Question: Ngugi wa Thiong'o alizaliwa mwaka upi?

Ngugi wa Thiongo
Ngũgĩ wa Thiong'o (amezaliwa 5 Januari 1938) ni mwandishi Mkenya aliyeandika kwa Kiingereza lakini siku hizi anatumia lugha ya Gikuyu.

Ngugi wa Thiongo
Baada ya kumaliza Alliance High akasoma Makerere akahitimu kupata digrii ya Kiingereza mwaka 1963. Akafunga ndoa na Nyambura mwaka 1961 akazaa naye watoto sita katika miaka iliyofuata. Mwaka 1962 aliandika tamthilia yake ya kwanza "The Black Hermit". Baada ya digrii alirudi Nairobi alipofanya kazi ya uandishi wa gazeti.

Go-Nijo wa Japani
Go-Nijo (9 Machi, 1285 – 10 Septemba, 1308) alikuwa mfalme mkuu wa 94 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Kuniharu", na alikuwa mwana wa kwanza wa Go-Uda. Mwaka wa 1301 alimfuata binamu yake Go-Fushimi, na kuwa mfalme hadi kifo chake 1308. Aliyemfuata kama Tenno ni binamu yake Hanazono.

Murakami wa Japani
Murakami (14 Julai, 926 – 5 Julai, 967) alikuwa mfalme mkuu wa 62 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Nariakira", na alikuwa mwana wa kumi na nne wa Tenno Daigo. Mwaka wa 946 alimfuata kaka yake, Tenno Suzaku, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata kama Tenno ni mwana wake, Reizei.

Augustino Zhao Rong
Augustino Zhao Rong (Wuchuan, 1746 hivi - Chengdu 21 Machi 1815) alikuwa padri wa China aliyefia Ukristo pamoja na wengine wengi.

Panji (kundinyota)
Panji inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia, Wazungu walipozunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Hazikutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika globu ya nyota ya Petrus Plancius.

Ngugi wa Thiongo
Mwaka 2004 Ngugi alirudi mara ya kwanza Kenya lakini alipata maarifa mabaya akishambuliwa na wahuni na kuibiwa mali mke wake akibakiwa. Shabaha muhmu wa ziara yake ilikuwa kutangaza riwaya yake mpya kwa Gikuyu "Muroogi wa Kigogo".

Andrea Dung-Lac
Sikukuu yake huadhimishwa kila tarehe 24 Novemba pamoja na kundi la wenzake 116 linalojumlisha Wafiadini wa Vietnam wa karne ya 17, 18 na 19 (dhuluma zilidumu miaka 1625–1886).

Jet Li
Li Lianjie (amezaliwa tar. 26 Aprili 1963) ni mshindi wa , akiwa kama mwigizaji bora filamu wa Kichina. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Jet Li. Jet Li ni mtaalam wa Kung Fu na Wushu. Baada ya miaka mitatu ya mafunzo ya Wushu, Jet Li alipata ushindi wake wa kwanza katika mashindano ya kitaifa ya vikosi vya Wushu kwa mji wa Beijing.

Mzee Majuto
Alhaji Amri Athumani (alijulikana sana kwa jina la King Majuto na pia Mzee Majuto[1]; Tanga, (1 Agosti 1948 - Dar es Salaam, 8 Agosti 2018) alikuwa mwigizaji, mwongozaji, mwandishi wa muswada na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Tanzania.

Mbaga Tuzinde
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

Twiga (kundinyota)
Plancius alitumia jina la Camelopardalis kwa mnyama wa twiga maana Wazungu hawakujua mnyama huyu na kutokana na maelezo waliona ana shingo ndefu kama ngamia ("camel") halafu madoa kama chui ("pardalis" kwa Kigiriki).

Chukyo wa Japani
Chukyo (30 Oktoba, 1218 – 18 Juni, 1234) alikuwa mfalme mkuu wa 85 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Kanenari", na alikuwa mwana wa kwanza wa Tenno Juntoku. Mwaka wa 1221 alimfuata babake, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu baada ya miezi michache tu mwaka huohuo. Aliyemfuata kama Tenno ni binamu yake Go-Horikawa.

Omar Bongo
El Hadj Omar Bongo Ondimba (30 Desemba 1935 – 8 Juni 2009) alikuwa Rais wa nchi ya Gabon tangu mwaka wa 1967. Baadhi ya marais barani Afrika, Bongo ameshika urais kwa muda mrefu kabisa. Alimfuata Leon M'ba akiwa na umri wa miaka 31 tu, na wakati ule alikuwa rais kijana kabisa duniani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Albert-Bernard Bongo.
Kiongozi huyo mwanzoni alitambulika kama Albert Benard Bongo kabla ya baadae kusilimu na kuitwa Omari Bongo. baada ya kumaliza masomo yake ya awali na sekondari mjini Brazzaville, Bongo alianza kazi katika shirika la umma lililokuwa likishughulika na masuala ya posta na simu lakini baadae aliingia kwenye mafunzo ya kijeshi na taratibu ukawa mwanzo wa kujikita kwenye siasa.

Ngugi wa Thiongo
Ngugi ameendelea kutumia Gikuyu pekee kwa ajili ya riwaya lakini amefundisha na kutunga insha kwa Kiingereza. Kati ya maandiko yaliyofuata ni "Detained" (Daiari ya gerezani - 1981); "Decolonizing the Mind: The Politics of Language in African Literature" (Kuondoa ukoloni rohoni - siasa ya lugha katika fasihi ya Afrika 1986) alimodai waandishi Waafrika watumie lugha zao za kienyeji badala la lugha za Kiulaya; Matigari (1987) alimotumia hadithi ya kiutamaduni wa Gikuyu.

Chingis Khan
Alizaliwa kwa jina la Temujin kama mtoto wa chifu wa kabila la kimongolia. Wakati ule Wamongolia walikuwa wafugaji wahamiaji walioishi katika kaskazini ya nchi ya Mongolia ya leo. Walikuwa na makabila mengi yaliyoendelea kupigana kwa vita. Temujin alishiriki katika vita vingi akaendelea kuunganisha makabila mbalimbali. Tangu mwaka 1201 alikuwa na nguvu ya kutosha akashambulia mataifa ya jirani kama Watartari waliowahi kumwua babake na kuwashinda. Mwaka 1206 Temujin aliitisha mkutano wa viongozi wote wa Wamongolia waliomkubalia kama kiongozi mkuu na kumpa cheo cha "Chingis Khan" yaani mtawala mkubwa.

Ngugi wa Thiongo
Kiini cha imani ya Ngugi ni ya kwamba kwa kutumia lugha za kienyeji pekee waandishi waafrika watafikia wanachi wa kawaida na kushinda ukoloni mamboleo rohoni. Tatizo alilo nalo hapo ni ya kwamba lugha za kienyeji zinarudi nyuma haraka katika mazingira ya kisasa hata zikiendelea kuzungumzwa na kusikilizwa kwa redio si lazima zinasomwa pia.

Ignas wa Antiokia
Ignas wa Antiokia (kwa Kigiriki Ἰγνάτιος, Ignatios: lakini alijulikana pia kwa jina la Θεοφόρος, Theophoros, yaani "Mleta Mungu") alizaliwa kati ya 35 na 50 B.K. akafa kati ya 98 na 117.

Mawingu ya Magellan
Mawingu haya yalijulikana tangu kale kati ya mataifa ya nusutufe ya kusini na kupokea majina. Ushuhuda wa kwanza wa kimaandishi upo katika kitabu cha mwanaastronomia Al Sufi katika kitabu chake juu ya nyota mnamo mwaka 964 BK. Mzungu wa kwanza aliyeyaeleza alikuwa Ferdinand Magellan alipozunguka Dunia kwenye mwaka 1519.

Parmukh Singh Hoogan
Parmukh Singh Hoogan (amezaliwa 7 Desemba, 1955) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Tycho Brahe
Tycho Brahe (aliyezaliwa kama Tyge Ottesen Brahe 14 Desemba 1546 – 24 Oktoba 1601) alikuwa mtaalamu wa astronomia nchini Denmark aliyejenga paoneaanga (kituo cha kuangalia nyota) cha Uraniborg.

Ngugi wa Thiongo
University of Auckland, Honorary doctorate of Letters (LittD), 2005 University of Dar es Salaam, Honorary doctorate in Literature, 2013[9] University of Bayreuth, Honorary doctorate (Dr. phil. h.c.), 2014[3] Yale University, Honorary doctorate (D.Litt. h.c.), 2017[10]

Anggun
Anggun Cipta Sasmi (amezaliwa 22 Aprili 1974) ni mwimbaji Indonesia ambaye sasa ana uraia wa Ufaransa. Alikuwa binti wa Darto Singo, msanii Kiindonesia, na Dien Herdina, mwanamke ambaye bado jamaa Sultani Palace. Alianza kazi yake kwa kuja juu ya hatua ya Ancol katika umri wa miaka saba, na albamu ya watoto miaka miwili baadaye. Chini ya uongozi wa wanamuziki Ian Antono, anggun kumbukumbu studio albamu yake ya kwanza nchini Indonesia, yenye jina la "Dunia Aku Punya" katika 1986. Hata hivyo, jina la anggun mpya zimeongezeka baada ya kutolewa kwa moja yenye jina la "Takut" mwaka 1989. Saa anggun mdogo sana umri imeweza kufikia kilele cha umaarufu wake kama mwimbaji mwamba katika Indonesia na tuzo yeye alishinda "Wengi Mpya Kiindonesia Msanii 1990-1991".

Karolo Mkuu
Karolo Mkuu (kwa Kilatini: Carolus Magnus; kwa Kijerumani: Karl der Große; kwa Kifaransa: Charlemagne) alizaliwa tarehe 2 Aprili mwaka 742 na kufariki tarehe 28 Januari, 814; alikuwa kwanza mfalme wa Wafranki halafu Kaizari wa Dola takatifu la Roma aliloanzisha.

Ngugi wa Thiongo
1964 akachukua nafasi ya masomo huko Chuo Kikuu cha Leeds. Hapo Uingereza alitunga riwaya ya "WEEP NOT, CHILD" (1964) akiwa mwandishi wa kwanza kutoka Afrika ya Mashariki aliyetunga riwaya kwa Kiingereza. Alisimulia hadithi ya kijana Njoroge mwenye ndoto ya kuendeleza elimu yake lakini anakwama kati ya ndoto zake na hali halisi ya maisha ya Kiafrika chini ya ukoloni.

Milki ya Wamongolia
Milki hii ilianzishwa na Genghis Khan mnamo 1207 BK pale alipoyaleta pamoja makabila ya Mongolia. Akaja kufa mnamo 1227 BK.
Baadaye Kublai Khan akaendeleza kupanua milki hii akakuta Nasaba ya Yuan iliotawaliwa na Wamongolia huko China. Baadaye ikaja kupagalanyika katika milki tofauti, na zote katika hizo ziliangamizwa.

Rogue (komiki)
Rogue (Kiswahili: "Ayari") ni mhusika wa ulimwengu wa Marvel Comics. Aliumbwa na mwandishi Chris Claremont na mchoraji Michael Golden, na alijitokeza chapa #10 ya Avengers Annual (Agosti 1981) kama mbovu. Rogue alizaliwa kama mutanti. Kwa njia ya kugusa ngozi, anaweza kufyonza kumbukumbu, nguvu na uwezo wa ziada kutoka kwa wengine.

Su Shi
Su Tungpo/Su Shi (kwa Kichina 蘇軾, 8 Januari 1036- 24 Agosti1101) alikuwa mwandishi na mwanasiasa nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Ngugi wa Thiongo
Detained: A Writer's Prison Diary (1981) Dreams in a Time of War: a Childhood Memoir (2010) In the House of the Interpreter: A Memoir (2012) Birth of a Dream Weaver: A Memoir of a Writer's Awakening (2016)

Norbert Zongo
Norbert Zongo (mwezi wa Julai 1949, Koudougou - 13 Desemba 1998) alikuwa mhariri na mchapishaji wa gazeti la l'Indépendant la nchini Burkina Faso. Zongo aliuawa baada ya gazeti lake kuanza kufanya uchunguzi juu ya mauaji ya dereva aliyekuwa anafanya kazi kwa ndugu wa rais Blaise Compaoré.

Karl Urban
Karl-Heinz Urban (amezaliwa tar. 7 Juni 1972) ni mwigizahu wa filamu kutoka nchini New Zealand. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Éomer katika sehemu ya pili na ya tatu ya mfululizo wa filamu za Peter Jackson ya "The Lord of the Rings" trilogy, na Dr Leonard McCoy kwenye filamu ya mwaka wa 2009 "Star Trek". Amecheza kama Vaako katika "The Chronicles of Riddick" na mwuaji wa Kirusi Kirill katika filamu ya "The Bourne Supremacy", na kupata tuzo kwa ajili ya michakaliko yake ya katika filamu za Kinew Zealand "The Price of Milk" na "Out of the Blue".

Shaggy (msanii)
Orville Richard Burrell (alizaliwa 22 Oktoba 1968, Kingston, Jamaika), anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii Shaggy, ni mshindi wa Grammy Award kama mwimbaji wa reggae ya Jamaika-Amerika ambapo asili ya jina lake la kisanii ni kutoka rafiki wa Scooby-Doo [[|[1][2]]] -jina alilopewa na marafiki zake wakati wake miaka ya utotoni kwa sababu jina lake lilikuwa sawa na tabia za Scooby Doo . Yeye ni mashuhuri hasa kwa sauti yake ya iliyogwara . Akizungumza katika kipindi cha asubuhi hii 27 Agosti 2008, Burrell alisema jina Shaggy liliashiria mtindo wa nywele yake.

Dionisi Ssebuggwawo
Wafiadini hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya KabakaMwanga II (1884 - 1903) wa Buganda ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na Kardinali Charles Lavigerie.

John Ngugi
Ngugu alirejea mwaka wa 1992 kulikamata taji la dunia la Cross Country kwa mara ya tano. Mwaka wa 1993 Ngugi alikataa kufanyiwa jaribio la dawa la nje-ya-ushindani [9] na awali alipokea marufuku ya miaka minne lakini baadaye ilipunguzwa kwa miaka miwili kutokana na 'hali za ajabu'. Kwa ufanisi huu ulikamilisha wasifu wake kama mwanariadha.

Tu Fu
Tu Fu (mnamo 712-770) alikuwa mshairi nchini China wakati wa nasaba ya Tang.

