifu EutychianEutychianus, Episcopus RomanusLuniSikukuu yake ni 8 Desemba17 Desemba 283 – 22 Aprili 296Kaio Mtakatifu KaioCaius, Episcopus RomanusDalmatiaSikukuu yake ni 22 Aprili30 Juni 296 – 25 Oktoba 304Marcellinus Mtakatifu MarcellinusMarcellinus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 26 Aprili306 – 16 Januari 309Marcellus I Mtakatifu Marcellus IMarcellus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 16 Januari 18 Aprili 309 – 17 Agosti 309 hiviEusebius Mtakatifu EusebiusEusebius, Episcopus RomanusUgirikiSikukuu yake ni 26 Septemba2 Julai 311 – 10 Januari 314Miltiades Melchiades Mtakatifu MelkiadesMiltiades, Episcopus RomanusAfrika Papa wakati wa Hati ya Milano (313 BK) ilipotolewa na Konstantino Mkuu. Sikukuu yake ni 10 Januari31 Januari 314 – 31 Desemba 335Silvesta I Mtakatifu Silvesta ISilvester, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 31 Desemba au 2 Januari18 Januari 336 – 7 Oktoba 336Marko Mtakatifu MarkoMarcus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 7 Oktoba6 Februari 337 – 12 Aprili 352Julius I Mtakatifu JuliusIulius, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 12 Aprili17 Mei 352 – 24 Septemba 366LiberiusLiberius, Episcopus RomanusRomaPapa wa kwanza ambaye haheshimiwi kama mtakatifu1 Oktoba 366 – 11 Desemba 384Damasus I Mtakatifu Damasus IDamasus, Episcopus RomanusIdanha-a-Nova, Ureno Papa wa kwanza kutoka Ureno. Sikukuu yake ni 11 DesembaDesemba 384 – 26 Novemba 399Siricius Mtakatifu SiriciusPapa Siricius, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 26 Novemba27 Novemba 399 – 19 Desemba 401Anastasius I Mtakatifu AnastasiusPapa Anastasius, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 19 Desemba22 Desemba 401 – 12 Machi 417Inosenti I Mtakatifu Inosenti IPapa Innocentius, Episcopus RomanusAlbano, LazioSikukuu yake ni 12 Machi au 28 Julai18 Machi 417 – 26 Desemba 418Zosimus Mtakatifu ZosimusPapa Zosimus, Episcopus RomanusUgirikiSikukuu yake ni 27 Desemba28/29 Desemba 418 – 4 Septemba 422Bonifasi I Mtakatifu Bonifasi IPapa Bonifacius, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 4 Septemba10 Septemba 422 – 27 Julai 432Selestini I Mtakatifu Selestini IPapa Coelestinus, Episcopus RomanusCampaniaSikukuu yake ni 6 Aprili au 8 Aprili31 Julai 432 – 19 Agosti 440Sixtus III Mtakatifu Sixtus IIIPapa Xystus Tertius, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 28 Machi29 Septemba 440 – 10 Novemba 461Leo I Mtakatifu Leo I Leo Mkuu Papa Leo Magnus, Episcopus RomanusToscanaMwalimu wa Kanisa. Alimshawishi Attila kuacha uvamizi wa Italia; sikukuu yake ni 10 Novemba19 Novemba 461 – 29 Februari 468Hilarius Mtakatifu HilariusPapa Hilarius, Episcopus RomanusSardegnaSikukuu yake ni 17 Novemba au 28 Februari3 Machi 468 – 10 Machi 483Simplicius Mtakatifu SimpliciusPapa Simplicius, Episcopus RomanusTivoli, ItaliaSikukuu yake ni 10 Machi13 Machi 483 – 25 Februari au 1 Machi 492Felix III Mtakatifu Felix IIIPapa Felix Tertius, Episcopus RomanusRomaPengine huhesabiwa kama Felix II. Sikukuu yake ni 1 Machi1 Machi 492 – 21 Novemba 496Gelasius I Mtakatifu Gelasius IPapa Gelasius, Episcopus RomanusAfrikaSikukuu yake ni 21 Novemba24 Novemba 496 – 19 Novemba 498Anastasius IIPapa Anastasius Secundus, Episcopus RomanusRoma22 Novemba 498 – 19 Julai 514Simako Mtakatifu SimakoPapa Symmachus, Episcopus RomanusSardiniaSikukuu yake ni 19 Julai

Ufalme wa Merina
Malkia Rasoherina alitawala kuanzia mwaka 1863 mpaka 1868 na kufuatiwa na Malkia Ranavalona II (1868-1883). Watu hao hawakupinga uendelezaji wa nchi wala hawakuwachukia Wazungu. Sera yao ya nje ililenga uhuru wa nchi yao kwa imani kwamba uendelezaji wa nchi kulingana na wakati usifanywe kwa namna itakayoua mila za Kimalagasi. Hivyo, serikali mpya iliazimia kufanya marekebisho muhimu katika sera za Rahama.

Gordian II
Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus (takriban 192 – 12 Aprili, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 22 Machi, 238 hadi kifo chake. Alijulikana kama Gordian II kwa vile alitawala pamoja na baba yake, Gordian I, wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.

Galba
Servius Suplicius Galba (24 Desemba, 3 KK – 15 Januari, 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 8 Juni, 68 hadi kifo chake. Alimfuata Nero.

Hilarioni wa Gaza
Alipozidi kutembelewa alijitafutia mahali pa mbali zaidi: kwanza Misri, halafu Sicily, Dalmatia na hatimaye Cyprus alipofariki mwaka 371.

Elizabeth I wa Uingereza
Baada ya kuuawa kwa malkia Mkatoliki Mary Stuart mfalme Filipo II wa Hispania aliamua kushambulia Uingereza. Alitengeneza kundi kubwa la jahazi manowari lililowahi kupatikana hadi wakati ule. Lakini wanamaji Waingereza waliweza kuwazuia wasipeleke askari zao kwa nchi kavu. Dhoruba iliharibu baadaye meli nyingi za Wahispania. Ushindi huu ulikuwa msingi wa nafasi kubwa ya Uingereza baharini iliyoendelea kuwepo hadi karne ya 20.

Klemens wa Aleksandria
Titus Flavius Clemens (kwa Kigiriki: Κλήμης Αλεξανδρεύς, Klemes Alexandreus; * mnamo 150 Athens; † mnamo 215 Aleksandria) anayejulikana zaidi kama Klemens wa Aleksandria alikuwa mwanafalsafa na mwanateolojia wa Ukristo katika mji wa Aleksandria (Misri) mwanzoni Mwa karne ya 3.

Karolo Mkuu
Karolo Mkuu (kwa Kilatini: Carolus Magnus; kwa Kijerumani: Karl der Große; kwa Kifaransa: Charlemagne) alizaliwa tarehe 2 Aprili mwaka 742 na kufariki tarehe 28 Januari, 814; alikuwa kwanza mfalme wa Wafranki halafu Kaizari wa Dola takatifu la Roma aliloanzisha.

Vladimir Nabokov
1955 alitoa kitabu kilichoendelea kumfanya mtu maarufu kimataifa na kumpatia mapato makubwa. Riwaya "Lolita" ilisimulia habari za mapenzi kati ya mwanaume mzee na binti mdogo. Baada ya kufaulu vema kiuchumi aliacha kazi yake kwenye chuo kikuu na 1961 akahamia Montreux (Uswisi) pamoja na mke wake alipoaga dunia mwaka 1977.

Adelaide wa Italia
Adelaide wa Italia (takriban 931 – 16 Desemba, 999) alikuwa binti wa Rudolf II, mfalme wa Burgundia. Kwanza aliolewa na Lothar, mfalme wa Italia. Alipofariki Lothar, Adelaide aliolewa na Otto I, mfalme wa Ujerumani. Aliishi maisha matakatifu. Sikukuu yake ni 16 Desemba.

Historia ya Malta
Wanamisalaba hao walikuwa mabwana wa visiwa hadi Napoleoni alipoteka Malta mwaka 1799 akiwa safarini kwenda Misri.

Mke wa Kurusi (kundinyota)
Mke wa Kurusi ilijulikana kwa jina hili kwa miaka mingi na mabaharia Waswahili walioitumia kupata njia baharini wakati wa usiku.
Jina la Mke wa Kurusi lina sehemu mbili; “mke” ni kifupi cha mwanamke na “kurusi” linamaanisha “kiti” kutokana na jina la Kiarabu كرسي kursi. Jina lote ni tafsiri ya Kiarabu ذات الكرسي "dhat al-kursi" yani “Bibi wa kiti” ambayo tena ni tafsiri tu ya Kilatini “mulier sedis” yenye maana hiyihiyo. Yote inarejelea mitholojia ya Ugiriki ya Kale iliyoona hapa picha ya malkia maridadi Cassiopeia akikalia kiti chake cha kifalme. Cassiopeia alikuwa mke wa mfalme Kifausi (Cepheus) akajivunia kuwa yeye mwenyewe na binti yake Mara (Andromeda) ni wazuri kushinda mabinti wa Poseidon mungu wa bahari. Hapo Poseidon aliamua kumwadhibu kwa kutuma dubwana Kestusi dhidi yake. Cassiopeia pamoja na mumewe mfalme Kifausi waliamua kumtua binti Mara-(Andromeda) kama sadaka kwa Ketusi kwa kumfunga kwenye ufuko wa bahari ili aliwe na dubwana huyu lakini shujaa Farisi (Perseus) akaingia kati na kumwokoa. Baadaye wote waliinuliwa angani kama nyota kwa hiyo tunaona Mke wa Kurusi (Cassiopeia) jirani na kundinyota za Kifausi na Mara, halafu Ketusi na Farisi aliyekuja kumwokoa Mara katika simulizi ya mitholojia..

Farisi (kundinyota)
Katika mitholojia ya Kigiriki Farisi alikuwa shujaa aliyeua dubwana Ketusi na kumwokoa Andromeda. Baadaye wote pamoja na wazazi wa Andromeda mfalme Kifausi na malkia Cassiopeia waliinuliwa angani kama nyota . Farisi alikuwa mwana wa Zeus na Danaë. Aliwahi kumshinda dubwana Medusa aliyeweza kubadilisha kila kiumbe kuwa jiwe kwa kumwangalia tu lakini Farisi alikata kichwa chake. Baadaye alimwokoa Andromeda aliyefungwa kwa nyororo kwa mwamba kwenye ufuko wa bahari ili atolewe sadaka kwa Kestusi.
Farisi ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK kwa jina Kassiopeia. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Perseus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Per'.

Kaisari Nero
Kaisari Nero (jina kamili kwa Kilatini: "Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus") alizaliwa tarehe 15 Desemba 37 akajiua tarehe 9 Juni 68, baada ya kutawala Dola la Roma kuanzia tarehe 13 Oktoba 54. Alimfuata Kaisari Klaudio akafuatwa na Kaisari Galba.

Waklara
[[Papa Inosenti VIII]] (1484-1492) alimruhusu (1489) [[Beatriche wa Silva Meneses]] (+1490) aunde monasteri ya Kibenedikto aina ya Citeaux kwa heshima ya Bikira Maria [[Mkingiwa Dhambi ya Asili]] (Imaculata Concepcion). Baada ya mwanzilishi kufariki, [[Papa Aleksanda VI]] (1492-1503) akawaruhusu hao masista [[Wakonsesioni]] wafuate kanuni ya Klara na kuunda monasteri nyingine, halafu [[Papa Julius II]] (1503-1513) akawapatia kanuni mpya (1511) ambayo inafanana nayo, lakini inaruhusu mali ya monasteri na kulegeza mfungo. Hata hivyo wakaachwa chini ya Ndugu Wadogo wakapewa fadhili zote za Waklara (1520). Ndiyo sababu wanaorodheshwa pamoja na Utawa II. Hao wakastawi sana Ulaya na [[Amerika]] hadi leo.

Papa Klementi XII
Papa Klementi XII (7 Aprili 1652 – 6 Februari 1740) alikuwa papa kuanzia tarehe 12 Julai 1730 hadi kifo chake.

