Question: Maujai ya Kimbari yalifanyika mwaka gani nchini Rwanda?

Historia ya Rwanda
Tarehe 6 Aprili 1994 rais Habariyama alirudi nchini kutoka safari ya Tanzania. Ndege yake ilipigwa risasi kabla ya kutelemka ikaanguka chini akafa. Haipingiki kwamba Watutsi wakali waliomwua (RPF).

Mauaji ya kimbari ya Rwanda
Mauaji ya Kimbari ya Rwanda yalikuwa mauaji ya halaiki nchini Rwanda mnamo mwaka wa 1994 ambapo Watutsi, Watwa na baadhi ya watu wa kabila la Kihutu waliuliwa na serikali iliyosimamiwa na viongozi wa Kihutu.

Ali Hassan Mwinyi
Part of a series on theHistory of Tanzania Timeline History of Zanzibar Colonial period Scramble for Africa German East Africa Heligoland–Zanzibar Treaty Maji Maji Rebellion East African Campaign British East Africa Modern history Zanzibar Revolution Tanganyika Ujamaa Uganda–Tanzania War Tanzaniaportalvt

Mapinduzi ya Viwandani
Wallonia ilikuwa nchi ya mgomo wa kijumla. Mgomo wwa kijumla ni wakati ambapo wafanyikzi wengi wanawacha kufanya kazi katika viwanda vyote katika eneo fulani au nchi fulani. Kuwacha kufanya kazi kwa namna hii ni wa kiuchumi ikiwa lengo lake ni kurekebisha shida fulani au kumsukuma mwajiri mfululizo wa madai ya kiuchumi. Ni wa kisiasa ikiwa umeitwa kwa lengo kuilazimisha serikali kufanya jambo fulani au ikiwa lengo ni kuipindua serikali iliyopo. Mgomo wa aina ya kisiasa umeungwa mkono na wasindiketi na kwa kiwango fulani na harakati za kianakisti". Migomo ya kijumla ilifanyika katika eneo la Wallonia mnamo mwaka wa 1885 (mgomo huu ulianza kusherehekea Commune de Paris), 1902, 1913 (ili kuweza kupata haki ya kupiga kura kwa wote), 1932, 1936 (ili kupata likizo ambapo wafanyikazi wanalipwa), 1950 (dhidi ya Leopold III), katika majira ya baridi ya 1960-1961 ili kupata uhuru wa eneo la Wallonia, wakati kushuka kwa uchumi wa Walloon ulipokuwa wazi na wkati ilipokuwa (au wakati ilipoonekana) wazi kwa baadhi ya viongozi wa vyama vya wafanyikazi, kuwa serikali uya Ubelgiji haingeweza kufanya chochote kusaidia uchumi wa Wallonia usaidike.

Historia ya Kenya
Kuanzia Oktoba 1952 mpaka Desemba 1959, Kenya ilikuwa katika hali ya hatari kufuatia uasi wa Mau Mau dhidi ya utawala wa Uingereza. Ushiriki wa Afrika katika mchakato wa kisiasa uliendelea kwa kasi katika sehemu ya mwisho ya muda huo kwani Waingereza walitaka kutenga wahalifu na wafuasi wao. Uchaguzi wa kwanza wa moja kwa moja wa Waafrika katika bunge ulifanywa mwaka wa 1957.

Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania
Mwaka 1919 Uingereza ilikabidhiwa utawala juu ya Tanganyika na Shirikisho la Mataifa. Waingereza walipanusha mfumo wa King's African Rifles waliowahi kuanzishwa Kenya hadi Tanganyika. Askari wa kawaida walikuwa Waafrika waliosimamowa na maafisa Waingeeza. Jeshi la Kings African Rifles lilikuwa na vikosi (battalions) 6 ambazo viwili vilikuwepo Kenya, vitatu Tanganyika na kimoja huko Uganda. Katika kikosi cha sita cha King's African Rifles kilichoanzishwa mwaka 1917 kwa kuajiri askari kutoka Tanganyika walikuwepo pia askari wa awali wa jeshi la Kijerumani la Schutztruppe waliowahi kukamatwa kama wafungwa na kukubali kuendelea upande wa Waingereza.

Mauaji ya kimbari
Tangu CPPCG ianze kutumika mnamo Januari 1951, takriban nchi 80 ambazo ni wanachama wa Umoja wa Mataifa zimepitisha sheria ambayo inayajumuisha masharti ya CPPCG ndani ya sheria za nchi yao, na baadhi ya wahusika wa mauaji ya kimbari wamepatikana na hatia chini ya sheria za namna hizo, kama vile Nikola Jorgic, ambaye alipatikana na hatia ya mauaji ya kimbari katika Bosnia na mahakama ya Ujerumani (Jorgic dhidi ya Ujerumani).

Miaka ya 1960 Nchini Zimbabwe
Part of a series on theHistory of Zimbabwe Ancient history Leopard's Kopje c.900–1075 Mapungubwe Kingdom c.1075–1220 Zimbabwe Kingdom c.1220–1450 Mutapa Kingdom c.1450–1760 Torwa dynasty c.1450–1683 White settlement pre-1923 Rozwi Empire c.1684–1834 Matabeleland 1838–1894 Rudd Concession 1888 BSA Company rule 1890–1923 First Matabele War 1893–1894 Second Matabele War 1896–1897 World War I involvement 1914–1918 Colony of Southern Rhodesia 1923–1980 World War II involvement 1939–1945 Malayan Emergency involvement 1948–1960 Federation with Northern Rhodesia and Nyasaland 1953–1963 Rhodesian Bush War 1964–1979 Unilateral Declaration of Independence (UDI) 1965 Rhodesia under UDI 1965–1979 Zimbabwe-Rhodesia June–Dec 1979 Lancaster House Agreement Dec 1979 British Dependency 1979–1980 Zimbabwe 1980–present Gukurahundi 1982–1987 Second Congo War 1998–2003 Coup d'état 2017vt

Kamusi ya Koloni za Kijerumani (1920)
Kamusi imepita kipindi cha hakimiliki ikawekwa mtandaoni kama programu huria. Ni rejeo muhimu la habari za kihistoria kuhusu nchi zilizokuwa chini ya Ujerumani hadi Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia kama vile Tanzania, Rwanda, Burundi, Kenya (Witu), Namibia, Togo na Kamerun barani Afrika na maeneo ya Pasifiki kama Samoa, Guinea Mpya na visiwa vya Mariani halafu Tsingtao (Uchina).

Tanganyika Rifles
Hadi mwaka ule kulikuwa na jeshi la kikoloni katika Afrika ya Mashariki lililokuwa la askari Waafrika waliosimamiwa na maafisa Waingereza na jeshi hilo liliitwa King's African Rifles (KAR). Vikosi viwili vya jeshi hili ambavyo askari hao waliwahi kuajiriwa katika eneo la Tanganyika vilitengwa na KAR na kukabidhiwa kwa taifa jipya. Kikosi cha Dar es Salaam kiliitwa sasa "1st Tanganyika Rifles" na kikosi cha Tabora kilikuwa "2nd Tanganyika Rifles".

Rwanda
Kuuawa kwa rais Juvenal Habariyama mwaka 1994 kulisababisha mauaji ya watu karibu milioni moja (walau 600,000) kati ya Watutsi, Watwa pamoja na Wahutu wasio na msimamo mkali.

Mungiki
Mapema mwaka 2003, mara baada ya Mwai Kibaki kuchukua uongozi, serikali iliipa shaba ya juu ya kijeshi siku tatu kuelezea kwa nini landrovers 10 za kijeshi zilipewa kudi lililopingwa marufuku la mungiki. katika kufuatilia uchaguzi mkuu aliyekua kamanda wa kijeshi joseph kibwana aliulizwa kuchunguza kashfa yeye binafsi na kupeana matokeo yake katika ofisi ya rais. Ripoti ingehusisha kwa undani thamani ya magari, nani aliyepeana na kwa sababu gani. kwa wakati huo vyanzo vya kijeshi vilisema kuwa amri ilikua imetolewa na waziri wa Usalama wa Taifa Chris Murungaru alipokutana na jenerali kibwana katika makao makuu ya Idara ya Ulinzi mjini Nairobi. Suala la magari ya landRovers lilianza wakati waziri alifanya ziara yake ya kwanza ya kujijuza kuhusu DoD, mwezi mmoja baada ya NARC kuingia madarakani.

Rwanda
Kabla ya uhuru vilitokea kwa mara ya kwanza vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya makabila mawili makubwa viliyosababisha kupungua kwa Watutsi kutokana na mauaji na zaidi kwa Watutsi kukimbilia nchi jirani. Mnamo 1990 asilimia ya Watutsi ilikadiriwa kuwa 9 - 10 %.

Mauaji ya kimbari
Lemkin aliiwasilisha rasimu ya azimio la Mkataba wa mauaji ya kimbari kwa nchi kadhaa katika jitihada za kuzishawishi zilidhamini azimio hilo. Kupitia msaada wa Marekani, azimio liliwekwa mbele ya Mkuu wa Bunge lizingatiwe. Akiyafafanua mauaji ya kimbari mwaka wa 1943, Lemkin aliandika:
Kufuatia mauaji ya kimbari ya Wayahudi, Lemkin alifanikiwa katika kampeni za kukubalika ulimwenguni kote kwa sheria za kimataifa zilizoyafafanua mauaji ya kimbari na kuyapinga. Mnamo mwaka wa 1946, kikao cha kwanza cha Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa]] kilipitisha azimio la Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa Sheria 96 "lililosisitiza" kwamba mauaji ya kimbari yalikuwa hatia chini ya sheria ya kimataifa, lakini ambalo halikutoa ufafanuzi wa kisheria wa uhalifu huo. Mnamo mwaka 1948, Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa uliukubali "Mkataba wa Kuzuia na Kuadhabu Uhalifu wa Mauaji ya Kimbari" ambao ulifafanua kisheria kwa mara ya kwanza mauaji ya kimbari.

Biashara ya utumwa kupitia Bahari ya Hindi
Uasi wa Zanj, uliofuatwa na mfululizo wa matukio ya namna hiyo series kati ya miaka 869 na 883 karibu na Basra (Iraq), unasadikiwa kuhusisha watumwa kutoka [[[[Maziwa makubwa ya Afrika|Maziwa makuu ya Afrika]] na hata kusini zaidi. Uasi ulifikia kuhusisha watu zaidi ya 500,000 na kusababisha vifo makumi elfu [[kusini]] mwa Iraq.

Rwanda
Uhuru katika mwaka 1961 ulifika pamoja na vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya Wahutu na Watutsi. Uhusiano kati ya vikundi hivi viwili uliendelea kuwa vigumu.

Ujamaa
Hatimaye sababu mbalimbali zilifanya Ujamaa uonekane umeshindikana kiuchumi. Kati ya hizo, tatizo la kimataifa la mafuta miaka ya 1970, anguko la bei ya bidhaa zilizozalishwa nchini (hasa kahawa na katani), utovu wa uwekezaji kutoka nje ya nchi na vita vya Uganda-Tanzania miaka 1978-1979 vilivyofyonza sana mtaji muhimu, na miaka miwili mfululizo ya ukame.

Rwanda
Republic of Rwanda (ing.) République Rwandaise (far.) Repubulika y'u Rwanda (Kinyarwanda) Jamhuri ya Rwanda (Kiswahili) (Details)(Details)Lugha rasmiKiingereza, Kifaransa, Kinyarwanda, KiswahiliMji MkuuKigaliSerikaliJamhuriRaisPaul KagameWaziri MkuuAnastase MurekeziEneokm² 26.338Eneo la Rwanda Kazembekm² 123.553Idadi ya wakazi11,262,564 (Januari 2015)Wakazi kwa km²445Uhurukutoka Ubelgiji 1 Julai 1962PesaRwanda-FrancWimbo wa TaifaRwanda nziza (Rwanda nzuri)

Mahakama ya Kimataifa ya Jinai ya Rwanda
Mnamo mwaka wa 1995, mahakama hayo yalipata makao mjinui Arusha, Tanzania. Mahakama hayo yana mamlaka ya kisheria ya mauaji ya kimbari na hatia za kivita, ambazo zinafafanuliwa kama ukiukaji wa Ibara ya jumla ya tatu na Itifaki ya II ya Mkataba wa Geneva(unaohusu hatia za kivita zilizofanywa wakati wa migogoro ndfani ya nchi)

Historia ya Rwanda
Jeshi, Waparmehutu na serikali ya kihutu walikimbilia Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo wakiwalazimisha wakazi wengi kuongozana nao hali iliyosababisha kutokea kwa makambi ya wakimbizi makubwa sana katika Kongo ya mashariki yaliyokuwa na idadi ya wahutu milioni mbili. Walio wengi wamerudi baada ya kuimarika kwa serikali mpya.

Mapigano ya Cuito Cuanavale
Mapigano ya Cuito Cuanavale ya mwaka 1987-88 ni tukio muhimu la Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe Nchini Angola na Vita vya Mpakani Afrika Kusini. Mapigano haya yalihusisha Jeshi la Wananchi wa Angola (FAPLA) likiungwa mkono na Cuba upande mmoja, na Umoja wa Kitaifa wa Uhuru wa Angola (UNITA) wakisaidiwa na Jeshi la Ulinzi la Afrika Kusini (SADF) upande mwingine. Mapambano yalifanyika karibu na uwanja wa ndege muhimu wa Cuito Cuanavale na mji mdogo wa jina hilo, ili kuzuia shambulio kubwa la FAPLA dhidi dhidi ya UNITA huko Jamba na Mavinga.