Noe Mawaggali
Hao walikuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

Mb Dogg
Mbwana Mohammed Ali (amezaliwa tar. 28 Agosti 1983) ni mshindi wa Tuzo ya Kili akiwa kama msanii bora wa muziki wa R&B na bongo flava kutoka nchini Tanzania. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama MB Dogg. Pia anafahamika kwa vibao vyake mahili kama vile Latifah, Waja, Mapenzi Kitu Gani, Inamaana na Natamani ya mwaka wa 2008.

Tshimanga Assosa
Tshimanga Kalala Assosa (4 Aprili, 1949) ni mwanamuziki maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo- Tanzania. Alifahamika zaidi kwa kuwa miongoni mwa waimbaji wakubwa wa bendi ya Marquis Original na bendi yake binafsi Orchestra Mambo Bado.

Francis Imbuga
Hatima ya jamii ya Waafrika ilyozungukwa na itikadi ngeni ndio ilokuwa dhamira na maudhui ya kazi za waandishi waanzilishi wa Afrika,kazi ambazo Imbuga alizisoma.Kazi za Ngugi wa Thiong'o kama vile Weep Not, Child (1964), The River Between (1965), na The Black Hermit (1968) zina maudhui makuu ya mabadiliko ya kihistoria ya Waafrika na mizozo inayotokana na kuwepo kwa Wazungu katika Afrika.. Imbuga alizisoma kazi hizi pamoja na za waandishi wengine kama vile Elvania Zirimu, Peter Nazareth, Jonathan Kariara,na Okot p'Bitek.

Mary Wambui
Winnie Wangui alihusishwa na sifa mbaya za 'Mandugu wa Artur' kwa njia za kibiashara na kibinafsi. Katika tukio lililopewa jina 'Armenian Saga', 'ndugu hao' (Artur Margaryan na Artur Sargasyan), ambao walikuwa pia wamesemekana kuwa majeshi wa kulipwa, walionyeshana mabunduki katika uwanja wa ndege wa JKIA ndani ya eneo la "usalama" na kutishia kumpiga risasi afisa wa Forodha ambao walitaka kuchunguza mizigo yao. Tukio hili la uvanjaji sheria lilifanya wakamatwe na hatimaye kufukuzwa nchini tarehe 9 Juni 2006. Winnie alifutwa kazi baada ya tukio hili.

Mugagga Lubowa
Mugagga Lubowa (+ Namugongo 3 Juni 1886) ni mfiadini mmojawapo kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

Wasangu (Tanzania)
Binini, ndugu ya Mihwela alikuwa amejifunza sana maarifa ya kupigana vita, na kwa kuwa alikuwa na ari kubwa ya kutaka kutawala Uhehe nzima. Wakati fulani karibu ya miaka ya 1860 alifanya vita na Wasangu na alifanikiwa kuviteka vijiji vingi sana na kuwateka wanawake na mifugo yao. Binini mwenyewe alimwua kiongozi wao Muigumba na akachukua jina lake na kujiita yeye mwenyewe Munyigumba kama ukumbusho wa ushindi wa kuwatawala Wahehe wote. Huyu Binini (Munyigumba) ndiye aliyekuwa baba wa chifu Mkwawa na ndiye chifu mkuu wa kwanza wa Wahehe wote.

Ngugi wa Thiongo
Mwaka uleule baada ya kuchukua digrii ya pili alirudi Kenya akifundisha Chuo Kikuu cha Nairobi 1967-1969. Aliondoka kwa sababu alipinga kuingia kwa siasa ya serikali katika mambo ya chuo. Baada ya mwaka moja huko Makerere alipata nafasi ya kufundisha Marekani kwenye Chuo Kikuu cha Evanston (1970-71). Mwaka 2013 akatunukiwa Shahada ya Heshima ya Uzamivu na Chuo Kikuu Cha Dar es Salaam (UDSM) nchini Tanzania.

Historia ya Wasangu
Binini, ndugu ya Mihwela alikuwa amejifunza sana maarifa ya kupigana vita, na kwa kuwa alikuwa na ari kubwa ya kutaka kutawala Uhehe nzima. Wakati fulani karibu ya miaka ya 1860 alifanya vita na Wasangu na alifanikiwa kuviteka vijiji vingi sana na kuwateka wanawake na mifugo yao. Binini mwenyewe alimwua kiongozi wao Muigumba na akachukua jina lake na kujiita yeye mwenyewe Munyigumba kama ukumbusho wa ushindi wa kuwatawala Wahehe wote. Huyu Binini (Munyigumba) ndiye aliyekuwa baba wa chifu Mkwawa na ndiye chifu mkuu wa kwanza wa Wahehe wote.

Gregori wa Tours
Gregori ya Tours (Clermont-Ferrand, Auvergne, 30 Novemba 538 hivi - Tours, 17 Novemba 594) alikuwa mwanahistoria na askofu wa Tours katika Ufaransa wa leo.

Xin Qiji
Xin Qiji (kwa Kichina 辛棄疾, 28 Mei 1140 – 1207) alikuwa mwandishi nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Ring'wani
Kijiji kilianzishwa rasmi mwaka 1977 baada ya kumeguka kutoka katika kijiji cha Ujamaa Kemghesi. Katika kijiji hiki ndiko asili ya ukoo maarufu wa Ruge unaofahamika kwa kuwa na wasomi wengi waliobobea katika nyanja mbalimbali.

Ngugi wa Thiongo
Aliendelea kwa "THE RIVER BETWEEN" (1965) akichora picha ya kijiji kilichopasuliwa kati ya wakristo na wafuasi wa dini ya asili. 1967 alitumia historia ya vita ya Maumau na maarifa ya familia yake kwa ajili ya riwaya ya "A GRAIN OF WHEAT".

Kangi Alphaxard Lugola
Kangi Alphaxard Lugola (alizaliwa 25 Mei 1963) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Jimbo la Mwibara (Mkoa wa Mara) kwa miaka 2015 – 2020 na waziri wa mambo ya ndani kuanzia 1 Julai 2018.
Kangi alianza masomo ya shule ya msingi katika shule ya msingi ya Nyabitwebili kuanzia mwaka 1974 mpaka 1977 akasoma pale kuanzia darasa la kwanza hadi la nne na kisha akahamia Shule ya Msingi Mugeta ambapo alisoma pale kwa mwaka mmoja (1978), alipofunga Shule kwa mwaka uliofuata aliamua kwenda kumalizi madara ya sita na saba katika shule ya Msingi Kafunjo, huo ulikuwa mwaka 1979 hadi 1980 hapo ndipo alipohitimu Elimu ya Darasa la saba na hivyo kutunukiwa cheti cha Elimu ya Msingi. Mwaka 1981 alijiunga na Shule ya sekondari ya Sengerema (Sengerema Secondary School) hadi mwaka 1984 alipohitimu Elimu ya sekondari na kutunukiwa cheti cha CSEE. Huo ndio ukawa mwanzo wa kusonga mbele kwani mnamo mwaka 1985 alijiunga tena na Shule ya Sekondari ya Wavulana ya Songea (Songea Boys Secondary School) kwa ajili ya elimu ya juu ya Sekondari na hivyo kuhitimu kidato cha sita mwaka 1987 kwa kuzawadiwa cheti cha ACSEE. Matokeo hayo yalimpa nafasi Kangi kusonga mbele kwa ajili ya elimu ya juu ambapo mwaka 1996 hadi 1997 alifanikiwa kupata stashada kutoka Chuo kikuu cha Dar es Salaam. (University of Dar es Salaam) Kati ya mwaka 1988 hadi mwaka 1992 ambapo alihitimu Shahada ya Uchumi. Mwaka 2008 ajiunga na Chuo kikuu cha Leisester nchini uingereza na kufanikiwa kupata Shahada ya udhamili mwaka 2010.

Konfusio
Konfusio (pia:Confucius kutoka Kichina: Kǒngzǐ (孔子) au Kǒng Fūzǐ (孔夫子) -- Mwalimu Kong) (551 KK - 479 KK) alikuwa mwalimu na mwanafalsafa muhimu kabisa wa kale huko Uchina.

Zeng Gong
Zeng Gong (kwa Kichina 曾鞏, 30 Septemba 1019-30 Aprili 1083) alikuwa mwandishi nchini China wakati wa Nasaba ya Tang na Nasaba ya Song.

Jangsu wa Goguryeo
Mfalme Jangsu wa Goguryeo (394 - 491, r. 413 - 491) alikuwa mtawala wa ishirini wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea.

Jongo
Watu wamekuwa wakifahamu kuhusu jongo kutoka enzi za kale. Kihistoria, jongo imejulikana kama “mfalme wa magonjwa na ugonjwa wa wafalme” au “ugonjwa wa matajiri”. Rekodi za kwanza za ugonjwa huu zilitoka nchini Misri katika mwaka wa 2,600 b.c katika maelezo kuhusu ugonjwa wa athritisi ya kidole gumba cha mguu. Tabibu Hippocrates wa nchi ya kale ya Kigiriki, katika mwaka wa 400 b.c alidokeza kuhusu jongo katika uandishi wake wa"maneno mafupi ya busara" na kusema kuwa jongo haikuwaathiri matowashi na wanawake wasiofikia kikomohedhi. Aulus Cornelius Celsus (30 a.d.)alieleza uhusiano wa jongo na pombe, kutokea katika miaka ya baadaye katika wanawake na pia matatizo husishi ya figo

Dan Chupong
Chupong Changprung (amezaliwa tar. 23 Machi 1981 mjini Kalasin, Thailand,[1] Kithai: ชูพงษ์ ช่างปรุง, jina la utani la Kithai: "Deaw") ni mwigizaji filamu za martial arts kutoka nchini Thailand. Pia anajulikana kwa jina lake alililopewa na watu Magharibi kama Dan Chupong (jina alilopewa linaandikwa mara mbili tofauti, huandikwa Choopong au Choupong, na jina la kwanza pia huitwa Danny).

Huang Xianfan
Huang Xianfan (kwa mira za Kichina huita:黃現璠; kwa Kichina kilichorahishwa huita: 黄现璠 ) (13 Novemba 1899 – 18 Januari 1982) alikuwa mwanahistoria aliyetoka kabila la zhuang(壮族). Kichina wa kisasa walimwona kama "Baba historia wa Zhuang". Kama kulia 1957 - 1978 alionewa na serikali ya Kichina.

Wingu Kubwa la Magellan
Maelezo ya kwanza yaliyoeleweka yalitolewa na Ferdinand Magellan aliyekuwa mtu wa kwanza wa kuzunguka Dunia yote katika safari ya miaka 1519 - 1522. Hapo alichora pia ramani za nyota na kufanya vipimo vya kwanza vya mawingu angavu vya anga yaliyopokea baadaye jina lake.

Akon
Akon amedai katika mahojiano kwamba jina lake kamili ni Aliuane Damala Bouga Time Puru Nacka Lu Lu Lu Badara Akon Thiam [4] ingawa kuna utata na mjadala kuhusu jina lake halisi na tarehe yake ya kuzaliwa. Akon kwa kawaida anajulikana kama Aliuane Thiam. Juu ya jina lake refu , jina kamili la Akon limeripotiwa kuwa Aliaune Badara Thiam na Alioune Badara Thiam na mtandao wa About.com unadai kwamba jina lake la katikati halijawahi kuthibitishwa. Kuhusu tarehe yake ya kuzaliwa, baadhi ya vyombo vya habari vimeripoti kwamba Akon alizaliwa mwaka 1981. Taasisi zingine, ikiwemo AP, wanadai kuwa Akon alizaliwa mwaka wa 1973, na mamake alisaidiwa kujifungua na daktari msenegali aitwaye Magueye Seck.

Samuel Flagg Bemis
Samuel Flagg Bemis (20 Oktoba 1891 – 26 Septemba 1973) alikuwa mwanahistoria kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1927, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia kwa kitabu chake "Pinckney's Treaty". Tena, mwaka wa 1950, alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Wasifu kwa wasifu yake ya John Quincy Adams.

Dario Argento
Dario Argento (amezaliwa tar. 7 Septemba mwaka 1940) ni mwongozaji wa filamu, mtaarishaji na mtunzi kutoka nchini Italia. Argento alifahamika sana kwa umahili wake wa kutengeneza filamu za kutisha. Dario pia aliwahi kutunga na kuongoza baadhi ya Filamu za Western ya Italia, maarufu kama Spaghetti Western.

Kikuyu (lugha)
Tangu zamani za koloni Gikuyu imewahi kuandikwa. Vitabu vya kwanza kwa Gikuyu vilikuwa Biblia na vitabu vya ibada. Tangu uhuru waandishi mbalimbali walianza kuandika. Anayejulikana zaidi ni Ngugi wa Thiong'o na kati ya riwaya zake iko "Mũrogi wa Kagogo". Waandishi wengine ni Mwangi wa Mutahi na Gatua wa Mbugwa.

Kenya
Ngugi wa Thiong'o ni mmoja wa waandishi maarufu wa Kenya. Kitabu chake, en:Weep Not, Child ni ufafanuzi wa maisha yalivyokuwa Waingereza walipoitwaa Kenya. Hii ni hadithi kuhusu athari za Mau Mau katika maisha ya Wakenya weusi. Kinavyochanganya maudhui - ukoloni, elimu, na mapenzi - kunakifanya kuwa kimojawapo kati ya vitabu bora vya hadithi barani Afrika.

Utao
Asili yake ni katika karne ya 4 KK wakati mzee Laotze alipoandika kitabu cha Tao te king. Mafundisho yake ni msingi wa Utao.

Chingis Khan
Chingis Khan (pia: "Genghis Khan", * takriban 1162 – + 18 Agosti 1227) alikuwa kiongozi wa Wamongolia aliyeunda Milki ya Wamongolia iliyoendelea kutawala eneo kubwa kuanzia China pamoja na Asia ya Kati hadi Urusi na Mashariki ya Kati.

Daigo wa Japani
Daigo (6 Februari, 885 – 23 Oktoba, 930) alikuwa mfalme mkuu wa 60 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Atsuhito", na alikuwa mwana wa kwanza wa Tenno Uda. Mwaka wa 897 alimfuata babake, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 930, siku chache tu kabla ya kifo chake. Aliyemfuata kama Tenno ni mwana wake, Suzaku.