Saint Helena
Tangu 1673 Kampuni ya Kiingereza ya India ya Mashariki ilitawala kisiwa kama kituo cha safari za merikebu ya matanga kubwa kati ya Uingereza, Afrika ya Kusini na India. Kampuni ilianzisha mji wa Jamestown na mashamba makubwa ya mboga kwa ajili ya mabaharia waliopita. Kwa ajili hiyo watumwa Waafrika walipelekwa Saint Helena; baada ya mwisho wa utumwa katika karne ya 19 pia wafanyakazi Wachina.
Jina la Saint Helena lilijulikana kote duniani kutokana na kuwa mahali pa kufungwa kwa Kaisari Napoleon I. wa Ufaransa. Napoleon alikuwa kiongozi aliyeogopwa sana na kutawala sehemu kubwa ya Ulaya kwa miaka kadhaa mwanzoni wa karne ya 19.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Abdullatif Abdalla Sayyid Aidarusi Joseph R. Alila Karen Blixen aka Isak Dinesen (1885-1962) Rocha Chimera Yusuf Dawood Anne Gathuo Mwangi Gicheru Moraa Gitaa Muyaka bin Haji al-Ghassany Elspeth Huxley (1907-1997) Francis Imbuga Billy Kahora Parselelo Kantai Petro Kareithi Jomo Kenyatta (1892? -1978) Leonard Kibera Bella McFarland Marjorie McGoye Charles Mangua Sam Mbure Mwana Kupona binti Msham Micere Mugo (1942 -) Henry Muoria Wahome Muthahi (-2003) Joseph Muthee Meja Mwangi (1948 -) Ahmad Nassir (Malenga wa Mvita) Hilary Ngweno Rebeka Njau (1930 -) Chacha Nyaigotti-Chacha (1952 -) Asenath Bole Odaga Atieno Odhiambo (1945 -) Margaret Ogola Grace Ogot (1930 -) Henry Ole Kulet (1946 -) Yvonne Adhiambo Owuor mshindi Caine Prize 2003 Mwangi Ruheni Wanda Simon (jina halisi Nichola Muraguri) Halejoetse Tsehlana MG Vassanji (1950 -) Ngugi wa Mirii (1951 -) Thiong'o wa Ngugi (1938 -) Koigi Wamwere (1949 -) Daniel Wabala Binyavanga Wainaina mshindi Caine Prize 2002 (1971 -) Ken Walibora Kyallo W. Wamitila (1966 - ), mshindi wa Tuzo Jomo Kenyatta (2001), (2005) na (2007) Gakaara Wanjau Omar Babu "Abu Marjan" - mshindi wa Pili wa tuzo la Jomo Kenyatta (Kiswahili Adult Fiction 2009) Elijah Kaberia (1983 - ) Mwenda Mbatiah Kithaka Wa Mberia Bitugi Matundura Stanley Gazemba Kinyanjui Kombani Jason Kap Kirwok John Kobia Timothy Kinoti M'ngaruthi

Felista Mtakatifu
Felista (kutoka Kilatini "Felicitas" - " Heri ") ni mmoja wa mashahidi wa imani ya Kikristo waliouawa tarehe 7 Machi 203 mjini Karthago wakati wa dhuluma dhidi ya Wakristo chini ya serikali ya Kaisari Septimius Severus (193-211).

Cleopa David Msuya
Cleopa David Msuya (amezaliwa 4 Novemba 1931) ni mwanasiasa kutoka nchi ya Tanzania.Wilaya ya Mwanga Mkoa wa Kilimanjaro,Tarafa ya Usangi. Alikuwa Waziri Mkuu mara mbili, 7 Novemba 1980 hadi 24 Februari 1983, na tena 7 Desemba 1994 hadi 28 Novemba 1995.
Kwa sasa ameshastaafu siasa ingawa bado anashika nyadhifa mbali mbali serikalini.

Giovanni da Palestrina
Aliaga dunia tarehe 2 Februari 1594, akazikwa katika Basilika la Mt. Petro. Maandishi kwenye kaburi lake yanamsifu kuwa "Musicae princeps" ("Mtemi wa muziki“).

Kaizari Traian
Marcus Ulpius Nerva Traianus (18 Septemba, 53 – 9 Agosti, 117) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 28 Januari, 98 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Nerva na akafuatwa na Kaizari Hadrian.

Kleofa
Kleofa anaheshimiwa kama mtakatifu: na Waorthodoksi tarehe 30 Oktoba, na Wakatoliki tarehe 25 Septemba, na Wakopti tarehe 10 Novemba.

Kalenda ya Gregori
Tatizo kwa maisha ya kanisa lilikuwa ya kwamba tarehe ya Pasaka liliendelea kusogea nyuma polepole na haikufuata tena utaratibu uliowekwa na mtaguso wa Nikea. Azimio hili katika mwaka 325 BK lilisema ya kwamba Pasaka itasheherekewa Jumapili ya kwanza baada ya mwezi mpevu wa kwanza baada ya 21 Machi (tarehe ya sikusare machipuo ambayo ni siku ya usawa wa mchana na usiku hivyo mwanzo wa majira ya kuchipua katika kaskazini ya dunia). Wakati wa Papa Gregori XIII tarehe ya sikusare ilikuwa imewahi siku 10 na kufika tayari 11 Machi! Kwa sababu hiyo mtaguso wa Trento wa kanisa katoliki katika mwaka 1563 uliamua kusahihisha kalenda.

Orodha ya mapapa
Miaka ya upapaPichaJina rasmiJina la KilatiniJina la kuzaliwaMahali pa kuzaliwaMaelezo6 Julai 1758 – 2 Februari 1769Klementi XIIIPapa Clemens Tertius Decimus, Episcopus RomanusCarlo della Torre RezzonicoVenice, Veneto, Italia19 Mei 1769 – 22 Septemba 177470pxKlementi XIV, O.F.M. Conv.Papa Clemens Quartus Decimus, Episcopus RomanusGiovanni Vincenzo Antonio GanganelliSant'Arcangelo di Romagna, ItaliaAlifuta Shirika la Yesu.15 Februari 1775 – 29 Agosti 1799Pius VIPapa Pius Sextus, Episcopus RomanusGiovanni Angelo BraschiCesena, ItaliaAlilaumu Mapinduzi ya Ufaransa na kufukuzwa na jeshi la Kifaransa kuanzia 1798 hadi kifo chake.14 Machi 1800 – 20 Agosti 1823Pius VII, O.S.B.Papa Pius Septimus, Episcopus RomanusBarnaba ChiaramontiCesena, ItaliaAlifukuzwa na jeshi la Kifaransa kutoka 1809 hadi 1814.28 Septemba 1823 – 10 Februari 1829Leo XIIPapa Leo Duodecimus, Episcopus RomanusAnnibale Sermattei della GengaFabriano, Marche, Italia31 Machi 1829 – 1 Desemba 1830Pius VIIIPapa Pius Octavus, Episcopus RomanusFrancesco Saverio CastiglioniCingoli, Marche, Italia2 Februari 1831 – 1 Juni 1846Gregori XVI, O.S.B. Cam.Papa Gregorius Sextus Decimus, Episcopus Romanus Bartolomeo Alberto CappellariBelluno, Veneto, Italia16 Juni 1846 – 7 Februari 1878Pius IX, ' Mwenye heri Pius IXPapa Pius Nonus, Episcopus RomanusGiovanni Maria Mastai-FerrettiSenigallia, Marche, ItaliaAlifungua Mtaguso wa kwanza wa Vatikano. Sikukuu yake ni 22 Juni.20 Februari 1878 – 20 Julai 1903Leo XIIIPapa Leo Tertius Decimus, Episcopus RomanusGioacchino Vincenzo Raffaele Luigi PecciCarpineto Romano, Lazio, Italia4 Agosti 1903 – 20 Agosti 1914Pius X Mtakatifu Pius XPapa Pius Decimus, Episcopus RomanusGiuseppe Melchiorre SartoRiese, Treviso, Veneto, ItaliaSikukuu yake ni 21 Agosti.3 Septemba 1914 – 22 Januari 1922Benedikto XVPapa Benedictus Quintus Decimus, Episcopus RomanusGiacomo Della ChiesaGenova, Italia6 Februari 1922 – 10 Februari 1939Pius XIPapa Pius Undecimus, Episcopus RomanusAchille Ambrogio Damiano RattiDesio, Milan, ItaliaAliutia sahihi Mkataba wa Laterano na Italia ulioanzisha Vatikani kuwa nchi inayojitegemea.2 Machi 1939 – 9 Oktoba 1958Pius XII Mtumishi wa Mungu Pius XIIPapa Pius Duodecimus, Episcopus RomanusEugenio Maria Giuseppe Giovanni PacelliRoma, Italia28 Oktoba 1958 – 3 Juni 1963Yohane XXIII Mtakatifu Yohane XXIIIPapa Ioannes Vicesimus Tertius, Episcopus RomanusAngelo Giuseppe RoncalliSotto il Monte, Bergamo, ItaliaAlifungua Mtaguso wa pili wa Vatikano; pengine huitwa "Papa Mwema". Sikukuu yake ni 11 0ktoba.21 Juni 1963 – 6 Agosti 1978Paulo VI Mwenye heri Paulo VIPapa Paulus Sextus, Episcopus RomanusGiovanni Battista Enrico Antonio Maria MontiniConcesio, Brescia, Italia Papa wa mwisho aliyevishwa Tiara. Sikukuu yake ni 26 Septemba.26 Agosti 1978 – 28 Septemba 1978Yohane Paulo I Mtumishi wa Mungu Yohane Paulo IPapa Ioannes Paulus Primus, Episcopus RomanusAlbino LucianiForno di Canale (sasa Canale d'Agordo), Veneto, Italia Papa wa kwanza aliyetumia majina mawili.16 Oktoba 1978 – 2 Aprili 2005Yohane Paulo II Mtakatifu Yohane Paulo IIPapa Ioannes Paulus Secundus, Episcopus RomanusKarol Józef WojtyłaWadowice, PolandPapa wa kwanza kutoka Poland na wa kwanza asiye Mwitalia baada ya miaka 455. Sikukuu yake ni 22 Oktoba.

Kinga wa Hungaria
Papa Aleksanda VIII alimtangaza mwenye heri mwaka 1690. Halafu Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu tarehe 16 Juni 1999.

Margareta wa Hungaria
Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka katika tarehe ya kifo chake, 18 Januari.

Elizabeth I wa Uingereza
Elizabeth aliaga dunia mwaka 1603 akiwa na umri wa miaka 69.

Aleksander Mashuhuri
Mwaka 336 KK mfalme Filippo aliuawa na mlinzi wake. Aleksander kijana wa miaka 20 alitangaziwa mfalme mpya kwa msaada wa jemadari Antipater. Aliagiza kuuawa kwa maafisa wa babake waliosambaza uvumi kuwa Aleksander aliuwa ameshiriki jatika uuaji wa babake. Mwaka huohuo alikutana na mabalozi wa miji ya Ugiriki walioapa kumtii.

Hedwiga wa Poland
Tangu zamani anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu na msimamizi wa kila malkia. Papa Yohane Paulo II ndiye aliyemtangaza rasmi mwenye heri tarehe 8 Agosti 1986 na mtakatifu tarehe 8 Juni 1997.

Sklerosisi ya sehemu nyingi
Mwanamke aitwaye Halldora aliyeishi Iceland karibu mwaka wa 12000 alipoteza uwezo wake wa kuona na kutembea kwa ghafla lakini baada ya kuwaomba watakatifu, aliweza kupata tena uwezo wake wa kuona na kutembea. Mtakatifu Lidwina wa Schiedam (mwaka wa 1380–1433), aliyekuwa mtawa wa kike Mholanzi anaweza kuwa mmoja wa watu waliojulika bayana kuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi. Tangu umri wa miaka 16 hadi kifo chake akiwa na umri wa miaka 53, alikuwa na vipindi vya maumivu, udhaifu wa miguu na kupoteza uwezo wa kuona—dalili zinazoashiria sklerosisi ya sehemu nyingi. Visa vyote viwili vimepelekea pendekezo la nadharia tete ya "jeni ya Viking" kwa uenezaji wa ugonjwa huu.