Mkimbizi
Wakati uo huo, ipatao Wanepali 200,000 walipoteza makao wakati wa ukereketwa wa Kimao na Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Nepali vilivyomalizika mnamo mwaka wa 2006.

Orodha ya nchi za Afrika
Jina la nchi au eneo, benderaEneo (km²)Wakazi (mnamo Julai 2015)Wakazi kwa km²Mji Mkuu Burundi27,8309,824,000Bujumbura Komoro2,170783,000Moroni Jibuti23,000961,000Jibuti Eritrea121,3206,895,000Asmara Ethiopia1,127,12790,076,000Addis Ababa Kenya582,65044,234,000Nairobi Madagaska587,04023,043,000Antananarivo Malawi118,48016,307,000Lilongwe Mauritius2,0401,263,000Port Louis Mayotte (Ufaransa)374229,000Mamoudzou Msumbiji801,59025,728,000Maputo Réunion (Ufaransa)2,512853,000Saint-Denis Rwanda26,33811,324,000Kigali Shelisheli45597,000Victoria Somalia637,65710,972,000Mogadishu Sudan Kusini619,74512,340,00013Juba Tanzania945,08748,829,000Dodoma Uganda236,04035,760,000Kampala Zambia752,61415,474,000Lusaka Zimbabwe390,58013,503,000Harare

Historia ya Jamhuri ya Kongo
Kuanzia mwaka 1992 zilifanyika chaguzi kwa mfumo wa vyama vingi, lakini mwaka 1997 vilitokea vita vya wenyewe kwa wenyewe.

Hermann von Wissmann
Part of a series on theHistory of Tanzania Timeline History of Zanzibar Colonial period Scramble for Africa German East Africa Heligoland–Zanzibar Treaty Maji Maji Rebellion East African Campaign British East Africa Modern history Zanzibar Revolution Tanganyika Ujamaa Uganda–Tanzania War Tanzaniaportalvt

King's African Rifles
Tanganyika rifles zilivunjwa baada ya uasi wa mwaka 1964. Huko Kenya na Malawi majina ya "Kenya Rifles" na "Malawi Rifles" hutumiwa hadi leo kwa sehemu za jeshi la kitaifa.

Historia ya Rwanda
Ukoloni ulichelewa kufika Rwanda; mwaka 1890 Ujerumani na Uingereza walipatana ya kuwa Rwanda na Burundi ni sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Lakini ilikuwa mwaka 1908 tu ya kwamba Wajerumani walimtuma afisa wa kudumu aliyekaa Rwanda kama mwakilishi wa serikali ya Ujerumani. Mwaka 1916 Ubelgiji na Uingereza walivamia Rwanda katika Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Baadaye ikawa chini ya Ubelgiji pamoja na Burundi kama "Rwanda-Urundi" katika hali ya eneo la kudhaminiwa kutokana na azimio la Shirikisho la Mataifa.

Tanganyika
Katika Vita vikuu vya pili, wananchi 100,000 hivi waliungana na jeshi la Uingereza[2] wakiwa kati ya Waafrika 375,000.[3] Watanganyika walipiga vita katika vikosi vya King's African Rifles huko Somalia, Uhabeshi, Madagascar na Burma.[3] Pia Tanganyika ilikuwa chanzo kikubwa cha chakula[2] Jambo hilo lilisababisha mfumuko wa bei usio wa kawaida.[4]

Mahakama ya Kimataifa ya Jinai ya Rwanda
Mahakama ya Kimataifa ya Jinai ya Rwanda (ing. International Criminal Tribunal for Rwanda, ICTR), au Tribunal pénal international pour le Rwanda (TPIR) kwa Kifaransa, ni mahakama ya kimataifa yaliyoanzishwa mnamo mwezi Novemba mwaka wa 1994 na Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa ili kuwahukumu watu walisababisha mauaji ya kimbari ya Rwanda na hatia zingine kuu za sheria ya kimataifa nchini Rwanda, au raia wa Kirwanda katika nchi jirani, kati ya tarehe mosi Januari na tarehe Desemba mwaka wa 1994

Shirika la Msalaba Mwekundu
Mwaka wa 1906, Mkataba wa Geneva wa 1864 uliundwa upya kwa mara ya kwanza. Miaka moja baadaye, Mkataba wa Hague X, ulioratibishwa katika Mkutano wa Pili wa Kimataifa wa Amani mjini Hague, uliupanua Mkataba wa Geneva kujumuisha pia Vita vya majini. Muda mfupi kabla ya Vita Kuu vya Kwanza vya Dunia kuanza mwaka wa 1914, na miaka 50 baada ya kuanzishwa kwa ICRC na kupitishwa kwa Mkataba wa Geneva, tayari kulikuwa na Vya vya kitaifa 45 duniani kote. Vuguvugu hili lilikuwa limeenea hadi nje ya Ulaya na Amerika ya Kaskazini hadi ya Amerika ya Kati na Kusini (Argentina, Brazil, Chile, Cuba, Mexico, Peru, El Salvador, Urugwai, Venezuela), Asia (Jamhuri ya China, Japan, Korea, Siam), na Afrika (Jamhuri ya Afrika Kusini).

Huduma ya Ujasusi ya Kitaifa, Kenya
Mwaka 1926, Idara ya Uchunguzi wa Jinai iliundwa na wakoloni na kuwa na tawi lenye jukumu la upelelezi. Kati ya Vita vikuu vya pili vya dunia hadi mwaka 1963, shughuli za SB zilijumuisha upelelezi wa wananchi waliokuwa wakidai uhuru, vuguvugu la vyama vya wafanyakazi na Mau Mau.

Kenya
Mnamo Mei 1953, walinzi wa nyumbani walitambulika rasmi kama askari wa usalama. Askari hao wa nyumbani ndio waliounda kikosi cha kupambana na mikakati ya Mau Mau kwani walikuwa Waafrika waaminifu, na si majeshi ya kigeni kama Jeshi la Uingereza na King's African Rifles. Kufikia mwisho wa hali ya hatari, askari hao walikuwa wamewaua Mau Mau 4886, ambao ni asilimia 42% ya waasi wote. Kukamatwa kwa Dedan Kimathi huko Nyeri tarehe 21 Oktoba 1956 kuliashiria kushindwa kwa Mau Mau kukamaliza vita.

Rwanda
from UCB Libraries GovPubs. at Curlie from the BBC News. Wikimedia Atlas of Rwanda

Rwanda
Rwanda ilikuwa ufalme tangu karne ya 16 kwa jina la Rwanda Rugali.

Vita ya Vietnam
Vita ya Vietnam ilikuwa vita iliyopigwa katika nchi ya Vietnam kati ya miaka 1960 na 1975 lakini mapigano yake yalienea hadi nchi jirani za Kambodia na Laos. Wakati ule Vietnam iligawiwa katika madola mawili ya Vietnam Kusini na Vietnam Kaskazini.

Historia ya Rwanda
Jeshi la Rwanda limeendelea kuwa na vita ndani ya Kongo ikipigana na mabaki ya Interahamwe walioshambulia Rwanda mara kwa mara kutoka Kongo.

Vita ya Abushiri
Pwani za Tanganyika na Kenya pamoja na visiwa kama Unguja au Mafia vilikuwa chini ya Omani tangu mwaka 1698 wakati Waomani waliwafukuza Wareno kutoka Mombasa.

Kizito Mihigo
Mwaka 2001 alikua miongoni mwa wasanii walio tunga nyimbo mpya ya taifa ya Rwanda. Baada ya hapo alidhaminiwa na rais Kagame kama mhisani kwa kwenda kupata elimu zaidi katika fani ya muziki, kwenye shule ya Conservatoire de Paris.

Mauaji ya kimbari
Mgogoro unaoendelea katika eneo la [[Darfur]], [[Sudan]], ambao ulianza mwaka wa 2003, ulitangazwa kuwa "mauaji ya kimbari" na Katibu wa Nchi ya [[Marekani]] [[Colin Powell]] tarehe 9 Septemba, mnamo mwaka wa 2004 katika ushahidi mbele ya [[Kamati ya Seneti ya Marekani ya Uhusiano wa Nje|Kamati ya Seneti ya Uhusiano wa Nje]]. Hata hivyo tangu wakati huo, hakuna mwanachama mwingine wa kudumu wa Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa ambaye ameufuata mfano huo. Kwa kweli, mnamo Januari mwaka wa 2005, Tume ya Kimataifa ya Uchunguzi wa Darfur, iliyoidhinishwa na Baraza la Usalama la Umoja wa Kimataifa Sheria nambari 1564 ya 2004, ilitoa taarifa kwa Katibu Mkuu ikisema kwamba "Serikali ya Sudan haijafuata sera ya mauaji ya kimbari."

Kenya
Mnamo Agosti 1914, Vita vya Kwanza vya Dunia vilipoanza, magavana wa British East Africa (kama eneo hilo lilivyojulikana) na German East Africa walifikia makubaliano ili kuepusha makoloni yao machanga na uhasama. Hata hivyo, Luteni Kanali Paul von Lettow-Vorbeck alichukua mamlaka ya majeshi ya Ujerumani, akiwa na kusudi la kutwaa raslimali nyingi iwezekanavyo za Uingereza. Jeshi la Uingereza likiwa limemtenga na Ujerumani, von Lettow aliendesha kampeni iliyofaulu ya vita vya kuvizia, wakila walichopata, wakiteka bidhaa za matumizi za Uingereza, na kuepuka kushindwa. Mwishowe alisalimu amri na akajisalimisha nchini Zambia siku kumi na moja baada ya mapatano ya kusimamisha vita kutiwa sahihi mwaka wa 1918. Waingereza walitumia jeshi la Wahindi kumfukuza Lettow na walihitaji wachukuzi wengi ili kubeba vifaa vya matumizi hadi bara kwa miguu na hivyo kutatua shida kuu ya uchukuzi. Kundi la wanajeshi wachukuzi liliundwa na kuwajumuisha Waafrika 400,000, na kuchangia katika uhamasishaji wao wa muda mrefu kisiasa.

Historia ya Rwanda
Mnamo Oktoba 1990 Watutsi waliokaa Uganda walianzisha chama cha RPF (Rwanda Patriotic Front) wakiwa na wafuasi wahutu wachache wakavamia Rwanda kwa silaha. Kiongozi wao alikuwa Paul Kagame aliyeondoka Rwanda akiwa mtoto wa miaka minne. Alikuwa amejiunga na jeshi la Yoweri Museveni na kupanda ngazi katika jeshi la Uganda hadi kuwa mkuu wa huduma ya usalama ya kijeshi ya Uganda. Walitaka kulazimisha serikali ibadilishe hali ya Watutsi kuwa raia bila haki. Lakini uvamizi huu ulisababisha kuongezeka kwa ukali dhidi ya Watutsi ndani ya Rwanda na siasa kali kwa upande wa viongozi Wahutu. Kikundi cha kihutu cha Interahamwe na kupewa silaha. Maelfu ya Watutsi Warwanda waliuawa.

Mauaji ya kimbari
Baada ya nchi chache 20 zilizohitajika kuupitisha Mkataba kutia sahihi, ulifanywa kuwa sheria ya kimataifa mnamo tarehe 12 Januari 1951. Hata hivyo wakati huo, wanachama wawili pekee kati ya wanachama tano wa kudumu wa Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa (UNSC kwa Kiingereza) walikuwa wametia sahini mkataba: Ufaransa na Jamhuri ya Uchina. Hatimaye Umoja wa Kisovyeti ulitia sahini mnamo mwaka wa 1954, Uingereza mnamo mwaka wa 1970, Jamhuri ya Watu wa Uchina mnamo mwaka wa 1983 (Ikiwa imeingia badala ya Jamhuri ya Uchina yenye makao Taiwan katika UNSC mnamo mwaka wa 1971), na Marekani mnamo mwaka wa 1988. Kukawia huku kurefu kuunga mkono Mkataba wa mauaji ya Kimbari na mataifa yenye nguvu duniani kulisababisha Mkataba kutotumika kwa zaidi ya miongo minne. Ni tu katika miaka ya 1990 ndipo sheria ya kimataifa ya uhalifu wa mauaji ya kimbari ilipoanza kutekelezwa.

Lubumbashi
Kongo aliingia uangamizaji mwingine wa vita vya wenyewe kwa wenyewe katika miaka ya 1990. Waasi wa Muungano wa Democratic Forces kwa Ukombozi wa Kongo waliteka Lubumbashi mwezi Aprili 1997. Kiongozi wa waasi Laurent-Désiré Kabila alizungumza kutoka Lubumbashi kujitangaza rais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tarehe 17 Mei 1997 baada ya Mobutu Sese Seko kukimbia Kinshasa.

Historia ya Rwanda
Tangu ushindi wa kijeshi mwaka 1994 RPF walianzisha serikali ya umoja wa kitaifa. Rais alikuwa Pasteur Bizimungu mwanasiasa Mhutu aliyeshikamana na RPF, Kagame akiwa makamu wake. Baada ya kupinduliwa kwa Bizimungu mwaka 2000 Kagame akawa Rais.

