Question: Je, M-pesa ilianza kutumika lini nchini Kenya?

M-pesa
M-pesa ni huduma ya kutuma pesa kwa kutumia simu ya mkononi inayotolewa na kampuni ya mawasiliano ya Safaricom. Kenya ndiyo nchi ya kwanza kuwahi kutumia huduma hii maarufu ambayo ilizinduliwa mwezi Aprili mwaka wa 2008 kwa ushirikiano kati ya Safaricom na Vodafone. Tangu wakati huo, Mpesa imetia fora sana hasa kwa wananchi wa mapato ya chini wasio na akaunti za benki. Kulingana na takwimu rasmi za Safaricom, Mpesa ina wateja zaidi ya milioni Saba na imewezesha wakenya kutuma na kupokea takriban shilingi bilioni 230 kufikia Agosti 2009. Mwaka huu, Safaricom iliboresha huduma hii zaidi hivi kwamba wakenya wanaweza kupokea pesa moja kwa moja kutoka kwa jamaa zao walioko nchini Uingereza.

Historia ya Kenya
Baada ya miaka kadhaa Waingereza walinyakua eneo hili rasmi mwaka wa 1806. Hali hii ilitambuliwa na Uholanzi mwaka 1815 kwenye Mkutano wa Vienna. Koloni la Rasi liliendelea chini ya Uingereza hadi mwaka 1910.

Ripoti za Sheria ya Kenya
Ripoti za Sheria ya Kenya ni ripoti rasmi za sheria katika Jamhuri ya Kenya ambazo zinaweza kutajwa kesini katika mahakama ya Kenya (sehemu 21 ya Sheria). Hurejelewa hivi: [mwaka] KLR.
Ushauri wa uzinduzi wa Baraza la Taifa Sheria la ripoti za Sheria ulitokana na haja ya kuunganisha pengo kati ya kuripoti sheria na kushirikisha kuripoti sheria katika muundo wa serikali ya Kenya.
Baraza hilo liliundwa na kuzinduliwa rasmi tarehe 20 Mei 1996 chini ya Mhe. Bw Jaji Majid Cockar, na kisha Jaji mkuu. Baada ya uzinduzi huu, Baraza hili lilikuwa na mikutano kadhaa na kutayarisha bajeti lakini ilisitisha shughuli zake kutokana na ukosefu wa rasilimali.
Baraza hili halikuwa na uwezo wa kufanya kazi zake hadi mwanzoni wa mwaka wa 2001 wakati, chini ya uenyekiti wa Mhe Mr Jaji Bernard Chunga, kisha Jaji Mkuu, lilipatiwa makao, vifaa na wafanyakazi.
Ili kutimiza ahadi yake ya na maono, Baraza la Taifa la Ripoti za Sheria huwa na malengo yafuatayo:

Takwimu
Takwimu yenyewe ilianza na sensa yaani hesabu ya watu katika milki au mji. Sensa za kwanza zinajulikana kutoka Misri ya Kale (mnamo mwaka 2700 KK)[1], China ya Kale (mnamo mwaka 2000 KK), mji wa Mari katika Mesopotamia (mnamo 1700 KK).

Hela
Tangu 1904 serikali ya Ujerumani ilichukua wajibu wa kutoa pesa kwa koloni yake katika Afrika ya Mashariki iliyojumlisha Tanzania bara pamoja na Rwanda na Burundi. Hadi mwaka ule Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki iliendelea kutoa sarafu yake iliyokuwa rupie 1 yenye pesa 64. Serikali ilipochukua jukumu hii iliamua kuendelea na rupie lakini ilibadilisha vitengo vyake vidogo kuwa Heller 100. Heller iliwahi kuwa pesa ndogo ya kihistoria katika Ujerumani lakini haikutumiwa tena tangu maungano ya Ujerumani mwaka 1871 na kuanzishwa kwa pesa ya kitaifa ya Mark na Pfennig.

Soko la Hisa la Nairobi
Fahirisi mbili hutumiwa kwa kawaida kupima utendaji. Ile ya NSE 20-Share Index imetumiwa tangu mwaka wa 1964 na hupima utendaji wa kampuni 20 bora zilizo na msimamo mzuri kifedha na ambazo zimezidi kurejesha matokeo mazuri ya kifedha mfululizo. Zilizojumuishwa katika fahirisi hii ni Kampuni ya Sukari ya Mumias, Express Kenya, Rea Vipingo, Sasini Tea, CMC Holdings, Kenya Airways, Safaricom, Nation Media Group, Barclays Bank Kenya, Equity Bank, Kenya Commercial Bank, Standard Chartered Bank, Bamburi Cement, British American Tobacco, Kengen, Centum Investment Company, East African Breweries, EA Cables, Kenya Power & Lighting Company Ltd na Athi River Mining. Fahirisi hii haswa hulenga mabadiliko ya bei ya makampuni haya 20.

Kenya
Mnamo Julai 1997, Serikali ya Kenya ilikataa kutimiza makubaliano ya awali na IMF kuhusu mabadiliko ya utawala wake. Jambo hili lilisababisha kukatizwa kwa misaada kwa miaka 3, nayo Benki ya Dunia ikaubana mkopo wa dola milioni 90 za mpango wa kuufufua uchumi. Ingawa mabadiliko mengi ya kiuchumi yaliyofanywa kati ya 1993-94 yalibakia, wataalamu wa maswala ya kiuchumi wasiopendelea mabadiliko waliamini kuwa Kenya iliitaji mabadiliko zaidi, hasa ya kiutawala ili kuongeza ukuaji wa pato la taifa (GDP).

Orodha ya vyama vya kisiasa nchini Kenya
Kenya ilikuwa na vyama vya kisiasa vilivyosajiliwa zaidi ya 160 kufikia mwezi Novemba mwaka wa 2007 [1] lakini kufuatia kupitishwa kwa sheria maalum ya vyama vya siasa tarehe 31 Desemba 2008, idadi ya vyama vilivyoandikishwa ilipungua hadi 38 huku vyama kadhaa vikiongezewa muda wa kujilinganisha na sheria hii mpya.[1][2][2][3][3]

Sarafu (mfumo)
Zamani sarafu mbalimbali zilitumiwa pamoja kwa mfano katika Afrika ya Mashariki kabla ya ukoloni au katika miaka ya kwanza ya ukoloni kulikuwa na Riali ya Zanzibar, Rupia, Dolar ya Maria Theresia na pesa za Kiarabu kandokando. Thamani yao ililinganishwa kutokana na kiasi cha fedha halisi ndani ya kila sarafu.

Kenya
Waafrika walichaguliwa moja kwa moja katika bunge la uwakilishi kwa mara ya kwanza mwaka wa 1957. Licha ya Waingereza kutamani kuwakabidhi mamlaka wapinzani wasio na siasa kali ya Kiafrika, ni chama cha Kenya African National Union (KANU) kilichoongozwa na Jomo Kenyatta kilichounda serikali punde tu kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963. Tarehe 12 Desemba 1964, Kenya ilipotangazwa kuwa jamhuri, Kenyatta akawa rais wa kwanza.

PBU
Parliamentary Broadcasting Unit (kifupi PBU) ni mtandao wa televisheni za Kenya ambao uliundwa mwaka 2009 na Bunge la Kenya kwa msaada wa USAID kwa lengo la kupanua nafasi ya demokrasia. Mtandao wa PBU hutangaza mijadala ya Bunge la Kenya.

Sensa
Nchini India, sensa zilifanyika katika Dola ya Mauryan kama ilivyoelezewa na Chanakya kwenye (c. 350-283 KK) Arthashastra, ambayo ilishauri ukusanyaji wa takwimu za idadi ya watu kama hatua ya sera ya serikali kwa madhumuni ya ushuru. Ni ina maelezo ya mbinu za kufanya idadi ya watu, sensa ya uchumi na kilimo. [5]

Reale
Reale (pia: riale) ilikuwa jina la pesa kwenye Pwani la Afrika ya Mashariki wakati wa karne ya 19. Kwa kawaida ilimaanisha "Reale ya Shamu" jinsi Dolar ya Maria Theresa ilivyoitwa hapa na jina hili ikatumiwa pia kwa sarafu nyingine za fedha.