Orodha ya mapapa
Miaka ya upapaJina rasmiJina la KilatiniJina la kuzaliwaMahali pa kuzaliwaMaelezo23 Machi 752 – 25 Machi 752 Hakuwekwa wakfu kama Papa.Papa mteule StefanoStephanusPengine huhesabiwa kama Stefano II. Alifariki siku tatu baada ya uchaguzi wake bila kuwekwa wakfu kama Papa. Aliingizwa katika orodha ya mapapa karne ya 16 lakini aliondolewa tena mwaka 1961. Kwa hiyo haangaliwi na Kanisa Katoliki kama papa.26 Machi 752 – 26 Aprili 757Stefano IIPapa Stephanus Secundus, Episcopus RomanusRomaMara nyingine huhesabiwa kama Stefano III29 Mei (?) 757 – 28 Juni 767Paulo I Mtakatifu Paulo IPapa Paulus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 28 Juni1 Agosti (?) 767 – 24 Januari 772Stefano IIIPapa Stephanus Tertius, Episcopus RomanusSiciliaPengine huhesabiwa kama Stefano IV1 Februari (?) 772 – 25 Desemba 795Adrian IPapa Hadrianus, Episcopus RomanusRoma26 Desemba 795 – 12 Juni 816Leo IIIPapa Leo Tertius, Episcopus RomanusRoma22 Juni 816 – 24 Januari 817Stefano IVPapa Stephanus Quartus, Episcopus RomanusRomaPengine huhesabiwa kama Stefano V25 Januari 817 – 11 Februari 824Paskali I Mtakatifu Paskali IPapa Paschalis, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 11 Februari8 Mei 824 – Agosti 827Eugenio IIPapa Eugenius Secundus, Episcopus RomanusRomaAgosti 827 – Septemba 827ValentinoPapa Valentinus, Episcopus RomanusRoma 827/828 – 25 Januari 844Gregori IVPapa Gregorius Quartus, Episcopus RomanusRoma25 Januari 844 – 27 Januari 847Sergius IIPapa Sergius Secundus, Episcopus RomanusRomaJanuari 847 – 17 Julai 855Leo IV, O.S.B. Mtakatifu Leo IVPapa Leo Quartus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 17 Julai855 – 17 Aprili 858Benedikto IIIPapa Benedictus Tertius, Episcopus RomanusRoma24 Aprili 858 – 13 Novemba 867Nikolasi I Mtakatifu Nikolasi I Nikolasi MkuuPapa Nicolaus Magnus Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 13 Novemba14 Desemba 867 – 14 Desemba 872Adrian IIPapa Hadrianus Secundus, Episcopus RomanusRoma14 Desemba 872 – 16 Desemba 882Yohane VIIIPapa Ioannes Octavus, Episcopus RomanusRoma16 Desemba 882 – 15 Mei 884Marinus IPapa Marinus, Episcopus RomanusGallese, Viterbo, Italia17 Mei 884 – Septemba 885 hiviAdrian III Mtakatifu Adrian IIIPapa Hadrianus Tertius, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 8 JulaiSeptemba 885 – 14 Septemba 891Stefano VPapa Stephanus Quintus, Episcopus RomanusRomaPengine huhesabiwa kama Stefano VI6 Oktoba 891 – 4 Aprili 896FormosusPapa Formosus, Episcopus RomanusOstia11 Aprili 896 – 26 Aprili 896Bonifasi VIPapa Bonifacius Sextus, Episcopus RomanusRoma22 Mei 896 – Agosti 897Stefano VIPapa Stephanus Sextus, Episcopus RomanusPengine huhesabiwa kama Stefano VIIJulai/Agosti 897 – Novemba 897RomanusPapa Romanus, Episcopus RomanusGallese, Viterbo, ItaliaDesemba 897 – 897/898Theodoro IIPapa Theodorus Secundus, Episcopus RomanusRoma;Januari 898 – Januari/Mei 900Yohane IX, O.S.B.Papa Ioannes Nonus, Episcopus RomanusTivoli900 – 903Benedikto IVPapa Benedictus Quartus, Episcopus RomanusRomaJulai 903 – Septemba 903Leo VPapa Leo Quintus, Episcopus RomanusArdea29 Januari 904 – 14 Aprili 911Sergius IIIPapa Sergius Tertius, Episcopus RomanusRoma 911 – 913Anastasius IIIPapa Anastasius Tertius, Episcopus RomanusRomaJulai/Novemba 913 – Machi 914LandoPapa Lando, Episcopus RomanusSabina, ItaliaMachi/Aprili 914 – Mei/Juni 928Yohane XPapa Ioannes Decimus, Episcopus RomanusTossignano, Imola, Emilia-RomagnaMei/Juni 928 – Desemba 928/Januari 929Leo VIPapa Leo Sextus, Episcopus RomanusRomaJanuari 929 – Februari 931Stefano VIIPapa Stephanus Septimus, Episcopus RomanusRomaPengine huhesabiwa kama Stefano VIIIMachi 931 – Januari 936Yohane XIPapa Ioannes Undecimus, Episcopus RomanusRomaJanuari 936 – 13 Julai 939Leo VII, O.S.B.Papa Leo Septimus, Episcopus RomanusRoma14 Julai 939 – Oktoba 942Stefano VIIIPapa Stephanus Octavus, Episcopus RomanusRomaPengine huhesabiwa kama Stefano IX30 Oktoba 942 – Mei 946Marinus IIPapa Marinus Secundus, Episcopus RomanusRoma10 Mei 946 – Desemba 955Agapiti IIPapa Agapetus Secundus, Episcopus RomanusRoma16 Desemba 955 – 14 Mei 964Yohane XIIPapa Ioannes Duodecimus, Episcopus RomanusOctavian22 Mei 964 – 23 Juni 964Benedikto VPapa Benedictus Quintus, Episcopus RomanusAlichaguliwa na watu wa Roma baada ya kifo cha Yohane XII, wakati Leo VIII alipoteuliwa na Mfalme Mkuu Otto; mwaka 964 Benedikto alijiuzulu na Leo alibaki Papa.Julai 964 – 1 Machi 965Leo VIIIPapa Leo Octavus, Episcopus RomanusRomaAliteuliwa na Mfalme Mkuu Otto mwaka 963 dhidi ya Yohane XII na Benedikto V. Alibaki papa pekee baada ya kujiuzulu kwa Benedikto V. 1 Oktoba 965 – 6 Septemba 972Yohane XIIIPapa Ioannes Tertius Decimus, Episcopus Romanus19 Januari 973 – Juni 974Benedikto VIPapa Benedictus Sextus, Episcopus RomanusAliuawaOktoba 974 – 10 Julai 983Benedikto VIIPapa Benedictus Septimus, Episcopus RomanusDesemba 983 – 20 Agosti 984Yohane XIVPapa Ioannes Quartus Decimus, Episcopus RomanusPietro CampanoraPavia, Lombardia, ItaliaAgosti 985 – Machi 996Yohane XVPapa Ioannes Quintus Decimus, Episcopus RomanusRoma3 Mei 996 – 18 Februari 999Gregori VPapa Gregorius Quintus, Episcopus RomanusBruno wa Carinthia Papa wa kwanza kutoka Ujerumani2 Aprili 999 – 12 Mei 1003Silvesta IIPapa Silvester Secundus, Episcopus RomanusGerbert d'Aurillacmkoa wa Auvergne, Ufaransa Papa wa kwanza kutoka Ufaransa

Kleopatra
Mwaka 37 alipokuwa mtawala wa nusu ya mashariki ya dola la Roma alirudi kwa Kleopatra akamwoa mwaka 37 hata kama kisheria Mroma hakuruhusiwa kuwa na wake wengi. Katika agano lake Marcus aliwapa watoto wa Kleopatra majimbo katika mashariki.

Kinga wa Hungaria
Kinga wa Hungaria au wa Polandi (pia Kunegunda, Kunigunda, Kioga, Zinga) (Esztergom, Hungaria, 5 Machi 1224 – 24 Julai 1292) alikuwa malkia, binti mfalme Bela IV wa Hungaria, na mke wa Boleslao V wa Polandi.

Go-Toba wa Japani
Go-Toba (6 Agosti, 1180 – 28 Machi, 1239) alikuwa mfalme mkuu wa 82 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Takahira", na alikuwa mwana wa nne wa Tenno Takakura. Mwaka wa 1183 alimfuata kaka yake, Antoku, ila Antoku akakataa kujiuzulu, yaani kulikuwa wafalme wawili hadi kifo chake Antoku 1185. Go-Toba akaendelea kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 1198. Aliyemfuata kama Tenno ni mwana wake Tsuchimikado.

Augusto
Mwaka 42 KK walifaulu kuwashinda wauaji wa Caesar waliokaa Ugiriki na baadaye waligawana eneo la dola kati yao: Octavianus alikuwa mkuu wa sehemu ya magharibi na Marcus Antonius mkuu wa sehemu za mashariki alipomwoa Kleopatra malkia wa Misri.

Kaizari Nerva
Marcus Cocceius Nerva (8 Novemba, 30 – 27 Januari, 98) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 18 Septemba, 96 hadi kifo chake. Alimfuata Domitian.

Malkia Cixi
Kaisari mpya alikufa mapema 1875 kabla hajamzaa mrithi. Hivyo mpwa mdogo wa Cixi aliteuliwa kuwa kaisari mpya Guangxu. Tena Cixi alichukua nafasi ya mjane wa Kaisari kwa niaba ya mtoto hadi 1889.

Maria wa Kleopa
Anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe 24 Aprili.

Emily Ruete
Emily Ruete (30 Agosti 1844 – 29 Februari 1924)[1] alizaliwa Zanzibar kama “Salama binti Said’’, pia aliitwa Sayyida Salme [2], Malkia wa Zanzibar na Oman. Alikuwa mtoto wa mwisho kati ya 36 kwenye familia ya Sayyid Said bin Sultan Al-Busaid, Sultani wa Zanzibar, Muscat na Oman. Pia ni mwandishi wa kitabu kiitwacho Memoirs of an Arabian Princess from Zanzibar.

Julius Caesar
Caesar hakuwa na watoto ila huyu mwana wa Kleopatra asiyekuwa Mroma. Kabla ya kifo chake alikuwa amempanga mtoto mpwa wake Oktaviano. Huyu Oktaviano -aliyejulikana baadaye kama Augusto na mtawala wa kwanza wa Dola la Roma- alilipiza kisasi chake katika kipindi cha vita ya wenyewe kwa wenyewe na kuua wapinzani wote wa Caesar.

Elzeari wa Sabran
Mwaka 1323 alitumwa kama balozi kwa mfalme wa Ufaransa ili kumuomba binti yake Maria wa Valois (1309-1332) aolewe na Charles. Kwenye ikulu alijenga wote kwa maadili yake ya kishujaa. Kisha kufanikisha mpango huo alifariki hukohuko.
Alitangazwa mtakatifu kwa hati ya Papa Urban V (ambaye Elzeari alikuwa amemsimamia kwenye sakramenti), na kwa utekelezaji wa Papa Gregori XI mwaka 1371 hivi.

Antoni Maria Claret
Mwaka 1869, Claret alirudi tena Roma kuandaa Mtaguso wa kwanza wa Vatikano. Kutokana na afya yake kutokuwa nzuri, alikwenda Prades (Ufaransa), ambako alikuwa bado akisumbuliwa na Wahispania maadui wake; muda si mrefu baada ya kuacha abasia ya Wasitoo huko Fontfroide, Narbonne, kusini mwa Ufaransa, alifariki dunia tarehe 24 Oktoba 1870 akiwa na umri wa miaka 63.

Napoleon Bonaparte
Napoleon alijiuzulu tar. 11 Aprili 1814. Washindi hawakumfunga ndani lakini kwa heshima walimpa kisiwa cha Elba (Italia) kama himaya yake ndogo alipotakiwa kukaa bila kuondoka na kuitawala kama mtemi. Mdogo wake wa mfalme wa mwisho wa Ufaransa aliyeuawa katika mapinduzi alipewa taji la Mfalme wa Ufaransa kwa jina la Louis XVI.

Gordian I
Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus au Gordian I (takriban 159 – 12 Aprili, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na mwana wake Gordian II, kuanzia 22 Machi, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Maximinus Thrax ambaye waliasi dhidi yake.

Klelia Barbieri
Baba yake alifariki wakati Klelia alipokuwa na umri wa miaka 8 tu, naye akawa anamsaidia mama kupata riziki, lakini pia alikazana kusali.

30 Oktoba
Tarehe 30 Oktoba ni siku ya 303 ya mwaka (ya 304 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 62.
Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu ya mtakatifu Serapioni wa Antiokia, askofu, ya mtakatifu Jermano wa Capua, askofu, na ya mtakatifu Anjelo wa Acri, padri

Kleopatra
Caesar alirudi Roma na Kleopatra pamoja na mtoto alimfuata mwaka 44 alikuwako Roma wakati wa uuaji wa Caesar akarudi tena Misri.

Julius Nepos
Julius Nepos (takriban 430 – 480) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwezi wa Juni 474 hadi 28 Agosti, 475. Alimfuata Glycerius. Baada ya kuondoshwa madarakani aliendelea kutambuliwa kama Kaizari katika sehemu za Dalmatia ambapo alikaa, na za Gallia hadi kifo chake. Tarehe ya kifo chake haijulikani kwa uhakika.

Hippokrates
Hippokrates (Kigiriki Ἱπποκράτης; * mnamo 460 KK kisiwani Kos; † mnamo 370 KK mjini Larisa (Ugiriki)) alikuwa mganga mashuhuri wa Ugiriki ya Kale. Hadi leo waganga hufuata kiapo kinachosemekana kilitungwa na Hippokrates.

Malkia Cixi
Malkia Cixi wa China (29 Novemba 1835 – 15 Novemba 1908) alikuwa mwanamke Mchina aliyeshika utawala wa China kwa miaka mingi wakati wa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20. Cheo chake rasmi ilikuwa "mjane wa kaisari" (mjane wa kifalme) akatawala kwa kushika mamlaka kwa niaba ya Kaisari wa nasaba ya Qing aliyekuwa mdogo mno. Katika mapokeo ya China ya Kale mama wa mtoto wa kifalme aliyerithi cheo cha baba alitawala kwa niaba ya mtoto kwa muda baada ya kifo cha Kaisari kama mtoto alikuwa bado mdogo.

Papa Marcello I
Papa Marcello I alikuwa papa kuanzia mwezi wa Mei au Juni 308 hadi kifo chake mwaka wa 309. Alimfuata Papa Marcellinus aliyekufa wakati wa dhuluma ya Kaisari Diokletiano dhidi ya Wakristo.

Ufaransa
Mwaka 1814 alipaswa kusalimu amri, akapelekwa kwenye kisiwa cha Elba (Italia); aliporudi barani na kujaribu kuwa mkuu wa Ufaransa tena, jeshi lake lilishindwa katika mapigano ya Waterloo mwaka 1815 na Napoleon akawa mfungwa kwenye kisiwa cha St Helena hadi kifo chake.