John Ngugi
Wakati Michezo ya Jumuiya ya Madola ya mwaka wa 1990 katika mji mkuu wa Auckland, nchini New Zealand, Ngugi alijaribu kutimia mbinu sawa na zile ambazo zilimsaidia kushinda medali ya dhahabu ya Olimpiki. Ingawa aliteguka na kuanguka baada lapu mbili tu na kupoteza mita 35 kwa washindani wenzake, aliweza kulishika kundi lililokuwa likiongoza na kuimarisha pengo la mita 40 wakati kengele ya lapu ya mwisho iligongwa. Lakini wakati huo, juhudi zake hazikutosha kwani Andrew Lloyd kutoka Australia alishinda na sekunde 0.08 tu katika mmalizio wa ajabu.

King Tubby
King Tubby (28 Januari 1941 – 6 Februari 1989) alikuwa mwanamuziki wa Jamaika. Jina lake la kuzaliwa ni Osbourne Ruddock. Alikuwa anapiga muziki wa Reggae.

Mzungu Kichaa
Mwishoni mwa miaka ya 1990 Espen Sørensen alikuwa miongoni mwa wasanii wa mwanzo kabisa kurekodi katika Studio ya Bongo Records huko mjini Dar Es Salaam. Wengineo walikuwepo kina Juma Nature, TID, Mangwair, Ferooz na Professor Jay. Wakati huo ilikuwa pia, ndipo alipopata jina lake la kisanii la Mzungu Kichaa.[1] Kwa bahati mbaya hakuonekana katika orodha ya wasanii chipukizi wa Tanzania kwa kipindi hicho, lakini pia alifanikiwa kufanya viitikio kadha wa kadha katika nyimbo kibao kwa kipindi cha mwaka wa 2001.[2]

John Ngugi
Ngugu alirejea mwaka wa 1992 kulikamata taji la dunia la Cross Country kwa mara ya tano.

Gregori Grassi
Gregori Maria Grassi (Castellazzo Bormida, Italia, 13 Desemba 1833 - Taiyuan, Shanxi, China, 9 Julai 1900) alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo na askofu mmisionari wa Kanisa Katoliki aliyefia dini yake nchini China.

Ngugi wa Thiongo
Tangu mwaka 1982 ameishi nje ya Kenya akifundisha kwenye vyuo vikuu mbalimbali kama Yale, New York na Irvine/California.

Wachagga
Watawala wa Kichagga waliitwa "Mangi". Hawa walihodhi mashamba, ng'ombe na waliheshimiwa kama viongozi wa kikabila. Walikuwa na nguvu za kisiasa na utajiri. Baadhi ya Ma-mangi mashuhuri katika historia ni kama Mangi Rindi aliyeingia mikataba na wakoloni (Wajerumani), Mangi Sina wa Kibosho na Mangi Horombo wa Keni - waliojulikana kwa uhodari wao wa vita katika kupigana na Wamachame na kupora ng'ombe na mazao yao, hata mpaka leo makabila ya Kimachame na Kikibosho hayaoani kwa urahisi, na Mangi Marealle wa Marangu na Vunjo. Mangi Meli huyu alikuwa mangi wa waoldmoshi ambaye alipigana na wajerumani na aliishia kukatwa kichwa na mpaka sasa kichwa chake kipo ujerumani alizikwa kiwiliwili tuu baada ya kumnyoga na mti aliyonyongewa upo mpaka sasa sehemu ya oldmoshi bomani karibu na kolila sekondari .

Ngugi wa Thiongo
Ngugi amezaliwa Kenya katika kijiji cha Kamiriithu karibu na Limuru, wilaya ya Kiambu katika jamii ya Wagikuyu akabatizwa James Ngugi. Alikuwa mtoto wa tano wa mke wa tatu wa baba yake Thiong'o wa Nducu. Baba alikuwa mkulima aliyepotea shamba lake kutokana na Waingereza kuteka na kutwaa Nyanda za Juu za Kenya. James alisoma shule za wamisionari za Kamaandura (Limuru), Karinga (Mangu) na Alliance High School (Kikuyu). Katika miaka ile akawa Mkristo. Wakati alikisoma shule familia yake iliathiriwa na vita ya Maumau ikawa kaka yake aliuawa na mama yake aliteswa.

Malkia Cixi
Malkia Cixi wa China (29 Novemba 1835 – 15 Novemba 1908) alikuwa mwanamke Mchina aliyeshika utawala wa China kwa miaka mingi wakati wa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20. Cheo chake rasmi ilikuwa "mjane wa kaisari" (mjane wa kifalme) akatawala kwa kushika mamlaka kwa niaba ya Kaisari wa nasaba ya Qing aliyekuwa mdogo mno. Katika mapokeo ya China ya Kale mama wa mtoto wa kifalme aliyerithi cheo cha baba alitawala kwa niaba ya mtoto kwa muda baada ya kifo cha Kaisari kama mtoto alikuwa bado mdogo.

Nasaba ya Tang
Nasaba ya Tang (Kichina: 唐朝; Pinyin: Táng Cháo) ilikuwa nasaba ya kifalme iliyotawala nchi ya Chini kuanzia mwaka 618 hadi 907 BK.

Defao
Matumona Francois (amezaliwa 31 Desemba, 1958) - pia anajulikana kama General Defao ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo kutoka nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Defao Matumona, huonekana kama miongoni mwa waimbaji wa Kikongo wenye majina makubwa.
Kazi zake za muziki hasa huzifanyia hukohuko kwao Kongo. Alianza kuimba mwaka 1976 kwenye makundi madogomadogo, huko mjini Kinshasa. Waliomvutia kuingia katika muziki kwa kipindi hicho ni Papa Wemba, Nyoka Longo, Gina Efonge Evoloko na waimbaji wanne wa kundi la Zaiko la miaka ya sabiini. Lakini yule hasa aliyemvutia akiimba ni Tabu Ley Rochereau.
Tangu mwaka 1991, amenzisha bendi yake mwenyewe, The Big Stars, kwa lengo la kuwa nyota wa Afrika. Alifanya hili kwa kuwa nchini mwao ukishindwa kutimiza jambo fulani watu wanakucheka na huona wivu wengine wakifanikiwa - ndiyo-maana anafanya juhudi kubwa ili tu apate mafanikio.
Hayo yametokea kwa sababu asilimia kubwa wanamuziki wa Kongo hawana subira. Wanataka kila kitu harakaharaka. Sasa hivi katika umri wake miaka hamsini, Defao anachukulia mambo kadiri yanavyokuja na si kwa pupa tena. Anajua ya kwamba, kwake, kibao kitamgeukia.
Amezaliwa huko mjini Kinshasa mnamo tarehe 31 Desemba 1958 na jina la Matumona Defao Lulendo. Alianza kazi ya muziki mnamo mwaka wa 1976, awali akiwa na Orchestre Suka Movema, halafu baadaye Fogo Stars ikafuatiwa na Korotoro na mwaka wa 1978 Somo West. Mwaka wa 1981 alijiandikisha na kundi jipya kabisa la wakati huo Grand Zaiko Wawa na mpigaji gitaa mashuhuri Pepe Felix Manuaku kabla ya kuungana na Ben Nyamabo katika uanzishaji wa kundi zima la Choc Stars.
1985
1986
1988
1989
1990
1992
1993
1994
Donat
1995
1996
"'1997"
1998
1999
2000
2006
2010
2012
2014
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2006
"2010"'
2012

Konoe wa Japani
Konoe (16 Juni, 1139 – 22 Agosti, 1155) alikuwa mfalme mkuu wa 76 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Narihito", na alikuwa mwana wa nane wa Tenno Toba. Mwaka wa 1142 alimfuata kaka yake, Tenno Sutoku, na kuwa mfalme hadi kifo chake mwaka wa 1155. Aliyemfuata kama Tenno ni mdogo wake Go-Shirakawa.

Go-Saga wa Japani
Go-Saga (1 Aprili, 1220 – 17 Machi, 1272) alikuwa mfalme mkuu wa 88 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Kunihito", na alikuwa mwana wa pili wa Tenno Tsuchimikado. Mwaka wa 1242 alimfuata binamu yake Tenno Shijo, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu 1246. Aliyemfuata kama Tenno ni mwana wake Go-Fukakusa.

Wang Yicheng
Wang Yicheng/Wang Yi-Ch'eng (kwa Kichina 王禹偁, 954-1001) alikuwa mwandishi na mwanasiasa nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Fasihi ya Kiafrika
Katika kipindi hiki, tamthilia za Kiafrika zilianza kuibuka. Herbert Isaka Ernest Dhlomo wa Afrika ya Kusini alichapisha tamthilia ya kwanza ya Kiafrika kwa Kiingereza katika mwaka wa 1935. Mwaka 1962, Ngugi wa Thiong'o kutoka Kenya aliandika mchezo wa kuigiza wa kwanza wa Afrika ya Mashariki, "The Black Hermit", hadithi iliyohadhari "ukabila" (ubaguzi kati ya makabila ya Afrika).

John Ngugi
Ngugi alijiimarisha mwenyewe kama mkimbiaji wa mburuzo yake aliposhinda mbio ya mita 5000 katika Michuano ya Dunia ya mwaka wa 1987 katika mji mkuu wa Roma. Katika fainali, Ngugi alichukua uongozi alipofikia kilomita ya pili, lakini licha ya mbinu zake za uongozi katika mbio hizo, alipitwa na wanariadha wenzake wakati wa kumaliza, na kumaliza katika nafasi kumi na mbili; nafasi ya kusikitisha. Alishinda mbio za mita 5000 katika Michezo ya All-Africa ya mwaka wa 1987 uliofanyika nchini Kenya.

Mfalme Dongmyeong wa Goguryeo
Mfalme Dongmyeong wa Goguryeo (58 - 19 KK, au 37 – 19 KK), "Dongmyeongseongwang" (東明聖王) pia anafahamika kwa jina lake la kuzaliwa kama Jumong, alikuwa kiongozi mwanzilishi wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea. Wakati wa Gwanggaeto Stele, alimwita Chumo-wang (Mfalme Chumo). Wakati wa Samguk Sagi na Samguk Yusa, alirekodiwa akimwita kama Jumong, na jina lake la ukoo la Go. Wale wakina Samguk Sagi walielezea kwamba pia alikuwa akijulikana kama Chumo au Sanghae (상해, 象解). Jina hili pia kuelezewa kwa rekodi nyingine kama Chumong (추몽, 鄒蒙), Jungmo (중모, 中牟 au 仲牟), au Domo (도모, 都牟).
Mnamo 2006-2007, mtandao wa televisheni wa Korea Kusini (Munhwa Broadcasting Corporation, kifupi "'MBC") umerusha hewani mfululizo wa kipindi cha maarufu chenye vipengele 81, "Jumong".
Jumong alikufa mnamo 19 KK akiwa na umri wa miaka 40. Mtoto wa (Yuri) kamzika baba yake ndani ya kaburi la pyramid, na kumpa jina la Chumo-seongwang.

Ngugi
Ngugi ni jina la mwanaume katika lugha ya Gikuyu ya Kenya.

Philipo Augustino Mulugo
Philipo Augustino Mulugo ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Songwe kwa miaka 2015 – 2020.

Nasaba ya Qing
Mnamo 1580 BK Mmanchuria Nurhaci alikuwa jenerali wa kitengo cha kaskazini cha jeshi la nasaba ya Ming. Nurhaci aliunganisha makabila ya Wamanchuria na tangu 1616 akajiita Khan wa Manchuria yote.

Wu Cheng'en
Wu Cheng'en (mnamo 1500–1582) aliyeitwa pia Ruzhong alikuwa mwandishi wa Kichina na mshairi wakati wa nasaba ya Ming. Alizaliwa Huaian kwenye jimbo la Jiangsu. Alipata elimu kwenye chuo kikuu cha Nanjing kwa muda wa miaka 10.

John Ngugi
John Ngugi Kamau (alizaliwa mnamo 10 Mei 1962 katika sehemu ya Kigumo, wilayani Muranga) [8] ni mkimbimbiaji wa zamani wa Kenya na mara nyingi huitwa mmoja wa wanariadha bora nchini katika mbio za “cross-country” na ni mshindi wa mita 5,000 katika Olimpiki ya mwaka wa 1988.

Karolo Lwanga
Karolo Lwanga ndiye maarufu zaidi kati ya wafiadini wa Uganda waliouawa kwa amri ya kabaka Mwanga II (dhuluma za miaka 1885 - 1887).

Manikongo
Nzinga Nkuwu (1482-1505) alikuwa mwene Kongo wa sita aliyeanza kuwasiliana na Ureno. Akawa Mkristo mwaka 1491 na kutumia jina la Kireno João I (Yohane I).

Chiyonofuji Mitsugu
Chiyonofuji alikuwa mmoja wa mkuu wa hivi karibuni yokozuna nyakati, 31 kushinda mashindano michuano, pili Taihō tu. Yeye alikuwa hasa ajabu Longevity wake katika cheo Sumo ya juu, ambayo yeye uliofanyika kwa kipindi cha miaka kumi 1981-1991. Yeye alishinda mashindano zaidi kuliko thirties yake yoyote katika wrestler na wastaafu thirties katikati yake, tofauti na wengi ambao yokozuna karibuni tended kustaafu kuzunguka 30. 1045 alifunga Chiyonofuji wins wakati kazi yake kitaaluma, ambayo bado ni unbeaten kama wa 2009. [1] rekodi yake ya mafanikio ya 807 katika mgawanyo wa juu Makuuchi ulifanyika kwa karibu miaka 19, mpaka Kaiō bettered katika Januari 2010. [2]

Laozi
Marejeo ya kwanza yapo katika maandiko ya mwanahistoria Sima Qian aliyeishi mnamo 145-86 KK na aliyekusanya hadithi tofautitofauti juu ya maisha ya Laozi. Kutokana na tofauti za hadithi hizo Sima Qian mwenyewe alisema hakuwa na uhakika kama Laozi aliishi kweli. Kuna wataalamu wanaodai ya kwamba ni habari za walimu mbalimbali zilizounganishwa kwa jina la "Laozi".Ushahidi wa kale wa kitabu chake Tao te jing unapatikana kwenye bao za mwanzi za karne ya 4 KK. Wanaakiolojia walikuta bao 800 zenye maandishi katika kaburi moja na sehemu za maandishi zinalingana na maneno ya Tao te Jing jinsi inavyojulikana kutokana na nakala za baadaye. Kwa hiyo mafundisho ambayo baadaye yalijulikana chini ya jina la Laozi yamethibitishwa kwa zamani ile.