Farasi
Mnamo mwaka 2000 KK matumizi ya farasi yameshasambaa kwenye sehemu kubwa ya mabara ya Asia na Ulaya.

Benki ya Kenya Commercial Bank
Mabadiliko makubwa katika historia ya benki hiyo yalitokea mwaka 1958. Benki ya Grindlays iliungana na Benki ya Taifa ya India na kuunda benki ya National and Grindlays Bank. Baada ya Kenya kupata uhuru mwaka 1963, Serikali ya Kenya ilinunua asilimia 60% ya hisa katika Benki ya National & Grindlays katika jitihada ya kuleta benki karibu na wengi wa Wakenya. Mwaka 1970, Serikali ya Kenya ilichukua asilimia 100% ya umiliki wa hisa za benki hiyo ili kuidhibiti kikamilifu benki kubwa zaya kuchukua udhibiti kamili ya benki kubwa ya kibiashara nchini Kenya. Benki ya National and Grindlays Bank ilipatiwa jina jipya la Kenya Commercial Bank. Kwa miaka mingi serikali imepunguza hisa zake katika benki ya KCB na kufikia Desemba 2008 ilikuwa na asilimia 23% ya hisa.

Ajali ya Helikopta ya Polisi 2012, Kenya
Helikopta iliyoanguka, Eurocopter AS350 mkia nambari 5Y-CDT iliyotengenezwa viwandani mwaka 2011, ilikuwa imeenda safari kwa takriban masaa chini ya 100 wakati iliingia kuhudumia Polisi wa Kenya mwezi Januari mwaka 2012 na alikuwa kusanyiko la zaidi ya masaa 240 ya kusafiri angani tangu wakati huo.Ilikuwa imenunuliwa ili kuchukua nafasi ya helikopta nzee Mil Mi-17 za tawi la Polisi wa Kenya wa Angani.

Peace Corps
Mradi mkubwa ya Tanzania na Kenya ni kwa kuleta waliumu wa Sekondari kwa hisabati, scienci, na komputa na kuleta wakufunzi wa Vyuo vya Uelimu kwa komputa na ICT. Tanzania, miradi mingine linahusika mavoluntia wa kufundisha kuhusu afya na mazingira vijijini. Kenya, wankuwana na mradi wa biashara. Miradi yanatengamea na maombi la serekali ya nchi wanapowasiliana serekali ya Merikani. Kwa mfano, Mei 2009, Rais Kikwete alipokutana na Rais Obama kwenye Nyumba Nyupe, akaanza mwanzoni ya mazungumzo kwa kuomba mavoluntia wa Peace Corps mia tatu zaidi kwa nchi yake. Peace Corps inakuwa na historia ndefu na Tanzania: Rais Kennedy alipeleka kikuni cha kwanza ya mavoluntia mpaka Tanzania na Ghana tarehe 28 Agosti 1961 kujibu maombi la Rais Nyerere kwa usaidizi.

Geji sanifu
Ujenzi ulianza nchini Kenya ambako njia ya SGR kati ya Mombasa na Nairobi inatarajiwa kufunguliwa mwezi Juni 2017. Njia hii inatarajiwa kuendelea hadi Kisumu kupitia Naivasha na hatimaye hadi Malaba kwenye mpaka wa Uganda[3].

Katiba ya Kenya
Madai ya kuwa na katiba mpya yalianzia miaka ya 1990. Mfumo wa chama kimoja ulibadilishwa tena mwaka 1991, na uchaguzi wa kwanza wa urais ukafanyika mwaka 1992. Mwaka 2002, chama cha Muungano wa Mpinde wa Kitaifa (NARC) kilishinda uchaguzi. Mashauriano baina ya serikali na mashirika ya kiraia yalifanya kuwepo kwa "Katiba Rasimu ya Bomas".[4] Ilipigiwa kura ya maoni tarehe 21 Novemba 2005 lakini haikupitishwa.

Reale
Katika karne ya 19 "reale" ilitumiwa katika Afrika ya Mashariki kwa sarafu za fedha kutoka nchi mbalimbali. Hasahasa ilimaanisha sarafu za Dolar ya Maria Theresa au Maria-Theresien-Thaler. Pesa hii ilitolewa nchini Austria wakati wa malkia Maria Theresa kuanzia mwaka 1741. Ilisambaa haraka katika nchi za Mediteranea na Milki ya Osmani hadi Uarabuni ilipendwa kwa sababu asilimia ya fedha ndani yake haikupungua. Kutokana na madai Austria iliendelea kutoa sarafu hii hata baada ya kifo cha malkia mwaka 1780. Dolar ya Maria Theresa iliendelea kuwa pesa kuu Uarabuni na Ethiopia ikawa pia pesa ya kawaida Uswahilini, ikiitwa hapa "reale ya Shamu" na kutumiwa pamoja na rupia ya Kihindi kwa kubadilisha rupia mbili kwa reale moja.

Hela
Hela ni jina kwa pesa lililo kawaida katika Tanzania. Asili ya neno ni lugha ya Kijerumani. "Heller" ilikuwa kitengo cha pesa ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani au Tanzania bara kuanzia 1904 hadi 1918. Waingereza baada ya kuchukua utawala wa koloni walibadilisha sarafu kuwa shilingi na senti lakini jina la "hela" lilibaki kwa ajili ya pesa kwa jumla.

Sensa
Sensa za Misri inasemekana zilichukuliwa wakati wa utawala wa Farao kipindi cha 3340 KK na 3050 KK.

Vifaa vya Deni (Soko la Hisa la Nairobi)
Nchini Kenya, makampuni na serikali ndiyo yanaweza kuomba fedha kupitia vifaa vya deni katika soko la hisa. Katika masoko mengine ya hisa, hospitali, vyuo vikuu, mashule na vyama vinaweza kuomba fedha kupitia njia hii ikiwa wanaaminiwa na umma.
Katika Soko la Hisa la Nairobi bei ya chini zaidi ya kununua kifaa cha deni ni KShs. 100,000. Unaponunua kifaa cha deni cha kampuni fulani, basi wewe huwa umekopesha kampuni hiyo fedha iliyosambamba na bei ya vifaa vya deni ulivyonunua.
Mtu yeyote wa kibinafsi, Kampuni ya Uwekezaji, Kanisa, Shule, Chuo Kikuu, Kampuni ya Bima na idara nyingine nyingi.
Wakati wa mahitaji ya kighafla, mwekezaji anaweza kuuza vifaa vya deni alivyonunua katika soko kwa urahisi kwani faida ya kifaa cha deni huongezeka kila siku hivyo basi huwa na bei mpya kila siku. Hivyo basi, mwekezaji anaweza kuuza vifaa vyake vya deni siku yoyote kabla ya siku yake ya kukomaa bila kutozwa faini yoyote.
Hata hivyo, panapokuwa na wauzaji wengi katika soko, bei ya vifaa vya deni hushuka na kisha kupanda wanapopungua.

Majeshi ya Ulinzi ya Kenya
Kutoka miaka ya 1990, Jeshi la Kenya lilijihusisha na operesheni za ulinzi wa amani za Umoja wa Mataifa. Misheni ya kwanza ya ulinzi amani ya Kenya ilikuwa Namibia na UNTAG mwaka 1989 hadi 2001. Vikosi vya Kenya vilihusika katika misheni za UNTAG, UNOSOM, UNPROFOR, UNCRO (Kroasia), UNTAES, UNOMIL, UNPREDEP katika Jamhuri ya Masedonia(1996-1999), MONUA huko Angola (1997-1999) na UNTAET huko Timor ya Mashariki (1999-2001). Mwaka 2000, wanawake walijumuishwa ndani ya vitengo vya kawaida vya jeshi na Kitengo cha Huduma ya Wanawake kuvunjwa.

Mombasa Roots
Mombasa Roots (au Mombasa Roots Band) ni bendi ya hotel pop kutoka nchini Kenya. Bendi ilianzishwa mnamo mwaka wa 1977. "Lele Mama" (1999) ni albamu maarufu ya Mombasa Roots. Bendi inacharaza katika hoteli nyingi, na n'gambo pia; kwa mfano, ilicharaza katika Ujerumani, Kanada, Uswisi, Ethiopia, Dubai na Omani.