Maajabu ya dunia
Mara ya kwanza majengo ya ajabu yaliorodheshwa na mwandishi Herodoti mnamo 450 KK. Ilhali maandiko yake hayakuhifadhiwa, habari hii inatokana na waandishi wengine waliomrejea. Kulikuwa na orodha tofauti lakini ile inayojulikana na kutajwa zaidi ni ile ya Antipater wa Sidon

Julius Caesar
Lakini mwaka 49 KK Caesar aliongoza wanajeshi lake warudi Italia. Pompeius na wapinzani wake walitoka Roma wakaenda Ugiriki iliyokuwa jimbo la Kiroma. Mwaka 48 KK Caesar akachaguliwa tena kuwa Konsul. Akamfuata Pompeius kwa jeshi lake akamshinda katika mapigano. Pompeius alikimbia kwenda Misri lakini mfalme Ptolemaio XIII alimwogopa Caesar akamwua Pompeius akampatia Caesar kichwa chake alipofika Misri. Caesar alikutana na dada yake Ptolemaio Kleopatra akampenda na kuzaliana naye mwana wake pekee. Akamsaidia Kleopatra kuwa malkia na mtawala wa Misri.

Mwangaza unaoonekana
Chanzo cha vipimo hivi ni kazi ya Hipparchos wa Nikaia mtaalamu wa Ugiriki ya Kale. [4] Aliorodhesha nyota kufuatana na ung'avu akazipanga nyota angavu zaidi kwenye daraja la kwanza, zile zilizoonekana hafifu zaidi katika madaraja ya pili, tatu na kadhalika hadi daraja la sita. Orodha yake ilikuwa msingi wa kitabu mashuhuri cha Almagest cha Klaudio Ptolemaio kilichoendelea kuwa msingi wa utaalamu wa nyota hadi mwisho wa karne ya 16 na kazi za Nicolaus Kopernikus, Galileo Galilei na Johannes Kepler.

Elizabeti wa Hungaria
Elisabeth wa Hungaria (kwa Kijerumani Heilige Elisabeth von Thüringen, kwa Kihungaria Árpád-házi Szent Erzsébet), alizaliwa Pressburg, Hungaria (leo Bratislava, Slovakia) tarehe 7 Julai 1207, akafariki tarehe 17 Novemba 1231)[1] alikuwa malkia mdogo wa Thuringia kutoka Ufalme wa Hungaria. Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Walutheri na Waanglikana kama mtakatifu.[2]

Elizabeti wa Hungaria
Maisha ya Elizabeti yalibadilika kabisa tarehe 11 Septemba 1227 kutokana na kifo cha Ludwig, akiwa safarini Otranto, kwenda kujiunga na Vita vya msalaba. Alipopata habari, Elizabeti alisema, "Amekufa. Amekufa. Kwangu ni kama kwamba ulimwengu wote umekufa."[6]

Waklara
Huo “mtindo wa maisha” ukakubaliwa na Kardinali mlinzi (1252) halafu na Inosenti IV (1253). Klara akapewa hati yake kitandani akaibusu; siku mbili baadaye akafa akiishika mikononi, wakihudhuria Leo, Angelo na Ginepro, “wenzi watatu” wa Fransisko; pia alijaliwa faraja za [[Bikira Maria na wanawake watakatifu kadhaa. Mazishi yalihudhuriwa na Papa, Makardinali, Ma[[askofu]] na wengineo. Inosenti IV alitaka ziimbwe sala za watakatifu ma[[bikira]] badala ya zile za wafu, ila akakubali shauri la Kardinali mlinzi la kufuata taratibu zilizopangwa kabla mtu hajatangazwa mtakatifu.

Kaizari Geta
Publius Septimius Geta (7 Machi, 189 – Desemba 211) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwaka wa 209 hadi kifo chake. Kwanza alitawala pamoja na baba yake, Septimius Severus, na baada ya kifo chake, pamoja na kaka yake Caracalla aliyemuua.

Filipo II wa Masedonia
Filipo II wa Masedonia (kwa Kigiriki: Φίλιππος Β΄ ὁ Μακεδών, "Phílippos II ho Makedṓn"; 382 KK – 336 KK) alikuwa mfalme wa Masedonia katika Ugiriki wa Kale kuanzia mwaka 359 KK hadi alipouawa.

Euklides
Euklides (takr. 365 KK - 300 KK, kwa Kigiriki Εὐκλείδης, Eukleidēs, yaani Mashuhuri, kwa Kiingereza Euclid[1]) alikuwa mwanahisabati wa Misri ya Kale. Anaitwa pia Euklides wa Aleksandria ili kumtofautisha na Euklide wa Megara, akihesabiwa pia kati ya wataalamu wa Ugiriki ya Kale maana mji wa Aleksandria nchiniMisri iliundwa na Wagiriki na kukaliwa na Wagiriki hasa kwa karne nyingi, hivyo inahesabiwa zaidi kama sehemu ya utamaduni wa Ugiriki kuliko Misri.

Kifausi (kundinyota)
Katika mitholojia ya Ugiriki ya Kale alikuwa mfalme wa Ethiopia na mume wa malkia Cassiopeia (Mke wa Kurusi) aliyejivunia kuwa yeye mwenyewe na binti yake Mara "()" ni wazuri kushinda mabinti wa Poseidon mungu wa bahari. Hapo Poseidon aliamua kumwadhibu kwa kutuma dubwana Ketusi dhidi yake. Kifausi pamoja na malkia yake waliamua kumtoa binti Mara (Andromeda) kama sadaka kwa Ketusi kwa kumfunga kwenye ufuko wa bahari ili aliwe na dubwana huyu lakini shujaa Farisi "()" akaingia kati na kumwokoa. Baadaye wote waliinuliwa angani kama nyota kwa hiyo tunaona Kifausi (Cepheus) jirani na kundinyota za Mke wa Kurusi (Cassiopeia) na Mara, halafu Ketusi na Farisi aliyekuja kumwokoa Mara katika simulizi la mitholojia.

Filomena wa Roma
Filomena wa Roma (10 Januari 291 - 10 Agosti 304) alikuwa bikira wa ukoo tawala wa Corfu (Ugiriki) ambaye alianza kuheshimika kama mtakatifu mfiadini baada ya masalia kupatikana mnamo Mei 1802 katika Mahandaki ya Priscilla, Roma, Italia. Paliandikwa "Pax Tecum Filumena" (yaani "Amani kwako, Filomena"). Kabla ya hapo hakujulikana, lakini baadaye heshima ya Wakatoliki na Waorthodoksi wengi kwake imestawi sana hadi leo sehemu nyingi za dunia ikisaidiwa na njozi na miujiza iliyotokea kwa kuomba sala zake.

Papa Klementi VII
Papa Klementi VII (26 Mei 1478 – 25 Septemba 1534) alikuwa papa kuanzia 19 Novemba 1523 hadi kifo chake.

Nasaba
Historia ya Misri ya Kale hupangwa kufuatana na nasaba 33 za mafarao wake hadi malkia Kleopatra.

Papa Gregori X
Tarehe 8 Julai 1673 Papa Klementi XI alimtangaza mwenye heri. Sikukuu yake hadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Sikukuu ya msalaba
Hadithi zilizoenea sana zinadai mwaka 326 msalaba halisi wa Yesu uligunduliwa na mtakatifu Helena wa Konstantinopoli, mama wa Kaisari Konstantino I, alipohiji Yerusalemu. Hapo kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu lilijengwa mahali penyewe, kwa amri ya Helena na Konstantino, na sehemu ya msalaba iliachwa huko, ila sehemu nyingine zilipelekwa Roma na Konstantinopoli.

Margareta Mtakatifu wa Uskoti
Mtakatifu Margareta wa Uskoti (1046 – 1093) alikuwa malkia wa Uskoti kama mke wa mfalme Malkolm III.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Mchezo wa Ng'ombe ulianzia nchi gani?

Mchezo wa ng'ombe
Historia ya desturi hii inarudi nyuma hadi zamani za Dola la Roma watu walipopenda kuwa na maonyesho ya mapambano ya wanyama pori, ama ya wenyewe kwa wenyewe au zaidi ya watu dhidi ya wanyama hawa. Maonyesho haya yalifanyika katika uwanja wa mji kwa mfano uwanja wa Koloseo huko Roma. Desturi hii imepotea kila sehemu ya eneo la kale la Dola la Roma kwa sababu ilipingwa na kanisa la kikristo isipokuwa Hispania na Ureno.

Michezo ya Afrika Nzima
Michezo ya Afrika Nzima (pia huitwa Michezo ya Afrika au Michezo ya Pan Afrika) ni tukio la michezo mbalimbali ya mataifa ya Afrika linalofanyika kila miaka minne, linaloandaliwa na Muungano wa Kamati za Kitaifa za Olimpiki za Afrika (ANOCA). Mataifa yote yanayoshiriki lazima yawe yanatoka katika bara la Afrika.

Mchezo
Ushahidi wa kwanza wa michezo ni wa mwaka 2600 hivi KK na kwa sasa baadhi yake imeenea duniani kote

Ufalme wa Kasanje
Dola la Kasanje lilikuwa ufalme wa Kibantu katika miaka 1620 hadi 1910 hivi kandoni kwa mto Kwango, upande wa kaskazini wa nchi ya kisasa ya Angola. Lilianzishwa na viongozi kutoka Dola la Lunda.

Michezo ya Afrika Nzima
Mnamo Julai mwaka wa 1965, makala ya kwanza yalifanyika Brazzaville, nchini Congo, sasa ikijulikana kama michezo ya All-Africa. Kutoka mataifa 30, idadi ya wanariadha karibu 2500 walishiriki. Misri ilishikilia nafasi ya kwanza kwa kuwa na idadi kubwa ya medali.

Nigeria
Tangu karne ya 12 kuna habari za falme za Ife na Oyo katika kusini magharibi zilizoundwa na Wayoruba. [8][9] and 14th[10] Ife ilianza kukaliwa na watu tangu karne ya 9 na utamaduni wake ulitengeneza sanamu mashuhuri za terakota na bronzi. [8].

Kipindupindu
Mnamo miaka 1816-1826 kulikuwa na janga la kwanza la kipindupindu mkoani Bengal, nchini India. Waingereza 10,000 na Wahindi walikufa.[5]

Mpagazi
Katika historia ya kibinadamu watu yaani wapagazi walikuwa njia ya kusafirisha mizigo kwa muda mrefu. Katika Asia, Ulaya na Afrika ya Kaskazini wanyama walipatikana walioweza kuchukua kazi hii kama vile farasi, punda, ng'ombe au ngamia. Lakini katika sehemu kubwa ya Afrika na pia Amerika utamaduni asilia ulitegemea nguvu ya wapagazi wa kibinadamu. Pia katika maeneo penye milima mikali au misitu minene penye matope wanayama wa kubebea mizigo walishindwa na mizigo ilitegemea nguvu ya kibinadamu.

Urundi
Urundi (kwa tahajia ya Kifaransa pia Ouroundi) ni jina la kihistoria kwa nchi ya Burundi. Wajerumani waliita nchi "Urundi" walipoanza kueneza utawala wao juu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani wakaitawala kwa njia ya . Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia eneo hili lilivamiwa na jeshi la Ubelgiji kutoka koloni ya Kongo ya Kibelgiji na kuwa eneo la kudhaminiwa chini Ubelgiji baadaye. Wabalgiji wakaitawala pamoja na Rwanda kwa jina la "Ruanda-Urundi" hadi uhuru kwenye mwaka 1962 na tangu wakati ule nchi inaitwa rasmi "Burundi".

Waidakho
Licha ya kuwa mchezo wa kutumbuiza watu,pia ni sehemu ya mila zao ambapo hufanyika katika sherehe yeyote ya matanga na pia kwenye sherehe zingine za kitamaduni.Mchezo huu huusisha ng'ombe dume na hufanyika mathalani asubuhi na mapema.

Wahehe
Shina la Wahehe linaanzia kwa mtu aliyeitwa Mufwimi (yaani Mwindaji), ambaye mababu walisimulia kwamba alitokea nchini Ethiopia. “Mufwimi alipita akiwinda kutoka Ethiopia, Kenya kabla ya kuingia Tanganyika na kujikuta yupo Usagara na hatimaye eneo la Nguluhe-Dabaga akipitia Ikombagulu, himaya ya Chifu Mwamududa ambaye alikuwa akitawala kabila la Wakombagulu, lililokuwa na watu wachache. Wengi walimfananisha Mufwimi na mtu wa kabila la Wakamba kutoka Kenya kutokana na umbile lake kubwa.”

Hifadhi ya Taifa ya Tsavo Magharibi
Karne ya kumi na tisa, Wapelelezi kutoka Uingereza na Ujerumani walirekodi kuwa watu ambao sasa tunawaita Orma na Waata wakati wa safari zao kupitia "nyika," walionekana kama maadui katika maslahi yao. Kuanzia mwisho wa karne ya kumi na tisa / na mapema karne ya ishirini, Waingereza walianza juhudi za pamoja kuwa wakoloni wa ndani ya Kenya na wakajenga reli ya Uganda kupitia Tsavo mwaka wa 1898. Ujenzi ulikwama kwa muda kwa sababu "simba walao wandamu" waliwashambulia wajenzi wa reli na simba hao walijulikana baada kama wala watu wa Tsavo.