Twiga (kundinyota)
Twiga ni kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walizunguka dunia yote yaani karne ya 16 na hapo wanaastronomia wa Ulaya walilenga kuchora ramani ya nyota zote. Wagiriki wa Kale hawakujaribu kupanga nyota zake hafifu kati ya kundinyota walizojua. Mholanzi Petrus Plancius aliwahi kupokea taarifa ya mabaharia waliochora nyota za kusini halafu akajitahidi kujaza eneo lote la angani kwa kupanga nyota zote kwa kundinyota kwenye globu ya nyota yake. Hapo alitambua pengo kaskazini akaunda kundinyota za Twiga na Munukero (Monoceros).

Lambo la Magenge Matatu
Katika miaka ya 1980 mradi ulianzishwa upya na kukubaliwa mwaka 1992 kwa kura katika bunge la China. Waziri mkuu Li Peng alikuwa mtetezi mkuu wa mradi. Watu wengi walikuwa na wasiwasi na hii ilikuwa mara ya kwanza ya kwamba mpango wa serikali ya China ilikubaliwa na 2/3 za wabunge pekee (kura 1767 za ndiyo, 177 za hapana na 664 za upande wowote). Baadaye maoni ya upimzani yalipihwa marufuku na wapinzani kadhaa walifungwa gerezani.

Kenya African Union
KAU hujadliwa kwa sura moja ya kitabu cha "Weep Not, Child" , kilichoandikwa na Ngugi wa Thiongo

Huang Xianfan
Amezaliwa 13 Novemba 1899 katika kijiji cha Fusui. Baba yake alikuwa ni mkulima cha fusui. Alipokuwa na umri wa miaka 3 alifiwa na mama, Mtoto Huang alionyesha mapema uwezo wake mkubwa katika masomo, hasa ya maandishi na historia. 1913 – 1916 akasoma Shule ya Msingi, halafu 1917 – 1921 huko Shule ya Sekondari Funan, halafu 1922 – 1925 Shule Guangxi ya Walimu. Kuanzia mwaka 1926 akasoma MA ya historia na uwalimu katika Chuo kikuu cha Beijing ya walimu, ambako alisoma kwa miaka tisa na akimaliza digrii yake mwaka 1935. Mwaka 1935 alipata skolashipu ya kwenda kusoma kwenye Chuo Kikuu cha Tokyo huko Japani akasoma mashariki historia na Kijapani historia,ambako alisoma kwa miaka miwili na mwaka 1937 alirejea nchini china baada ya kumaliza masomo yake.Tangu mwaka wa 1937 alifundisha masomo ya historia na ya jamii katika Chuo kikuu cha Guangxi , akapata uprofesa wa chuo kilekile mwaka wa 1943. Wakati mwaka 1953 -1982,alikuwa uprofesa wa historia Chuo Guangxi ya Walimu. Aliaga dunia 18 Januari 1982 akazikwa kwenye makaburi ya serikali Guangxi Cemetery.

Nijo wa Japani
Nijo (31 Julai, 1143 – 5 Septemba, 1165) alikuwa mfalme mkuu wa 78 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Morihito", na alikuwa mwana wa kwanza wa Tenno Go-Shirakawa. Mwaka wa 1158 alimfuata babake na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 1165, muda mfupi kabla ya kifo chake kupitia ugonjwa. Aliyemfuata kama Tenno ni mwana wake Rokujo.

Elgon (mlima)
Mnamo mwaka wa 1896, C.W. Hobley alikuwa Mzungu wa kwanza kuzunguka mlima huu. Kmunke na Stigler ndio wa kwanza kupanda hadi juu ya vilele vya Wagagai na Koitobos katika mwaka wa 1911 na kurekodiwa. F. Jackson, E. Gedge, na J. Martin ndio wa kwanza kupanda hadi juu ya kilele cha Sudek katika mwaka wa 1890 na kurekodiwa. Kilele kikuu ni rahisi kupanda na hakihitaji vifaa vyovyote vya kupanda milima.

Ukuta wa China
Ukuta jinsi ulivyo ni ukuta wa nasaba ya Ming uliojengwa kuanzia mnamo mwaka 1500. Mnamo mwaka 1700 ukuta uliachwa bila kutunzwa tena kwa sababu katika karne ya 17 sehemu kubwa za Mongolia nje ya ukuta ziliunganishwa na China.

Hugo Birger
Hugo Birger (12 Januari 1854 - 17 Juni 1887) alikuwa mchoraji kutoka Uswidi. Yeye alikuwa mwanafunzi katika shule ya sanaa mjini Stockholm. Mwaka 1887 alipata medali kwa picha zake "Syndafallet" (kuanguka ya mwanadamu). Uchoraji zake unapatikana katika Jumba la Sanaa la Göteborg na Makumbusho ya Uswidi mjini Stockholm.

Song Il-gook
Song Il-gook (amezaliwa 1 Oktoba, 1971) ni mwigizaji mashuhuri toka Korea Kusini. Anajulikana hasa kwa kuigiza mfalme Jumong kwenye televisheni katika tamthiliya kadhaa za kihistoria.

Shijo
Shijo (17 Machi, 1231 – 10 Februari, 1242) alikuwa mfalme mkuu wa 87 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Mitsuhito", na alikuwa mwana wa kwanza wa Go-Horikawa. Mwaka wa 1232 alimfuata babake, na kuwa mfalme hadi kifo chake kwa ajali. Aliyemfuata kama Tenno ni Go-Saga.

Mbaga Tuzinde
Mbaga Tuzinde (+ Namugongo 3 Juni 1886) ni mfiadini mmojawapo kati ya Wakristo 22 wa Kanisa Katoliki wanaojulikana na kuheshimiwa duniani kote kama Wafiadini wa Uganda.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Je,simba huishi kwa takriban miaka ngapi?

Simba
Simba huishi kwa wastani wa miaka 10-14 mwituni, huku katika hifadhi huweza hata kufika zaidi ya miaka 20. Mwituni, simba dume ni mara chache kuishi zaidi ya miaka kumi, sababu ya majeraha wanayoyapata kwa kupigana na dume wengine mara kwa mara. Hupatikana sana katika savanna na nyika, ingawa pia huweza kukaa kwenye misitu na vichaka.

Simba
Simba jike hubeba ujauzito kwa siku 110, na kisha hujifungua watoto mmoja mpaka wane kwenye sehemu maalumu, mara nyingi mbali na lilipo kundi lake. Mara nyingi huwinda peke yake wakati watoto bado hawajiwezi, wakikaa karibu na watoto huzaliwa wakiwa hawaoni, mpaka baada ya wiki hivi.

Fisi
Miaka milioni saba iliyopita, fisi walizidiwa na jamii ya canids katika ushindani wa kuishi kwenye mazingira ya pamoja, wakimpakakea Amerika ya Kaskazini mpaka Eurasia kupitia Bering land bridge. Fisi wakaanza kuishi kwa kutegemea kula wadudu na kusga mifupa ili kupunguza ushindani na canids. Familia hii ya wasagaji wa mifupa, “percrocumpakaids”, ilimpakaweka miaka milioni saba iliyopita na rasmi kusababisha spishi ya fisi inayosaga mifupa.
Spishi moja ifananayo na duma, Chasmaporthetes, ilifanikiwa kuvuka Amerika ya Kaskazini na kumpakaweka kabisa miaka milioni 1.5 iliyopita.

Uvimbe wa fibrosisi
Uvimbe wa fibrosisi hauna tiba.[3] Maambukizi ya mapafu hutibiwa kwa antibiotiki ambazo zinaweza kudungwa ndani ya mishipa, kuvutwa kwa mapua, au kunywewa. Wakati mwingine antibiotiki ya azithromycin hutumika kwa muda mrefu. Kiowevu cha chumvi kilicho na ukolezi wa juu na salbutamol pia inaweza kutumika. Upandikizaji mapafu unaweza kutekelezwa ikiwa utendakazi wa mapafu utaendelea kuzorota. Ubadilishaji vimeng'enya vya wengu na nyongeza ya vitamini inayoweza kuyeyuka kwenye mafuta pia ni muhimu, hasa kwa watoto. Ingawa hakuna ushahidi wa kutosha, watu wengi hutumia mbinu ya kufungua njia ya pumzi kama vile fiziotherapi ya kifua.[1] Wastani wa matarajio ya urefu wa maisha ni kati ya miaka 37 na 50 katika mataifa yaliyostawi.[6] Matatizo ya mapafu husababisha vifo kwa asilimia 80 ya watu.[1]

Kikohozi kikuu
Kikohozi kikuu, au kikohozi cha siku 100, ni ugonjwa unaosababishwa na bakteria.[1][2] Mwanzoni, dalili huwa sawa na za mafua ya kawaida ambapo mtu huwa na mafua, homa na kikohozi cha kiwango kidogo. Dalili hizi kisha hufuatiwa na vipindi vya kikohozi kikali kwa wiki kadhaa. Sauti kali ya “whoop” inaweza kutoka kufuatia tukio la kukohoa mtu anapovuta pumzi.[2] Kikohozi hiki kinaweza kudumu kwa zaidi ya siku mia moja au wiki kumi.[3] Mtu anaweza kukohoa sana hadi akatapika, akavunjika mbavu, au akawa mchovu sana kutokana na juhudi za kukohoa.[2][4] Watoto wa chini ya mwaka mmoja wanaweza kuwa na kikohozi kidogo au hata wasiwe nacho na badala yake wawe na vipindi ambapo hawapumui.[2] Kipindi cha kati ya kuambukizwa na kuanza kwa dalili kwa kawaida huwa siku saba na kumi.[5] Ugonjwa huu unaweza kutokea kwa watu waliochanjwa, lakini kwa kawaida dalili huwa hafifu.[2]

Haubi
Muru alipokwenda na kuona jinsi maiti ya mpwa wake ilivyokuwa ikitumika aliamua kutoa adhabu kwa watu wa Haubi kutokana na kosa walilofanya. Hivyo alimwambia dada yake ambaye ndiye alikuwa mama wa mtoto aliyeuawa kuwa ajitahidi kuhifadhi chakula kwani anataka kuwaadhibu watu wa Haubi. Hivyo walihifadhi chakula kwa miaka minne. Baada ya kuona chakula kinatosheleza alifunga mvua. Na kabla ya kufanya hivyo alichimbia vibuyu vilivyoitwa "Mʉʉmbʉ", ambavyo alivitia maji. Baada ya hapo aliondoka, na kwa kweli mvua haikunyesha hata kidogo kwa muda wa miaka saba. Katika kipindi hiki watu wengi walikufa njaa.

Nyati wa Afrika
Zaidi na binadamu, nyati huwa na maadui wachache na wana uwezo wa kujikinga na simba, na hata kumwua. Simba huwaua na kula nyati mara kwa mara, lakini kwa kawaida huchukua simba wengi kumwangusha nyati mzima mmoja. Mamba wa Nile kwa kawaida hushambulia nyati wazee na ndama tu. Chui na fisi ni tishio tu kwa ndama mchanga, ingawa fisi wamerekodiwa kumwua nyati mzima wakati mwingine.

Simba
Chakula chao ni nyama inayopatikana kwa kuwinda wanyama. Tofauti na paka wengine, simba huishi na kuwinda katika vikundi vyenye wanyama 10-20. Kila kundi lina eneo lake na kuitetea dhidi ya simba wengine. simba jike ndiye anayewinda na baada ya kumkamata mnyama, dume ndiye anayeanza kula na hasa uanza kula viu vya ndani kama vile utumbo, maini, ndipo jike na watoto wanafuata kwa kula.

Ukimwi
Dalili za kwanza hufuatwa na awamu fiche (VVU visivyo na dalili au VVU vya muda mrefu).[4]Bila ya matibabu, awamu hii ya pili ya historia asilia ya maambukizi ya VVU inaweza kudumu kutoka miaka 3 [9] hadi zaidi ya miaka 20;[10] (wastani wa miaka 8).[11]Ingawa kwa kawaida mwanzoni kuna dalili chache, au hata zisiwemo, karibu mwishoni mwa awamu hii, watu wengi hupatwa na homa, kukonda, matatizo ya tumbo na utumbo, na maumivu ya misuli. [4]Kati ya asilimia 50 na 70 ya wagonjwa pia hupata limfadenopathia ya mwili wote inayorejea, ambayo hudhihirika kwa uvimbe usio na kisababishi na usio chungu wa zaidi ya kikundi kimoja cha tezi za limfu (ila katika sehemu za uzazi) kwa zaidi ya miezi 3 hadi 6.[3]

Mamba (mnyama)
Inaaminika spishi za mamba zilianza katika ukoo wa wanyama waliokuwa karibu na dinosauri lakini hazikuangamizwa katika tukio lililosababisha kutoweka kwa masauri miaka milioni 65 iliyopita. Mamba wamepona na kuepuka matukio mengi sana ya kutoweka.

Ugonjwa sugu wa njia za pumzi zilizofungana
File:Ramani ya dunia ya ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa - DALY – Shirika la Afya Duniani2004.svg Ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa huzidi polepole na hatimaye unaweza kusababisha kifo. Inakadiriwa kuwa asilimia 3 ya ulemavu wote inahusiana na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa. [101] Sehemu ya ulemavu unaotokana na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa ulimwenguni imepungua tangu mwaka wa 1990 hadi 2010 kutokana na kuboreshwa kwa hali ya hewa ndani ya nyumba hasa Asia.[101] Idadi ya miaka ya kuishi na ulemavu unaotokana na ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu, hata hivyo, imeongezeka. [102] Kiwango ambacho ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa huzidi hutofautiana kulingana na kuwepo kwa mambo yanayoashiria matokeo mabaya kama vile: kufungana sana kwa kupita kwa hewa, uwezo duni wa kufanya mazoezi, upungufu wa pumzi, uzani wa chini au wa juu Zaidi, matatizo ya moyo yanayotokana na msongamano, uvutaji unaoendelea, na maumivu zaidi ya mara kwa mara.[4] Matokeo ya muda mrefu ya ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa yanaweza kukadiriwa kwa kutumia kielezo cha KUASHIRIA ambayo hutoa alama ya sufuri hadi kumi kulingana na Kiasi cha hewa inayopumuliwa nje kwa lazima1, kielezo cha uzito wa mwili, umbali aliotembea kwa dakika 6, na kipimo cha disnia kilichobadilishwa cha Halmashauri ya Utafiti wa Tiba.[103] Kupoteza uzani sana ni ishara mbaya. [2] Matokeo ya upimaji wa pumzi pia ni kibashiri kizuri cha hali ya baadaye ya ugonjwa lakini si bora kama kielezo cha KUASHIRIA.[2][10]

Mkunga (samaki)
Mikunga wengi sana huishi katika maji kame ya bahari na huingia kwenye mchanga, matope au katikati ya miamba. Takriban spishi zote za mikunga hukiakia usiku na kwa hivyo huonekana kwa nadra. Wakati mwingine huonekana wakiishi pamoja katika mashimo yaitwayo "mashimo ya mikunga". Spishi fulani za mikunga huishi katika maji ya kina kirefu zaidi ya matako ya mabara na ya miteremko yao yenye kina cha hadi m 4,000. Wanajenasi wa "Anguilla" hukaa maji baridi kwa muda mrefu, lakini hata hawa wanarudi baharini ili kuzaliana.