Riali ya Zanzibar
Mwaka 1882 (AH 1299) sarafu za paisa 1 na riali ¼, ½, 1, 2½ na 5 zilipelekwa nchini. Paisa ilikuwa sarafu ya shaba. Riali ndogo zilikuwa za fedha na sarafu za riali 2½ na 5 za dhahabu.

Seneti ya Kenya
Seneti ni chumba cha juu cha Bunge la Kenya. Seneti ilianzishwa mara ya kwanza katika katiba ya Kenya ya mwaka 1963. Baada ya kupigwa marufuku mwaka 1966, Seneti ilirudishwa katika katiba mpya ya Kenya, mwaka 2010.

James Orengo
Tangu wakati huo Orengo ameapishwa kama Waziri wa Ardhi katika Serikali mpya ya Muungano iliyoanzishwa na Sheria ya Kitaifa ya mwaka wa 2008. Hii ilikuwa hisabu yake ya kwanza kama waziri katika baraza la mawaziri. Hivi karibuni waziri huyu aligundua uuzaji wa hoteli ya Grand Regency kwa kitita cha shilingi ya Kenya bilioni 2.7 (karibu dola milioni 30 ya marekani). Aliweza kutambua uhalifu (maarufu kama whistle blowing kwa lugha ya Kiingereza) wakati wa uhamisho wa umiliki wa ardhi kutoka Benki Kuu ya Kenya hadi kwa wamiliki wapya kutoka Libya ulipokamilika chini ya uongozi wa Amos Kimunya, Waziri wa Fedha wa wakati huo. Uhamisho huu ulianzisha kashfa ya Grand Regency.

Shirika la Viwango Katika Kenya
Shirika la Viwango Katika Kenya, linalojulikana kwa kawaida kwa Kiingereza kama Kenya Bureau of Standards "(KEBS)" ni shirika la serikali ambalo kudumisha viwango na mazoea ya metrologi nchini Kenya. Lilianzishwa kutokana na Sheria ya Bunge la Kenya, sheria ya viwango sura ya 496 katika sheria za Kenya. Shirika hili lilianza shughuli zake mwezi wa Julai 1974. Lina ofisi kuu mjini Nairobi, na ofisi za mikoa kote nchini Kenya.

Muziki wa Tanzania
Kwenye mwaka 1954 Kenya ikaanza kuwa kituo kikubwa cha kurekodi muziki, na kwa miaka mingi iliyofuata bendi za Afrika Mashariki zililazimika kwenda Kenya ili kutoa santuri. Kuna wanamuziki wengine mpaka leo hufikiriwa ni Wakenya au nyimbo zao kudhaniwa kuwa zilitoka Kenya kwa mfano Frank Humplink na dada Zake ambao walitoa vibao ambavyo bado vinasikika katika anga za muziki hadi leo, Embe Dodo, Tufurahi Harusi nakadhalika.

Wilaya ya Mbeere
Wilaya ya Mbeere ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Mashariki wa Jamhuri ya Kenya tangu mwaka 1996 hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010).

Moses Wetangula
Wetangula alichaguliwa kwenye Bunge katika uchaguzi wa Desemba 2007. Rais Mwai Kibaki alimchagua Wetangula kuwa Waziri wa Mambo ya Nje mnamo [1] tarehe 8 Januari 2008, pindi kulipokuwa na migogoro kuhusu matokeo ya uchaguzi wa rais. Mwezi wa Januari, baada ya nchi ya Uingereza kulalamika kuhusu uchaguzi wa rais, Wetangula alimwita na kumlalamikia Kamishna wa Uingereza , Adam Wood, na alisema kwamba "uchaguzi wetu hauhitaji muhuri wa mamlaka kutoka House of Commons ".[2] Baada ya serikali ya mseto kukubaliwa kati ya Kibaki na Raila Odinga, wote ambao walidai ushindi katika uchaguzi wa rais, Wetangula bado alihifadhi cheo chake katika Serikali ya Mseto, iliyotangazwa tarehe 13 Aprili 2008.[3]

Historia ya Kenya
Kuanzia Oktoba 1952 mpaka Desemba 1959, Kenya ilikuwa katika hali ya hatari kufuatia uasi wa Mau Mau dhidi ya utawala wa Uingereza. Ushiriki wa Afrika katika mchakato wa kisiasa uliendelea kwa kasi katika sehemu ya mwisho ya muda huo kwani Waingereza walitaka kutenga wahalifu na wafuasi wao. Uchaguzi wa kwanza wa moja kwa moja wa Waafrika katika bunge ulifanywa mwaka wa 1957.

Sofapaka
Kilianzishwa kutoka katika timu ya ushirika wa wanaume wa M.A.O.S iliyoanzishwa mwaka wa 2002, ambao walishiriki katika mashindano baina ya kanisa. Mwaka 2004 Elly Mboni Kalekwa alichukua usukani wa timu na kuunda Sofapaka FC na timu hatimaye alijiunga na ligi ya kitaifa Timu alishinda Kombe la Kenya mwaka wa 2007, wakati bado wakicheza katika ligi ya kitaifa na kuepuka kuendelea na Ligi Kuu kwa kumaliza ya pili katika eneo lao baada ya Bandari FC Msimu uliofuata wao walipandizwa katika Ligi Kuu Wao alishinda Ligi Kuu mwaka 2009, mwaka ambao walipata kupandishwa nafasi katika ligi kuu.

Mkoa wa Pangani (DOA)
Badala yao mashamba makubwa ya makampuni na walowezi Wazungu yalianza kuenea (mwaka 1913 makampuni 7 na walowezi 13). Kikogwe-Mwera (leo: kata ya Mwera (Pangani) ilikuwa shamba la Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki na sehemu ya kwanza ambako mikonge ililimwa katika Afrika ya Mashariki. Mashamba yaliyotumiwa na Wazungu yalikuwa na kilomita za mraba 436, ilhali kiasi kikubwa ilikodishwa na serikali ya kikoloni kwa walowezi na sehemu ndogo tu kuuzwa. Pamoja na mikonge mashamba haya yalikuwa pia na kahawa na minazi.

Elimu nchini Kenya
Elimu nchini Kenya imekuwa ikizingatia mfumo wa 8-4-4 tangu mwishoni mwa miaka wa 1980, ikiwa ni miaka minane ya elimu ya msingi, ikifuatiwa na miaka minne ya shule ya upili, kisha miaka minne ya taasisi au chuo kikuu. Mbali na haya, kuna sekta kubwa ya shule za kibinafsi ambazo hushughulikia watu wa viwango vya maisha ya kadri na ya juu, ambao kwa ujumla hufuata mfumo wa elimu ya uingereza wa elimu ya sekondari na msingi.

Mikoa ya Kenya
Katiba ya Kenya ya mwaka 2010 ilifuta ngazi ya mikoa. Tangu mwaka 2013 wilaya za Kenya ni ngazi ya kwanza ya mgawanyo wa kiutawala. Kuna wilaya 47 nchini Kenya ambazo ni maeneo ya kujichagulia bunge na serikali ya kieneo.

Achieng Oneko
Uchaguzi wa ubunge wa kwanza ulifanyika mnamo siku ya uhuru mwaka wa 1963 na Achieng Oneko alishinda kiti cha eneo bunge la Mji wa Nakuru. Jomo Kenyatta akawa rais wa kwanza wa Jamhuri ya Kenya na kwa haraka akamteuwa Achieng Oneko kama Waziri wa Habari, Utangazaji na Utalii. Hata hivyo, mwaka wa 1966 Oneko alijiondoa serikalini na kujiunga na chama kipya cha Kenya People's Union, chama cha kijamii kilichokuwa kinaongozwa na sahibu wake Oginga Odinga

Historia ya Kenya
Chama kidogo cha upinzani, Kenya People's Union (KPU), kilianzishwa mwaka 1966, kiongozi wake akiwa Jaramogi Oginga Odinga aliyewahi kuwa makamu wa rais Kenyatta. KPU ilipigwa marufuku, na kiongozi kuwekwa kizuizini baada ya chachari za kisiasa zilizohusishwa na ziara za Kenyatta katika Mkoa wa Nyanza. Hakuna vyama vingine vya upinzani vilivyoanzishwa baada ya 1969, kupelekea Kenya kuwa mfumo wa chama kimoja chini ya KANU.