Ng'ombe
Bos primigenius, Ng'ombe †Bos p. africanus, Ng'ombe-mwitu wa Afrika – imekwisha sasa Bos p. indicus, Ng'ombe wa Uhindi (Zebu) †Bos p. namadicus, Ng'ombe-mwitu wa Uhindi – imekwisha sasa †Bos p. primigenius, Ng'ombe-mwitu – imekwisha sasa Bos p. taurus, Ng'ombe wa Ulaya (Cattle)

Kuruka kamba
Kuruka kamba ni mchezo asilia wa watoto hasa. Kamba inashikwa kwa mikono na kuzungushwa juu ya kichwa na chini ya miguu. Kichocheo cha mchezo ni kuruka sawa wakati kamba inafika chini. Inachezwa katika nchi nyingi, pia katika Afrika ya Mashariki.

Ng'ombe (kundinyota)
Ng'ombe (pia Tauri, kwa Kilatini na Kiingereza "") ni jina la kundinyota kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia yetu.

Ndembezi
Ndembezi ni kijiji chenye historia ndefu sana ikirudi nyuma katika kipindi cha kabla ya kuingia wageni. Kijiji cha Ndembezi kilikuwa makao ya Msaidizi wa Mtawala wa nchi ya Nyawa ambapo makao makuu yake yalikuwa katika kijiji cha Ulaya.

Mchezo wa ng'ombe
Mchezo wa Ng'ombe ni desturi inayojulikana hasa katika nchi za Hispania na Ureno, pia katika maeneo ya jirani ya Ufaransa kusini na katika koloni za zamani za Hispania huko Amerika ya Kilatini kama Meksiko. Imekuwa pia mila ya pekee kwenye Kisiwa cha Pemba, Tanzania. Kila mahali ni mashindano kati ya wanadamu na fahali wa ng'ombe lakini kuna taratibu tofautitofauti.

Kiyombe
Kiyombe ni lugha ya Kibantu nchini Angola inayozungumzwa na Wayombe. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyombe imehesabiwa kuwa watu 39,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyombe iko katika kundi la H10.

Soka kwa ajili ya Urafiki
Tembo wa  Afrika

Pierre Brazza
Brazza aliona ubaya wa utaratibu huu katika eneo jirani la Kongo ya Ubelgiji ambako wenyeji walifanywa kuwa kama watumwa waliolazimishwa kukusanya mpira wa miti au meno ya tembo badala ya kodi waliyodaiwa; lakini makampuni yaliwalazimisha bila huruma na kutoa adhabu kali kama idadi ya mpira n.k. haikutosha kwa mahitaji ya kampuni, tena kwa kuongeza kisai kilichotakiwa kukusanywa mara kwa mara. Upinzani wowote ulikandamizwa kinyama.

Muhindi
Katika Afrika mmea huu ulifika kupitia Wareno. Maelezo ya jina la muhindi/mhindi yaani etimolojia yake kuna wezekano mkubwa ya kwamba jina hili linahifadhi imani ya Wazungu ya kuwa Kolumbus alifika Uhindini ya Asia na Wahispania pamoja na Wareno waliendelea kuita nchi mpya "India" kwa miaka mingi. Hivyo nafaka kutoka "India" ile iliingia katika Kiswahili kwa jina lililolingana na imani ya Wareno kuhusu asili yake. Jina hili ni sawa na jina la Kifaransa "froment des Indes" (ngano ya Uhindi) au "Indian corn" jinsi inavyoitwa katika Kiingereza cha Marekani (kwa kawaida leo kifupi "corn"). Lakini katika nchi nyingi jina la Kiindio la "maiz" limeenea kutoka neno la Kiindio "mahiz" katika lugha ya taino kwenye kisiwa cha Haiti. Ilhali historia ya kufika kwa muhindi katika Afrika ya Mashariki haijulikani kikamilifu kuna pia uwezekano ya kwamba wenyeji walijua ni nafaka kutoka mbali na wenyewe walichagua jina "Uhindi" kama ishara ya asili ya mbali. [1][2][3]

Onyi Papa Jey
Onyi Papa Jey alianza kucheza orutu akiwa katika shule ya msingi. Alilazamika kukatiza masomo yake katika shule ya sekondari ya Tonga kwa kukosa karo. Alijunga na bendi ya Tony Nyadundo mwaka wa 1999 na kutumbuiza naye mwaka wa 2002. Baadaye,alijiumga na kundi la wachezaji wa kitamaduni wa Nyamolo kwa muda. Pia,aliongoza bendi ya Langasta Stars mjini Eldoret kwa kipindi cha mwaka mmoja. Baadaye,alizuru pamoja na Jack Nyadundo (kakake mkubwa Tony Nyadundo) nchini Kenya na Tanzania. Akiwa Tanzania ,aliunda bendi za Super Suba na Koleko Newface. Aliondoka Tanzania baada ya miaka mitatu na kujiunga tena na kundi la wachezaji wa kitamaduni la Nyamolo kabla ya kujitenga kivyake.

Historia ya Wasangu
Waarabu walipokuwa wanaingia katika nchi ya Usangu waliingia kufanya biashara. Hawa Waarabu walikuwa wanauza nguo, magobole, baruti na shanga. Kutoka kwa Wasangu, Waarabu walipata meno ya tembo. Hapo awali mbuga zote za Usangu zilikuwa na wanyama wa kila aina na ndovu walienea kila mahali katika mbuga hizi za Usangu, kwa hiyo ilikuwa rahisi sana kwa Wasangu kuwaua tembo na kupata meno yao ili wayauze kwa Waarabu.

Wala watu wa Tsavo
Mnamo Machi 1898, wakati wa ujenzi wa Reli ya Kenya-Uganda, mhandisi John Henry Patterson aliongoza ujenzi wa daraja juu ya Mto Tsavo nchini Kenya. Wakati wa ujenzi huu, wafanyikazi wengi wa India waliuawa na simba wawili wa kiume (Simba wa Tsavo), ambao walivamia watu hemani mwao na kuwararua. Wajenzi hawa walijenga maboma yenye kuta za miiba kuzunguka hema zao ili kuwaepuka wala-watu hawa; lakini simba hawa waliweza kujipenyeza. Patterson alijaribu mara kadhaa kuwawekea mitego na kuwafukuza usiku kutika mtini. Baaada ya majaribio mengi bila mafanikio, hatimaye alimpiga risasi mmoja wao mnamo 9 Desemba 1898. Wiki tatu baadaye, mnyama wa pili alipatikana na kuuawa. Idadi kamili ya watu waliouawa na wanyama hawa haijadhihirika. Wakati wa uhai wake, Patterson alitoa takwimu nyingi tofauti tofauti, moja ikikisia kwamba kulikuwa na waadhiriwa wengi, takribani 135. Utafiti wa hivi maajuzi unaonyesha kwamba takwimu hizi zilikuwa takribani 35.

Ng'ombe
Kwa asili kuna aina mbili za ng'ombe-kaya: ng'ombe wa Ulaya na ng'ombe wa Uhindi ambazo ni nususpishi za B. primigenius (B. p. taurus na B. p. indicus mtawalia, ingawa mara nyingi nususpishi hizo zinaainishwa kama spishi za B. taurus na B. indicus). Zinatoka kwa nususpishi za zamani B. p. primigenius na B. p. namadicus.

Mapinduzi ya Viwandani
Ueneaji wa viwanda ulisababisha kuanzishwa kwa kiwanda cha kuuza bidhaa. Cha kwanza ilikuwa ya John Lombe ya kiwanda cha kuunda nduo kwa kutumia maji mjini Derby, kilichoanza mnamo mwaka wa 1721. Hata hivyo, kuibuka kwa kiwanda cha kuunda bidhaa ulifanyika baadaye kidogo wakati uzungushaji wa pama ulipoanza kutumia mitambo maalum.

Mchezo wa ng'ombe
Ilhali Wahispania wanaua ng'ombe wa dume Aareno wanawachezea tu hadi kuwaangusha chini bila kuwaua.

Kuvuta kamba
Kuvuta kamba ni mchezo asilia wa watoto wa Afrika Mashariki na sehemu nyingine ya dunia.

Historia ya Kenya
Hii ilifuatwa na ufunguzi wa nyanda kwa Wazungu walowezi mwaka wa 1902. Ujenzi wa reli ulianza mwaka wa 1895 kutoka Mombasa hadi Kisumu katika ziwa Viktoria na ulimalizika mwaka wa 1901. Ujenzi huo uliwezesha wakoloni hao kuingia ndani kabisa mwa Kenya. Hii ilikuwa sehemu ya kwanza ya reli ya Uganda.

Ghana
Bamaya Ngoma hii huchezwa na watu wa eneo la kaskazini mwa Ghana. Inasimulia hekaya ya wakati wa ukame mkubwa. Miungu iliwaambia watu kuwa ukame huo ulikuwa umeletwa na jinsi wanaume walikuwa wakiwakandamiza na kuwatweza wanawake. Ilisema pia kwamba ukame ungeondolewa tu pale wanaume wangejizusha na kuchukua majukumu waliyokuwa wamewatwika wanawake kwa kuvaa marinda na kushiriki katika ngoma hii. Wanaume walipofanya hivi, mvua ilianza kunyesha. Kwa sasa ngoma hii huchezwa wakati wa mavuno katika eneo la kaskazini magharibi mwa Ghana na wanaume pamoja na wanawake wa Dagbani. Adowa Ngoma ya watu wa Ashanti wa Ghana. Ngoma hii inatajika hasa kwa madaha na weledi wa mzunguko wa wachezaji. Upigaji ngoma pia unasifika kwa weledi wa mfuatano wa sauti zinazochanganyika na ngoma mbili za atumpan ambazo zinatumika kama ngoma za kuongoza au ngoma simamizi. Ngoma hii ilikuwa awali ikichezwa katika mazishi, lakini kwa sasa inachezwa pia katika tamasha za kila mwaka na mikusanyiko ya kijamii.

Ng'ombe
Ng'ombe (zamani pia bakari) ni wanyama wakubwa wanaokula nyasi. Ni wanyama wanaofugwa kwa wingi sana kwa ajili ya nyama, maziwa, ngozi au pia kwa kuvuta plau au gari la kukokotwa.

Dunia Uwanja wa Fujo
Baada ya Tumaini kutafutiwa majambazi na kuwa amehadabishwa hali hiyo inatumika kama usababishi wa Tumaini kuichukia kazi yake na kuamua kutafuta kazi nyingine ya kujiajili yeye mwenyewe, kazi yenyewe ilikuwa ni kazi ya ukulima japo alianza kama mkulima mdogo lakini baadae akajikuta akipata maendeleo makubwa katika kazi yake mfano alinunua shamba kubwa na alitumia Trekta katika shuguli zake za kilimo. Lakini ng'ombe wa maskini hazai: serikali ikapitisha mfumo wa ujamaa ambapo ilidai hakuna umiliki binafsi na mali zote ni za ni za umma hali hiyo ilisababisha kumuingiza tumaini matatani kwa hakukubaliana na hali hiyo na kupelekea kufanya tukio la mauaji ambapo alimuua mkuu wa wilaya ambaye ndiye alikuwa ni kiongozi wa ujamaa (uk. 114). Kitendo hicho kilitumika kama usababishi kwa Tumaini kuwekwa chini ulinzi wa polisi na hatimaye kuhukumiwa kunyongwa (uk. 131).

Mchezo wa ng'ombe
Pemba ndipo mahali pa pekee katika Afrika penye desturi hii ya mchezo wa ng'ombe. Hii ni kutokana na athira ya Ureno kwenye mwambao wa Afrika ya Mashariki miaka 400 iliyopita. Mara Wareno walikuwa na kituo huko Chake Chake, mara walikuwa na mapatano ya usaidizi na Pemba, mara waliuachia utawala Sultani wa Mombasa. Haijulikani jinsi walivyoacha desturi hii Pemba.

Boma la Ng'ombe
Boma la Ng'ombe ni jina la kata ya Wilaya ya Kilolo katika Mkoa wa Iringa, Tanzania yenye Postikodi namba 51308. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,313 waishio humo.

Wapogolo
Inasemekana asili yao ni Afrika Magharibi, hasa katika nchi ya Senegal, pia Afrika ya Kati Congo. Kuna mila nyingi Senegal na ngoma zake nyingi zinafanana na Sangula. Sababu ya kuhamia Tanzania ilikuwa utafutaji wa ardhi ya kilimo na mabadiliko ya hali ya hewa. Waliendelea kuhama zaidi kutoka Senegal na wengine walikimbilia pia Zambia, Zimbabwe na Malawi. Ndiyo maana kuna ukoo mkubwa wa Matimba kule Malawi na huko Zimbabwe.