Ndovu
Spishi nyingine ya ndovu wa Afrika ni ndovu-misitu (Loxodonta cyclotis), ambao ni wadogo na wa mviringo kiasi, pembe zao zikiwa fupi kiasi na zilizonyooka kuliko tembo wa savanna. Tembo wa misituni hufikia mpaka uzito wa kg. 4500 na husikia urefu wa mita 3. Mambo mengi hayafahamiki kuhusu tembo hawa ukivilinganisha na tembo wa savanna, kutokana na mazingira wanamoishi. Mara nyingi huishi katika misitu ya Afrika, ile mizito nay a mvua, ya kati na magharibi mwa Afrika. Japo mara chache husogea mipakanai mwa misitu yao, na kuzaliana na tembo wa savanna.

Taya (mnyama)
Wakati wa majira ya kuzaa, kutoka Agosti hadi Desemba, dume hupanda majike wote wanaogawana bara lake naye. Kwa kawaida majike mmoja au wawili tu wamo katika kila bara. Baada ya muda wa mimba wa miezi 6–7 mtoto mmoja azaliwa. Pindi ya wiki 8–10 za kwanza jike huficha mwanake katika manyasi mazito ambapo atalala bila kujongea akikaribiwa. Mamake hurudi mara kwa mara kumnyonyesha. Watoto hulikizwa baada ya miezi 4–5. Majike hupevua baada ya miezi 10, madume baada ya miezi 14.

Kuku
Katika mazingira asilia kuku huishi miaka 5-11 lakini wale wanaofugwa kwa wingi wanachinjwa baada ya wiki 6-8 kama ni kuku wa nyama na baada ya mwaka mmoja kama ni kuku wa mayai. Kati ya aina zinazofugwa kwa mayai karibu madume wote, yaani nusu ya vifaranga, wanauawa mara moja kwa sababu hawatagi mayai na aina hii haileti nyama ya kutosha.

Mahindi
Mashina ya mahindi hufanana kwa nje na miti ya mianzi, na pingili zake zinaweza kufikia hata sm 20 – 30 kwa urefu. Mahindihukua haraka kwa utaratibu maalumu; majanii ya chini yakiwa kama bendera pana, yenye urefu wa sm 50 – 100 naupana wa sm 5 – 10; mashina husimama wima, maranyingi mita 2 – 3, na ki=uw ana majani mengi yaliyomwagika kila upande. Chini ya majani haya nakaribu ya shina hukua mashuke. Hukua na kuongezeka urefuk wa milimita 3 kwa siku.
Mashuke haya ni sehemu ya kike yam mea wa mahindi, ikiwa imefungwa vizuri na majani ya kutosha, na hivyo kufunikwa kwenye shina mpaka pale itakapojitokeza ndevu za njano mweishoni mwa mashuke hayo. Mashuke hayo kimsingi ni stigima ndefu ambazo huonekana kama mrundikanao wa nywele, awali wenye rangi ya kijanai lakini baadae huw ana rangi ya njano. Jamii nyingine za mahindi zimezalishwa kuzalisha mashuke mengi zaidi.
mmea wa mahindi ukionesha mashuke, kikojyo na ndevu za mahindi.
Ncha ya shina huishia kwa shada, iitwayo mbelewele, sehemu ya ua ya kiume ya mmea wa mahindi. Kisha mbelewele kukomaana hali ikiwa kavu na yenye joto la kutosha, basi poleni kutoka sheme hiyo ya kiume ya ua huachiwa tayari kw auchavushaji. Poleni za mahindi husafirishwa kwa upepo na huweza kusafirimita kadhaa. Ndevu zile huweza kupokea poleni, kila shuke huzalisha muhindi. Na huweza kuliwa yakiwa mabiichi lakini kadiri muda unavyozidi kwenda nayo huzidi kuw makavu. Na mpaka mwisho wa msimu wa mavuno huwa ni vigumu kabisa kutafuna na huhitaji kwanza kulainishwa kwa kuchemshwa. Namana bora za kilimo hupenda kuzalisha muhindi mmoja kwa kila mmea ilikupata wenye ukubwa mzuri na wenye kufaa.

Mbwa-kaya
Mbwa wengi hufikia umri wa kati ya miaka 10 na 13.[1]

Benedikto wa Nursia
Huko aliishi miaka 3 kama mkaapweke hadi Pasaka ya mwaka 500. Halafu akakubali kuongoza wamonaki wengine karibu na Vicovaro, lakini, baada ya kunusurika kuuawa kwa sumu, akarudi Subiaco, alipobaki karibu miaka 30, akihubiri neno la Mungu na kupokea wanafunzi wengi zaidi na zaidi, hata akawa anaongoza monasteri 13, kila mojawapoi kiwa na wamonaki 12 na abati.

Simba
Fuvu la kale zaidi la simba lilipatikana Laetoli, Tanzania, na ni la karibu miaka milioni 3.5 iliyopita. Wanasayansi kadhaa waliita mabaki haya Panthera leo. Rekodi hizi hazijathibitishwa sana na kinachoweza kusemwa ni kuwa zinakaribiana na zile za Panthera. Panthera aliyethibitishwa ni yule wa miaka milioni 2 iliyopita.

Zabibu
Zabibu hukua kwenye kichana chenye zabibu 6 mpaka 300, na huweza kuwa za rangi nyekundu iliyoiva, nyeusi, bluu ya kukoza, njano, kijani na hata pinki. Zabibu “nyeupe” huwa na rangi ya kijani hasa, na kiasili hutokana na zabibu nyekundu. Kubadilika hukukwa kizazi hutokana na zabibu kukata uzalishaji wa pigmenti ya anthocyanins ambazo huwa na jukumu la kuzipa rangi zabibu. Pigmenti hii ya anthocyanins na nyingine kadhaa za familia ya ‘polyphenols’ kwenye zabibu nyekundu na huhusika na kubadilisha kivuli kwenye mvinyo mwekundu.

Saratani ya mapafu
Matibabu ya kawaida ni pamoja na upasuaji, kemotherapi, na radiotherapi. KMSK wakati mwingine hutibiwa na upasuaji, ilhali KMSN huwa bora kwa kemotherapi na radiotherapi.[9] Kwa jumla, asilimia 15 ya waliopatikana na saratani nchini Marekani wana kuishi miaka mitano.[10] Ulimwenguni kote, saratani ya mapafu ni kisababishi cha kawaida cha vifo vinavyohusiana na saratani kwa wanaume na wanawake, na husababisha Vifo milioni 1.38 kwa mwaka, kufikia 2008.[11]

Pomboo
Wakiwa wanafugwa, pomboo wameonesha tabia za kulala/kusinzia kabisa, huku wakifunga macho yote kupumua ni bila ya ufahamu, huku mkia ukiendelea kujipiga piga. Kuishi kwenye maji yenye mkondo mkubwa huwa na hatari ya kuzama na kufa maji, hivyo inawapasa pomboo kuogelea nyakati zote. Hivyo, pomboo hulala kwa vipindi vifupi sana, ndani ya sekunde 4 na 60.

Sepsisi
Wakati mwingine matokeo ya ugonjwa huu hutegemea ukali wake, huku hatari ya kifo kutokana na maambukizi ikiwa juu kwa asilimia 30, maambukizi makali yakiwa juu kwa asilimia 50 na mshtuko wa maambukizi ukiwa juu kwa asilimia 80.[7] Idadi jumla ya visa ulimwenguni kote haijulikani kwani kuna data kidogo kutoka kwa nchi zinazoendelea.[7] Makadirio yanaonyesha kuwa sepsisi inawaathiri mamilioni ya watu kila mwaka.[1] Katika nchi zilizoendelea takriban watu 0.2 hadi 0.3 kwa kila watu 1000 hupata sepsisi kila mwaka au takriban visa milioni moja kila mwaka nchini Marekani.[7][8] Kiwango cha kutokea kwa ugonjwa huu kimezidi kuongezeka.[1] Sepsisi hutokea zaidi katika wanaume kuliko kwa wanawake.[3] Maneno septikemia na sumu ya damu yanayoashiria viumbehai vidogo au toksini zake katika damu hayatumiki mara nyingi kwa sasa.[9][10] Maelezo ya hali hii yamekuwa yakitolewa angalau kuanzia nyakati za Hippocrates.[10]

Magonjwa ya kuku
Ugonjwa huu unapomjia kuku kwa nguvu, hufa ghafla. Unapomjia taratibu kuku husinzia na manyoya yake huvurugika. Shingo huinamia nyuma. Upanga na ndevu hupanuka. Kuku huishiwa hamu ya kula chakula, na kuharisha kinyesi cheupe. Baadhi ya kuku huvuta pumzi kwa shida na kutoa sauti ya mkwaruzo. Mfugaji amwarifu bwana mganga wa wanyama aliye karibu naye, na atamshauri dawa za kutumia. Usafi wa nyumba na uwanya wa kuku ndiyo msingi wa kuzuia ugonjwa huu. Kuku walioshikwa na ugonjwa huu watengwe haraka na baadaye wachomwe moto. Kuku wachanjwe dawa mapema kwenye sehemu ambazo ugonjwa huu hutokea mara kwa mara.

Twiga
Twiga hula majani ya miti, na pia hula nyasi nyingi na matunda. Ulimi wake ni mgumu sababu mlo wa twiga huhusisha miiba pia. Twiga anaweza kula mpaka kilo 29 za majani kwa siku, lakini anaweza hata kustahimili kwa kilo 6.8 tu za nyasi. Twiga hula kidogo sana kwa sababu hupata chakula chenye virutubisho vingi sana na pia mfumo wake wa mmeng’enyo wa chakula ni wa uhakika sana. Twiga pia huweza kukaa kwa vipindi virefu bila kunywa maji. Ulimi wa twiga una urefu wa takribani sentimeta 45.

Mpunga wa kiasia
Kama chakula cha asili huko Afrika, mpunga husaidia kuinua na kuboresha mlo, kuongeza ulinzi wa chakula, kukuza maendeleo ya eneo husika na kusaidia maendeleo endelevu ya ardhi ya eneo husika.
Mpunga marra zote hukuzwa kama zao la mwaka mmoja, japo mara kdhaa katika maeneo ya tropiki huweza kudumu kwa miaka mingi, hata kwa miaka ishirini. Mpunga hukua kufikia urefu wa mita 1 -1.8 ka kimo, na hutegemea hasa aina ya udongo na rutuba yake. Mmea huwa na majani marefu kufikia hata sentimita 50 – 100 kwa urefu na upana wa sentimita 2 – 2.5. Maua madogo yanayochvushwa kwa upepohuzalishwa, na hujishikiza kwenye fimbo ndefu zenye urefu wa sentimita 30 – 50. Mbegu yenyewe huwa na urefu takribani milimita 5 – 12 na upana milimita 2 -3.

Nyati wa Afrika
Wanapokimbizwa na wanyama wa kuwinda, nyati hukaa pamoja kufanya kuwa ngumu kwa wanyama wa kuwinda kunyang'anya mmoja wao. Ndama hukusanyika katikati. Nyati atajaribu kumnusuru mwenzake aliyeshikwa. Wito wa ndama hupata uangalifu wa mama na pia kundi lote. Nyati hupigana wakiwa wengi wanapopigana na wanyama wa kuwinda. Wamerekodiwa kuwakimbiza simba juu ya mti na kuwasumbua kwa masaa mawili, baada ya simba kuua nyati mwenzao. Inawezekana kwa watoto wa simba kukanyagwa na kuuawa na nyati. Katika tukio lililochukuliwa na picha, ndama alinusurika aliposhambuliwa na simba wachache na mamba baada ya kusaidiwa na kundi.

Kuku
Kuku huweza kuishi kwa miaka mitano mpaka kumi na moja kadiri ya spishi husika. Kuku wa biashara hukua kwa wiki sita tu kabla ya kuchinjwa. Kuku wanaokula kwa kutangatanga huweza kuchinjwa kuanzia wiki ya 14 na kuendelea. Kuku maalumu wa mayai huweza hata kutaga mayai 300 kwa mwaka kila mmoja. Baada ya mwaka mmoja uwezo wa kuku kutaga hupungua na kuku hao huchinjwa kwa ajili ya nyama. Kuku aliyevunja rekodi ya dunia, ni yule aliyeishi kwa zaidi ya miaka 16.

Simba
Urefu wa kichwa na mwili ni sm 170 – 250 kwa dume na sm 140 – 175 kwa jike; urefu wa bega ni sm 123 kwa dume na sm 107 kwa jike. Urefu wa mkia ni sm 90 – 105 kwa dume na 70 – 100 kwa jike. Nywele ndefu zaidi za simba zilirekodiwa huko Mucsso, kusini mwa Angola, Oktoba 1973; na simba mzito kuliko wote alikuwa ni yule mla watu aliyepigwa risasi huko Transvaal, Afrika Kusini: alikuwa na uzito wa kg 313. Simba wanaohifadhiwa huwa wakubwa zaidi na pengine wazito zaidi kuliko wale wa mwituni.

Kiboko (mnyama)
Kiboko huishi kwa miaka 40 mpaka 50. Kiboko aitwaye Donna, anayeishi akiwa na umri mkubwa kuliko wote sasa 57, huko Mesker Park Zoo katika Evansville, Indiana. Kiboko aliyewahi kuripotiwa kuwa na umri mkubwa zaidi aliitwa Tanga, aliishi huko Munich, Ujerumani na alifariki mnamo 1995 akiwa na umri wa miaka 61. Macho, masikio na pua za kiboko yapo juu ya fuvu la kichwa. Hii huwaruhusu kuzamisha sehemu kubwa ya mwili wao kwenye maji au matope na kupata ubaridi kujizuia na mwanga mkali wa jua. Mifupa yao imejengwa kuweza kubeba uzito wa mnyama wote. Kama mamalia wengine waishio majini, kiboko pia wana nywele chache za mwilini.

Simba
Simba wakiwa wanawinda katika kundi kubwa wana uwezo hata wa kuangusha wanyama wakubwa lakini mara nyingi huwa hawashambulii wanyama wakubwa sana kama vile twiga kwa kuhofia kujeruhiwa pia.