Majeshi ya Ulinzi ya Kenya
Kati ya mwaka 1896 hadi 1900, "East African Rifles" walitumika kutimiza sera za kikoloni za Uingereza. Kwa ushirikiano na Meja Cunningham wa "Uganda Rifles", vita vilipangwa dhidi ya Wanandi ambao walikuwa wamepinga vikali ukoloni.

Benjamin Mkapa
Muhula wa pili wa miaka 5 wa Mkapa kama Rais uliisha Desemba 2005. Katika wakati wake ofisini, Mkapa alibinafsisha makampuni yanayomilikiwa na serikali na akaweka sera za soko huria. Wafuasi wake walimtetea kuwa kuvutia uwekezaji wa kigeni ungesaidia kukuza uchumi. Sera zake zilipata msaada wa Benki ya Dunia na IMF na kupelekea baadhi ya madeni ya nje ya Tanzania kufutiliwa mbali.

FORD-People
Chama cha Forum for the Restoration of Democracy (FORD) ndicho kilikuwa chama cha kwanza kujihusisha na harakati na mambo ya kisiasa tangu mwaka wa 1991, kwa kupigania kuruhusiwa kwa mfumo wa vyama vingi na demokrasia kutoka kwa mfumo wa chama kimoja na utawala wa KANU nchini Kenya. Rais Daniel arap Moi alishinikizwa na jamii ya kimataifa kuidhinisha mfumo wa vyama vingi kwa kubadilisha sehemu 2A ya katiba ya Kenya, iliyozuia kuwepo kwa vyama vingi vya kisiasa.

Jumuiya ya Afrika Mashariki
Pasipoti ya Afrika Mashariki ilizinduliwa rasmi tarehe 1 Aprili 1999 ili kurahisisha usafiri na kuvuka mipaka ya nchi husika.[18][19] Ni halali kwa kusafiri ndani ya eneo la Afrika Mashariki (Kenya,Uganda na Tanzania) na kutoa haki ya kuingia na kukaa kwa miezi sita katika nchi yoyote na kisha unaweza ukaitumia tena.[18] Pasipoti hii inapatikana katika Makao Makuu ya Idara ya Uhamiaji katika miji ya Nairobi, Kampala na Dar es Salaam. Ni raia tu wa Afrika Mashariki wanaoweza kuomba pasipoti hii.[18][19] Gharama ya pasipoti hii ni dola 10 za Marekani au pesa sawa ukibadilisha kwa sarafu za nchi za Afrika mashariki.[19] Baada ya kujaza fomu za kupata pasipoti hii itachukua muda wa wiki mbili au tatu kuipata tayari kwa matumizi. Ingawa pasipoti hii ni halali tu ndani ya Afrika Mashariki, majadiliano yalifanywa ili kuwa na hati sawa za kusafiri kwa watu wote wa Afrika Mashariki.[18]

Cheti cha Masomo ya Msingi ya Kenya
KCPE ni ufupisho wa Kenya Certificate of Primary Education, tuzo la cheti kwa wanafunzi baada ya kuhitimu kwa kusoma miaka nane katika elimu ya msingi nchini Kenya. Mitihani yake husimamiwa na Kenya National Examination Council (KNEC), kitengo cha serikali cha kusimamia mitihani nchini Kenya, chini ya Wizara ya Elimu. Kitengo hicho pia husimamia na kufanyia mabadabiriko kwa Cheti cha Masomo ya Upili ya Kenya (KCSE), tuzo la cheti kwa wanafunzi baada ya kumaliza elimu ya sekondari. Vyeti vya KCSE na KCPE vilianzishwa nchini Kenya hapo mwaka wa 1985 wakatmfumo wa elimu wa 8.4.4 ulianzishwa. Maki za juu zaidi ni 500 lakini hiyo aghrabu haiwezekani kutokana na usawasaji (kutolewa kwa baadhi za alama katika kila somo). Mtihani huu hutumiwa kuamua shule ya sekondari ambayo kila mwanafunzi atajiunga nayo.

Uchaguzi nchini Kenya
Baada ya majadiliano na serikali ya Ukoloni ya Britain mnamo 1963, Serikali iliruhusu mfumo wa ‘’Kura moja kwa kila mmoja’’ mnamo 1963. Uchaguzi wa kwanza uliisha taratibu huku Jomo Kenyatta akichaguliwa kama Waziri Mkuu wa kwanza wa Kenya mnamo 1963. Mwaka uliofuata, chama chake cha KANU ilihariri katiba ya Kenya kumfanya Kenyatta Rais wa kwanza wa Kenya Chini ya uongozi wake, ushindani uliisha pole pole wakati vyama vya kisiasa vyote viliungana na, au kudhulumiwa na chama tawala cha KANU. ).. Hii ilipelekea kuundwa kwa mfumo wa chama kimoja nchini mnamo hata baada ya kifo cha Jomo Kenyatta mnamo 1978.
Kenya iligeuzwa rasmi kuwa nchi ya chama kimoja cha Kisiasa mnamo 1982 kufuatia mabadiliko ya katiba.
Baada ya maandamano ya Saba Saba mnamo 1990, KANU ilijikunja na kuanza mikakati ya kurekebisha mfumo wa kisiasa. Mnamo 1992, kipengele ambacho kilikuwa kimeifanya Kenya kuwa na mfumo wa Chama Kimoja kilifutwa na Kenya ikarejea kuwa na Mfumo wa Vyama Vingi.. Uchaguzi wa kwanza chini ya mfumo huo ulifanyika mnamo 1992 huku wa pili ukifanyika mnamo 1997. Katiba ya Kenya haikuwa imerekebishwa kutosha ili kuendeha mfumo huu. Hata hivyo, mnamo 2002, shughuli za uchaguzi zilitajwa kuwa za haki na huru na Jamii ya Kimaataifa, huku KANU ilkipokeza mamlaka kwa chama cha National Rainbow Coalition (NARC)

Sensa
Mojawapo ya sensa za kumbukumbu zlichukuliwa mnamo 500-499 KK na majeshi ya Dola ya Kiajemi kwa ajili ya kutoa ruzuku ya ardhi, na madhumuni ya ushuru. [4]

Elimu nchini Kenya
Elimu ya msingi katika shule za msingi za serikali ilifanywa kuwa ya bure na ya kila mmoja(bali si ya lazima) mwezi wa januari mwaka wa 2003.

Seneti ya Kenya
Mwaka wa 2013, uchaguzi wa Seneti ulifanyika tarehe 4 Machi 2013.[2] Chini ya katiba mpya, ambayo ilipitishwa wakati wa kura ya maoni ya mwaka 2010, uchaguzi mkuu wa 2013 ndio ulikuwa wa kwanza kujumuisha Maseneta wanaowakilisha kaunti 47. Ulikuwa pia uchaguzi mkuu wa kwanza wa Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC).

Uchumi Maduka Makubwa
Uchumi Maduka makubwa ni mfuatano wa maduka makubwa Kenya ambayo ilianzishwa mwaka 1975 na ambayo iliorodheshwa kwenye Soko la hisa la Nairobi mwaka 1992.
"Jina " Uchumi maana yake ni "economy" katika kiingereza.

Kwanza
Kwanza (kifupi: KZ) ni pesa inayotumika kwa malipo halali katika nchi ya Angola. Wakati wa uhuru Angloa imerithi pesa ya escudo kutoka Ureno. Mwaka 1977 Kwanza yenye 100 Lwei imeingizwa nchini kama pesa ya kwanza ya kitaifa. Kutokana na kushuka kwa thamani ya fedha mara kwa mara pesa ya Kwanza imebadilishwa mara nne tangu 1977:

Kenya
Wafanyabiashara wa Kiarabu walianza kuja pwani ya Kenya karne ya 1 BK. Ukaribu wa Kenya na Uarabuni kuliraisisha ukoloni, na Waarabu na Waajemi walianza kuishi eneo la pwani karne ya 8. Hata hivyo, baadhi ya walioitwa "Waarabu" katika eneo la Afrika Mashariki walikuwa machotara, Waafrika-Waarabu.