Mauaji ya kimbari
Mahakama ya Kimataifa ya Jinai ya Yugoslavia ya Zamani yalibainisha katika kesi la "Mwendesha mashitaka dhidi ya Radislav Krstic - Chumba cha Kesi I - uamuzi- IT-98-33 (2001) ICTY8 (2 Agosti 2001)" kwamba mauaji ya kimbari yalikuwa yametendeka. Katika "Mwendesha dhidi ya Radislav Krstic - Chumba cha Rufaa - Uamuzi- IT-98-33 (2004) ICTY 7 (19 Aprili 2004) " aya za 8, 9, 10, na 11 zilifumbua suala la "katika sehemu" na zilipata kuwa "sehemu lazima iwe sehemu muhimu ya kundi.

Tanganyika Rifles
Uasi huo wa askari Waafrika ulifuatwa na wenzao huko Uganda na Kenya. Tarehe 22 Januari askari wa Uganda Rifles katika kambi la Jinja walikatama maafisa wao na tarehe 24 Januari kikosi kimoja cha Kenya Rifles huko kambi ya Lanet (Nairobi) walijipatia silaha na kupeleka madai kwa serikali. Serikali za Jomo Kenyatta (Kenya) na Milton Obote (Uganda) zilipaswa kufuata mfano wa Nyerere na kuomba msaada wa jeshi la Uingereza kukandamiza uasi.
Hapo serikali ya Tanzania iliamua kuachisha askari wote na kumaliza Tanganyika Rifles kabisa. Jeshi jipya likaundwa katika Septemba 1964. Maafisa Waafrika waliweza kurudi na pia askari wengi wa Tabora waliajiriwa upya.

Kizito Mihigo
Kizito Mihigo (amezaliwa 25 Julai 1981) ni muimbaji raia wa Rwanda, mtunzi na muimbaji wa nyimbo za kanisa, mpiga kinanda na mtangazaji wa televisheni. Muhanga wa mauaji ya halaiki ya Rwanda mwaka 1994, mwanaharakati wa amani na maridhiano, kasomea nchini Ufaransa kwenye shule ya Conservatoire de Paris, mwaka wa 2010 alianzisha taasisi ya "Kizito Mihigo Peace Foundation". Mwaka 2014, baada ya kutunga nyimbo iliyopinga mwelekeo wa serikali ya Rwanda, alitiwa mbaroni akishitakiwa kwa kosa la kutaka kuangusha serikali ya rais Paul Kagame.

Mauaji ya kimbari
"CPPCG" ilipitishwa na Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa mnamo tarehe 9 Desemba 1948 na ikawa rasmi mnamo 12 Januari 1951 (Sheria nambari 260 (III)). Inayo ufafanuzi unaotambulika kimataifa wa mauaji ya kimbari ambao uliingizwa kwenye sheria ya jinai ya kitaifa ya nchi nyingi, na ilikubalika na Katiba ya Roma ya Mahakama ya Kimataifa ya Jinai, mkataba ambao ulianzisha Mahakama ya Kimataifa ya Jinai (ICC kwa lugha ya Kiingereza). Mkataba (katika ibara ya 2) unafafanua mauaji ya kimbari:

Dedan Kimathi
Kimathi aliweza kuvutia watu kwa kuonyesha bidii kwa kazi aina zote, alizoweza kufanya. Kimathi alianza siasa za upinduzi mwaka wa 1950. Alianza kuwa mfuasi wa Mau Mau, na baadaye kupanda cheo na kuweza kuwapa wajiunga wapya kiapo cha Mau Mau na kwa hivyo akawa gaidi kulingana na Waingereza. Alijiunga tena na Kikundi ya Arubaini, wakombozi wa Chama cha Kati cha Wakikuyu mwaka wa 1951. Alichaguliwa kama karani kwa chama cha KAU eneo la Ol' Kalou na eneo la Thomson Falls mwaka wa 1952. Alishikwa kwa mmda mwaka huo, lakini akatoroka kwa usaidizi wa polisi wa kijiji. Hii ilileta mwanzo wa Vita vya ukereketwa halisi. Kimathi aliunda baraza la ulinzi wa Kenya, ambayo ilitoa amri kwa wapiganaji wote msituni mwaka wa 1953.

Paul Kagame
Uhusiano na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo si mzuri, hata baada ya vita kusimamishwa rasmi mwaka 2003; asasi za kutetea haki za binadamu zinadai Rwanda inaendelea kutegemeza makundi ya waasi ili kufaidika na maliasili ya nchi hiyo jirani, ingawa Kagame anakanusha.

Mauaji ya kimbari ya Rwanda
Kwa utaratibu huo Kamisheni Huru ya Kitaifa ambayo iliamuriwa na serikali ya Kigali ikusanye nyaraka na ushahidi unaothibitisha nafasi ya Paris katika mauaji ya Rwanda, ilitayarisha nyaraka zilizofichua jinsi Ufaransa ilivyoshiriki katika mauaji hayo, ambayo yalipewa jina la "Jinai za Watenda Jinai".

Mauaji ya kimbari
Ukosoaji mwingine wa CPPCG ni kwamba wakati vifungu vyake vimetumiwa na Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa, vimetumiwa tu kuwaadhibu wale ambao tayari wametenda mauaji ya kimbari na wamekuwa wapumbavu kiasi kwamba wameacha ishara fulani iliyoandikwa. Ilikuwa ukosoaji huo uliosababisha kuundwa kwa Sheria ya Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa ya 1674 na Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa tarehe 28 Aprili 2006, ambayo inahimiza Baraza lichukue hatua ya kuwalinda raia katika vita na kulinda wakazi kutoka mauaji ya kimbari, uhalifu wa kivita, utakaso wa kikabila na uhalifu dhidi ya ubinadamu.

Rwanda
Mwaka 2003 palitokea uchaguzi wa kwanza.

Mauaji ya kimbari
Kufikia wakati wa sasa, ICTR imekamilisha kesi kumi na tisa na kuwahukumu washitakiwa ishirini na watano. Kesi za watu wengine ishirini na watano bado zinaendelea. Kumi na watisa wanasubiri kesi zao kizuizini. Kumi bado hawajakamatwa. Kesi ya kwanza, ya Jean-Paul Akayesu, ilianzishwa mnamo mwaka wa 1997. Jean Kambanda, Waziri Mkuu wa mpito, aliyakubali mashtaka.

Laurent Kabila
Alirudi 1996 wakati wa uvamizi wa Kongo ya Mashariki ya wanamigambo wa Hutu kutoka Rwanda. Mabaki ya jeshi la kihutu kutoka Rwanda walikuwa wamekimbilia Kongo 1994 baada ya mauaji ya kizazi ya Rwanda na sasa walishambulia Wabanyamulenge waliokuwa Watutsi wa Kongo. Serikali ya Rwanda ilitafuta njia ya kumaliza wanamigambo hawa kwa sababu walikuwa tishio kwa utaratibu mpya wa Rwanda. Hapa walikuwa tayari kusaidia kujenga vikosi vya Wakongo waliokuwa tayari kupambana na Wahutu katika Kongo

Rwanda
Vita vya Kongo vilivyokuwa na majeshi ya mataifa mbalimbali (Kivu Conflict) vilimalizika mwaka 2012.

Muziki wa Tanzania
Part of a series on theHistory of Tanzania Timeline History of Zanzibar Colonial period Scramble for Africa German East Africa Heligoland–Zanzibar Treaty Maji Maji Rebellion East African Campaign British East Africa Modern history Zanzibar Revolution Tanganyika Ujamaa Uganda–Tanzania War Tanzaniaportalvt

Historia ya Rwanda
Ndani ya Rwanda mahakama za vijijini zinazoitwa "gachacha" zimejaribu kutoa hukumu juu ya wauaji wa mwaka 1994.

Mauaji ya kimbari
Rasimu ya kwanza ya Mkataba iliyajumuisha mauaji ya kisiasa, lakini Muungano wa Jamhuri za Kisosholisti za Kisovyeti pamoja na baadhi ya mataifa mengine yalikataa hatua dhidi ya makundi yaliyotambuliwa kuwa na maoni sawa ya kisiasa au hali ya kijamii yatambulike kama mauaji ya kimbari, kwa hivyo, masharti haya hatimaye yaliondolewa katika maelewano ya kisiasa na kidiplomasia.

Rwanda
Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya miaka ya 1990 vilileta uangamizaji mkubwa wa Watutsi. Kati ya asilimia 75 hadi 90 za wakazi Watutsi waliuawa katika wiki chache za mwaka 1994. Baada ya mwisho wa vita Watutsi wengi ambao wenyewe au wazazi wao walikuwa wamekimbilia Uganda na Tanzania walirudi tena Rwanda.

Mauaji ya kimbari ya Rwanda
Wachambuzi wa mambo wanaamini kuwa, hamu ya nchi hizo mbili ya kutaka kuanzisha tena uhusiano wao wa kisiasa haiwezi kufuta shaka ya nafasi ya Ufaransa katika mauaji ya kimbari ya Rwanda. Ufaransa ambayo siku zote imekuwa ikisisitiza kuungwa mkono ngano ya mauaji ya kimbari ya Wayahudi katika Vita vya pili vya Dunia, hivi sasa inapaswa kutoa jibu kuhusiana na tuhuma zilizotolewa dhidi yake na Kamisheni ya Uchunguzi ya Rwanda.

Mauaji ya kimbari ya Rwanda
Huko nyuma Rais Paul Kagame wa Rwanda alituhumiwa na Jean-Lousi Bruguiere, mmoja wa majaji maarufu wa Ufaransa kuwa alishiriki katika mauaji ya halaiki ya wananchi wa nchi hiyo na vilevile mauaji ya Habiyarimana.

Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Katika miaka 1925 hadi 1946 maeneo ya Rwanda na Burundi yalitawaliwa kama sehemu za Kongo ya Kibelgiji.

Tanganyika African National Union
Part of a series on theHistory of Tanzania Timeline History of Zanzibar Colonial period Scramble for Africa German East Africa Heligoland–Zanzibar Treaty Maji Maji Rebellion East African Campaign British East Africa Modern history Zanzibar Revolution Tanganyika Ujamaa Uganda–Tanzania War Tanzaniaportalvt

Shirika la Msalaba Mwekundu
Katika kipindi chote cha vita,ICRC ilifuatilia pande tanzu kuona kwamba vilifuata Mkataba wa Geneva wa 1907 na kutuma malalamishi kuhusu ukiukaji kwa nchi husika. Wakati silaha za kemikali zilitumika katika vita hii kwa mara ya kwanza katika historia, ICRC ilipinga vikali dhidi ya aina hii mpya ya mapambano. Hata bila kuwa na mamlaka kutoka Mikataba ya Geneva, ICRC ilijaribu kupunguza mateso ya raia wa kawaida. Katika maeneo ambayo yalikuwa yateuliwa rasmi kama "wilaya zilizomilikiwa",ICRC ingeweza kusaidia raia kwa msingi ya Mkataba wa Hague uitwao "Sheria na Kanuni za Vita vya Ardhi" ya 1907. Mkataba huu ulikuwa pia msingi wa kisheria kwa ICRC kufanya kazi za wafungwa wa vita. Mbali na kazi za Uwakala wa Kimataifa kwa Wafungwa-wa-Vita kama ilivyoelezwa hapo juu, hii ilijumuisha ukaguzi wa kambi za Wafungwa wa Vita. Jumla ya kambi 524 kote Ulaya zilitembelewa na wajumbe 41 kutoka ICRC mpaka mwisho wa vita.

Mauaji ya kimbari
Licha ya maandamano rasmi ya watia sahini wengine (hasa [[Kupro]] na [[Norway]]) kuhusu maadili na uaminifu wa kisheria wa kinga wanayojipa, kinga hiyo dhidi ya mashitaka imetumika mara kadhaa, kama wakati Marekani ilipokataa kuruhusu madai ya mauaji ya kimbari kufanywa dhidi yao na [[Yugoslavia]] kufuatia vita vya 1999 vya [[Kosovo]].

Mauaji ya kimbari
Mwaka wa 1933, Lemkin aliitayarisha insha yenye kichwa: "Uhalifu wa Kinyama" ambapo mauaji ya kimbari yalionyeshwa kuwa uhalifu dhidi ya sheria za kimataifa. Dhana ya uhalifu, ambayo baadaye ilibadilika na kuwa wazo la mauaji ya kimbari, ilitokana na mang'amuzi ya Waashuri waliouawa kinyama nchini Iraq tarehe 11 Agosti 1933. Tukio la Iraq lilimpa Lemkin "kumbukumbu ya kuchinjwa kwa Waarmenia" kwa mikono ya Waturuki miaka 1915-1916, wakati wa Vita Vikuu Vya Kwanza Vya Dunia. Aliliwakilisha pendekezo lake la kwanza la kuyafanya "matendo kama hayo ya kinyama" yawe hatia kwa Baraza la Sheria la Shirikisho la Mataifa mjini Madrid mwaka huohuo. Pendekezo lilishindikana, na kazi yake haikuifurahisha serikali ya Polandi, ambayo wakati huo ilikuwa ikiifuata sera ya upatanisho na Ujerumani wa Kinazi.