Kabinda
Ureno iliogopa ya kwamba Wafaransa pamoja na Leopold II wataisukuma nje ya nafasi yake kwenye mdomo wa Kongo ikatangaza madai yake juu ya nchi mdomoni wa mto Kongo na kuitangaza kimataifa kuwa koloni yake. iliona haja ya kuimarisha vituo vyake vya biashara hivyo ikaona afadhali kuwa na koloni huko ingekuwa njia afadhali. Inaonekana hata watawala wadogo wa eneo walipendelea kushirikiana na Wareno waliozoea tayari kuliko Wabelgji au Wafaransa. Hivyo tar. 1 Februari 1885 watawala wa Kabinda walifanya mapatano ya kukubali ulizi wa Ureno kwa mkataba wa Simulambuco. Waliahidia ya kwamba haki zao zitaheshimiwa. Wareno walitegemea kuwa na eneo fululizo kutoka Kabinda hadi mdomo wa Kongo halafu ng'ambo yake eneo lao la Angola.

Mpira wa miguu
Ilianza wakati mashirikisho mawili (Shirikisho la Mpira wa miguu na Mpira wa Ragbi) yalipotawanyika. Shirikisho la kwanza lilibakia Uingereza. Mnamo Oktoba 1963, Vilabu 11 vya London vilituma wawakilishi katika mkutano wa Freemasons ili kujadili na kuweka kanuni zilizokubalika kusimamia mechi zilizochezwa kati yao.

Ng'ombe
Ng'ombe wanapatikana kote duniani na kuna aina kwa kila namna ya hali ya hewa. Wengine huishi katika milima baridi ya Uskoti na Skandinavia, wengine katika joto la Afrika au Australia.

Waborana
Waoromo wa Kaskazini mwa Kenya waliingia eneo hilo mara ya kwanza kutoka Kusini mwa Ethiopia wakati wa uhamizi mkubwa wa Karne ya 10.
Walitawanyika kuwa "Waborana wafuga Ng'ombe" na "wafuga Ngamia", Wagabra na Wasakuye.

Historia ya Nigeria
Utumwa katika maeneo ya Nigeria ya leo haukuanzishwa na watu kutoka Ulaya, ulikuwepo tayari pia biashara ya watumwa.[16] Lakini soko jipya kwenye pwani lililoanzishwa na Wazungu lilibadilisha uwiano katika jamii nyingi za Kiafrika na pia uhusiano kati ya jamii za Kiafrika. Watawala karibu na pwani waliweza kupata faida kwa kuuza watumwa moja kwa moja kwa Wazungu na waliweza kununua silaha za moto; wenye silaha za moto waliweza kushinda vita, kupata wafungwa wengi na kuuza wafungwa wengi zaidi. Hivyo mahitaji makubwa ya soko la watumwa la Atlantiki yalilisha ufuatano wa vita na mashindano ya kukamata wafungwa zaidi.[17]

Lamborghini Gallardo
Lamborghini Gallardo (/ ɡaɪjɑːrdoʊ /; Jina hilo lilitokana na uzao maarufu wa ng'ombe wa mapigano, kwa Kihispania: [ɡaʎaɾðo]) ni gari la michezo iliyojengwa na mtengenezaji wa Italia Lamborghini kutoka mwaka wa 2003 hadi 2013.

Mbuga wa safari
Mbuga za aina hii zilianzishwa huko Marekani mnamo mwaka 1953 katika jimbo la Florida ambako simba 12 waliwekwa ndani ya fensi katika eneo la hektari 1 na watalii waliweza kupita kwa gari.

Historia ya Nigeria
Tangu mnamo 500 KK kulikuwa na Utamaduni wa Nok kaskazini mwa Nigeria. Unajulikana tu kutokana na sanamu kubwa za watu zilizotengenezwa kwa terakota (udongo wa kuchomwa) ambazo zilitengenezwa kati ya 500 KK na 200 BK kufuatana na vipimo vya rediokaboni. [1][2][3][4]

Ugali
Kawaida ugali huliwa kwa mikono mitupu. Tonge la ugali hufinyangwa kwa mkono kisha kuchovya kwenye maziwa au mchuzi wa maharage, samaki, au nyama ya ng'ombe. Ugali, mapishi yake na jinsi unavyoliwa, hufanana kwa kiasi fulani na foufou toka Afrika Magharibi, na polenta toka Italia. Ugali hujulikana kama nshima nchini Zambia au nsima nchini Malawi.

Historia ya Angola
Dola la Kasanje lilikuwa ufalme wa Kibantu katika miaka 1620 hadi 1910 hivi kandoni kwa mto Kwango, upande wa kaskazini wa nchi ya kisasa ya Angola. Lilianzishwa na viongozi kutoka Dola la Lunda.

Ndui
Chanzo chake hakijulikani lakini kuna dalili ya kwamba ilitokea mapema sana katika Misri ya Kale[1]. Kuna dalili ya kwamba farao Ramses V alikuwa mgonjwa wa kwanza anayejulikana kutokana na utafiti wa mumia yake[2]. Labda imepelekwa Uhindini na wafanyabiashara Wamisri mnamo miaka 1500 KK. Ugonjwa uliua watu wengio huko Ulaya[3], Asia na Afrika ilikosambaa pia.

Angola
Jina Angola linatokana na neno la lugha ya Kibantu "N’gola", ambalo lilikuwa jina la kiongozi wa ufalme wa Kwimbundo karne ya 16, ambapo Wareno walianza ukoloni katika eneo hili.

Historia ya Wasangu
siri na kupita huko. Si njia ya kutoka pwani tu iliyohatarishwa na Wasangu ball hata njia ya kuelekea nchi ya Wabemba kuelekea Zambia ilitiwa msukosuko.

Kivuli
Tangu kale watu walitumia kivuli kwa mchezo na kutumia matokeo yake katka uchoraji. Mchezo unaopendwa ni kupeleka mkono mbele ya chanzo cha nuru kama mshumaa au taa na kuunda kivuli kinachofanana na uso au mnyama fulani. Katika nchi nyingi wasanii waliendelea kutumia maumbo ya watu, wanyama na vitu vingine vilivyokatwa katika karatasi na kuleta sura ya umbo kwenye kitambaa cheupe yakiangaziwa na nuru kwa nyuma.

Jang'ombe
Jang'ombe ni kata ndani ya Jiji la Zanzibar katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 5,891 waishio humo.

Bao la Kiarabu
Mchezo wa Bao la Kiarabu umesambaa nchini mwa Zanzibar na Omani. Nchini Omani, Bao la Kiarabu linaitwa Hawalis.

Mpira wa mkono
Mchezo huo ulianzishwa mwishoni mwa karne ya 19 kaskazini mwa Ulaya na Ujerumani. Sheria ya kisasa ya mchezo ilichapishwa mnamo mwaka wa 1917 nchini Ujerumani, na ilikuwa na marekebisho kadhaa tangu hapo.

Kukimbiza kuku
Kukimbiza kuku ni mchezo asilia wa watoto wa Afrika Mashariki.

Twiga
Jamii:Ng'ombe na jamaa Jamii:Wanyama wa Afrika

Kampuni ya Kifalme ya Kiingereza kwa Afrika ya Mashariki
Kampuni ya Kifalme ya Kiingereza kwa Afrika ya Mashariki (Imperial British East Africa Company; kifupisho: IBEAC) ilikuwa shirika lililoanzisha koloni la Afrika ya Mashariki ya Kiingereza kuanzia 1888. Koloni hilo lilikuwa utangulizi wa taifa la Kenya.

Eric Wainaina
Pamoja na Mumbi Kaigwa na Andrea Kalima, Eric alisaidia kuandika mpangilio wa muziki wa Kigezi Ndoto, mchezo wa kuigiza wa Kenya ulioongozwa na Kaigwa, ambao ulizuru Ulaya kushiriki katika World Theatre Music Festival-2006. Yeye pia ameandika muziki ya Owen & Mzee, onyesho linalowadia kuhusu hadithi ya urafiki usiokuwa wa kawaida kati ya kobe na mtoto wa kiboko katika pwani ya Kenya. Onyesho hili limejikita katika kitabo bora cha watoto linalotumia jina hilo.

Kombe la Mataifa ya Afrika
Chimbuko la Kombe la Mataifa ya Afrika lilikuwa mnamo tarehe Juni 1956, wakati uundaji wa Confederation of African Football ulipendekezwa katika mkutano wa tatu wa bunge la FIFA mjini Lisbon. Kulikuwa na mipango ya haraka kwa mashindano ya mataifa ya bara kufanyika, na mwaka wa 1957 mwezi wa Februari shindano la kwanza la Kombe la Mataifa ya Afrika lilifanyika mjini Khartoum, Sudan. Hakukuwa na mechi za kufuzu katika shindano hili , kwani uwanja ulikuwa na mataifa manne ambao ndio wanzilishi wa CAF (Sudan, Misri, Ethiopia, na Afrika ya Kusini). Kukataa kwa Afrika ya Kusini kupeleka kikosi chenye wachezaji wa rangi tofauti katika ushindani kulisababisha wao kuadhibiwa na Ethiopia iliweza kufuzu katika fainali .[2] Kutokana na tukio hilo mechi mbili ndizo zilizochezwa na Misri kuwa bingwa wa kwanza katika bara baada ya kushinda Sudan katika nusu fainali na Ethiopia katika fainali. Miaka miwili baadaye, Misri ndiyo ilikuwa mwenyeji wa pili wa ANC mjini Cairo ambapo timu zile tatu ndizo zilishiriki .Kama mwenyeji na bingwa tetezi Misri iliweza kushinda baada ya kuwalaza sudan katika fainali.

The Man-Eaters of Tsavo
"The Man-eaters of Tsavo" ni kitabu kilichoandikwa na John Henry Patterson mnamo mwaka wa 1907 na inaelezea maisha yake wakati alikuwa anajenga reli ya Uganda kupitia Kenya, kwa wengi inayojulikana sana kwa kurekodi hadithi ya jozi ya simba ambao aliwaua wakati alikuwa nchini Kenya, ambao pia walikuwa wanajulikana kama wala watu wa Tsavo. Kitabu hiki pia kina picha zilizochukuliwa na Patterson wakati huo ambazo zinajumuisha picha zilizopigwa wakati wa ujenzi wa reli; wafanyakazi; makabila ya Kenya; maonyesho maridadi na wanyamapori; na walaji binadamu ambao walikuwa simba.
Hadithi ya kitabu hiki imetumiwa katika filamu mara tatu: a monochrome, filamu ya Uingereza ya mwaka wa 1950, filamu ya mwaka wa 1952 ya 3-D ya iliyojulikana kama "Bwana Devil" l, na filamu ya mwaka wa 1996 toleo lililoitwa "The Ghost and the Darkness" ambapo Val Kilmer alicheza kama mhusika mkuu aliyekuwa mhandisi ambaye hakuwa na uoga wa kuwawinda simba wa Tsavo.
Kitabu hiki kinaelezea mashambulizi ya simba waliokuwa wanawala binadamu ambao walikuwa wajenzi wa Reli ya Uganda katika Tsavo, Kenya mwaka wa 1898 na jinsi simba hatimaye waliuwawa mwandishi wa kitabu hiki, Patterson. Hadithi hii ilikuwa ya ajabu kwani takriban watu 35 waliuawa na simba hao kwa muda wa chini ya mwaka mmoja kabla Patterson kuwaua (ingawa idadi hii inapingwa)
Kitabu hiki cha Patterson cha mwaka wa1907 chenyewe kinasema kwamba "kati yao (simba) hakuna chini ya Wahindi ishirini na nane ambao walinusurika kifo, pamoja na Waafrika ambao kwa bahati mbaya waliuwawa na ambao walikuwa wenyezji wa sehemu hiyo ". Idaidi hii ndogo ilithibitisha katika kitabu cha Dk Bruce Patterson cha "The Lions of Tsavo: Exploring the Legacy of Africa's Notorious Man-Eaters" (McGraw-Hill, 2004), ambayo iliandikwa jumba la maonyesho la Field Museum katika mji mkuu wa Chicago, ambapo simba hawa wameonyeshwa. Alionyesha kwamba idadi kubwa iliyotokana na simba ilitokana na jarida iliyoandikwa na Patterson mwaka wa 1925, iliyosema "simba hawa wawili waliwaua na kuwala wanadamu hawa kwa haraka, katika hali mbaya zaidi kwani idadi ya watu hawa ilikuwa mia moja na thelathini na tano iliyojumuisha Wahinidi naWaafrika ambao walikuwa wafanyikazi walioajiriwa katika ujenzi wa Reli ya Uganda. "(The man-eating lions of Tsavo." Zoology: Jarida 7, Field Museum of Natural History, Chicago).
Kufuatia vifo vya simba hawa, kitabu kinaelezea ukamilifu wa reli na vilevile hadithi nyinginezo nyingi kuhusu wanyamapori wa humo nchini Kenya (pamoja na simba wengine), makabila ya Kenya, ugunduzi wa pango ya walaji wanadamu, na uwindaji mbalimbali wa vikundi.
Kitabu hiki pia kinajumuisha nyongeza ambayo inatoa ushauri watalii wote ambao wanaitembelwa Afrika Mashariki ya Uingereza (British East Africa kwa lugha ya Kiingereza).