Benki ya Kenya Commercial Bank
Historia ya benki ya Kenya Commercial Bank (KCB) inaanzia mwaka 1896 wakati benki iliyoitangulia, Benki ya Kitaifa ya India ilipofungua tawi lake katika mji wa Mombasa. Miaka nane baadaye katika mwaka wa 1904, benki kupanuliwa huduma zake hadi katika mji wa Nairobi, mji ambao ulikuwa makao makuu ya reli ilioelekea nchini Uganda.

Barabara ya B8, Kenya
Mnamo 2006, Serikali ya Kenya ilikadiria Shilingi biliono 2) ili kurekebisha sehemu kati ya Mombasa na Malindi ya Kilomita 113 huku mashirika mawili yakipewa kandarasi hiyo..
Mjini Mombasa, barabara hii huungana na mbili zingine, A109 (Kuelekea Nairobi) na A14 (kuelekea mpaka wa Tanzania).
Mjini Garissa, barabara hii inaungana na ya B3 ielekeayo Nairobi na mpaka wa somalia.

Tom Mboya
Maisha ya Mboya kisiasa,yalianza baada ya kuajiriwa katika Nairobi City Council kama mkaguzi katika mwaka wa 1950. Mwaka mmoja baada ya kujiunga na muungano wa Wafanyakazi wa Afrika African Staff Association, alichaguliwa kama Mkurungezi mkuu na kuufanya kukua hadi ukawa muungano wa kutetea haki za wafanyakazi ulioitwa Muungano wa wafanyikazi wa serikali za mitaa Kenya Kenya Local Government Workers Union. tuhuma mwajiri wake, lakini kabla wangeweza gunia yake, alijiuzulu. Hata hivyo, aliweza kuendelea na kazi kwa ajili ya Kenya Wafanyakazi Kazi Umoja kama katibu mkuu kabla embarking masomo yake nchini Uingereza. Juu ya kurudi kutoka Uingereza, yeye waligombea na alishinda kiti dhidi etablerade CMG Argwings-Kodhek.Mwaka 1957, akawa dissatisfied na idadi ndogo ya viongozi wa Afrika (nane tu nje ya hamsini wakati) katika baraza bunge na kuamua kuunda chama chake mwenyewe, Watu's Congress Party.

Katiba ya Kenya
Katiba ya mwaka 1963, ilirekebishwa katika mwaka 1969. Marekebisho yalibadilisha Kenya kutoka mfumo wa shirikisho, uliokuwa ukijulikana kama mfumo wa majimbo, hadi mfumo wa umoja na kuifanya bunge iwe ya chumba kimoja. Serikali ilibadilika kutoka mfumo wa kibunge hadi mfumo wastani wa kirais, ikiwa na rais mwenye nguvu zaidi. Ulinzi wa orodha ya haki ulipunguzwa. Marekebisho mengine yalifanyika mwaka 1982. Yaliifanya Kenya kuwa nchi ya chama kimoja.[4]

Jua Cali
Kando na kuwa na talanta ya uimbaji, amefanikiwa katika mambo ya biashara, haya yote yamechangiwa na kupendwa kwake na vijana pamoja na wale walio na umri ambao si mdogo sana. Kwa mfano, alikuwa msanii wa kwanza Mkenya kupata patano la biashara, wakati alipotia sahihi, mwaka wa 2007, patano la biashara la shilingi milioni moja za Kenya kila mwaka na kampuni kuu ya simu za rununu ya Motorola kwa ajiri ya simu zake za muundo wa W. kulingana na hiyo kampuni, alikuwa mnaso mzuri. “ Jua Cali ni mmoja wetu katika familia ya Motorola, na tunaheshimika kwa kuwahi kufanya kazi naye hapo awali,” asema Joanne Doyle, Meneja Muuzaji katika Afrika Mashariki. “Amekuwa balozi shupavu, na kama Motorola, yeye ni mbunifu, na ana mtindo wake wa kipee, kwa hiyo tutafurahia zaidi kazi yake ngumu ikitambulika kwenye utunzi wa kifahari wa zawadi za Kisima.”

Supamaketi za Uchumi
Supamaketi za Uchumi ni mtandao wa supamaketi hapa Kenya ulioanzishwa mwaka wa 1975 na uliorodheshwa katika soko la hisa la Nairobi katika mwaka wa 1992.
Uchumi ilifungwa, kwa muda, katika mwezi wa Juni 2006 baada ya miaka 30 ya biashara.

Kenya
Mwaka wa 2007, serikali ya Kenya ilizindua Ruwaza 2030, ambao ni mpango wa kiuchumi wenye matumaini makuu na ambao ikiwa utatekelezwa kikamilifu , una uwezo wa kuifanya nchi hii kuwa katika kiwango sawa na mataifa yaliyoendelea kiuchumi ya Asia.

Fly540
Kampuni hii ya usafiri wa ndege ilianza shughuli kati ya Nairobi na Mombasa tarehe 24 Novemba 2006. Awali ilisafiri mara mbili kwa siku kwa kutumia ndege ya ATR 42 yenye viti 48. Jina la kampuni linahusu bei yake ya nauli ambayo ni Sh 5,540 kwa watu wazima pamoja na nauli ya kurudi, kusafiri kati ya miji iliyotajwa hapo juu .

Historia ya Kenya
Uhasimu wa umilki ulianza kuonekana wakati Ujerumani ulipatiana sehemu yake ya pwani kwa milki ya Uingereza mwaka wa 1890, ili uweze kuidhibiti pwani ya Tanganyika.

Barabara
Barabara za pekee kwa matumizi ya usafiri wa haraka wa magari mengi zinajengwa kwa kutumia njia za pekee zinazotengwa kwa kila mwelekeo na bila mikingamano huitwa baraste kuu. Baraste kuu ya kwanza katika Afrika ya Mashariki ilitengenezwa nchini Kenya kati ya Nairobi na Thika.

Pesa
Pesa hutolewa na serikali ya nchi au na taasisi kama benki kuu inayofanya kazi hii kwa niaba ya serikali. Mwanzoni sarafu ilikuwa sawa na kiasi fulani cha dhahabu au fedha.

Kenya
Hadi mwaka wa 1920, eneo linaloitwa Kenya lilijulikana kama Himaya ya Uingereza ya Afrika Mashariki.[16] Mwaka huo, koloni la Kenya liliundwa na kupatiwa jina linalotokana na Mlima Kenya[17]Waingereza walilitamka jina hilo kama pronounced/ˈkiːnjə/(deprecated template)[18] ingawa matamshi ya wenyeji na yaliyokusudiwa katika maendelezo asili, Kenia yalikuwa ˈkɛnja.[19] Enzi ya Jomo Kenyatta kuwa rais wa Kenya miaka ya 1960-1969, matamshi ya Kiingereza, yaani /ˈkɛnjə/ yalikubalika na kutumiwa sana kwa sababu jina lake lilidumisha matamshi asilia ya wenyeji.[20] Kumbe saa ya uhuru, mwaka 1963, Jomo Kenyatta alichaguliwa kama rais wa kwanza.[21] Awali alikuwa alishika jina hili kutafakari ahadi yake ya kuikomboa nchi yake na matamshi yake ya jina lake ulisababisha katika matamshi ya Kenya katika Kiingereza kubadilisha nyuma ya makadirio ya awali uliotokea matamshi, pronounced/ˈkɛnjə/(deprecated template)

Kenya
Mswada wa ubinafsishaji umeidhinishwa ingawa kuanzishwa kwa tume ya ubinafsishaji hakujakamilika, mabadiliko katika utendakazi wa umma yametekelezwa na mwaka wa 2007 Kenya ilishinda tuzo la Umoja wa Kimataifa la Utendakazi wa Umma.[41][42] Hata hivyo, kazi nyingi zinahitajika kufanywa ili kuiwezesha nchi hii kuyafikia mataifa yaliyoendelea sana kiuchumi, hasa yale ya Mashariki ya Mbali. Changamoto kuu ni pamoja na kuchukua hatua thabiti dhidi ya ufisadi, kupitisha sheria zinazoshughulikia ugaidi na biashara haramu, kutatua upungufu wa ufadhili wa bajeti kisha kurekebisha na kuunda miundo msingi. Inaaminika haya yatasaidia kudumisha sera za kimsingi za kiuchumi, na kuhakikisha ukuaji wa kasi wa kiuchumi uliofikia asilimia 7.2 mwaka wa 2007.