Maangamizi ya Waarmenia
Tarehe inayohesabiwa kuwa mwanzo wa hayo mauaji ya kimbari ni 24 Aprili 1915, ambapo watawala Waturuki waliteka wasomi Waarmenian 250 mjini Istanbul. Tarehe hiyohiyo miaka 100 baadaye yalifanyika maadhimisho makubwa katika nchi mbalimbalimbali, hasa huko Etchmiadzin, makao makuu ya kiroho ya Waarmenia, ambapo Patriarki Katolikosi Karekin II aliwatangaza kwa jumla waliouawa kuwa watakatifu wafiadini.

Kisiwa cha Mafia
Mwaka 1892 Wajerumani walinunua Mafia kutoka Sultani ya Zanzibar ikawa sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. 1915 Waingereza waliteka kisiwa wakishambulia manowari ya Kijerumani ya SMS Königsberg mdomoni wa mto Rufiji kutoka Mafia. Baada ya mwisho wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia Mafia imekuwa sehemu ya Tanganyika sio tena Zanzibar.

Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Katika miaka 1925 hadi 1946 maeneo ya Rwanda na Burundi yalitawaliwa kama sehemu za Kongo ya Kibelgiji.

Mauaji ya kimbari ya Rwanda
Ujumbe wa majaji wa Ufaransa Jumamosi waliwasili mjini Kigali kwa lengo la kuchunguza chanzo cha mauaji ya kimbari ya Rwanda na kuanguka kwa ndege iliyokuwa imembeba Juvenail Habyarimana rais wa wakati huo wa Rwanda.

Mauaji ya kimbari
Nchi zote zilizotia saini mkataba wa CPPCG zinafaa kuzuia na kuadhibu vitendo vya mauaji ya kimbari, katika wakati wa amani na vita, ingawa vizuizi kadhaa hufanya hili liwe jambo gumu kutekeleza. Hasa, baadhi ya watia sahini &mdash yaani, [[Bahrain]], [[Bangladesh]], [[Uhindi]], [[Malaysia]], [[Ufilipino]], [[Singapore]], [[Marekani]], [[Vietnam]], [[Yemen]], na [[Yugoslavia]] &mdash zilitia saini na maafikiano kwamba hakuna madai ya mauaji ya kimbari yangeoweza kuletwa dhidi yao katika [[Mahakama ya Kimataifa ya Haki]] bila idhini yao.

Mauaji ya kimbari
[[Picha:Rwandan Genocide.jpg|thumb|200px|right|Vifuvu vya waadhiriwa wa [[mauaji ya kimbari ya Rwanda]] katika makavazi ya makumbusho]]

Mvua ya mawe
Tone zito zaidi lililowahi kupimwa lilinyesha sehemu za Gopalganj (Bangladesh) tarehe 14 Aprili 1986, likiwa la kilogramu 1.02[1]. Kericho nchini Kenya penye mvua ya radi mara nyingi[2] ni mahali ambako mvua ya mawe inanyesha zaidi kushinda sehemu nyingine za Dunia[3].

Mauaji ya kimbari ya Rwanda
Hata hivyo mwishoni mwa mwezi Novemba mwaka 2009 viongozi wa nchi hizo mbili waliamua kuhuisha tena uhusiano wao na serikali ya Paris kuwapa majaji jukumu la kufuatilia faili la mauaji ya kimbari ya Rwanda.

Mauaji ya kimbari ya Rwanda
Hatua hiyo iliipelekea serikali ya Kigali nayo kuwatuhumu viongozi wa Ufaransa kuwa walishiriki katika mauaji ya kimbari ya mwaka 1994.

Historia ya Rwanda
Mtoto wake Mwami Kigeri V aliwekwa kwenye kiti chake. Tendo hili lilisababisha ghasia na vurugu nchini kwa sababu Wahutu walidai kuwa na neno katika mabadiliko ya serikali. Mwezi wa Novemba 1959 Mwami Kigeri V. alilazimishwa kuondoka nchini akikimbilia Uganda. Watutsi wenye siasa kali walijaribu kumwua kiongozi wa Mouvement Democratique Republicain (MDR) chama kikubwa cha Wahutu. Wahutu walijibu kwa kuwashambulia na kuua Watutsi. Wabelgiji walitumia wanajeshi wao kupoza hali nchini. Katika uchaguzi wa kwanza wa halmashauri ya tarafa na miji kabla ya uhuru ndicho chama cha Parmehutu kilichopata kura nyingi. Viongozi wa Parmehutu walitangaza serikali mpya mwaka 1961. Uchaguzi wa Bunge ulileta kura ya 77% kwa ajili ya chama cha Parmehutu kilichomchagua kiongozi wake Grégoire Kayibanda kuwa Rais.

Historia ya Afrika
Katika mwaka wa 1962 Algeria, Burundi, Rwanda, na Uganda zikawa huru, na 1963 zikafuatia Zanzibar, Gambia na Kenya, na katika mwaka wa 1964 Malawi (Nyasaland), na Zambia (Rhodesia ya Kaskazini) zikapata uhuru.

Mauaji ya Halaiki ya My Lai
Mauji ya Halaiki ya My Lai au The My Lai Massacre (tamka: [mi.˧˩˥'lɐːj˧˧], Thảm sát Mỹ Lai, Thảm sát Sơn Mỹ) yalikuwa mauaji ya mamia ya watu yaliyofanywa na kikosi cha majeshi ya Marekani katika kijiji cha My Lai, nchini Vietnam Kusini tarehe 16 Machi 1968. Katika kumbukumbu za My Lai yameorodheshwa majina ya wahanga wapatao 504.

Kizito Mihigo
Julai 1994, alirudi nchini Rwanda akaendelea na masomo yake ya secondary. Wakati huo alijiandikisha kwenye seminari akipendelea kuwa padri, ili katika imani na kupitia muziki wake, aliwasamehe waliowaua wazazi wake katika mauwaji halaiki nchini Rwanda.

Walinzi wa amani wa UM
Walinzi wa amani walifaulu mara kadhaa kutekeleza kusudi lao lakini kuna pia mifano ambako wameshindwa. Kati ya mifano mibaya iliyoleta upinzani ni Vita ya wenyewe kwa wenyewe nchini Rwanda. Hapa Baraza la Usalama la UM ambayo ni bodi ya pekee kuamulia kuhusu walinzi hao ilisita kupiga kura hadi mauaji nchini Rwanda yalikuwa na mbio tayari. Mfano mwingine ilikuwa Mauaji ya Srebenica nchini Bosnia ambako kikosi cha walinzi wa amani haikuruhusiwa kutumia silaha zake kikapaswa kutazama tu jinsi gani wanaume raia Wabosnia zaidi ya 8,000 wilikamatwa na kuchinjwa na wanamigambo wa Serbia.

Laurent Kabila
Vikosi vya Kabila vilisogea mbele haraka dhidi ya jeshi la Mobutu isiyokuwa tayari tena ya kupigana na adui aliyejua kazi ya vita. Kabila alianza vita katika Oktoba 1996 huko Kivu akateka Bukavu Oktoba mwaka uleule, Kisangani katika Machi 1997 na Lumbumbashi mwezi wa Aprili. Mwezi wa Mei jeshi lake likaingia Kinshasa na wakubwa wa Mobutu walikimbia Brazzaville. Tar. 17 Mei Kabila alijitangaza kuwa rais mpya akabadilisha jina la nchi tena kuwa Kongo.

24: Redemption
Jina la kazi lilikuwa "24: Exile". Wazo la filamu lilianza tangu Mgomo wa Chama cha Waandishi Marekani wa 2007-2008, ambapo kulikuwa na mchelewesho wa kutolewa kwa msimu wa saba kwa mwaka mmoja, na kuacha nafasi wakati wa mwaka wa 2008. "Redemption" ilifanana kidogo na Mauaji ya Kimbari ya Rwanda ya mwaka wa 1994. Sehemu ya utengenezaji wa filamu ya "Redemption" ilipigwa nje kidogo ya mji wa Cape Town, Afrika Kusini, kwa kuwa watayarishaji waliona-vigumu kuigiza mazingira ya Kiafrika nchini Marekani.

Shirika kwa Ukoloni wa Kijerumani
Part of a series on theHistory of Tanzania Timeline History of Zanzibar Colonial period Scramble for Africa German East Africa Heligoland–Zanzibar Treaty Maji Maji Rebellion East African Campaign British East Africa Modern history Zanzibar Revolution Tanganyika Ujamaa Uganda–Tanzania War Tanzaniaportalvt

Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Part of a series on theHistory of Tanzania Timeline History of Zanzibar Colonial period Scramble for Africa German East Africa Heligoland–Zanzibar Treaty Maji Maji Rebellion East African Campaign British East Africa Modern history Zanzibar Revolution Tanganyika Ujamaa Uganda–Tanzania War Tanzaniaportalvt

Mauaji ya kimbari
Mnamo mwezi Machi mwaka wa 2005, Baraza la Usalama lilipeleka kirasmi swala la Darfur kwa mwendesha mashitaka wa Mahakama ya Kimataifa ya Jinai, huku likiizingatia ripoti ya Tume lakini bila kuutaja uhalifu wowote maalum. Wanachama wawili wa kudumu wa Baraza la Usalama, [[Umoja wa Marekani]] na [[Jamhuri ya Watu wa Uchina|Uchina]], hawakupiga kura kuhusu azimio la sheria ya kushtaki. Kwa mujibu wa ripoti yake ya nne kwa Baraza la Usalama, Mwendesha mashitaka amepata "uwezekano wa kuweko na misingi ya kuamini kwamba watu waliotambulishwa katika Sheria ya Baraza la Usalama la Umoja wa Kimataifa nambari 1593] wamefanya uhalifu dhidi ya ubinadamu na uhalifu wa kivita," lakini hakupata ushahidi wa kutosha kuwashitaki kwa mauaji ya kimbari.

Rwanda
Tangu ushindi wake wa kijeshi mwaka 1994 RPF ilianzisha serikali ya umoja wa kitaifa.

Kenya
Kutiwa mbaroni kwa Warũhiũ Itote (aka General China) tarehe 15 Januari 1954, na kuhojiwa kwake kulipelekea Waingereza kuuelewa vyema usimamizi wa Mau Mau. Oparesheni Anvil iliyoanzishwa tarehe 24 Aprili 1954 ilipangwa na jeshi kwa wiki kadhaa baada ya kukubaliwa na kamati kuu ya vita. Wakati wa oparesheni hiyo, mji wa Nairobi ulidhibitiwa na wanajeshi na wakazi wake walihojiwa huku wafuasi wa Mau Mau wakikamatwa na kupelekwa vizuizini.

Dedan Kimathi
Kimathi alifanya kazi kadhaa lakini hakupata msimamo. Mojawapo ya kazi hizo alijiunga na jeshi na kutumwa kwa Vita Kuu ya Pili ya Dunia mwaka wa 1941. Lakini, mwaka wa 1944, alifukuzwa jeshi kwa sababu ya makosa kadhaa. Mnamo 1946, alijiandikisha kwa chama cha Muungano wa Waafrika Wakenya. Mnamo 1949, alianza kufunza shule alikosomea, lakini wakamfukuza kazi kwa sababu ya kulaumiwa amefanya ubakaji.

Mauaji ya kimbari
Katika hukumu iyo hiyo ECHR ilipitia uamuzi wa mahakama kadhaa ya kimataifa na ya kimanisipaa na Ilibainisha kuwa Mahakama ya Kimataifa la Jinai ya Yugoslavia ya Zamani na Mahakama ya Kimataifa ya Haki yalikuwa yamekubali kupitia ufafanuzi finyu, kwamba uharibifu wa kibaiolojia na kimwili ulikuwa muhimu kwa tendo kuhitimu kuwa mauaji ya kimbari.

Mauaji ya kimbari
Mnamo tarehe 4 Machi mwaka wa 2009 ICC ilitoa hati ya kukamatwa kwa Omar Al Bashir, Rais wa Sudan kadri Chumba cha utangulizi cha I cha ICC kilipohitimisha kuwa cheo chake kama mkuu wa nchi yake si kinga dhidi ya mashitaka mbele ya ICC. Hati ya kukamatwa ilikuwa kwa sababu ya uhalifu wa kivita na uhalifu dhidi ya ubinadamu. Haikujumuisha uhalifu wa mauaji ya kimbari kwa sababu idadi kubwa ya waliokuwa katika Chumba cha utangulizi cha ICC hawakuona kama waendesha mashitaka walikuwa wametoa ushahidi wa kutosha kulijumuisha kosa hilo.

Rwanda
Rwanda pamoja na Burundi zilijiunga na Kenya, Uganda na Tanzania kama wanashirika wa Jumuia ya Afrika Mashariki kwa maendeleo muhimu katika elimu, afya, uchumi na mambo mbalimbali. Mwaka 2017 bunge la Rwanda liliamua kufanya Kiswahili kuwa moja ya lugha rasmi nchini.[1]

Michezo ya Afrika Nzima
Katika mwaka wa 1966, Kamati Kuu ya Michezo katika Afrika (SCSA) ilipangwa mjini Bamako; inasimamia michezo ya All-Africa. Makala ya pili yalituzwa nchi ya Mali katika mwaka wa 1969, lakini mapinduzi ya kijeshi yalilazimisha kufutiliwa mbali kwa Michezo hiyo. Lagos, Nigeria ilijitolea kuwa mwenyeji wa michezo hii mwaka wa 1971. Hatimaye michezo hiyo ilifanyika mwaka wa 1973 kutokana na Vita vya Biafra, ambavyo vilikuwa vimeisha karibuni nchini Nigeria.