Komba
Hukiakia usiku na hulala mchana katika matundu ya miti. Kwa ajili hiyo wana macho makubwa ili kuona vizuri kwenye giza. Hata masikio yao ni makubwa ili kusikia mawindo yao na hata maadui wao. Mkia mrefu wao huzuia wasiyumbe wakitembea juu ya matawi. Wanaweza kuruka sana, hadi mita 2 kwa wima. Wana makucha kama yale ya watu, isipokuwa lile la kidole cha pili cha miguu ambao ni mrefu wenye ncha kali na hutumika kwa kusafisha manyoya. Hula wadudu, wanyama wadogo, matunda na sandarusi.

Sufu
Sufu (pia: sufi, tazama pale; kutoka kar. صوف "suf") ni nywele manyoya laini za wanyama mbalimbali kama vile kondoo, mbuzi, ngamia, lama au sungura zinazofaa kusokotwa kuwa uzi ndefu kwa matumizi ya nguo au matandiko na blanketi.
Sufu ilianza kutumiwa kwa nguo tangu miaka 4000 KK na watu wamechagua wanyama wanaofaa na kuwafuga kwa tabia hii. Leo hii kiasi kikubwa kabisa cha sufu kinapatikana kutokana na kondoo. Nchi ya Australia ina kondoo nyingi duniani inazaa asilimia 30 za mahitaji ya sufu duniani.

Kiboko (mnyama)
Kimo cha mbegani kinafikia mita 1.5 na urefu wake hadi mita 4.5. Uzito wake ni kati ya kilogramu 2700 na 4500 kg. Hivyo kiboko inashindana na kifaru juu ya cheo cha kuwa mnyama mzito wa pili kwenye nchi kavu baada ya tembo. Akikimbia hufikia mwendo wa kilomita 48 kwa saa ingawa kwa muda mdogo tu. Viboko huishi majini na nchi kavu, hasa kwenye maziwa na mito ambako viboko dume huishi kwenye sehemu kubwa ya mto na jike na watoto 5 mpaka 30. Wakati wa mchana hubaki wametulia kwa kukaa ndani ya maji au matope; kuzaliana na kuzaa watoto vyote hutokea ndani ya maji. Hujitokeza nyakati za giza kula nyasi. Wakati viboko hupumzika pamoja ndani ya maji, wakati wa kula nyasi hutawanyika na hakuna mipaka.

Simba Wanyika
Simba Wanyika ilirudia umaarufu wake katika katikati ya miaka ya 1980 wakitoa nyimbo zilizoptata umaarufu na baadaye kuzuru Ulaya mwaka wa 1989. Bendi ilivunjika mwaka wa 1994 lakini bendi kadhaa zilizotokana nayo bado ziko hai.

Ibuti la Jauza
Umri wa Ibuti la Jauza haukutimiza miaka milioni 10 lakini umeendelea haraka kutokana na masi yake kubwa.

Simba
Panthera leo alijitokeza Afrika miaka milioni 1.8 iliyopita, kabla ya kusambaa Afrika kwenye ukanda wa Holarctic. Kwa mara ya kwanza ilionekana Ulaya miaka 700,000 na huko Amerika miaka 300,000 iliyopita.

Fisi
Fisi huaminika kuwa walimpakakea miaka milioni 26 iliyopita kumpakaka huku wakiendelea kufanana mpaka na fisi wa sasa. Plioviverrops miongoni mwa fisi wa mwanzo, alikuwa kama wanyama walioishi nyakati za Eurasia miaka milioni 20 – 22 iliyopita. Maelezo kuhusu sikio lake la kati na mpangilio wa meno humfanya kuonekana kama fisi wa kale. Jenasi hii ilifanikiwa zaidi, sababu vizazi vyake vimeng’ara kwa taya zake zilizosimama na miguu yake ya mbio, hasa kama Canidae wa Amerika ya Kaskazini.

Sfinksi
Viumbe vya kufanana na Sfinksi vinapatikana pia katika visasili na sanaa ya tamaduni za Asia Kusini na Asia Kusini-Magharibi. Kwa lugha mbalimbali wanajulikana kama "purushamriga" (Kisanskrit "mtu-mnyama"), "purushamirugam" (Kitamil "mtu-mnyama") , "nara-simha" (Kisanskrit "mtu-simb"a) au "manusiha" (Kipali "mtu-simba").
Sanamu za kwanza zinazounganisha tabia za mtu na simba zimepatikana tangu karne ya 1 KK

Nyangumi
Nyangumi kwa wastani wanaishi miaka 40 mpaka 90, kulingana na aina zao na mara chache hufanikiwa kiushi zaidi ya karne moja. Hivi karibuni kipande cha kamba kilichokuwa kinatumiwa na wavuvi wa nyangumi wa karne ya 19, kilipatikana kwa nyangumi huko Alaska, na kuonesha kuwa nyangumi yule alikuwa na umri kati ya miaka 115 na 130. kwa kutumia mbinu ya kupima umri kwa kuangalia kiwango cha aspatiki asidi kwenye macho ya nyangumi, pamoja na kipande cha chusa, vilionesha umri wa miaka 211 kwa nyangumi mmoja, na kuwafanya nyangumi pia kuwa wanyama wanaoishi kwa muda mrefu zaidi. . Mkia wa nyangumi unaweza kuwa pia kama alama ya kuwatambua, kama ilivyo kwa nyangumi wenye nundu mgongoni.

Kiriako mkaapweke
Baadaye tena aliishi peke yake akakaa kimya kabisa miaka 10.

Ukoma
Ukoma unapona kutokana na matibabu. Ukoma wa “paucibacillary” unatibika kwa dawa za “dapsone” na “rifampicin” kwa muda wa miezi 6. Ukoma wa “multibacillary” unatibika kwa dawa za “rifampicin”, “dapsone”, na “clofazimine” kwa muda wa miezi 12. Shirika la Afya Duniani hutoa dawa hizo bure. Baadhi ya antibiotiki zinaweza kutumika.

Ukoma
Baada ya ambukizo kuna kipindi ambapo mgonjwa hana dalili za ukoma. Kipindi hicho bila dalili kinaweza kuendelea hadi miaka 5 au hata miaka 20. Dalili zinazoonekana ni kwa mfano vidonge vya chembe vya neva, vya mfumo wa upumuaji, vya ngozi na vya macho .

Jua
Kama nyota zote Jua linapita kwenye ngazi mbalimbali za maisha yake. Wataalamu wengi hukadiria ya kwamba baada ya miaka bilioni 5 ijayo akiba ya hidrojeni katika kitovu itapungua, Jua litapanuka sana na kuwa jitu jekundu[1]; katika hali hii inaweza kuenea hadi njia ya obiti ya Zuhura na hakuna nafasi tena kwa uhai duniani kutokana na mnururisho mkali.

Nimonia
Kwa matibabu, aina nyingi za nimonia ya bakteria zitadhibitiwa katika siku 3-6.[71]Huchukua majuma machache kabla ya dalili nyingi kuisha. [71] Matokeo ya eksirei huonyesha kuisha kabisa katika majuma manne na kiwango cha vifo kupungua (chini ya asilimia 1).[11][72] Kwa wazee au watu walio na matatizo mengine ya mapafu, kupona kunaweza kuchukua zaidi ya majuma 12. Kwa watu wanaohitaji kulazwa hospitalini, kiwango cha vifo kinaweza kuwa juu hadi kama asilimia 10 na kwa wale wanaohitaji uangalizi makini, kinaweza kufika asilimia 30-50.[11] Nimonia ndiyo maambukizi yanayopatikana hospitalini yanayotokea sana yanayosababisha kifo.[18] Kabla ya majilio ya antibiotiki, kiwango cha vifo kilikuwa asilimia 30 kwa waliolazwa hospitalini.[15]

Chui
Chui dume hufuata jike ambalo linamvutia, ingawa maranyingi kupigania haki za kuzaliana hutokea. Kutegemeana na eneo, chui hujamiiana mwaka mzima (Afrika na Asia) au kwa kipindi maalumu Januari mpaka Februari (Manchuria na Siberia). Chui jike kawaida huwa kwenye kipindi cha joto kwa siku 6 – 7. Hubeba mimba kwa siku 90 – 105. Watoto kwa kawaida huzaliwa kwa wingi wa 2 – 4, lakini kiwango cha kufa kwa watoto ni kikubwa kiasi cha kupona mtoto 1 – 2 tu kwa uzao mmoja.

Simba
Huwa na uzito wa kg 1.2-2.1 wakati wa kuzaliwa na huweza kuanza kutambaa baada ya siku moja mpaka mbili na kuweza kutembea nje baada ya majuma matatu. Simba jike huyo huwahamisha watoto wake mara kadhaa kwa mwezi, kwa kuwabeba mmojammoja kwa shingo zao, ili kuzuia harufu kujijenga kwenye malazi yao na hivyo kuvuta wanyama wengine wala nyama ambao pengine wangeweza kuwadhuru watoto.

Saratani ya mapafu
Prognosisi huwa duni. Kwa watu wote walio na saratani ya mapafu, asilimia 15 huishi kwa miaka mitano baada ya kutambuliwa.[2] Mara kwa mara kiwango huzidi wakati wa utambuzi. Wakati wa kujitokeza, asilimia 30-40 ya hali ya KMSK huwa kiwango cha IV, na asilimia 60 ya KMSN huwa kiwango cha IV.[8]

Panya (Rattus)
Kwa kawaida panya huishi kwa muda wa miaka mitatu, lakini wengi huishi kwa mwaka mmoja tu kutokana na kuwindwa na wanyama wengine.
Panya walianza kufugwa nyumbani tangu karne ya 19. Wengi wao ni panya wa kahawia lakini weusi na ‘Giant pouched rats’ nao pia hufugwa. Panya wafugwao huwa na tabia tofauti ukilinganisha na panya wa mwituni kulingana na vizazi vingapi vimewekwa kama mifugo. Pia panya wafugwao, hawaleti hatari tena ya magonjwa kama mifugo mingine, yaani paka na mbwa. Panya wa kufugwa huwa marafiki na wanaweza kuzoeshwa kufanya kazi mbalimbali.
Aina moja ya panya wa maabara inajulikana kama panya Zucker. Panya hawa wanazalishwa wakiwa na uwezo wa kupata kifua kikuu na magonjwa mengine ya binadamu.

Amfibia
Amfibia ni kundi la wanyama wenye uti wa mgongo na damu baridi ambao wanaanza maisha kwenye maji na baada ya kupita metamofosi wanaweza kuendelea kwenye nchi kavu katika kipindi cha pili cha maisha yao. Vyura, salamanda na nyoka wanafiki wamo katika ngeli hii.

Kuvuta moshi wa sigara inayotumiwa na mtu mwingine
Ya sumu ya kitako sigara unaweza kusababisha matatizo ya afya kwa wanyama kama kutapika kutetemeka, na hypersalivation. Dawa za mifugo iliyochapishwa kesi ya retriever 10 na umri wa miaka kike Labrador ingesting butts sigara. Ya Labrador vomited mara kadhaa na alikuwa na kuongezeka kwa damu urea nitrojeni, protini jumla, na viwango albumin na kupasuka kwa chembe na lipemia pia aliona. . Apomorphia HYDROCHLORIDE na mkaa ulioamilishwa alikuwa na unasimamiwa pamoja na vinywaji vingine. siku 5 baada ya tukio hilo, afya ya mbwa akarudi kawaida. Ngazi ya sumu ya nikotini katika mbwa au paka ni taarifa kama 2-10 mg ambayo ni kuhusu 04:59 sigara.

Simba
Simba (jina la kisayansi: Panthera leo[1]; kwa Kiingereza lion) ni mnyama mkubwa mla nyama (carnivore) wa familia ya felidae[2] katika ngeli ya mamalia. Maana yake ni kwamba simba hufanana na paka mkubwa.

Twiga
Twiga wana miguu mirefu sana, kwa kadiri ya 10% zaidi ya miguu ya nyumbu. Mwendo wa twiga ni wa maringo, lakini akiwa anafukuzwa hukimbia sana, mpaka kufikia mwendokasi wa km. 55 kwa saa. Twiga ni kazi kuwindwa, na ni hatari. Wanapendwa hujihami kwa teke la nguvu. Teke la twiga mkubwa ni laweza kupasua fuvu la kichwa cha simba au hata kuvunja uti wa mgongo. Simba pekee ndio wanyama wanaoweza kuwa tishio kwa twiga.

Swala pala
Swala pala hurukaruka huku na huko ili kuwavuruga wanyama ambao wanaweza kuwala. Wao wanaweza kuruka kwa umbali wa zaidi ya mita 10 (futi 33) na urefu wa mita 3 (futi 9). Chui, duma, simba na mbwa mwitu ndio wanyama ambao huwawinda Swala pala. Swala pala wanaweza kufikia kasi ambao wastani wake ni maili 50 hadi 55 kwa saa moja (kilomita 80 hadi 90 kwa saa moja)[2] ili kuwaepuka wanyama ambo wanaweza kuwala.

Mamba (mnyama)
Mamba au ngwena ni spishi kubwa za reptilia za oda Crocodilia. Mamba wanaishi majini na hupatikana maeneo mengi ya kitropiki katika Afrika, Asia, Australia na Amerika. Mamba hupenda kuishi katika maji baridi kama vile maziwa, mito, ardhi tepe-tepe. Mamba hula hasa wanyama wenye uti wa mgongo kama vile samaki, reptilia na mamalia na wakati mwingine hata wale wasio na uti wa mgongo kama vile jamii ya konokono , moluski na kaasi kutegemeana na aina yao hasa. Mamba bado ni mlolongo wa viumbe wa kale na husemekana kuwa wamekadiriwa kidogo mno, tangu enzi zile za mirosana.

Kaswende
Kaswende inayosababishwa na gum, pia inayoitwa hafifu kaswende, kwa kawaida hutokea moja kwa miaka46 baada ya maambukizi ya awali, kwa wastani wa miaka.15 Hatua hii ni sifa ya muundo sugu wa guma, ambayo ni uvimbe nyororo zinazofanana na vidonge vya inflamesheni vinavyoweza kuwa zinabadilika kulingana na ukubwa. Kawaida huathiri ngozi, mifupa, na ini, lakini inaweza kutokea mahali popote.[4]

Mimba
Muda wa ukuuaji huo wote ni tofauti kadiri ya spishi husika. Kwa binadamu ni miezi 9 hivi.