Majeshi ya Ulinzi ya Kenya
Baada ya matayarisho kati ya maafisa wa kijeshi wa Kenya na Somalia mjini Dhobley mwaka 2011, vitengo vya Jeshi la Kenya vilivuka mpaka kuanzisha Operesheni Linda Nchi dhidi ya Al-Shabaab Kusini mwa Somalia. Misheni iliongozwa na majeshi ya Serikali ya Mpito ya Shirikisho ya Somalia. Mwezi Juni 2012, Majeshi ya Kenya yalijumuishwa ndani ya AMISOM.

Historia ya madeni
Utaratibu huu ni wa kawaida kwenye nchi zilizoendelea. Hata hivyo katika miaka ya karibuni, nchi zinazoendelea kama vile nchi za Afrika za Kenya, Tanzania, Zambia, Ghana, Afrika Kusini, n.k. zimeingiza mfumo huo katika uchumi wake.

Ghana
Sarafu mpya ya Sidi ya Ghana iko imara kwa kiwango kikubwa na katika mwaka wa 2008 ilibadilishwa kwa ujumla kwa thamani ya dola moja ya marekani kwa Sidi 1.1 ya Ghana.[50] Kodi ya Ongezeko la Thamani ni kodi ya matumizi itozwayo nchini Ghana. Utaratibu huu wa kodi ambao ulianza mnamo 1998 ulikuwa wa kiwango kimoja lakini tangu Septemba 2007 utaratibu wa viwango kadhaa ulizinduliwa.

Historia ya Kenya
Hii ilifuatwa na ufunguzi wa nyanda kwa Wazungu walowezi mwaka wa 1902. Ujenzi wa reli ulianza mwaka wa 1895 kutoka Mombasa hadi Kisumu katika ziwa Viktoria na ulimalizika mwaka wa 1901. Ujenzi huo uliwezesha wakoloni hao kuingia ndani kabisa mwa Kenya. Hii ilikuwa sehemu ya kwanza ya reli ya Uganda.

Historia ya Kenya
Walowezi waliruhusiwa kuingia bungeni na serikali mwaka wa 1907 kupitia Legislative Council, shirika la Ulaya ambalo baadhi ya walowezi waliasisiwa na wengine walichaguliwa. Lakini tangu mamlaka zaidi zilibakia katika mikono ya Gavana, walowezi walitaka Kenya ibadilishwe kuwa koloni la kiarauni au taji (Crown Colony), ambayo ilimaanisha mamlaka zaidi kwa walowezi.

Pesa
Hatua iliyofuata ilikuwa kutumia vipande vya metali hizi vilivyogongwa mihuri halafu hapakuwa na lazima ya kuvipima kimoja-kimoja. Inavyojulikana Wachina walikuwa watu wa kwanza waliochukua hatua hii katika milenia ya 2 KK. Hii ilikuwa mwanzo wa sarafu.

Maeneo bunge ya Kenya
Maeneo bunge ya Kenya yanatumika kuchagua wajumbe wa bunge la Kenya. Kuna maeneo bunge 210 nchini Kenya. Kenya ina mfumo wa kupiga kura wa mshindi-mmoja, kumaanisha kila eneo bunge linachagua mbunge mmoja tu. Maeneo bunge yamegawanywa zaidi katika kata, zinazotumika kuchagua madiwani kwa serikali za wilaya za Kenya.
Wabunge na madiwani wanachaguliwa wakati wa uchaguzi mkuu unaofanyika kila miaka mitano. Uchaguzi mkuu wa mwisho ulifanyika mwaka 2007 na ukasababisha mgogoro mkubwa.

Kenya
Chini ya uongozi wa Rais Kibaki, aliyechukua hatamu za uongozi tarehe 30 mwezi wa Desemba 2002, serikali ya Kenya ilianzisha mipango mipya na kabambe ya uimarishaji uchumi na imerejelea ushirikiano wake na Benki ya Dunia na IMF. Serikali mpya ya National Rainbow Coalition (NARC) iliidhinisha Sheria dhidi ya Ufisadi na Uhalifu wa Kiuchumi pamoja na Sheria ya Maadili ya Watumishi wa Umma mnamo Mei 2003 iliyolenga kupiga vita ufisadi katika ofisi za umma. Mabadiliko mengine, hasa katika idara ya sheria, kuagiza bidhaa za umma na kadhalika yamepelekea kurejelewa kwa misaada na matumaini ya kuimarisha uchumi. Kufuatia kupitishwa kwa sheria muhimu za kupambana na ufisadi na serikali mpya, wafadhili walirejelea ufadhili mwezi wa Novemba 2003 na IMF ikaidhinisha msaada wa miaka mitatu wa dola milion 250 ili kupunguza umaskini na kuimarisha uchumi. Wafadhili wakatoa dola bilioni 4.2 kama msaada wa miaka minnne. Kurejelewa kwa ufadhili na kujihusizisha upya kwao kumevutia imani ya wawekezaji.

Wamasai
Mwaka 1852 kulikuwa na ripoti ya msongamano wa wapiganaji 800 wa Kimasai kuhamia nchini Kenya. Mwaka 1857, baada ya kufyeka "Nyika ya Wakuafi" kusini mashariki mwa Kenya, washambulizi Wamasai wakatisha Mombasa katika pwani ya Kenya. [7]

Kenya
Kuanzia Oktoba 1952 mpaka Desemba 1959, Kenya ilikuwa katika hali ya hatari kufuatia uasi wa Mau Mau dhidi ya utawala wa Uingereza. Gavana aliomba na kupata msaada wa wanajeshi Waingereza na Waafrika, pamoja na King's African Rifles. Mnamo Januari 1953, Meja Jenerali Hinde aliteuliwa kuwa mkuu wa oparesheni ya kuzima uasi. Hali hii haikuimarika kwa kukosa uchunguzi, kwa hivyo Jenerali George Erskine aliteuliwa kuwa kamanda msimamizi wa majeshi ya kikoloni mnamo Mei 1953, akiungwa mkono hasa na Winston Churchill.

Utalii nchini Kenya
Mbuga ya taifa ya Mlima Kenya , iliyoanzisha mwaka wa 1949, hulinda kanda inayozunguka Mlima Kenya. Awali ilikuwa ni hifadhi ya misitu kabla ya kutangazwa kama mbuga ya kitaifa. Hivi sasa ni mbuga ya taifa ndani ya hifadhi ya misitu ambayo imeizunguka.[7]Mnamo Aprili mwaka wa 1978 eneo hilo lilifanywa hifadhi la Biosphere la UNESCO. [8] Mbuga ya taifa na hifadhi ya misitu ziliunganishwa zikawa katika orodha ya Urithi wa Dunia wa UNESCO mwaka wa 1997.[9]

Kenya
Mwaka wa 1981, kamati iliyoteuliwa na rais kuratibu namna ya kuanzisha chuo kikuu cha pili nchini Kenya na pia kwa jumla kuubadilisha mfumo wa elimu ilianza kazi yake. Kamati hii ilipendekeza kuwa mfumo ule wa 7-4-2-3 ubadilishwe kuwa mfumo wa 8-4-4 (miaka minane shule ya msingi, miaka minne shule ya upili, miaka minne ya elimu ya chuo kikuu). Jedwali lililo katika Elimu ya Sasa Nchini Kenya linaonyesha muundo wa mfumo wa 8-4-4. Ingawa mfumo wa 7-4-2-3 kinadharia ulifikia kikomo mfumo wa 8-4-4 ulipoanzishwa mwaka wa 1985, kundi la mwisho la mfumo huo wa awali lilihitimu kutoka vyuo vikuu vya Kenya mwaka wa 1992.