Mapinduzi ya Zanzibar
Part of a series on theHistory of Tanzania Timeline History of Zanzibar Colonial period Scramble for Africa German East Africa Heligoland–Zanzibar Treaty Maji Maji Rebellion East African Campaign British East Africa Modern history Zanzibar Revolution Tanganyika Ujamaa Uganda–Tanzania War Tanzaniaportalvt

Historia ya Rwanda
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani.

Mauaji ya kimbari
Hadi wa leo mashitaka yote ya kimataifa ya mauaji ya kimbari yamefanywa katika mahakama maalum ya kimataifa. Tangu mwaka 2002, Mahakama ya Kimataifa ya Jinai yamepewa uwezo wa kushitaki kwa mujibu wa mamlaka yake ikiwa mahakama ya kitaifa hayana nia au hayawezi kuchunguza au kushitaka wahalifu wa mauaji ya kimbari, hivyo kufanywa kuwa "mahakama ya mwisho," na kuliachia mchi binafsi jukumu la kimsingi la kushtaki kwa mujibu wa mamlaka yake wanaodaiwa kuwa wahalifu. Kutokana na wasiwasi wa Marekani kuihusu ICC, Marekani inaonelea heri kuendelea kutumia mahakama ya kimataifa maalum kwa uchunguzi wa namna hiyo na mashitaka yatakayoibuka.

Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania
Baada ya Mapatano ya Lancaster House ya mwaka 1979 vita ya Rhodesia - Zimbabwe ilikwisha. Sasa ilikuwa serikali ya apartheid ya Afrika Kusini iliyochukua nafasi ya mdhamini wa Renamo. Miaka iliyofuata iliona vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Msumbiji kati ya Frelimo iliyosaidiwa na Urusi ikifaulu kutetea miji na Renamo iliyosaidiwa na Afrika Kusini ikifaulu kutawala sehemu kubwa ya mashambani na vijiji vingi. Mwaka 1982 maraisi Machel wa Msumbiji na Nyerere walipatana kutumwa kwa kikosi kidogo cha askari 200 wa JWTZ kwa kazi ya washauri kwenda Msumbiji. Mwaka 1987 Tanzania iliamua tena kutuma askari wengi wa JWTZ hasa kwa kusudi la kutetea Mkoa wa Zambezia dhidi ya Renamo. Waliondoka tena mwaka 1988.

Mwaka Elfu Mbili
Mwaka Elfu Mbili lilikuwa jina lililotolewa kwa ajili ya tamasha lililofanyika mnamo tarehe 9 Mei, 1999 huko jijini Dar es Salaam, Tanzania. Tamasha hili liliandaliwa na Madunia Foundation na kudhaminiwa na Salama Condoms na msaada wa taarifa zinazopatikana katika wavuti ya Rumba Kali wakati huo (sasa African Hip Hop.com). Dhumuni la kufanya onesho hili ilikuwa kuanda vipande vya filamu kwa ajili ya dokumentari ya "Hali Halisi. Tamasha lilifanyika katika ukumbi wa FM Club Kinondoni.

John Hocking
John Hocking amezaliwa tarehe 6 Agosti 1957 nchini Australia. Ni Katibu Mkuu Msaidizi wa Umoja wa Mataifa, Msajili wa Mahakama ya Kimataifa ya Mauaji ya Kimbari ya Yugoslavia ya zamani (ICTY),) na wakati huohuo, Msajili wa Mifumo ya kuendesha Mahakama za Kimataifa za mauaji ya Kimbari (UNMICT).
Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa Ban Ki-moon alimteua John Hocking kwa awamu mbili, kwanza tarehe 15 Mei 2009 na tena tarehe 15 Mei 2013, kuongoza Usajili wa Mahakama ya Kimataifa ya Mauaji ya Kimbari ya Yugoslavia ya zamani, chombo muhimu cha Mahakama hiyo ambacho kinatoa msaada wa kisheria, kidiplomasia na utawala kwa Waamuzi, upande wa Mashtaka, na Ulinzi. Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa Ban Ki-moon alimteua Hocking tarehe 18 Januari 2012 kama Msajili wa kwanza wa Mifumo ya kuendesha Mahakama za Kimataifa za Mauaji ya Kimbari na pia aliaminika kwa kukabidhiwa dhamana ya kuanzisha kazi za Mahakama hiyo.

Kizito Mihigo
Mwezi wa Aprile 2014, katika maandalizi ya miaka ishirini ya kumbukumba ya mauwaji ya kimbali nchini Rwanda, habari zilivuma kuhusu kutoweka kwake. Ni baada ya kutunga wimbo ya utatanishi ambayo haikufuraishi serikali ya Rwanda. Nyimbo hiyo ilichululiwa kama fikra ya uchochezi ya wapinzani. Wiki umoja baada ya kutoweka kwake, kufuatia shinikizo ya jumua ya kimataifa, polisi ilitangaza kumshikilia msanii huu na kumuonesha mbele ya vyombo vya kimataifa, eti ni mhaini alitaka kipinduwa serikali kwa kushikiana na vyama vya upinzani vilivyo uhamishoni. Kizito Mihigo alikiri na kukubali makosa yote na kuomba msamaa kwa mashitaka yote dhidi yake.

Kombe la Mataifa ya Afrika
katika shindano la 1968 ilibidi mpango wa mchuano huo ubadilike na kuongeza hadi timu 8 zitakazo faulu kati ya timu 22 zilizofaulu katika raundi ya hapo awali. Timu zilizofaulu ziligawanyishwa katika makundi mawili kila kundi likiwa na timu nne ambazo zilicheza michezo ya mizunguko ambapo timu mbili bora zaidi katika kila kundi zilifaulu katika nusu fainali.Mfumo huu uliendelea kutumika katika fainali hadi mwaka wa 1992. Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo iliweza kushinda baada ya kuwachapa Ghana. Kuanzia mwaka wa 1968 shindano hili limekuwa likitendeka baada ya miaka miwili katika miaka iliyo sawa. Mchezaji wa mbele wa Ivory Coast, Laurent Pokou aliongoza kwa mabao katika michuano ya 1968 na 1970 kwa mabao sita mwaka wa 1968 na mabao nane katika mwaka wa 1970 na kuwa na mabao 14 kwa jumla na kushikilia rekodi kwa muda hadi 2008. Shindano hili liliweza kuonyehwa katika runinga mara ya kwanza mwaka wa 1970 likiwa nchini Sudan,[3] ambayo iliweza kuchukua taji baaada ya kuwashinda Ghana- iliyokuwa ikicheza fainaili ya nne mfululizo.

Mauaji ya kimbari
Hadi leo mashtaka yote ya kimataifa ya mauaji ya kimbari, hasa ya Mauaji ya kimbari ya Rwanda, na Mauaji ya kimbari ya Srebrenica, yamefanywa kupitia mahakama ya dharura ya kimataifa.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Kuna sayari ngapi kwa ujumla?

Sayari ya Tisa
Sayari ya Tisa (pia Sayari Tisa, kwa Kiingereza Planet Nine) ni jina la muda kwa sayari isiyojulikana bado lakini inayoaminiwa kuwepo kwenye sehemu za nje kabisa za mfumo wa jua letu.

Eris (sayari kibete)
Kutambuliwa kwa Eris kulisababisha wanafalaki kuanzisha kitengo kipya cha "sayari kibete". Brown aliwahi kutangaza Eris kuwa sayari ya kumi ya jua letu. Lakini wataalamu wengine waliona uwezekano mkubwa ya kwamba magimba mengine ya kufanana na Eris yatapatikana karibuni. Maana ya neno "sayari" kwa kulingana na sayari za ndani ilihofiwa kutavurugika. Hivyo utaratibu wa sayari kibete ulianzishwa.

Sayari kibete
Tofauti nyingine muhimu ni no. 4: kuna magimba makubwa kushinda Pluto yanayolingana na masharti ya 1-3 lakini huzunguka sayari za Mshtarii na Zohali kama miezi yake. Kwa mfano Ceres, mwezi wa Zohali, ina kipenyo cha km 5,150. Io ina kipenyo cha km 5,200 (karibu sawa na Utaridi) lakini ni mwezi wa Mshtarii, haifai kuitwa sayari wala sayari kibete.

Ekliptiki
Dunia yetu ni sayari mojawapo inayozunguka kwenye mhimili wake ukifuata obiti yake ya kuzunguka Jua. Lakini hii hatuwezi kuona moja kwa moja na hali hii imetambuliwa tu wakati wa karne iliyopita.

Shira (nyota)
Shira si nyota 1 tu bali nyota pacha. Tangu karne ya 19 inajulikana ya kwamba hapa kuna nyota kubwa inayoitwa sasa Sirius A pamoja na nyota ndogo Sirius B. Zote mbili zinashikamana zikizungukuka kitovu cha graviti cha pamoja (ing. ""). Vipimo vya mwendo wa Shira B vinaonyesha uwezekano wa kuwepo kwa nyota ndogo ya tatu lakini Shira C haikuthibitishwa bado. Shira A na B zinazungukana kwa umbali kati ya vizio astronomia 8.2 na 31.5.

Sayari kibete
Sayari kibete ("dwarf planet") ni jina jipya katika mafundisho ya astronomia. Lilianzishwa mwaka 2006 baada ya kugundua violwa mbalimbali vinavyozunguka jua letu ambavyo ni vikubwa kuliko asteoridi zilizojulikana hadi wakati ule lakini hazifai kuitwa "sayari" kamili. Azimio la kuyaita "sayari kibete" lilifanywa kwenye mkutano wa mwaka huo wa Umoja wa kimataifa wa wanaastronomia.

Njia nyeupe
Galaksi yetu imekadiriwa kuwa na nyota zaidi ya 300,000,000,000. Inafanana na kisahani chenye umbo la parafujo. Kipenyo cha kisahani hicho ni miaka ya nuru 100,000 ikiwa na unene wa miaka ya nuru 3,000.

Hidrojeni
Masi ya jua letu ni hasa hidrojeni lakini pia sehemu kubwa ya masi za sayari kubwa yaani Mshtarii, Zohali, Uranus na Neptun. Kwa jumla asilimia 93 za atomi zote na asilimia ya masi katika mfumo wa jua letu ni H.

Eris (sayari kibete)
Eris (pia (136199) Eris au 136199 Eris) ni sayari kibete kubwa inayojulikana katika mfumo wa jua letu.

Asia
Bara la Asia lina nchi 44 na visiwa mbali mbali vya madola mbalimbali. Mlima mrefu kabisa ulimwenguni ambao ni mlima wa Everesti wenye urefu wa mita 8,850 (futi 29,035) ulioko Nepal pia uko kwenye bara hili. Kadhalika, nchi zenye wakazi wengi zaidi ulimwenguni China na India pia ziko kwenye bara hili.

Ekliptiki
Vilevile tangu kale watu waliwahi kupanga nyota za angani katika kundinyota. Kwa jumla ni kundinyota 12 za kurudia zilizoonekana tangu kale ya kuwa Jua linapita katika maeneo yake katika muda wa mwaka. Mzingo unaounganisha kundinyota hizi 12 ambako Jua linapita ni mstari wa ekliptiki.

Saa (kundinyota)
Nyota tatu ilitambuliwa kuwa na sayari, pamoja na Iota Horologii ambayo ni nyota kibete njano inayofanana na Jua yenye umbali wa miaka ya nuru 56.0 kutoka Dunia. Ilitambuliwa kuna na sayari moja yenye ukubwa kama Mshtarii inayoizunguka kila baada ya siku 300.

Dunia
dunia yetu ina umbali na jua unaofaa kwa maisha kwa sababu sayari zilizoko karibu zaidi na jua (k.m. Zuhura) zina joto kubwa mno na sayari zilizoko mbali zaidi kama Mrihi ni baridi mno. dunia yetu ina angahewa yenye asilimia 78 ya naitrojini, asilimia 21 ya oksijini na asilimia 1 ya aina nyinginezo za hewa, na kwa sababu hii uhai na maisha yanamakinika katika ardhi, kinyume na sayari nyinginezo.

Sayari ya Tisa
Hadi sasa Sayari Tisa haijaonekana moja kwa moja, hivyo ni sayari ya kinadharia tete.

Sayari kibete
Sayari kibete (kwa Kiingereza ) ni kiolwa cha angani kinachofanana na sayari ndogo lakini hakitimizi tabia zote za sayari kamili. Masi yake yanatosha kufikia umbo la tufe sawa na sayari kamili, lakini haikusafisha obiti yake kwa kujivutia sehemu kubwa sana za violwa vya angani vidogo vinavyozunguka kwenye obiti hiyohiyo.

Nyota
Jua letu ni nyota iliyo karibu na dunia yetu tunapoishi ambayo ni sayari yake. Inaonekana kubwa kushinda nyota zote kwa sababu ni karibu. Wingi wa nuru yake unaficha nyota nyingine wakati wa mchana. Imegunduliwa ya kuwa ni tufe kubwa sana yenye joto kali na kwa hiyo mada yake ni katika hali ya utegili yaani kama gesi ya joto sana. Kipenyo chake ni zaidi ya kilomita milioni 1.3 na umbali wake nasi ni takribani kilomita milioni 150. Kwa jumla karibu nyota zote tunazoona ni jua kama letu yaani magimba kubwa sana ya utegili wa joto. Jua letu ni kitovu cha mfumo wa jua pamoja na sayari, miezi yao, kometi na vumbi nyingi ambazo zinaizunguka.