Madhara ya kuvuta sigara
Kila sekunde nane, mtu mmoja hufariki kutokana na utumizi wa tumbako. Imebainika kuwa saba kati ya wavutaji sigara kumi, huanza uraibu huu wakiwa wangali watoto. Wanaoendelea kuvuta sigara kwa muda mrefu hufupisha maisha yao kwa miaka 20 hadi 25. Sababu ni kuwa sigara ina kemikali zaidi ya 4,000 ambazo zina uwezo wa kudhhuru afya ya binadamu. Madhara yanayosababishwa na uvutaji sigara ni mengi na yamesambaa mwilini kote. Yafuatayo ni baadhi tu ya maradhi yatokanayo na utumiaji wa tumbako.

Simba
Nususpishi nyingine zilikuwepo Ulaya na pia Afrika ya kaskazini lakini zote zimekwisha kwa sababu waliwindwa vikali.

Ukimwi
Matibabu yanapoanzishwa, inapendekezwa yaendelezwe bila "kupumzika".[8] Watu wengi hutambuliwa punde tu baada ya wakati ambao matibabu yalipaswa kuanzishwa.[8] Katika matibabu, matokeo yanayotarajiwa ni kiwango cha HIV-RNA ya plasma ya muda mrefu cha chini ya nakala 50/mL.[8]Viwango vya kuthibitisha ikiwa matibabu ni mwafaka hupendekezwa kwanza baada ya wiki nne na punde viwango hivi vinaposhuka chini ya nakala 50/mL. Vipimo vya kila baada ya miezi 3-6 kwa kawaida huwa mwafaka.[8] Udhibiti usio mwafaka huchukuliwa kuwa zaidi ya nakala 400/mL.[8] Kulingana na kigezo hiki, matibabu huwa mwafaka kwa zaidi ya 95% ya watu katika mwaka wa kwanza.[8]

Simba
Simba pia wana uwezo wa kushambulia wanyama wanaofugwa na binadamu; kwa mfano huko India ng’ombe wengi huwa chakula cha simba. Simba pia wanaweza kula wanyama wenzao wanaokula nyama kama vile chui, duma, fisi na mbwa mwitu. Pia wakati mwingine hula mizoga ya wanyama wengine waliouawa kwa majanga au na wanyama wengine, na huangalia sana mahali wapozungukazunguka tai, wakijua fika mahali walipo patakuwa na mizoga. Simba anaweza kula mpaka kg 30 kwa mlo mmoja; na kama hawezi kula windo lake lote, hupumzika kwa saa kadhaa na kisha kuendelea tena. Wakati wa mchana na joto kali, kundi la simba hukaa kivulini na dume mmoja au wawili kubakia kama walinzi. Simba jike anahitaji walau kg 5 za nyama kwa siku wakati dume ni kg 7.

Etna
Etna inakadiriwa kuwa na miaka 350,000 - 500,000 na ni kati ya volkeno hai zaidi duniani, kwa kuwa haitulii karibu kamwe, lakini kwa namna yake si hatari. Lava yake inageuka baada ya miaka kadhaa kuwa nzuri sana kwa kilimo.

Kifukofuko
Ndani ya kifukofuko mdudu anabadilika hadi kutokea. Kwa mfano mdudu katika hali ya kivawi ajifunga ndani na kutoka kama kipepeo baada ya muda unaotegemea na aina yake; muda mfupi ni wiki mbili lakini katika nchi za baridi mdudu hulala ndani ya kifukofuko chake kwa miezi kadhaa.

Sinkopu
Sinkopu, ambayo pia hujulikana kama kupoteza fahamu au kuishiwa na pumzi, hufasiliwa kama upotezaji mfupi wa fahamu na nguvu za misuli, unaoanyeshwa kwa mwanzo wa haraka, wa muda mfupi wa upataji tena fahamu. Hutokana na kupungua kwa mtiririko wa katika ubongo kutokana na shikizo la chini la damu. Visababishi vingine vina dalili za onyo kabla ya upoteaji wa fahamu kutendeka. Dalili hizi zinaweza kuwa wepesi wa kichwa, kutokwa na jasho, ngozi iliyokwajuka, kutoona vizuri, kutaka kutapika, kutapika, na kujihisi moto miongoni mwa zingine. Sinkopu inaweza pia kuhusishwa na kipindi kifupi cha mshtuko wa misuli. Mtu asipopoteza fahamu na nguvu za misuli kikamilifu, huitwa kitanguliza sinkopu. Imependekezwa kuwa kitanguliza sinkopu kishughulikiwe kwa njia sawa na sinkopu.[1]

Kichaa cha mbwa
Muda kati ya kuambukizwa ugonjwa na mwanzo wa dalili ni kawaida mwezi mmoja hadi miezi mitatu. Hata hivyo, kipindi hiki kinaweza kutofautiana kutoka chini ya wiki moja hata zaidi ya mwaka mmoja. Muda unategemea umbali, kwa sababu virusi lazima kusafiri kufikia mfumo mkuu wa neva kwa kufuata mishipa ya pembeni.

Simba
Simba, tofauti na paka wengine, huweza kuchangamana kwa urahisi. Kundi la simba hujumuisha simba jike ndugu kadhaa na watoto na idadi ndogo ya simba dume wakubwa. Kundi la simba jike huwinda pamoja, hasa huwinda wanyama wenye kwato. Simba huwinda wenyewe japo mara kadhaa huonekana wakijilisha mizoga. Wakati simba kwa kawaida hawawindi binadamu, wachache wameripotiwa kumla na hivyo kumwinda.

Wala watu wa Tsavo
Patterson anaandika kuwa alimjeruhi simba wa kwanza akitumia risasi kutoka bunduki aina ya martini-Enfield .303. Risasi hii ilimpata katika miguu ya nyuma na akafanikiwa kutoroka. alirudi usiku akijaribu kumsaka Patterson hata alipojaribu kumwinda. patterson alimpiga risasi mara kadhaa akitumia bunduki ya .303 Lee Enfield, huku akimfuatilia keshoye na kumpata akiwa amefariki. Kwa ujumla, alimpiga risasi mara tano. Simba wa pili alipigwa risasi mara tano kwa kutumia bunduki ya .303 Lee Enfield, lakini bado aliweza kusimama na kujaribu kumsogelea kwa maumivu makali, ambapo alimpiga risasi mbili zaidi, moja katika kifua na ya pili kwa kichwa na akamuua. Anadai kuwa simba huyo alifariki huku akining'ini katika taga la mti lililoanguka, bado akijaribu kumfikia Patterson.

Kukwama kwa leba
Matibabu ya leba yanaweza kuhitaji [[kuzaa kwa njia ya upasuaji]] au [[kuvuta vipande vilivyobakia]] na hata pia [[simfisiotomia |upasuaji wa kufungua simfisisi ya uzazi]]. Hatua nyingine hujumuisha: kuhakikisha mwili wa mwanamke una maji ya kutosha na [[antibiotiki]] ikiwa [[utando wa kifuko cha mimba|tando]] zilipasuka zaidi ya saa 18 zilizopita. Barani Afrika na Asia, kukwama kwa leba hutokea kwa wanawake wawili hadi watano wanaozaa. Mwaka wa 2013, hali hii ilisababisha vifo 19,000 tofauti na vifo 29,000 mwaka wa 1990 (takriban 8% ya visa vyote vya[[vifo vya wanawake wanaozaa|vifo vinavyohusiana na ujauzito]]). Vifo vingi vinavyosababishwa na hali hii hutokea katika [[mataifa yanayoendelea]].

Haubi
Kipindi hiki ndicho kilikuwa mwanzo hasa wa koo za Warangi, kwani wapo waliopona njaa kwa kufuata simba ambeye alikuwa huua wanyama na mabaki ya nyama hizo walichukua na kula mpaka wakapona njaa. Ukoo huu uliitwa "Veene Jiimba" yaani "Wamiliki wa Simba" au "Ukoo wa Simba". Wapo waliopona kwa kunywa maziwa ya ngombe, hawa waliitwa "vawoomba ngʼoombe". Wapo waliokula aina ya mtama unaoitwa "Mʉsoongo" mpaka wakapona njaa. Hawa wanaitwa, "Vasoongo".

Kisukuku
Kisukuku (kwa Kiingereza: "fossile") ni mabaki ya kiumbehai (mmea au mnyama) kutoka zamani za miaka 10,000 au zaidi. Visukuku vingi vina umri wa miaka milioni kadhaa.

Simba
Spishi nyingine zilizokaribia Panthera ni: tiger, jaguar na chui. Tafiti za miumbo na chembe za uhai zinaonesha kuwa tiger ndio ilikuwa spishi ya kwanza kutokea miongoni mwa hizi za wakati huu. Miaka milioni 1.9 iliyopita jaguar alijitokeza, ambaye kutoka kwake ndiyo tunapata chui na simba. Simba na chui walitengana kamili miaka milioni 1.25 iliyopita.

Kuzi (samaki)
Kuzi ni wadogo, spishi kubwa kabisa, kuzi wa Kalifornia ("Atherinopsis californiensis"), anafikia urefu wa sm 44 lakini wengi zaidi ni chini ya sm 20 na kadhaa hazikuandikwa kwa zaidi ya sm 5. Kwa kawaida mwili umerefuka. Hulka bainifu zinajumuiya mapezimgongo mawili yaliyojitokeza sana, lile la kwanza likiwa limeundwa kwa miiba kinamo na lile la pili likiwa na mwiba mmoja unaofuatiwa na tindi laini. Pezimkungu pia lina mwiba mmoja unaofuatiwa na tindi laini. Mapeziubavu huwa juu na hakuna mrabafahamu. Kuna mlia mpana wa rangi ya fedha mbavuni. Magamba ni makubwa kiasi.

The Lion King
Wakawa wanamtoa mbio Simba hadi kule chini ya mipungate, lakini bado Simba alitoweka. Mmoja kati ya wale fisi akajibwenga katika ile mipungate na kupiga kelele kuubwa. Simba bado akawa anamkimbia yule fisi mmoja (aitwaye Banzi) akawa anawaambia wenziwe waendelee kumkimbiza Simba, lakini Sheinzi, fisi wa pili (wa tatu wake ni bwege anaitwa Ed) akasema "Hakuna jinsi mimi ninakwenda kule! Unasemaje, unataka na mimi nije kuwa kama "wewe", Popo-Mpungate?!" Kwa hiyo wakamwachia Simba aende zake, huku wakiwa wanapiga zogo wakiwa kwa juu.

Nyati wa Afrika
Kama mmoja wa "Wakubwa tano" au "Kifo cheusi" katika Afrika, nyati wa Afrika anajulikana kama mnyama hatari sana, wakiua watu zaidi ya 200 kila mwaka. Nyati wakati mwingine huripotiwa kuua watu zaidi katika Afrika kuliko mnyama mwingine yeyote, ingawa wakati mwingine hudaiwa kusababishwa na kiboko au mamba. Nyati huwa na sifa mbaya miongoni mwa wawindaji kama mnyama hatari sana, kwa sababu ya wanyama waliojeruhiwa wakiripotiwa kuvizia na kushambulia wawindaji.

Chui
Chui ni lazima apiganie chakula na malazi na wawindaji wingine kama simba, tigers , fisi madoa na mbwa mwitu wa Afrika hata na wale wa Asia. Wanyama hawa huweza kuiba mawindo ya chiu au hata kuwawinda kwa ajili ya kitoweo watoto wa chui. Chui ameweza kuishi na wanyama hawa pamoja kwa kuwa na muda tofauti wa kuwinda, na kutokuwa muda mwingi maeneo ambayo wanyama hawa wapo. Kwa usalama zaidi, chui hubeba aidha watoto wake au kitoweo chake alichowinda mpaka juu ya miti. Simba mara chache huweza kukwea juu ya miti kufikia chakula cha chui, na kama amevutiwa sana, tiger mkubwa anaweza pia kukwea mti kufikia chakula hicho.

Simba
Simba hutumia muda wao mwingi wa siku kupumzika kwa takriban saa 20 kwa siku. Japokuwa wanaweza kuamka muda wowote, lakini hali hiyo hutegemea zaidi cha kuchangamana. Kipindi hicho mara nyingi baina huwa usiku mpaka mapambazuko ambako hasa ndio muda wa kuwinda. Hutumia kwa wastani saa mbili kwa siku kutembea na dakika 50 kula.

Nyati-maji wa mwitu
Nyati-maji wa mwitu huishi kwa makundi, lakini hawalindi eneo maalumu wao. Nyati hawa waishi kwa makundi imara yakiwa na majike na ndama wao, nao huongozwa na jike mkuu. Madume huondoka makundi hayo walipo na umri wa miaka mitatu, kwa kawaida kuungana na makundi ya madume wengine takribani kumi. Dume mmoja hujamiiana na majike wawili au zaidi, na kupandisha kunaweza kutokea kwa msimu wa mvua tu, au mwaka wote. Kwa kawaida majike watazaa ndama mmoja kila miaka miwili, na Nyati-maji wa mwitu watabeba mimba kwa muda wa siku 300–340, ambao ni kipindi cha mimba kilicho kirefu kuliko nyati wengine wote. Majike wataendelea kunyonyesha ndama wao kwa miezi sita–tisa, na ndama wa kike watakomaa baada ya mwaka moja na nusu, na ndama wa kiume baada ya miaka mitatu. Nyati-maji wa mwitu wanajulikana kuishi mpaka miaka 12 porini.

Homa ya Q
Muda mpaka utokee ni wiki kati ya 2 mpaka 3. Kwa kawaida hutokea kama dalili ya mafua ikiambatana na utokeaji wa haraka wa homa, mwili kutokuwa katika hali ya kawaida, jasho, kuumwa kichwa sana, myalgia (maumivu ya misuli), maumivu ya maungio, kupoteza hamu ya chakula, matatizo ya kupumua, kukohoa kikohozi kikavu, maumivu ya kuvimba kwa plura, baridi, kuchanganyikiwa na dalili zitokanazo na njia ya chakula kama vile kichefuchefu, kutapika na kuhara. Homa huchukua takriban siku 7-14.