Uwanja wa ndege wa Kimataifa wa Jomo Kenyatta
Uwanja wa ndege wa Nairobi ulifunguliwa mwezi Mei mwaka wa 1958, na Gavana wa mwisho wa Kenya, Everlyn Baring. Uwanja huu ulipaswa kufunguliwa na Malkia Elizabeth, Malkia Mama, lakini alichelewa kule Australia na hangeweza kuhudhuria sherehe hiyo.[1]

PAYE (Lipa unapolipwa)
Uingereza ilianzisha PAYE mwaka wa 1944 kufuatia majaribio katika miaka ya 1940-1 Kama ilivyo kwa wingi wa mipangilio ya kitaasisi ya Uingereza, njia ambayo serikali inakusanya ushuru wa mapato kupitia PAYE imepata mengi ya aina na muundo wake kutoka kwa enzi ambayo kwayo iliundwa. Shida za kifedha ambazo Vita ya Pili ya Dunia ziliweka juu ya nchi zilimaanisha kuwa Hazina ilihitaji kukusanya ushuru zaidi kutoka kwa watu wengi zaidi. Hii ilileta changamoto kubwa kwa serikali, na kwa wafanyakazi na waajiri wengi ambao hapo awali kamwe hawakuwa wamekumbana na mfumo wa ushuru.

Biashara ya masafa marefu ya Afrika Mashariki
Msafara huu ulianzia katika bandari ya Mikindani na Kilwa kuelekea kanda ya Ziwa Tanganyika kupitia kusini mwa Ziwa Nyasa. Msafara ulifika Monomutapa kwa ajili ya dhahabu. Ulikuwa chini ya Wayao ambao walikuwa chini ya Mataka I kwenye karne ya 19. Wayao walifanya biashara kaskazini mwa Kilwa na Zambezi ya chini kuelekea Kusini. Baadaye walipata silaha wakawa viongozi mara moja katika maeneo ya Ziwa Nyasa na pwani. Wayao walishikiri msafara wa Kusini ambao uliishia Afrika ya Kati wakati Wakamba walikuwa Kaskazini na Wanyamwezi walishikiria msafara wa Kati ulioanzia Bagamoyo hadi Ujiji.

Kenya
Uhasama wa kwanza baina ya mabepari ulikatizwa wakati Ujerumani ulipouachia Uingereza sehemu ya pwani iliyomiliki. Hii ilifuatia kujengwa kwa reli iliyounganisha Kenya na Uganda. Baadhi ya makabila ya Kenya yalipinga ujenzi huo, hasa Wanandi wakiongozwa na Orkoiyot Koitalel Arap Samoei kwa miaka kumi, kuanzia 1895 hadi 1905 – lakini hatimaye Waingereza waliijenga reli hii.

Kenya
Kenya ilitia saini mkataba na nchi ya Ethiopia mwaka wa 1969 unaodumu mpaka leo kwa kuhofia mashambulizi kutoka kwa jeshi la Somalia lililokuwa na nguvu zaidi.[24] Eneo la NFD nchini Kenya halijaendelea kutokana na kiangazi na mafuriko. Hata hivyo, wakimbizi wafanyabiashara wa Kisomali waliotajirika wamebadilisha mtaa wa Eastleigh uliokuwa wa mabanda na kuufanya kuwa ngome ya kibiashara katika sehemu kubwa ya mashariki mwa mji wa Nairobi.[25]

Nameless
Yeye alipata umaarufu mwaka 1999 kupitia Ushindani wa "Star search" uliofanywa na stesheni ya radio ya [Capital(98.4 fm) ], ambayo alishinda kwa wimbo wake wa awali "Megarider" Wimbo huu unaongelea m kijana ambaye hana pesa na ilhali anajaribu kumpata kipusa.Fedha alizonazo zinatosha tu tiketi ya Kenya Bus , na si maisha ambayo msichana huyo anataka. Alifanya wimbo huo na na mtayarishaji Tedd Josiah na ulikaa kwenya kwenye chati kwa wiki kadhaa Alitia saini na Ogopa Deejays mnamo mwaka wa 2001.katika Ogopa DJ's alikuwa pamoja na wasanii kama vile marehemu E-Sir amabaye walifanya wimbo wa "Boomba Train," na Amani: "Ninanoki" mwaka wa 2002 wimbo ambao ulivunja rekodi kwenya chati nchini Kenya kwa kusalia siku 110 nambari moja

Utalii nchini Kenya
Kufuatia uchaguzi wa urais wa mwaka wa 2007 na mgogoro wa Kenya 2007-2008 uliofuata, mapato ya utalii ulitimazi kutoka asilimia 54 mwaka 2007 katika robo ya kwanza ya 2008.[1] Mapato yalishuka hadi shilingi bilioni 8.08 (dola milioni 130.5 za Amerika) kutoka shilingi bilioni 17.5 katika miezi ya Januari hadi Machi 2007 [1] na jumla ya watalii 130,585 waliwasili nchini Kenya ikilinganishwa na watalii 273,000 na mwaka huo.[5] Mapato ya Watalii kutoka Uchina, hata hivyo, ilishuka aslimia 10.7, ikilinganishwa na zaidi ya asilimia 50 kutoka mapato ya jadi ambao ni Marekani na Ulaya.[1] Utalii wa ndani pia uliboreshwa kwa asilimia 45, kuichuma sekta ya utalii shilingi bilioni 3.65 juu ya bilioni 8.08 kwa kipindi ambacho kilikuwa kinapitiwa.[5]

Kenya
Kuanzia karne ya 6 au karne ya 9, Kenya ilijihusisha na shughuli za ubaharia kukuza uchumi ikaanza kutengeneza meli za kuabiria kusini hadi miji mingine yenye bandari kama Kilwa na Shanga iliyo katika pwani ya Afrika Mashariki.

Umaskini
Teknolojia kama hiyo pia inazifanya huduma za kifedha ziweze kupatikana kwa urahisi kwa watu maskini. Kwa wale wanaoishi katika hali ya umaskini, inasisitizwa kwamba wawe na sehemu zenye usalama wa kutosha ili waweze kuweka akiba badala ya kungojea mikopo. Pia, kiwango kikubwa cha mikopo kwa wafanyibiashara wadogo kinatumika kwa bidhaa ambazo zinaweza kununuliwa kwa kutumia fedha zilizo katika akaunti za akiba. Huduma za benki kupitia simu za mkononi zimesaidia kutatua shida ya masharti mengi na ulipaji wa ada nyingi za kuendesha akaunti za akiba s. Huduma za fedha kupitia simu za mkononi katika nchi zinazoendelea, na ambazo zimezipita nchi zilizoendelea katika nyanja hizi, inakadiriwa kuwa Dola bilioni tano kufikia mwaka 2012. Kampuni ya Safaricom ilianzisha huduma inayojulikana kama M-Pesa mojawapo kati ya mfumo wa kwanza unaotumia mtandao wa maajenti, wengi wao wakiwa ni wenye duka, badala ya matawi ya benki kuchukua pesa taslimu zinazowekwa na kuziweka katika akaunti zilizoundwa katika simu za wateja hao. Shughuli za kutuma na kupokea pesa hufanywa kati ya simu za wanaohusika. Ada ndogo inatolewa, na hii inahakikisha usalama wa pesa zinazotumwa kutoka.

Utalii nchini Kenya
Mwaka wa 1995, kulikuwa na vitanda 34,211 vya hoteli na kiwango cha kujaza vitanda hivi kilikuwa asilimia 44. Wageni 1,036,628 waliwasili nchini Kenya mwaka wa 2000 risiti za utalii kwa ujumla zilikuwa dola milioni 257. Mwaka huo, serikali ya Marekani ilikadiria wastani wa gharama ya kuishi mjini Nairobi kuwa dola 202 kwa siku, ikilinganishwa na dola 94 hadi dola 144 kwa siku mjini Mombasa, kutegemea na wakati wa mwaka. [2]

Sensa
Katika Zama, Wakalifate walianza kufanya sensa za mara kwa mara punde tu baada ya kutengezwa, kwa kuanza na ile iliyoamrishwa na Rashidun wa pili, Khalifa, Umar. [7] Sensa maarufu zaidi katika nyakati kongwe Ulaya ni Kitabu cha Domesday, zilizofanyika 1086 na William wa kwanza wa Uingereza ili aweze kodi vizuri nchi aliyokuwa ameshinda. Mwaka 1183, sensa ilichukuliwa ya Ufalme wa Yerusalemu, kujua idadi ya watu na kiasi cha fedha ambazo zingeweza kupatikana kupinga uvamizi wa Saladin, sultan wa Misri na Syria.