Sayari kibete
Kufuatana na azimio la Umoja wa kimataifa wa wanaastronomia
Tabia za sayari kibete ni hizi nne:

Samoa
Eneo lake ni visiwa tisa (au kumi kama kisiwa kidogo sana kinahesabiwa humo), jumla ni kilomita za mraba 2,934. Visiwa viwili vikubwa vya Upolu (km² 1,118) na Savai'i (km² 1,708) vina asilimia 96 za eneo lote. Kuna bado visiwa viwili vidogo vya Manono na Apolima vyenye wakazi, halafu visiwa vingine visivyokaliwa na watu.

Bara
Ramani ya dunia inayoonyesha mabara saba yanayohesabiwa kwa kawaida.

Sayari ya Tisa
inawezekana data zinazohusu obiti ya Pluto zina makosa makubwa inawezekana bado kuna masi isiyotambuliwa ndani ya mfumo wa jua letu, kama vile sayari ndogo, pamoja na Sayari ya Tisa inayowezekana nje. inawezekana kuna sayari iliyo ama kubwa zaidi au iko karibu zaidi na jua kuliko Sayari ya Tisa iliyotabiriwa na Batygin na Brown.[19]

Sayari
Jua letu lina sayari nane ambazo ni Utaridi (Mercurius), Zuhura (pia: Ng'andu; Venus), Dunia yetu (Earth), Mirihi (Mars), Mshtarii (Jupiter), Zohali (Saturnus), Uranus na Neptun. Toka mwaka 1930 hadi Agosti 2006 Pluto ilikuwa ikitambulika kama sayari hivyo kufanya idadi ya sayari zinazojulikana kuwa tisa. Hata hivyo chama chenye mamlaka juu ya masuala ya sayari na nyota, International Astronomical Union kimetangaza rasmi kuwa Pluto si sayari na kuiita sayari kibete[7]. Vitabu vya shule vilibatilishwa ili kukidhi mabadiliko haya japo bado kuna vitabu katika shule vya toleo la zamani ambazo bado zaonyesha Pluto kuwa sayari kweli.

Jabuha Asadi
Mwaka 2009 watafiti wa Korea, Ukraina na Ujerumani walitambua mabadiliko katika nuru ya spektra zilizoonyesha uwezekano wa kuwepo kwa sayari yenye masi 8-9 za Mshtarii (Jupiter) inayozunguka Jabuha Asadi A katika muda wa siku 429. .

Mirihi
Mirihi ni sayari iliyoaminika kuwa na uhai hata aina ya wanadamu. Tofauti na sayari nyingine jirani na dunia yetu, ambayo ni Zuhura (au Ng'andu), uso wa Mirihi unaonekana kwa darubini. Katika karne ya 19 BK wanaastronomia, hasa Mwitalia Giovanni Schiaparelli, waliona alama kama mistari kwenye uso wa Mirihi. Schiaparelli aliita mistari hii kwa neno la Kiitalia "canali" yaani mifereji. Jina hili lilisababisha watu wengi kujiuliza: mifereji imepatikana namna gani? Halafu katika eneo la mistari hii mabadiliko ya rangi ilionekana. Haya yote yamesababisha dhana na makadirio ya kuwa mifereji imechimbwa kwa kusudi la kupeleka maji maeneo makavu yanayomwagiliwa na kuonyesha rangi ya mazao kimajira. Kumbe lazima kuwe na wachimbaji, kwa hiyo wako aina ya watu wenye utamaduni. Watu hao waliozaliwa katika fikra za wanaastronomia na waandishi wa vitabu walijulikana kote duniani; baadaye imani ilianza ya kuwa wanatutembelea duniani.

Bara
Mfumo wa mabara saba hufundishwa kule China, India, Pakistan, Ufilipino, sehemu za Ulaya na katika nchi nyingi zinazotumia lugha ya Kiingereza pamoja na Australia[5] and England[6] Mfumo wa mabara sita (kwa kuhesabu Eurasia bara moja) hutumiwa zaidi pale Urusi, Ulaya ya Mashariki na Japani Mfumo wa mabara sita (kwa kuhesabu Amerika kuwa bara moja) hutumiwa Ufaransa na nchi zilizokuwa koloni zake na Italia, Urenol, Hispania, Romania, Amerika Kusini[7] Ugiriki,[8] na nchi kadhaa nyingine za Ulaya. Kuna pia mfumo wa kuhesabu mabara matano kwa kuacha Antaktika isiyo wa wakazi kwenye msingi wa mabara sita. Huu unatumiwa katika nembo na katiba ya harakati ya Michezo ya Olimpiki.[9] wataalamu wachache hupendelea mfumo wa mabara manne wakihesabu Afro-Eurasia bara moja

Ukanda wa asteroidi
Sayari za Utaridi (Mercury) hadi Mirihi (Mars) zilizopo ndani ya ukanda huu huitwa "sayari za ndani"; sayari zilizoko nje ya ukanda kutoka jua kuanzia Mshtarii (Jupiter) hadi Neptuni huitwa "sayari za nje".

Anga-nje
Anga-nje "(kwa Kiingereza outer space)" ni eneo la ulimwengu. Tofauti na anga la dunia yetu inayojazwa na angahewa ni yote nje yake. Sehemu kubwa za anga za nje ni nafasi ambayo inakaribia hali yaombwe. Katika tupu hii kuna magimba ya angani kama sayari, nyota, galaksi, nebula na mawingu.

Mwangaza unaoonekana
Mwanzoni nyota ya Kutubu (Polaris) ilifafanuliwa kuwa na mag +2. Baada ya kutambua ya kuwa Kutubu ni nyota geugeu sasa ni Vega inayotumiwa kama nyota ya kurejelea yenye mag 0 (inaweza kuonekana angavu zaidi kidogo). Kuna nyota nne tu zinazoonekana angavu zaidi nazo ni Shira Shira ''(Sirius)'', Suheli (Canopus), Rijili Kantori (Rigil Kentaurus, α Cen) na Simaki (Arcturus)), Shira ina mag -1.46.

Sayari ya nje
Mnamo mwaka 2017 zaidi ya sayari za nje 3000 zinazozunguka nyota mbalimbali zilitambuliwa tayari.

Mfumo wa Jua
Baada ya obiti ya Mirihi kuna pengo lenye upana wa vizio astronomia zaidi ya tatu na nusu hadi Mshtarii. Katika pengo hili unazunguka ukanda wa asteroidi wenye violwa laki kadhaa pamoja na sayari kibete ya Ceres.

Galaksi
Idadi kamili ya galaksi zote angani haijulikani. Kuna makadirio ya kwamba idadi ya galaksi zinazoweza kuangaliwa kwa vyombo vinavyopatikana ni mabilioni. Hadi sasa sehemu ndogo tu imehesabiwa lakini mara kwa mara galaksi mpya zinatambuliwa kwa njia ya darubini au vyombo vya angani.

Sayari ya Tisa
Kufuatana na makadirio ya Konstantin Batygin na Michael E. Brown wa California Institute of Technology (Caltech) ya mwaka 2016, uwezekano wa kuwepo kwa Sayari ya Tisa ni mkubwa. Waliingiza data zote za obiti katika vielelezo vya kompyuta, wakafikia suluhisho la kwamba, kuwepo kwa sayari kubwa inayozunguka jua katika umbali mkubwa nje ya ukanda wa Kuiper kunaweza kueleza mambo yasiyo ya kawaida ya obiti zilizochunguliwa. [14]

Dunia
Mabara makubwa ni Asia, Afrika, Amerika Kusini na Amerika Kaskazini, Australia na Ulaya. Asia na Ulaya mara nyingi hutazamiwa wakati mwingine kama bara moja ya Eurasia.

Sayari kibete
Tofauti muhimu ni tabia no. 3: sayari kamili zina ukubwa na uvutano wa kutosha kujivutia magimba mengine madogo; yaani katika njia ya dunia yetu au sayari nyingine hakuna vitu vidogo tena vinavyozunguka hapa pamoja na sayari. Yote yameshaangukia duniani kutokana na uvutano. Magimba yaliyobaki ni yale ambayo yanazunguka kama mwezi au kama bangili ya Zohari ambayo yana mwendo imara.

Kundinyota
Mwanzo wa karne ya 20 mpangilio wa kundinyota haukuridhisha kwa sababu sehemu za mipaka kati ya kundinyota hazikueleweka vema. Hivyo mkutano mkuu wa kwanza wa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia (IAU) mwaka 1922 kufafanua idadi ya kundinyota kuwa 88[2]. Mwanaastronomia Eugène Delporte kutoka Ubelgiji alipewa kazi ya kupanga eneo lote la anga kwa makundi na kuchora mipaka kati ya kundinyota. Tokeo la kazi yake lilikubaliwa kwenye mkutano mkuu wa mwaka 1928.

Satelaiti
Tangu Sputnik 1 takriban satelaiti 6,600 zimepelekwa angani. Mwaka 2013 ilikadiriwa ya kwamba 3,600 bado zilifuata obiti zake. [1] Takriban 1,000 zilifanya kazi;[2] lakini nyingine hazikufanya kazi tena, zilikuwa takataka ya angani.

Tanga (kundinyota)
Hadi karne 19 kundinyota hii ilitazamiwa kuwa sehemu ya kundinyota kubwa zaidi iliyoitwa Argo Navis, mara nyingi pekee "Navis" (yaani merikebu) iliyokuwa moja ya kundinyota 48 zilizoorodheshwa na Klaudio Ptolemaio. Lacaille alihesabu ndani yake nyota 180 na hivyo alianza tayari kugawa Argo Navis kwa sehemu tatu za Mkuku (Carina), Shetri (Puppis) na Tanga (Vela). Hii ilithibitishwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia katika orodha ya kundinyota 88 za kisasa iliyotolewa mwaka 1930. [2]

Sayari ya Tisa
Katika hesabu yao Sayari ya Tisa ingekuwa sayari jito ya gesi yenye masi takriban mara kumi kuliko dunia. Brown anawaza ya kwamba sayari itagunduliwa katika miaka mitano ijayo. [15] Kama ina masi hii na kama muundo wake unafanana na Uranus na Neptun, ni lazima sayari hii iwe na kipenyo mara 3.7 za dunia (km 46,600) na halijoto usoni ya K 47 (−226°C). [16]

Nyota maradufu
"Kama nyota mbili ziko karibu sana na kwa pamoja zina umbali wa kutosha na nyota nyingine ili zisiiathiriwe nazo, basi zinaunda mfumo wa pekee. Zinaendelea kushikwa kati yao na uvutano wa graviti ya kila upande kwa upande mwingine. Hali hii tunaweza kuita nyota maradufu halisi. Nyota mbili zinazoungwa hivyo zinafanya mfumo wa nyota maradufu tunazozijadili sasa."
Mnamo mwisho wa karne ya 19 kiasi cha nyota maradufu zinazozungukana kilikadiriwa kuwa takriban asilimia 20% za nyota zote. Leo hii kuna makadirio kuwa asilimia 60 hadi 70 za nyota angavu katika Njia Nyeupe ni sehemu ya mifumo ya nyota mbili au zaidi. Hata hivyo idadi kubwa zaidi ya nyota za Njia Nyeupe ni nyota ndogo na hafifu kushinda Jua letu na kati ya hizi, ambazo ni vibete vyekundu, nyota maradufu ni chache.

Jina la Bayer
Kati ya kundinyota 88 zinazotambuliwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kuna 30 ambako nyota ya "Alpha" si angavu zaidi katika kundi lake. Kundinyota 4 zinakosa "Alfa" kabisa kwa sababu hapo mipaka kati ya kundinyota zilibadilishwa baadaye, lakini majina yalijulikana tayari kwa nyota zilizobaki.

Satelaiti
Vyomboanga vya utafiti vilipelekwa hadi obiti za kuzunguka sayari mbalimbali na sasa zimekuwa satelaiti za sayari hizo kama vile Utaridi, Zuhura, Mirihi, [[Mshtarii], Zohali, asteroidi kadhaa[4] na pia Jua.

Neptuni
Lugha nyingi duniani zimetumia jina hilo kwa ajili ya sayari ya nane kutoka jua, kwa sababu katika tamaduni mbalimbali astronomia ya zamani haikujua sayari hiyo iliyojulikana tangu kupatikana kwa darubini tu, hivyo hazikuwa na jina kwa ajili yake. Kwa Kiswahili, sayari hiyo wakati mwingine inaitwa Kausi lakini hapa wikipedia tunatumia jina la kimataifa Neptun.

Kupatwa kwa jua
Wakati sayari inapita kati ya Jua na Dunia inafunika sehemu ya Jua. Tofauti haionekani kwa macho lakini inaweza kutazamwa kwa kutumia darubini. Kuna sayari mbili zinazoweza kupita mbele ya Jua kwa macho ya mtazamaji duniani, ni Utaridi "(Mercury)" na Zuhura "(Venus)".

Dunia
Uhai unapatikana kwa spishi milioni 10-14 za viumbe hai pamoja na wanadamu waliokadiriwa kuwa sasa bilioni 7.2[4].