Mexiko
Hao Waindio walikuwa wakulima hodari sana na mazao mbalimbali ambayo leo ni msingi wa chakula kote duniani yalianzishwa na kupandishwa nao, yakiwa pamoja na mahindi, mboga na nyanya. Kilimo cha mahindi hukadiriwa kilianzishwa takriban mnamo mwaka 9000 KK[2][3]. Kilimo kiliweka msingi kwa vijiji na jamii zilizoshirikiana katika maeneo makubwa. Miji ya kwanza inajulikana kuanzia takriban mwaka 1500 KK.

Historia ya Angola
Dola la Lunda lilikuwa ufalme wa Kibantu katika miaka 1600 hadi 1850 hivi kandoni kwa mto Kasai, mpakani kwa nchi za kisasa za Angola na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Rupia
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA) kwa jina la "rupie" Afrika ya Mashariki ya Kiingereza Zanzibar Kwenye eneo la India ya leo katika makoloni ya nchi zifuatazo: Denmark, Ufaransa na Ureno, pia katika madola mbalimbali ya Kihindi kabla ya ukoloni na kabla ya uhuru kama vile Hyderabad. Katika nchi jirani za India kama vile Bhutan, Burma, Sri Lanka, Afghanistan Katika maeneo ya Ghuba ya Uajemi Somalia ya Kiitalia Indonesia wakati wa uvamizi wa Japan (1940-1945)

Ufalme wa Kazembe
Dola la Kazembe lilikuwa ufalme wa Kibantu kati ya 1740 na 1890 upande wa Kusini wa nchi ya kisasa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Lilianzishwa na wasafiri kutoka Dola la Lunda. Lilikuwa na wafalme walioitwa Kazembe pia.

Ng‘ombe (maana)
Ng'ombe inaweza kumaanisha

Reli ya Uganda
Reli ya Uganda ni jina kwa reli kati ya Mombasa na Kampala iliyojengwa na Waingereza kuanzia mwaka 1896. Reli hii ilisababisha Uingereza kutafuta utawala juu ya eneo ambako njia ya reli ilipita. Eneo hili lilikuwa baadaye koloni na nchi ya Kenya. Hali halisi njia ya reli hii ilijengwa katika Kenya pekee hadi ziwa Viktoria Nyanza ambako usafiri uliendelea kwa njia ya meli hadi Uganda. Tangu 1931 kulikuwa na nyongeza ya njia ya reli hadi Uganda yenyewe.

Mnyanya
Neno la Kiingereza ‘tomato’, lenye maana ya nyanya, limetoka ana Nsha ya Manati ‘lomatl’. Mtaalamu wa mmea wa kifaransa, Joseph Pitton de Tournefort, alitoa jina la kisayansi ’Lycopersion esculum’ kwa nyanya, na wakati huo nyanya ilifikiriwa kuwa ina sumu ndiyo maana ilipewa jina la mito lenye maana ya tunda la mbwa mwitu. Watu wa Acret na wengine wanaanza kutumia nyanya kwenye mapishi yao, wakti huo ikilimwa huko Peru, mnamo mwaka 500KK. Baadaye nyanya zilizobadilika na kuwa laini, kubwa kutoka kwenye mboga laini, na kuanza kushamiri huko Amerika ya Mwanzo. Huaminika hii ndiyo asili ya nyanya tunazotumia sasa.

Eric Wainaina
Desemba 2004 Wainaina alizindua mchezo wa kuigiza wenye nyimbo 21, "Lwanda, Man ya Stone", yenye msingi wa hadithi za kitamaduni. Mmoja wa kwanza wa aina yake katika Kenya, mchezo huu uliendelea kwa msimu wenye mafanikio makubwa, na toleo jingine huonyeshwa katika sherehe kuu za kitamaduni. Toleo la kisasa la mchezo huu, 'Lwanda-A Ghetto Story " ulikuwa na mafanikio sana katika sanaa ya GoDown, Nairobi, Desemba 2006. Mipango unaendelea kupata makao ya 'Lwanda' mjini Nairobi.

Burundi
Dola la kwanza katika eneo hili lilikuwa Ufalme wa Burundi. Katika mapokeo ya wenyeji ulianzishwa katika karne ya 17 na mtu kwa jina la Cambarantama aliyefika ama kutoka Rwanda ama kutoka Buha katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania ya leo.

Biashara ya utumwa kupitia Atlantiki
Biashara hii inaaminika ilianza mwishoni mwa karne ya 15 na kukua hadi mwishoni mwa karne ya 18 ambapo ilikomeshwa mazima.
Washiriki wakuu wa biashara hii walikuwa wanatoka Ulaya ambao hao ndio waliokuwa wanashikilia biashara hii. Wengine walikuwa wenyeji wa Kiafrika (Watemi) ambao walikuwa wanatoa watumwa kwa wafanyabishara Wazungu kwa kubadilishana nao bidhaa za viwandani. Kituo kikuu cha kuanzia shughuli hizi za Biashara ya Utumwa ya Pembetatu ilikuwa Ulaya na biashara pia ilimalizikia hukohuko Ulaya (kifupi: Biashara inaanza barani Ulaya na kumalizikia barani Ulaya).
Kutoka Ulaya, wafanyabishara walileta Afrika bidhaa za viwandani kama vile nguo, vinywaji, sigara, bunduki na unga wake, mapambo, vyombo vya kupikia na vinginevyo ambavyo vilibadilishana kwa watumwa na mali njema nyinginezo za Kiafrika.
Kutoka Afrika, wafanyabiashara wa Kizungu walibadilishana biashara zao na kuchukua watumwa na bidhaa nyingine za thamani kama vile dhahabu, pembe za ndovu, fedha, na ngozi za wanyama. Watumwa walichukuliwa hadi Amerika na India-za-Magharibi (Visiwa vya Karibi) ili kufanya kazi katika mashamba makubwa na migodi iliyoanzishwa na Wazungu.
Kutoka Amerika, Wazungu walichukua malighafi za kilimo kwa mfano pamba, mkonge, majani ya chai na tumbaku na madini kisha kwenda nayo Ulaya kwa ajili ya kuzalisha viwandani.
Kuna sababu mbalimbali zilizochangia kuibuka na kukua kwa Biashara ya Utumwa ya Pembetatu - nazo ni kama ifuatavyo:
Kuibuka kwa wafanyabiashara barani Ulaya kwenye karne ya 15 kulipelekea hitaji la mtaji mkubwa kwa ajili ya ukuzaji wa viwanda. Hili nalo lilipelekea kukua kwa biashara hii.
Kugunduliwa kwa Amerika na Christopher Columbus mnamo 1492 kuliandaa kukua kwa Biashara ya Utumwa ya Pembetatu.
Baada ya kugunduliwa Amerika, Wazungu walianzisha mashamba makubwa ya mazao aina mbalimbali kama vile pamba na tumbaku huko Magharibi mwa Indi. Hili lilihitaji wafanyakazi, hivyo basi lilipelekea kukua kwa biashara.
Awali, Wazungu waliwatumia wenyeji wa Amerika (Wahindi Wekundu) katika mashamba yao kama wafanyakazi. Lakini watu hawa walishindwa kufanya kazi kikamilifu jinsi Wazungu walivyotarajia. Hilo liliwafanya Wazungu waje Afrika kutafuta wafanyajikazi na hivyo basi biashara ikakua.
Kukua kwa teknolojia ya meli (utengenezaji wa meli na mwongozo wa kidira) ulirahisisha usafirishaji baina ya Afrika, Amerika, na Ulaya. Kwa mfumo huu, ukuaji wa biashara ukawa hauepukiki tena.
Amerika, Afrika na Ulaya zimekaribiana mno. Hili nalo lilirahisisha ukuaji wa biashara.
Watumwa na vitu vingine vya thamani kama vile pembe za ndovu, dhahabu na almasi vilipatikana kwa wingi Afrika Magharibi. Hili lilipelekea ukuaji wa biashara kuwa hauepukiki.
Huko Afrika Magharibi, baadhi ya viongozi walishirikiana na Wazungu kinaganaga katika kuratibu Biashara ya Pembetatu hasa kwa kukusanya watumwa na kuwasaidia wafanyabiashara wa Kizungu kupanga mikakati ya kibiashara na utelekezaji wake huko Afrika Magharibi. Kati ya hao viongozi alikuwemo Mfalme Agaja, Alfin Abipa, Alfin Ojago, na Alafin Ojig. Hili nalo lilichangia ukuaji wa biashara ya Pembetatu.
Baadhi ya matokeo ya biashara ya Pembetatu hasa huko Afrika Magharibi yalikuwa kama hivi:
Waafrika wengi walichukuliwa kama watumwa na kupelekwa Amerika ili wakafanyaje kazi katika mashamba na migodi ya Wazungu. Hili lilipunguza idadi ya Waafrika hasa Afrika Magharibi.
Biashara ilipelekea kuleta ukame na njaa kwa sababu uzalishaji ulisimama hasa kwa kupoteza nguvukazi ya Afrika. Waliokuwa wanachukuliwa utumwa ni wale wenye miili yenye uwezo tu na si watoto wala watu wazima.
Biashara ya Pembetatu ilichochea mno utenganisho wa familia hasa kwa kufuatia kuchukua Waafrika kama watumwa na kuwapeleka Amerika na Indi-za-Magharibi.
Biashara ilichangia mazima kuanguka kwa Biashara ya Ng'ambo ya Sahara. Mwishoni mwa karne ya 15, Biashara ya Ng'ambo ya Sahara ilishindwa kabisa kuendelea hasa kwa kuibuka kwa Biashara ya Pembetatu.
Biashara pia ilichochea (kufanya watu wapende biashara ya kuuza wenzao) vilivyo huko Afrika hasa katika upande wa Afrika Magharibi. Viongozi wengi wa Kiafrika walijihusisha vilivyo katika kununua na kuuza watumwa katika kanda hiyo.
Biashara ya Pembetatu ilipelekea kuanguka kwa baadhi ya falme/dola huko Afrika Magharibi hasa zile ambazo zilitegemea kuuza bidhaa na si watumwa kwa Wazungu. Baadhi ya hizo dola ni pamoja na [[Dola la Ghana], [[Dola la Mali]] na [[Dola la Songhai]] na mengine mengi.
Biashara ilipelekea kukua kwa baadhi ya madola hasa yale yaliyokuwa yanategemea kuuza na kununua watumwa kama vile [[Tokolar]], [[Ife]], [[Dahomey]] na kadhalika.
Kiujumla biashara ilichochea kufifisha [[maendeleo]] ya Afrika katika nyanya zote ikiwa ki[[jamii]], ki[[siasa]] na kiuchumi.
Watumwa waliopelekwa Amerika na sehemu nyingine walizaliana wenyewe kwa wenyewe au wanawake wao walipata mimba kwa Wazungu au wengineo. Ndiyo asili ya makundi makubwa ya watu wenye asili ya Afrika katika nchi kama [[Brazil]], [[Marekani]] n.k. Hasa katika visiwa vingi vya Karibi, wakazi wengi leo wana asili hiyo.
[[Jamii:Historia ya Afrika]]
[[Jamii:Historia ya Amerika]]
[[Jamii:Biashara]]
[[Jamii:Utumwa]]

Ng'ombe
Wataalamu huamini ya kwamba aina zote za ng'ombe zina asili katika Mashariki ya Kati mnamo milenia ya 9 KK ambako watu waliwahi kuwafuga na kutoka hapa ufugaji ng'ombe ulisambaa kote duniani.

Historia ya Wasangu
Hasa Merere aliwauza utumwani watoto wa Kisafwa na Kihehe ambao aliwateka wakati wa vita. Uwezo wake Merere katika kupigana na jirani zake ulisaidiwa sana na ushauri aliokuwa anaupata toka kwa wazee wa Kisangu na pia toka Mbaluchi ambaye alikwenda Usangu na kuwa Mshauri Mkuu wa Vita wa Chifu Merere I ambaye yaaminiwaaliingia nchi ya Usangu kati yamwaka1878 na mwaka1880. Mbaluchi (Mburushi) huyu aliitwa Jemadari ambaye kufika kwake Utengule/Usangu kulisababisha Wabaluchi wengine kuja Usangu na kuanza shughuli za kilimo cha mpunga (angalia chini ya kilimo hapa chini). Wasangu wenyewe wanasimulia kuwa Waarabu walianza kuingia nchi ya Usangu wakati wa utawala wa Chifu Njali aliyewazaa akina Merere.

Historia ya Nairobi
Nairobi ilianzishwa na Waingereza mwaka 1899 kama kambi ya kujenga Reli ya Uganda. Njia ya reli ilikuwa imefika kutoka Mombasa ikaonekana ya kwamba kuanzia hapa kasi ya ujenzi itachelewa kutokana na ugumo na eneo la Bonde la Ufa na mitelemko yake mikali. Mahali palikuwa karibu katikati ya Mombasa na Kampala, palikuwa na maji pakaonekana panafaa kwa kituo njiani. Hasahasa ilionekana tabianchi ya nyanda za juu ilifaa kiafya kwa Waingereza walioteswa na joto la pwani na kwenye nyanda za chini.