Masai Mara
Kongoni, pundamilia na swala wa aina ya Thomson huhamia hifadhi ya mbuga ya Mara kutoka sehemu tambarare za Serengeti hadi nyanda za Kusini na za Loita katika maeneo ya wachungaji kuelekea Kaskazini Magharibi Kuanzia Julai hadi Oktoba ama baadaye. Makundi hayo matatu pia hupatikana kwenye hifadhi ya mbuga ya Mara.
Wanyama wote wa kundi la "Tano Kubwa" wanapatikana Masai Mara, ingawa idadi ya vifaru weusi inapungua, huku kukiwa na jumla ya vifaru 37 tu katika mwaka wa 2000. Viboko hupatikan wakiwa kwenye makundi makubwa kwenye mito ya Masai Mara na Talek. Duma pia hupatikana, ingawa idadi yao inapungua kwa kasi mno, hususan kutokna na usumbufu wa watalii na uwindaji wao wa mchana Kama ilvyoelezwa hapo juu, sehemu tambarare kati ya mto Mara na harara ya Esoit Oloololo ndiyo sehemu nzuri ya kusimama ili kuweza kuwaona wanyamapori vizuri hususan simba na duma.
Kama ilivyo kwenye mbuga ya Serengeti, Kongoni ndiyo wengi zaidi katika hifadhi ya mbuga ya Masai Mara, na idadi yao inakadiriwa kuwa mamilioni. Karibu kila mwaka mwezi wa Julai wanyama hawa huhamia eneo la Kaskazini kwa wingi kutoka Serengeti wakitafuta lishe , na hurudi upande wa Kusini katika mwezi wa Oktoba. Uhamaji mkubwa ni mojawapo ya matukio asilia ya kuvutia ulimwenguni kote, unaohusisha wanyama wala majani, kongoni 1, 3000,000; swala 360,000 na punda milia 191,000. Wanyama hawa ambao huhama hufutwa kupitia kwa njia yao mviringo na kundi la wanyama wala wanyama wengine, kama vile simba na fisi.

Siberia
Kipindi cha baridi ni kirefu, kipindi cha joto ni kifupi. Sehemu kubwa ya Siberia inafunikwa na theluji kwa muda wa miezi tisa kila mwaka. Hivyo kilimo kinawezekana katika kanda nyembamba la kusini. Sehemu kubwa nchi imefunikwa na misitu. Lakini maeneo baridi sana ya kaskazini hapana miti tena, ni manyasi na majani tu.
Siberia ina mito mingi mikubwa. Lakini huganda kabisa wakati wa baridi, yaani kwa sehemu kubwa wa mwaka isipokuwa ile katika kusini.

Ugonjwa wa Alzheimer
Ugonjwa unapoendelea, dalili huwa ni pamoja na kuchanganyikiwa, kukerwa na uchokozi, mabadiliko ya hali ya moyo, kutatizika kwa lugha, kupoteza kumbukumbu ya muda mrefu, na mgonjwa kujitenga sana kadiri hisia zake zinavyoendelea kupungua. Hatua kwa hatua, kazi za kimwili hupotea, na hatimaye kusababisha kifo. Ni vigumu kubashiri hatima ya mgonjwa binafsi kwa vile muda wa ugonjwa unatofautiana. Alzeima hukua kwa muda wa kipindi kisichojulikana kabla ya kudhihirika kabisa, na inaweza kukua bila ya kutambuliwa kwa miaka mingi. Muda wa kuishi baada ya utambuzi ni takriban miaka saba. Chini ya asilimia tatu ya wagonjwa huishi kwa zaidi ya miaka kumi na nne baada ya utambuzi.

Isopodi mkubwa
Isopodi mkubwa mmoja alipigwa pichamwendo akimshambulia papa dogfish mkubwa katika mtego wa maji ya kina kirefu kwa kujikia na kula uso wa mnyama. [13] Kama chakula ni haba katika biome ya kina kirefu cha bahari, isopodi mkubwa huishi kwa kukabiliana na chochote kinachokuja mbele yake; wamezoea vipindi virefu vya njaa na wamejulikana kuishi miaka mitano bila chakula wakiwa mateka. [14][15]

Nyangumi
Kulingana na mazingira yao (tofauti na na wanyama wengine), nyangumi hupumua kwa hiari yao, wanaamua ni wakati gani wa kupumua. Mamalia wote hulala lakini nyangumi hawawezi kulala kwa muda mrefu sababu wanaweza zama majini na kufa. Husemekana ni nusu tu ya ubongo wa nyangumi hulala na sehemu nyingine hufanyakazi, hivyo nyangumi huwa halali moja kwa moja lakini hupumzika vya kutosha. Mara nyingi nyangumi hulala huku jicho moja tu likiwa limefungwa. Baadhi ya nyangumi huwasiliana kwa sauti za kimuziki, zikijulikana kama nyimbo za nyangumi. Sauti hizi zaweza kuwa kubwa sana kutegemeana na spishi zao. Nyangumi waitwao sperm husikika wakitoa sauti za kugonga gonga tu, kwasababu wao wana meno na hutoa pia mwangwi unaoweza kusikika kwa maili nyingi.

Wala watu wa Tsavo
Baada ya kutumika kwa miongo miwili na nusu kama matandiko ya Patterson, ngozi za simba hao ziliuzwa kwa Musiamu ya Uwanjani ya Chicago kwa jumla ya Dola za Marekani 5,000. Simba hao walifika kwa Musiamu katika hali mbaya. Walijengwa upya na sasa hivi wako katika maonyeshho ya kudumu pamoja na viwiliwili vyao. Simba waliopandikwa hapo wako na kipimo kidogo kuliko unene wa kutisha ambao Patterson anausimulia, pengine kwa kuwa Patterson alidanganya juu ya unene huo, au kwa sababu walikuwa wamepunguzwa ili kutumika kama matandiko ya "Kombe" nyumbani mwa Patterson.

Ibrahim Ajibu Migomba
Aliishi Simba kwa misimu 4 na kuondoka akaenda kujiunga na club ya Yanga Sc kwa mkataba wa miaka 2 ambao utamweka pale hadi katikati ya mwaka 2019. Huiko Yanga katika mechi 55 alifunga magoli 46.

Ugonjwa wa kupooza
Hali inaweza kudumu saa chache hadi siku chache.[3][4] Udhaifu huu mara nyingi huhusisha miguu lakini huenda ukajumuisha misuli ya kichwa, shingo na daframu. Watu wengi ingawa si wote hupona kikamilifu. Kwa wale wenye udhaifu wa misuli, takriban asilimia 2 hadi 5 ya watoto na asilimia 15 hadi 30 ya watu hufariki.[3] Miaka kadhaa baada ya kupona, sindromu ya baada ya polio inaweza kutokea pamoja na udhaifu wa polepole wa misuli sawia na hali aliyokuwa nayo mtu wakati wa maambukizi ya awali.[5]

Saratani ya mapafu
Kwa KMSK, prognosisi bora imefanikishwa na upasuaji kamili wa kiwango cha IA cha ugonjwa, ikiwa na asilimia 70 ya kuishi miaka mitano.[104] Kwa KMSK, maisha kwa ujumla ni angalau asilimia 5.[1] Watu walio na kiwango kilichozidi cha KMSK kawaida huwa kiasi cha miaka mitano ya kiwango cha maisha iliyo chini ya asilimia 1. Muda wa kawaida wa kuishi wa kiwango kidogo cha ugonjwa ni miezi 20, na kiwango cha miaka mitano za kuishi zilizo asilimia 20.[2]

Mkunga (samaki)
Mikunga huanza maisha yao kama lava angavu inayoitwa leptocephali. Lava wa mikunga huelea kwenye maji yaliyo juu ya bahari, wakijilisha theluji ya bahari, chembe ndogo zinazoelea ndani ya maji. Halafu hubadilika umbo kuwa mikunga-kioo na kisha kuwa mikunga wachanga kabla ya hatimaye kutafuta makazi yao ya kitoto na yale ya waliokomaa. Mikunga wengi wanabakia baharini muda wa maisha yao yote, lakini mikunga wachanga wa maji baridi wa familia Anguillidae husafiri katika mito dhidi ya mkondo na wanalazimika kupanda juu ya vikwazo kama vile vizingiti, kuta za maboma ya maji na maporomoko ya maji ya asili.

Mmenyuko wa mzio
Mmenyuko kali ya mzio kawaida hutoa dalili mbalimbali zaidi ya dakika au masaa.[2][3] Dalili huonekana ndani ya wastani wa dakika 5-30 kama chanzo ni vitu vinavyoingia kwa mwili moja kwa moja katika mkondo wa damu (katika mishipa). Wastani ni masaa 2 kama chanzo ni chakula mtu alichokula.[4] Maeneo ya kawaida yaliyoathirika ni pamoja na: ngozi asilimia (80-90), mapafu na njia ya kupumua asilimia (70), tumbo na chango asilimia (30-45), mishipa ya moyo na damu asilimia (10-45), na mfumo mkuu wa neva asilimia ( 10-15).[3] Mbili au zaidi ya mifumo hii kwa kawaida huhusishwa.[5]

Chura
Kipindi hiki cha utoto kwenye maji kinadumu kati ya wiki tatu hadi miaka miwili kutegemeana na spishi za chura. Mara nyingi ni kama wiki 10 - 15.
Akitoka kwenye maji chakula chake ni wanyama wengine hasa wadudu. Lakini chura wakubwa wameonekana pia kula mamalia wadogo, samaki na chura wadogo zaidi. Spishi kadhaa wana ulimu wa kunata wanashika wadudu wanaopita haraka lakini wengine wanakamata windo kwa kutumia mikono yao.

Pomboo
Pomboo hujamiiana kwa vipindi vifupi lakini mara nyingi katika muda mfupi. Hubeba mimba kwa muda wa miezi 11-12 kutokana na spishi husika. Pomboo huanza mapema sana kuwa tayari kujamiiana katika umri mdogo, na umri hasa wa kukomaa kijinsia hutofautiana kutoka spishi moja mpaka nyingine.

Mimba kuharibika
Kijusi akifa akiwa ndani ya chupa ya uzazi baada ya wiki 22, au wakati wa kujifungua, kwa kawaida hujulikana kama mzaliwa-mfu au siriziki. Kuzaa mapema na uzazimfu kwa jumla hauchukuliwi kama kuharibika mimba ingawa matumizi ya maneno haya wakati mwingine yakaingiliana.

Simba
Simba wa Asia walipatikana zamani kati ya Uturuki na Bangladesh lakini ni wanyama 300 pekee waliobaki katika hifadhi ya wanyama huko Gujarat nchini Uhindi.

Kipepeo
Ni imani iliyoweleka kwamba vipepeo maisha kwa muda mdogo sana. Hata hivyo, kulingana na aina zao, vipepeo kisha kuishi kwa wiki moja mpaka hata takriban mwaka mmoja.

Jangwa la Namib
Baada ya kustaahimili hali ya ujangwa au nusu jangwa kwa zaidi ya miaka milioni 55[2], inadhaniwa kuwa jangwa kongwe zaidi duniani. Hali ya ukame ya Namib unasababishwa na hewa kavu ya Hadley Cell, inaposhuka na kupoeshwa na hewa ya baridi ya Benguela kando ya pwani. Ina chini ya milimita 10 (nchi 0.4 ) ya mvua kila mwaka na ardhi yake iko karibu tasa.

Nyoka-miviringo
Sumu ya nyoka-miviringo si kali sana na juu ya hayo hawang'ati kwa kawaida. Kwa hivyo wanaweza kushikwa bila hatari sana. Hata ikiwa mtu anaingizwa na sumu, anapata tu uvimbe wa eneo na kusikia maumivu na kichefuchefu. Dalili hizi zinapotea katika siku 4.

Zabibu
Mzabibu ni mmea wa jenasi Vitis; uliokuwa muhimu katika mabadiliko ya maisha ya mwanadamu, kitaalamu tunda dogo, linalolimwa kwa miaka zaidi na kupukutisha majani. Zabibu huweza kuliwa mbichi au zikatumika kutengenezea jemu, sharubati, jeli, siki, madawa, mvinyo, zabibu kavu na mafuta ya mbegu zake. Zabibu pia hutumika kutengenezea vitu vitamu vitamu. Zabibu wakati mwingine hutumika kama alama ya dhamiri.

Simba
Simba ni miongoni mwa wale paka wakubwa wane wa jenasi Panthera, na mmoja wa familia ya Felidae. Kwa kuwa baadhi ya simba dume wanazidi kg 250 kwa uzito, wanakuwa ndio paka wa pili kwa ukubwa baada ya tiger. . Simba wa porini wanapatikana huko nchi za Nusu-Jangwa Sahara katika Afrika na Asia na kwa kiasi kidogo sana huko India, kisha kupotea katika Afrika ya Kaskazini, Mashariki ya kati na Magharibi mwa Asia nyakati za historia. Karibu miaka 10,000 iliyopita, simba walikuwa ndio wanyama wa nchi kavu waliotawanyika zaidi baada ya binadamu. Walipatikana hasa Afrika, Mashariki mwa Ulaya mpaka Asia, na Amerika kuanzia Yukon mpaka Peru.

Siwa barafu
Siwa barafu huelea pamoja na mwendo wa mikondo ya bahari. Kadiri inavyofika kwenye maji yasiyo baridi tena muda wa maisha ni miezi hadi miaka kadhaa. Muda huu hadi kuyeyuka kabisa unategemea ukubwa wa siwa barafu na halijoto ya eneo inapofika. Zimetazamiwa kwa muda wa miaka 3.

Jibini
Baadaye inakaa na kuiva. Aina mbalimbali za jibini huiva kwa muda tofautitofauti.

Ubongo
Kwa bahati mbaya, historia ya mabadiliko ya sehemu hizi katika mamalia, hasa gamba lenye safu sita, ni vigumu kufuatilia.[41] Hii kwa kiasi kikubwa ni kutokana na tatizo la kukosa kiungo. Wahenga wa mamalia, waitwao sinapsidi, waligawanyika kutoka kwa wahenga wa wanyama watambaao na ndege wa kisasa yapata miaka milioni 350 iliyopita. Hata hivyo, mgawanyiko wa hivi karibuni ulio na mabadiliko dhahiri miongoni mwa mamalia ulikuwa mgawanyiko kati ya monotrimata (kinyamadege na ekidna), wambeleko (panya opusu, kangaruu, n.k) na wanyamakondo (wengi mamalia wanaoishi), ambayo ilifanyika takribani miaka milioni 120 iliyopita. Bongo za monotrimata na wambeleko ni tofauti na zile za wanyamakondo kwa namna fulani, lakini zina gamba na haipokampasi zenye umbo la kimamali. Kwa hivyo, maumbo haya lazima yaligeuka kati ya miaka milioni 350 na 120 iliyopita, kipindi ambacho hakijaacha ushahidi wowote ila visukuku ambavyo havihifadi tishu laini kama ubongo.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.