Sayari kibete
Kwa sasa katika mfumo wa jua letu kuna magimba 5 yanayotambuliwa kama sayari kibete:

Sayari
Hivyo wataalamu wa Umoja wa kimataifa wa astronomia (IAU) walikubaliana mwaka 2006 kuhusu ufafanuzi wa sayari. Kiolwa cha angani kinahesabiwa kuwa sayari kama kinatimiza masharti matatu:[3]

Bara
Mabara yote ya dunia yetu huwa na pwani kwenye bahari kuu ya dunia ambayo ni moja tu ikigawiwa kwa sehemu mbalimbali na mabara vigezo vingine.[2][3]

Johannes Kepler
Kepler alitambua ya kwamba makadirio ya Nikolaus Kopernikus yalionyesha hali halisi, maana yake sayari pamoja na dunia zinazunguka jua. Hadi wakati ule wataalamu waliamini ya kwamba dunia yetu iko katikati ya ulimwengu na jua pamoja na sayari zinazunguka dunia.Kwa kanuni zake aliweza kutabiri mahali pa sayari angani vizuri kushinda wataalamu wote waliomtangulia.

Madhabahu (kundinyota)
Nyota angavu zaidi ni α Alfa Arae yenye mwangaza unaoonekana wa 2.93 mag ikiwa na umbali kutoka Dunia wa miaka ya nuru 270 na Beta Arae yenye uangavu wa 2.85 Kuna nyota 7 zenye sayari. Mu Arae inayofanana na Jua ina sayari nne na Gliese 676 ambayo ni nyota kibete nyekundu ina sayari nne pia.]

Palau
Jumla kuna visiwa 250 hadi 350: idadi inategemea namna gani mtazamaji anapendelea kuhesabu sehemu ya nchi kavu kuwa kisiwa kufuatana na ukubwa au udogo wake. Visiwa tisa vimekaliwa na watu na kisiwa kikubwa chenye km² 331 ni Babelthuap.

Ekliptiki
Kutokana na asili ya pamoja katika sahani asilia ya mfumo wa Jua tunakuta sayari zote zinapatikana takriban katika bapa moja. Pia miendo yote ya sayari inafuata mwelekeo huohuo.

Nyota nova
Kila mwaka kuna takriban nyota nova 10 zinazotazamwa katika Njia Nyeupe. Lakini wanaastronomia hukadiria kwamba idadi halisi ni kubwa zaidi, labda takribani 50 zinazotokea kila mwaka katika galaksi yetu.

Uranus
Ni sayari kubwa ya tatu ya mfumo wa jua hata kama mada yake ni hasa gesi iliyoganda. Jumla ya masi yake ni mara 14 ya dunia hivyo ni sayari nyepesi kulingana na ukubwa wake.

Anga
Anga halina mwisho. Pale tunapojadili sehemu kubwa iliyoko nje ya angahewa tunaweza kuita anga la nje na hii ni upeo wa mwezi, sayari, jua na nyota. Sayansi ya astronomia inaifanyia utafiti.

Ukanda wa Kuiper
Hata hivyo kuna sayari kibete 3 zilizogunduliwa hadi sasa katika ukanda wa Kuiper ambazo ni Pluto, Haumea na Makemake.

Vega
Hadi sasa sayari zinazozunguka Vega hazikuthibitishwa. Lakini kuna dalili ya kwamba kuna mata inayozunguka nyota iliyo katika mchakato ya kujikaza kuwa sayari

Bara
Kwenye ramani zinazotumia lugha ya Kiingereza [4] kawaida huhesabiwa mabara saba duniani, mengine yakiwa makubwa na mengine madogo.

Sayari ya Tisa
Uwepo wa Sayari ya Tisa haujakubaliwa na wanaastronomia wote. Kuna nadharia mbadala. Zote zinakubali kuna kitu nje ambacho kutokana na graviti yake kinasumbua obiti za magimba zilizopimwa.

Madola
Katika mabara, lile lenye nchi nyingi zaidi ni Afrika likiwa na nchi au madola 54, likifuatiwa na bara la Ulaya likiwa na madola 48, kisha Asia likiwa na madola 44, halafu Amerika ya Kaskazini pamoja na Amerika ya Kati likiwa na madola 23, na baada yake ni Australia na Pasifiki (Oshania) likiwa na madola 14, na mwishowe ni Amerika ya Kusini likiwa na madola 12. Kwa hivyo, kwa ujumla, kuna madola 195 ulimwenguni.

Mfumo wa Jua
Kuna magimba 8 yanayozunguka Jua letu yanyoitwa sayari. Sayari ya kwanza Utaridi(ing. Mercury) hadi Zohali (ing. Saturn) zinaonekana kwa macho. Tangu zamani ziilpewa majina na watu. Sayari za mbali zaidi ziligunduliwa tu baada ya kupatikana kwa darubini. Hadi mwaka 2006 Pluto iliyopo nje ya mzingo wa Neptuni ilihesabiwa kuwa sayari, lakini baada ya azimio la Umoja wa Wanaastronomia, Pluto inaitwa sasa "sayari kibete“ pamoja na nyingine, si sayari kamili tena.

Lugha
Leo ulimwenguni mathalan, kuna lugha karibu 6,700, zikiwa 1,000 katika bara la kaskazini na la kusini la Amerika, 2,000 zikiwa kwenye bara la Afrika, 230 katika bara la Ulaya, 2,200 katika bara la Asia, na 1,300 katika bara la Oshania (Australia na nchi jirani nayo).

Titan (Zohali)
Titan (Gir.: Τῑτάν)[1] ni mmoja ya miezi ya sayari Zohali (Saturnus). Kipenyo chake kwenye ikweta ni kilomita 5,150km[2][3][4] na inatembea kwenye mzingo mwenye umbali wa kilomita 1,221,865km kutoka Zohali. [2] Titan ilitambuliwa mwaka 1655 na mwanaastronomia Christiaan Huygens kwa kutumia noja ya darubini za kwanza iliyoboreshwa. Titan ni mwezi mkubwa wa Zohali na mwezi mkubwa wa pili katika mfumo wa jua letu. Hata ni kubwa kuliko sayari Utaridi. Pamoja na dunia yetu ni mahali pa pekee penye angahewa nzito ya gesi. Lakini haifai kwa binadamu kwa sababu ni baridi sana na gesi zake ni nitrojeni pamoja na hidrokaboni kama methani. Pamoja na dunia yeti ni pia mahali pa pekee katika mfumo wa jua letu penye maziwa na mito lakini hii si ya maji bali na methani kiowevu.[5][6]

Dira (kundinyota)
Dira iko kati ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Pyxis. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Pyx'.

Haumea
Haumea ni sayari kibete inayozunguka jua letu katika umbali mkubwa kwenye ukanda wa Kuiper. Ilitambuliwa mwaka 2004.

Ulimwengu
Kwa maana hiyo dunia ni hasa sayari tunapoishi. Zamani watu waliona dunia kwa maana hiyo ni sawa na ulimwengu wote. Lakini maendeleo ya sayansi yametuonyesha upeo mkubwa zaidi uliopo ng'ambo ya sayari yetu na hata ng'ambo ya mfumo wa jua letu na sayari zake. Kwa hiyo neno "ulimwengu" limekuwa muhimu kwa sababu linalenga kiasili kwa jumla la vitu vyote si kwa sayari yetu hasa.

Najari (kundinyota)
Najari ina nyota 53 zinazoweza kuangaliwa kwa macho matupu lakini hazing’ai sana ni dhaifu. Mahali pa ncha ya kusini ya anga iko ndani ya
Najari lakini tofauti na anga ya kaskazini hakuna nyota inayolingana na mahali pake.

Nyotabadilifu
Toleo la mwisho la Orodha ya Nyota Badilifu (General Catalogue of Variable Stars) (2008) linataja nyota badilifu zaidi ya 46,000 katika Njia Nyeupe pamoja na 10,000 katika galaksi nyingine na zaidi ya 10,000 zinazodhaniwa kuwa badilifu bila kuthibitishwa.

Ceres (sayari kibete)
Ilivumbuliwa 1 Januari 1801 na Giuseppe Piazzi aliyeiona kama sayari kamili. Piazzi aliteua jina lake kutokana na mungu wa Kiroma wa kike Ceres aliyehusika na mambo ya ustawi wa mimea hasa ya kilimo, mavuno na upendo wa kimama.
Katika mwendo wa karne ya 19 magimba mengi mengine yalivumbuliwa hasa katika ukanda kati ya Mrihi na Mshtarii kwa hiyo wanaastronomia walipatana kutumia majina kama asteroidi au pia planetoidi kwa ajili ya magimba yale madogo. Kwa ajili asteroidi hizi ilikuwa kawaida kuweka namba mbele ya jina lenyewe na Ceres iliyokuwa asteroidi ya kwanza iliyovumbuliwa ilipata namba "1" hivyo jina lake likawa "1 Ceres".

Proxima Centauri
Mwaka 2016 sayari moja ilitambuliwa inayozunguka Proxima Centauri kwa umbali wa vizio astronomia 0.05 katika kipindi cha siku 11 za Dunia. Masi yake ni takriban mara 1.5 ya Dunia.

Sayari
Sayari za jua letu hutofautiana kwa ukubwa na muundo. Mshtarii (Jupiter) ni sayari kubwa na masi yake ni mara 318 masi ya dunia yetu. Sayari ndogo ni Utaridi na masi yake ni takriban nusu ya dunia.

Zodiaki
Hadi leo unajimu unatumia makundinyota 12 kama buruji za falaki kwa imani ya kwamba nyota hizi zina athari kwa kipindi fulani cha mwaka kinachoitwa kufuatana na kundinyota au buruji ya falaki yake. Lakini hali halisi Jua linapita katika maeneo ya makundinyota 13, si 12.

Mshtarii
Mshtarii (pia Mshiteri, Mushtarii au Mshatira , kutokana na Kiarabu "المشتري" al-mshtari; na hata Jupita kutokana na Kiingereza Jupiter) ni sayari ya tano toka kwenye jua katika Mfumo wa jua na sayari zake.
Mshtarii ni sayari kubwa kabisa ya jua letu. Maada yake inazidi mara mbili na nusu maada ya sayari zote nyingine pamoja.

Nadhifa (kundinyota)
Kuna nyota nyingi katika eneo la kundinyota hii. Inayoonekana na mashuhuri zaidi ni Sumbula ("") au "Alfa Virginis". Pamoja na nyota nyingine kuna pia magalaksi kadhaa katika Nadhifa. Nyota zake zimegunduliwa hadi 2017 kuwa na sayari za nje 35 zinazozunguka nyota 29 za Nadhifa.

Bara
Mabara na mabamba yao ni kama ifuatayo: Afrika (Bamba la Afrika), Antaktika (Bamba la Antaktika), Australia (Bamba la Australia), Ulaya na sehemu kubwa ya Asia (Bamba la Ulaya-Asia), Amerika Kaskazini pamoja na Siberia (Bamba la Amerika ya Kaskazini) na Amerika Kusini (Bamba la Amerika ya Kusini). Mabamba madogo yamejitenga ingawa nchi juu yao inaonekana kuwa sehemu ya bara lingine. Mfano wake ni Bara Hindi iliyokuwa kama bara ndogo au kisiwa kikubwa zamani lakini tangu miaka milioni 10 imejisukuma chini ya bamba la Asia-Ulaya na kuikunja hadi kutokea kwa milima ya Himalaya.

Zuhura
Sayari hii ina majina mawili kwa Kiswahili: Zuhura, kwa matamshi mengine pia "Zuhra", ni jina leye asili ya Kiarabu زُّهَرَة zuhara lenye maana asilia ya "mwenye kung'aa".

Sayari
Jina la Kiswahili "sayari" lina asili yake katika neno la Kiarabu كوكب سيار kaukab sayar "nyota inayotembea" [1]. Neno hili la Kiarabu linalingana au ni tafsiri ya neno la Kigiriki πλανήτης planetes (lenye maana ya "yenye kutembea") ambalo ni asili ya jina "planet" kwa Kiingereza na lugha nyingine za Ulaya.

Shetri (kundinyota)
Hadi karne 19 kundinyota hii ilitazamiwa kuwa sehemu ya kundinyota kubwa zaidi iliyoitwa Argo Navis, mara nyingi pekee "Navis" (yaani merikebu) iliyokuwa moja ya kundinyota 48 zilizoorodheshwa na Klaudio Ptolemaio. Waarabu waliita Safina au Markab. Lacaille alihesabu ndani yake nyota 180 zilizokuwa nyingi mno kwa kuzitaja kwa majina ya Bayer na hivyo alianza tayari kugawa Argo Navis kwa sehemu tatu za Tanga (Vela), Mkuku (Carina) na Shetri (Puppis). Hii ilithibitishwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia katika orodha ya kundinyota 88 za kisasa iliyotolewa mwaka 1930. Kifupi rasmi ni 'Pup' .

Zuhura
Uso wa sayari umefanyiwa utafiti kwa msaada wa rada kutoka vipimaanga Magellan na Pioneer-Venus. Kutokana na matokeo yake ramani ya kwanza ilitokea. Sehemu kubwa ya sayari ni tambarare yenye vilima na mabonde yasiyo marefu. Kutokana na joto kubwa (mnamo 500°C) hakuna maji wala bahari. Kuna sehemu mbili ambako nyanda za juu zinapanda juu ya uwiano wa kawaida na hizi zilifananishwa na kontinenti za Dunia. Karibu na ikweta ya Zuhura iko sehemu inayoitwa "Aphrodite Terra" yenye ukubwa kama Amerika Kusini. Kwenye upande wa mashariki kuna safu za milima na mabonde makubwa pamoja na volkeno. Sehemu ya pili huitwa "Ishtar Terra" yenye ukubwa sawa na Australia kwenye Dunia. Hapa kuna milima ya Maxwell yenye urefu wa mita 10.800 juu ya uwiano wa wastani.