Michezo ya Afrika Nzima
Mwanzilishi wa Olimpiki ya kisasa Pierre de Coubertin alianzisha michezo ya Pan African mapema mwaka wa 1920. Mamlaka ya kikoloni yaliyokuwa yanatawala Afrika wakati huo yalikuwa yanahofia wazo hilo, yakishuku kuwa umoja wa Waafrika kupitia njia ya mchezo kungesababaisha Waafrika kudai uhuru wao.

Michezo ya Afrika Nzima
Katika mwaka wa 1966, Kamati Kuu ya Michezo katika Afrika (SCSA) ilipangwa mjini Bamako; inasimamia michezo ya All-Africa. Makala ya pili yalituzwa nchi ya Mali katika mwaka wa 1969, lakini mapinduzi ya kijeshi yalilazimisha kufutiliwa mbali kwa Michezo hiyo. Lagos, Nigeria ilijitolea kuwa mwenyeji wa michezo hii mwaka wa 1971. Hatimaye michezo hiyo ilifanyika mwaka wa 1973 kutokana na Vita vya Biafra, ambavyo vilikuwa vimeisha karibuni nchini Nigeria.

Mto Ngombe
Mto Ngombe ni kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi.

Historia ya Nairobi
Kitangulizi cha Nairobi kilikuwa kituo kidogo kilichoanzishwa mwaka 1896 kando ya mto Nairobi na wakala Mwingereza wa reli kwa kusudi la kuajiri wafanyakazi wazalendo kwa ujenzi wa reli. Mwaka uliofuata 1897 wakaguzi walioandaa njia ya reli walipiga kambi karibu naye. .
Njia ya reli ilifika kwenye kambi tarehe 30 Mei 1899. Hapo idadi ya wafanyakazi - hasa Wahindi - iliongezeka sana na kambi lilikuwa kubwa ya mahema na ghala za vifaa vya ujenzi. Mwezi wa Juni mizigo ya mabati ilifika kutoka Mombasa - tayari kwa reli - na majengo ya kudumu yalianza kutengenezwa katika mazingira ya eneo la kituo cha reli cha leo. Mwezi wa Agosti kamishna Mwingereza wa jimbo la Ukamba aliamuliwa kuhamisha makao makuu yake Nairobi kutoka Machakos akajenga boma lake kwenye eneo la Moi Avenue, mbali na reli jinsi inavyoonekana hadi leo kwenye majengo ya polisi ya kihistoria yanayotazama Bustani ya Jivanji.

Pemba (kisiwa)
Katika utamaduni wa Pemba kuna desturi ya kipekee katika Afrika ndiyo mchezo wa ng'ombe iliyorithiwa na Wareno walipokuwa na athari kisiwani karne zilizopita.

Karafuu
Asili ya mti na pia matumizi ya matumba ni visiwa vya Indonesia. Katika karne ya 19 mikarafuu ilipelekwa Unguja na Pemba hasa na mtawala wa Omani na kuanzisha uzalishaji mkubwa saa wa karafuu kwenye visiwa hivi.

Historia ya Afrika
Madola mengi ya Afrika yalianza kupigania uhuru katika miaka ya baina ya 1950 na 1960, na Wazungu wakasalimu amri na kuanza kutoa uhuru. Libya wakajinyakulia uhuru katika mwaka wa 1951, Eritrea katika mwaka 1952 ikiwa imejiunga na Ethiopia, Morocco katika mwaka wa 1956, na wakarudishiwa Tangier.

Voliboli
Baada ya mwangalizi, Alfred Halstead, aliona hali ya kuvutia ya mchezo katika mechi yake ya kwanza ya maonyesho mwaka wa 1896, alicheza katika Shule ya Mafunzo ya Kimataifa ya YMCA (ambayo sasa inaitwa Springfield College, mchezo huo ulianza kujulikana kama voliboli (awali ilikuwa imeandikwa kama mbili maneno: "mpira wa nyavu"). Sheria za voliboli zilibadilishwa kidogo na Shule ya Mafunzo ya Kimataifa ya YMCA na mchezo umeenea kote nchini kwa YMCA mbalimbali.

Bangi
Uruguay ndiyo nchi ya kwanza duniani kuhalalisha biashara, matumizi na upandaji wa bangi. [1] Nchi nyingine ambazo zimehalalisha bangi ni pamoja na Jamhuri ya Czech,[2] Kolombia,[3][4] Ecuador,[5] Mexico,[6] Ureno,[7] na Kanada.[8]

Wushu - (Kung Fu)
Wushu (/ˌwuːˈʃuː/), au Kungfu ya Kichina, ni mchezo wa upiganaji ulioanzishwa nchini China. Jina ""Wushu"" linatokana na maneno ya Kichina (武 "Wu" = kijeshi, kwa Kiingereza military or martial, na 術 "Shu" = Sanaa, kwa Kiingereza arts).

Wakaramojong
Wakaramojong daima wanahusika katika vita na majirani wao nchini Uganda, Sudan na Kenya kutokana na wizi wa mifugo wa mara kwa mara. Hii inaweza kutokana na imani za mila kuwa Wakaramojong wanamiliki wanyama wote kwa haki ya Mungu, lakini pia kwa sababu mifugo, hasa ng'ombe, ni muhimu katika mazungumzo ya kutoa mahari kwa ajili ya bibiarusi. Wanaume hutumia wizi wa mifugo kama haki ya kifungu na njia ya kuongeza mifugo yao ili kupata heshima.

Uchimbaji wa madini
Mgodi wa zamani zaidi juu ya rekodi za akiolojia ni "Pango la Simba" nchini Swaziland, ambayo ufanyaji wa tarehe kwa mionzi ya kaboni inaonyesha kuwa karibu miaka 43,000. Katika tovuti hii watu wa zama za kati za mawe walichimba madini ili kuifanya rangi nyekundu. Mimea ya umri kama huo katika Hungary inaaminika kuwa maeneo ambayo Uholanzi inaweza kuwa na minda ya madini kwa silaha na zana.

Ng'ombe
Ng'ombe-mwitu Ng'ombe wa Ulaya Ng'ombe wa Uhindi au zebu. Ng'ombe ya Ankole - Watutsi "Kibinda" Ng'ombe wa Watutsi."Gaju" Ndama aliyezaliwa sasa hivi Ndama anapata maziwa kutoka kwa mama Mashine ya kukamulia maziwa Chotara wa Brahman Friesian-Holstein ni ng'ombe wa maziwa mengi sana Mchezo wa ng'ombe hupendwa sana katika nchi zenye utamaduni wa Kihispania

Ng'ombe
Ng'ombe hula nyasi na hutembea kwa kwato. Ng'ombe waliofugwa na binadamu walitokana na ng'ombe-mwitu ili kujipatia nyama na maziwa. Katika nchi nyingi hutumiwa pia kama mnyama wa mizigo anayevuta plau au magari.

Mchezo wa ng'ombe
Jamii:Pemba Jamii:Tanzania Jamii:Michezo

Michezo ya Afrika Nzima
Katika miaka ya mapema ya sitini, nchi za Afrika zilizokuwa zinazungumza Kifaransa zilipanga Michezo ya Urafiki. Michezo hii ilipangwa na Madagascar (1960) na kisha Côte d'Ivoire (1961). Michezo ya tatu ilipangwa kufanyika nchini Senegal mwaka wa 1963. Kabla ya micheza hiyo kukamilika, Mawaziri wa Vijana na Mchezo wa Kiafrika walikutana Paris mwaka wa 1962, na kwa sababu chache za nchi zilizokuwa zinazungumza Kiingereza zilikuwa tayari zinashiriki, wao wakaipa Michezo hiyo jina la Michezo ya Pan Africa. Michezo hii ilipewa utambulisho rasmi na IOC kuwa katika kiwango sawa na michezo mingine ya kibara kama vile michezo ya bara Asia na Michezo ya Pan America.

Eldoret
Mji wenyewe ulianzishwa wakati wa ukoloni mwakani 1910 kwa ufunguzi wa kituo cha posta mahali ambako reli ya Mombasa-Uganda ilitakiwa kupita baadaye. Wakati ule makaburu kadhaa kutoka Afrika Kusini walihamia Kenya wakitafuta mashamba mapya baada ya kushindwa na Waingereza vitani. Uingereza ilitaka kupatanisha makaburu na hali ya kulazimishwa kuwepo chini yake kwa kuwafungulia milango katika maeneo yake mengine. Mashamba ya walowezi wale katika nyanda za juu za Uasin Gishu yalikuwa msingi wa kiuchumi kwa maendeleo ya mji mchanga ulioitwa Eldoret kuanzia mwaka 1912.

Mpira wa miguu
Michezo mbalimbali ya kuchezea mpira inaweza kupatikana katika kila uwanja wa jiografia na historia. Wachina, Wajapani, Wakorea na Waitalia, wote hao walikuwa wakicheza mpira zamani kabla ya enzi zetu. Wagiriki na Waromania walitumia michezo hiyo kuwaandaa wapiganaji kabla ya vita.

Manga
Manga (ja: 漫画 kanji: まんが katakana: マンガ English:/ˈmɑːŋɡə/) ni hadithi zinazotungwa kwa kutumia michoro (wakati mwingine pia hujulikana kama komikku katika lugha ya Kijapani. Hufuata jinsi ya kuchora ulioendelezwa Ujapani mwishoni mwa karne ya 20. Katika namna zake za kisasa, manga zilianza muda mfupi baada ya Vita vikuu vya pili [1], lakini aina hii ya sanaa ina historia ndefu katika miaka awali ya sanaa ya Ujapani.

Afrika ya Mashariki ya Kiingereza
Baada ya kuazimia kujenga reli, Uingereza iliona haja ya kulinda eneo la reli hiyo: ndipo ikatangaza eneo lote kati ya Mombasa na Uganda kuwa chini ya ulinzi wake kuanzia tarehe 1 Julai 1895. Huo ndio mwanzo wa Afrika ya Mashariki ya Kiingereza ambaye baadaye iliitwa Kenya.

Kenya
Karne kadhaa kabla ya ukoloni, upwa wa Kenya wanakoishi Waswahili ulikuwa sehemu ya eneo la mashariki mwa Afrika lililofanya biashara, hasa ya watumwa na pembe za ndovu na Waarabu na Wahindi. Inasemekana kwamba kabila la Wameru lilitokana na watumwa waliotoroka utumwa Uarabuni miaka ya 1700. Mwanzoni wafanyabiashara wengi walitoka milki za Uarabuni lakini baadaye wengine wakatoka Unguja (kama Tippu Tip).[12]

Furukombe
Furukombe wa Afrika Furukombe wa Madagaska

Mkutano wa Berlin wa 1885
Hali hii ilifungulia nafasi kwa ujanja wa mfalme Leopold II aliyeendelea kutangaza maeneo ya shirika yake kuwa "Dola huru la Kongo" lililokuwa mali yake binafsi. Hii ilikuwa chanzo cha utawala wa kinyama na unyonyaji wa Kongo uliokuwa kipindi kibaya cha ukoloni kushinda nchi zote. Mamilioni ya wakazi wa Kongo walilazimishwa kukusanya malighafi, hasa mpira, na mamilioni walikufa.

Emil von Zelewski
Mwezi Agosti 1888 alitumwa kama mwakilishi wa kampuni kwenda mji wa Pangani kwenye mwambao wa Bahari Hindi. Watu wa Pangani walimpa jina la "Nyundo"[1]. Pangani ilikuwa sehemu ya kanda la barani la Usultani wa Zanzibar lililokodishwa na Zanzibar kwa Kampuni ya Kijerumani. Hapa alisababisha kwa ukali wake uasi wa wenyeji uliokuwa chanzo cha vita ya Abushiri yaani jaribio la watu wa pwani kuwafukuza Wajerumani.

Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mnamo karne ya 15, wakati wapelelezi wa kwanza Wareno walipofika kwenye pwani za Afrika, milki kubwa katika nchi ya Kongo ya magharibi pamoja na Angola ya kaskazini ilikuwa Ufalme wa Kongo. Wakati wa uenezaji mkuu ufalme huu ulianza kwenye mwambao wa Atlantiki na kuendelea hadi mto Kwango kwenye mashariki, halafu maeneo kutoka Pointe-Noire (leo: Jamhuri ya Kongo, upande wa kaskazini ya Cabinda) upande wa kaskazini hadi mto Loje (leo: mji wa Ambriz) katika kusini.

Angola
Dola la Lunda lilikuwa ufalme wa Kibantu katika miaka 1600 hadi 1850 hivi kandoni kwa mto Kasai, mpakani kwa nchi za kisasa za Angola na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Reli ya Uganda
Baada ya azimio la kujenga reli Uingereza iliona haja ya kulinda njia ya reli yenyewe hivyo ikatangaza eneo lote kati ya Mombasa na Uganda kuwa chini ya ulinzi wake kuanzia tar. 01.07.1895. Kwa njia hii mipango ya kujenga reli ilikuwa mwanzo wa koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kiingereza iliyokuwa Kenya baadaye.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.