Dunia
Kwa jumla dunia ni sayari pekee katika mfumo wa jua yenye maji katika hali ya kiowevu usoni mwake. Bahari kuu ya dunia inashika asilimia 96.5 ya maji yote yaliyopo duniani. Maji ya bahari huwa na asilimia 3.5 chumvi ndani yake.

Sayari
Zamani kulikuwa na sayari 5 tu zilizoonekana angani kwa macho matupu kama nyota zinazobadilisha mahali[2]. Tangu kupatikana kwa mitambo kama darubini miaka 400 iliyopita idadi ya violwa angani vyenye miendo ya pekee imeongezeka sana lakini imeonekana pia kuna tofauti kubwa sana kati ya violwa hivi.

Ukanda wa asteroidi
Idadi ya magimba ya ukanda haihesabiki lakini mengi ni madogo sana. Vipande vilivyohesabiwa ni kama 400,000. Gimba la pekee linaloonekana kwa macho bila darubini ni 4 Vesta kwa sababu uso wake unaakisisha nuru nyingi kushinda asteroidi nyingine hata kushinda sayari kibete Ceres.

Sayari
Sayari tano za Utaridi, Zuhura, Mirihi, Mshtarii na Zohari [8] huonekana kwa macho kama nyota angani. Lakini tangu zamani zilitambuliwa kuwa tofauti kwa sababu hazikai mahali palepale kama nyota ya kawaida bali huhamahama angani. Kutokana na tabia hii zimetazamwa mara nyingi kuwa na nguvu za pekee au hata kuwa miungu. Unajimu umetumia mwendo wa sayari zinazoonekana kwa macho kama msingi muhimu wa makadirio yao.

Nicolaus Copernicus
Hata hivyo mafundisho yake yalikuwa na kasoro zilizojulikana baadaye kwa maendeleo ya utafiti: kwa mfano. alidhani njia za sayari kuzunguka jua zina umbo la duara kamili. Pia alifikiri ya kwamba jua liko kwenye kitovu cha ulimwengu.

Sayari kibete
Vilevile magimba kadhaa katika eneo nje ya obiti ya Neptuni, kama vile Orcus, Quaoar, Sedna au Varuna, yanatazamwa kama wagombea wa cheo cha sayari kibete.

Astronomia
Watazamaji wa nyota walianza kutambua pia tofauti kati ya nyota mbalimbali, kwa mfano nyota zenye mahali palepale kila wakati na nyota chache za pekee zilizobadilisha mahali angani kwa utaratibu wa kurudia na hizi ziliitwa sayari, tena nyota nyingine zilizoonekana kwa muda tu zikibadilisha mahali pake angani zikaitwa vimondo.

Sayari ya nje
Hadi miaka ya 1990 idadi kubwa ya wanaastronomia bado walihangaika kama sayari za nje ziko au la. Mwaka 1992 watafiti Aleksander Wolszczan na Dale Frail waliofanya kazi ya astronomia ya redio walitangaza kugunduliwa kwa sayari mbili zinazozunguka nyota tutusi ("pulsar") PSR 1257+12. Miaka michache baadaye taarifa hii ilithibitishwa na wagunduzi wengine.

Zuhura
Siku ya Zuhura (ambayo ni muda wa dura moja ya sayari yenyewe) ina siku 243 za kidunia.

Mfumo wa Jua
Namba zinazotaja sifa mbalimbali za sayari zinaonyesha kipimo kulingana na tabia za dunia yetu ambayo ni "1". Kuhusu majina ya sayari kadhaa kuna mkanganyiko katika kamusi na vitabu. Kama huna jina mbadala au umbo toafauti lipo katika mabano kama (jina).

Uranus
Waswahili wa kale hawakujua sayari hii. Uranus ni jina la kimataifa lililoteuliwa katika karne ya 19 baada ya majadiliano marefu kati ya wanaastronomia wa Ulaya. Ni jina la mungu wa Ugiriki ya Kale Urano (Οὐρανός) aliyeaminiwa kuwa mungu wa anga. Lugha nyingi duniani zimepokea jina hili kwa sababu astronomia ya zamani haikujua sayari hii.

Satelaiti
Takriban satelaiti 500 ziko kwenye obiti za dunia (chini ya kilomita 2,000 juu ya uso wa Dunia), 50 ziko kwenye obiti ya wastani (mnamo 20,000km) ambazo hasa zile za uongozaji na nyingine ziko kwenye obiti ya juu ambako zinaweza kukaa muda wote juu ya eneo lilelile la Dunia (mnamo 36,000km).[3]

Sayari
sayari zinazoonekana kwa macho matupu ambazo ni Utaridi, Zuhura, Mirihi, Mshtarii na Zohali. Hizi zilijulikana tangu kale na mabaharia hasa walizitumia kwa kukadiria njia wakiwa baharini mbali na bara. Majina haya yamepokelewa na Waswahili wa Kale kutoka kwa lugha ya Kiarabu pamoja na majina mengi ya nyota.[6] Ila sayari ya pili yaani Zuhura ambayo ni sayari inayong'aa kuliko zote pia ina jina la Kibantu ambayo ni Ng'andu ("mwenye kung'aa). Kwa lugha za Ulaya kama Kiingereza, Kifaransa, Kijerumani majina ya sayari za jua letu yanatokana na majina ya miungu ya Roma ya Kale au Ugiriki ya Kale.

Nicolaus Copernicus
Copernicus hakuwa mtu wa kwanza aliyewaza ya kwamba Dunia inazunguka Jua: miaka 2000 kabla yake wanafalsafa kadhaa wa Ugiriki waliwahi kufundisha hivyo. Lakini tangu maandiko ya Ptolemaio wataalamu wa nyota pamoja na walimu wa dini za Ukristo na Uislamu walikubaliana kwamba Dunia ni kitovu cha Dunia na Jua pamoja na sayari zote zinaizunguka. Kitabu cha Copernicus kilikuwa cha kwanza kilichoondoa Dunia katika kitovu cha Dunia na kwa ujumla alipingwa na wataalamu wengi.

Buruji za falaki
Hali halisi Jua linapita katika maeneo ya makundinyota 13 lakini tangu zamani za Babeli idadi ilifupishwa kuwa 12 kwa kusudi la kulingana na kalenda ya miezi 12. Kwa kufikia idadi hii kundinyota la Hawaa "(Ophiuchus)" liliondolewa katika idadi ya Zodiaki.

Bara
Bara la Asia lina nchi huru 44. Bara la Afrika lina nchi huru 53. Bara la Amerika ya kaskazini lina nchi huru 35. Bara la Antaktika halina wakazi wa kudumu wala nchi huru hata moja ijapokuwa nchi kama 7 zinadai kumiliki sehemu fulani za bara hili. Bara la Australia au Oshania lina nchi huru 14. Bara la Ulaya (au Uropa) lina nchi huru 46.

Sayari
Sayari za mwamba: sayari hizi zina muundo unaofanana na dunia yetu; asilimia kubwa ya masi ni mwamba. Hizi ni sayari za ndani za mfumo wa jua letu. Zote ni ndogo kuliko sayari za nje. Sayari jitu za gesi: sayari hizi kama Mshtarii (Jupiter) na Zohali (Saturnus) ni kubwa na zimefanywa na hidrojeni na heli. Masi ya Mshtarii ni mara 318 ile ya dunia, Zohali mara 95. Ilhali sayari hizi ni baridi kutokana na umbali mkubwa na jua, hidrojeni inapatikana kwa kiasi kikubwa katika hali mangu na kwenye sehemu za ndani hidrojeni ina tabia kama metali kutokana na shinikizo kubwa. Sayari jitu za barafu: hizi ni Uranus na Neptun. Ni kubwa kuliko dunia, lakini si kama sayari jitu za gesi; Uranus huwa na masi 14 za dunia, Neptun na masi 17 za dunia. Ganda la nje ni mchanganyiko wa hidrojeni na methani, na sehemu za ndani ni barafu ya maji na methani.

Sayari kibete
Kuna uwezekano wa kuwepo kwa sayari kibete nyingine katika mfumo wa jua lakini hadi sasa hakuna taarifa za kutosha zinazoruhusu azimio kuwa gimba kubwa lina tabia zote za sayari kibete.

Mirihi
Sura ya Mirihi inafanana zaidi na dunia yetu kati ya sayari zote ilhali haina joto au baridi kali mno. Kutokana na rangi yake, iliyosababishwa na wingi wa kutu, imeitwa "sayari nyekundu".

MESSENGER
Njia ya chombo cha angani haikuelekea moja kwa moja kwenda Utaridi kwa sababu hii ingehitaji fueli nyingi mno. Kwa hiyo MESSENGER ilizunguka jua na sayari mbalimbali mara kadhaa hadi kufikia umbali na Utaridi ambako ilishikwa na graviti ya sayari katika njia imara.
Kwa ujumla MESSENGER ilielea kilomita bilioni 8 hadi kufikia njia yake ya kuzunguka sayari ya Utaridi. Kwa kusudi la kupunguza matumizi ya fueli chombo kilipita karibu kwenye sayari za Dunia (2 Agosti 2005) na Zuhura (5 Juni 2007) hadi kukaribia Utaridi mara ya kwanza 14 Januari 2008. Halafu ilipita Utaridi mara tatu kwenye njia ambako graviti ya sayari inachelewesha mwendo wa chombo cha angani yaani mpito wa "swing-by".

Sayari ya Tisa
Uhakiki wa nadharia unahitaji kutambua Sayari ya Tisa au magimba mengine kwa vipimo. Hii haitakuwa rahisi. Sayari zinaonekana kwa sababu zinaakisia nuru ya jua. Katika umbali mkubwa vile ni nuru ndogo sana inayofika kutoka jua na kiasi kidogo zaidi kinachoweza kuakisiwa tena. Kwa hiyo ingeonekana kama nukta hafifu sana kwa darubini za astronomia. Njia ya pekee inategemea tabia ya sayari inayobadilisha mahali pake angani hata kama ni polepole, tofauti na nyota zinazokaa mahali pamoja. Hapa watazamaji wanapiga picha nyingi za maeneo wanayochungulia wanapoona mamilioni ya nyota. Sasa wanalinganisha kwa kompyuta kama kuna nukta za nuru zinazobadili mahali. Katika chaguo la sehemu wanapochungulia wanategemea utabiri zinazowezekana kutegemeana na vielelezo.

Maana ya maisha
Siri ya maisha na maana yake ni jambo linalorudiwa mara nyingi katika utamaduni maarufu, unaoonyeshwa katika burudani ya vyombo vya habari na aina mbalimbali za sanaa.
Katika mfululizo maarufu wa vitabu vya kuchekesha vya Douglas Adams kwa jina "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy", Jibu la Swali Kuu la Maisha, Ulimwengu, na Yote lina ufumbuzi wa kinambari wa 42, ambayo ilipatikana baada ya muda wa zaidi ya miaka milioni saba na nusu kupitia tarakilishi yenye nguvu kubwa kwa jina "Deep Thought". Baada ya kunganyika kwingi kutoka wazao wa waumbaji wake, "Deep Thought" anaelezea kuwa tatizo ni kuwa hawajui Swali Kuu, na ingewabidi kujenga kompyuta yenye nguvu zaidi ili kulibainisha. Kompyuta inaonyeshwa kuwa Dunia, ambayo, baada ya kuhesabu kwa miaka milioni, inaharibiwa ili kuunda Barabara ya Kiulimwengu dakika tano kabla ya kukamilisha kufanya hesabu. Katika Maisha, Ulimwengu na Kila kitu, inathibitishwa kwa kweli kuwa 42 ndilo Jibu Kuu, na kwamba haiwezekani kwa Jibu Kuu na Swali Kuu kujulikana katika ulimwengu mmoja, kwani zitafutana na kuuchukua ulimwengu, na kubadilishwa na kitu cha maajabu zaidi,(mhusika mmoja, Prak, anapendekeza kwamba hili huenda likawa limetokea tayari). Hatimaye, katika matumaini kwamba fahamu yake ina swali, Arthur Dent anajaribu kuliwaza swali, na anapata "unapata nini ukizidisha sita mara tisa?", Pengine ni dhana isiyosahihi, kwani kuwasili kwa "Golgafrinchans" katika Dunia ya kabla ya historia ingeharibu mchakato wa kuhesabu. Hata hivyo, Dent, Fenchurch, na Marvin anayekaribia kufa waliona ujumbe wa mwisho wa Mungu kwa uumbaji wake: "Sisi tunaomba msamaha kwa shida tuliyowaletea".

Zohali
Tangu kuboreka kwa darubini na kupita kwa vipimaanga karibu na sayari za mbali bangili zimetambuliwa pia kwa sayari za Mshtarii, Uranus na Neptuni lakini ni dhaifu hazionekani kwa darubini sahili ya mkononi.

Zuhura
Zuhura ni sayari yenye mzunguko kufuatana na mwendo wa saa.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.