Benki ya Kenya Commercial Bank
Benki ya KCB ina zaidi ya matawi 150 kote nchini kenya, yanayoifanya iwe benki yenye mtandao mkubwa zaidi katika kanda hiyo. Ndiyo benki inayomiliki mitambo ya ATM yenye rajamu yake mingi zaidi nchini kenya. Tangu mwaka 2004 matawi yote nchini Kenya yamewekwa rajamu upya kama sehemu zoezi kubwa la kuipatia benki hiyo rajamu upya. Benki ya KCB imeshirikiana na Pesa Point ili kuongeza idadi ya vituo vya mitambo ya ATM ambayo wateja wanaweza kujichukulia pesa zao.

Shilingi
Shilingi ni pesa inayotumika kwa malipo halali katika nchi za Tanzania, Kenya, Uganda na Somalia.

Paul von Lettow-Vorbeck
Kwenye Novemba 1914 Wajerumani waliweza kuzuia jaribio la Waingereza kuvamia Tanga na kwenye Februari 1915 alirudia kushinda vikosi vya Waingereza huko Yasini kwenye mpaka na Kenya[3]. Lettow aliendelea kushambulia njia ya reli kati ya Mombasa na Nairobi. Katika mapigano haya Lettow-Vorbeck alikamata bunduki na ramia kwa askari wake lakini alitambua pia ya kwamba idadi ndogo ya jeshi lake isingetosha tena kuwa na mapigano makubwa. Hivyo aliamua kuendelea kwa njia ya vita ya msituni kwa shabaha ya kuchosha Waingereza walikokuwa na idadi kubwa zaidi ya wanajeshi kutoka Kenya, Uhindi na Afrika Kusini.

Historia ya Kenya
Walowezi hao walihitimu lengo lao mwaka wa 1920 kwa kulifanya Baraza liwakilishwe na walowezi zaidi. Waafrika walitengwa kutoshiriki katika siasa ya moja kwa moja hadi mwaka wa 1944, ambapo mmojawao aliingizwa kwenye Baraza.

Ikulu ya Kenya
Ikulu ya Kenya ni makazi rasmi ya Rais wa Kenya. Ilikuwa ni makazi ya Waziri Mkuu wa Kenya kutoka uhuru, tarehe 12 Disemba 1963 hadi Kenya ilipogeuka kuwa jamhuri tarehe 12 Disemba 1964. Imekuwa makazi ya rais tangu siku ya kutangaza jamhuri.[1]

Mark (pesa)
Jina la mark (Kifini: markka; Kiswidi: mark) ilitumiwa pia kwa pesa ya Ufini tangu 1860 hadi 2002 nchi ilipojiunga Euro.

Historia ya Kenya
Mombasa ulikuwa mji wenye bandari wa nchi ya Kenya kabla ya ukoloni katika Enzi ya kati. Bandari hiyo ilitumika kuendeleza biashara na miji mingine yenye bandari Afrika, Uajemi, na wafanyabiashara Waarabu, Yemeni na hata Bara Hindi.[2]

Kenya
Mwanzoni mwa mwaka wa 2006 Rais wa Uchina, Hu Jintao, alitia saini kandarasi ya utafutaji wa mafuta na Kenya. Haya ndiyo makubaliano ya hivi punde kati ya mfululizo wa mapatano yaliyopagwa kuelekeza maliasili ya Afrika huko Uchina ambako uchumi wake waendelea kukua kwa haraka.

M-pesa
Baadhi ya mambo yanayoipa umaarufu huduma hii ni kama vile urahisi wa kuitumia na kwamba mtu hahitaji kuwa na akaunti ya benki kutuma au kupokea pesa. Isitoshe, usalama wake ni wa hali ya juu na anayeitumia hupokea ujumbe mfupi papo hapo kudhibitisha kuwa ametuma au kupokea kiasi fulani cha pesa kwa/kutoka mtu fulani. Kwa sasa, huduma hii imepanuliwa na kuwawezesha wakenya kulipia bidhaa na huduma kadha wa kadha, kama vile stima, maji, posta, bima, nauli, karo, na hata kulipia mikopo ya benki na mishahara kwa wafanyikazi.

Wala watu wa Tsavo
Mnamo Machi 1898, wakati wa ujenzi wa Reli ya Kenya-Uganda, mhandisi John Henry Patterson aliongoza ujenzi wa daraja juu ya Mto Tsavo nchini Kenya. Wakati wa ujenzi huu, wafanyikazi wengi wa India waliuawa na simba wawili wa kiume (Simba wa Tsavo), ambao walivamia watu hemani mwao na kuwararua. Wajenzi hawa walijenga maboma yenye kuta za miiba kuzunguka hema zao ili kuwaepuka wala-watu hawa; lakini simba hawa waliweza kujipenyeza. Patterson alijaribu mara kadhaa kuwawekea mitego na kuwafukuza usiku kutika mtini. Baaada ya majaribio mengi bila mafanikio, hatimaye alimpiga risasi mmoja wao mnamo 9 Desemba 1898. Wiki tatu baadaye, mnyama wa pili alipatikana na kuuawa. Idadi kamili ya watu waliouawa na wanyama hawa haijadhihirika. Wakati wa uhai wake, Patterson alitoa takwimu nyingi tofauti tofauti, moja ikikisia kwamba kulikuwa na waadhiriwa wengi, takribani 135. Utafiti wa hivi maajuzi unaonyesha kwamba takwimu hizi zilikuwa takribani 35.

Historia ya Kenya
Tarehe 1 Agosti wanachama wa Kenya Air Force walizindua jaribio la mapinduzi, ambalo lilisimamishwa mara moja na vikosi vilivyoongozwa na Jeshi, General Service Unit (GSU) - sehemu ya polisi - na baadaye polisi wa kawaida, lakini si bila ya majeruhi.

Wakuu wa Serikali ya Kenya
Muda wa UtawalaMtawalaChama cha KisiasaVidokezoEnzi ya Kenya12 Desemba 1963 hadi 12 Desemba 1964Jomo Kenyatta, Waziri MkuuKANUKuwa RaisJamhuri ya Kenya12 Desemba 1964 hadi 17 Aprili 2008 Ilibadilishwa na Urais aliyekuwa na mamlaka yote ya nchi.--17 Aprili 2008 hadi sasaRaila Odinga, Waziri MkuuODM

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Balungi ni nini?

Limau
Limau (pia: limao; kutoka Kar. ليمون limun) ni tunda la mlimau. Pamoja na chungwa, danzi, balungi na ndimu ni mojawapo kati ya matunda chungwa.

Mango
Mango ni moja kati ya hali maada. Maana yake ni imara, tofauti na kiowevu (majimaji) au gesi (kama hewa).

Upawa wa Warangi
Upawa wa Warangi ni aina ya chombo cha kuchotea. Kwa Kirangi huitwa "ndʉvo". Chombo hicho kilitokana na aina fulani ya maboga au mamumunya. Hutumika kwa kuchotea pombe kutoka katika mtungi.

Sinki
Sinki (kutoka Kiingereza: "sink"; inajulikana pia kwa majina mengine ikiwa ni pamoja na bakuli la kunawia, beseni la mkono) ni bakuli linalotumika kusafisha mikono, vifaa vya kupikia na kula na madhumuni mengine. Sinki huwa na bomba linalotoa maji baridi na moto na shimo la kupitisha maji machafu. Wakati mwingine sinki hujengwa na kifaa cha kutoa sabuni. Mara nyingi sinki, hasa jikoni hujengwa karibu au ndani ya kaunta.

Kemia
Molekyuli ni kiungo asili kidogo zaidi kwa Viungo au kiini, ambacho hakiwezi kugauika mara nyingi, na kia tabia za kemikali. Molekyuli hasa yaweza kuwa na atomi mbili ama zaidi, zinazo kujiunga kikaza pamoja.

Vali
Vali au valvu (kutoka Kiingereza "valve") ni kifaa kinachoruhusu kufungua, kufunga, kupunguza au kuongeza mwendo wa kimiminiko au gesi katika bomba au kifaa.

Ubongo
Gamba la ubongondio ni sehemu ya ubongo inayotofautisha tofauti kati ya mamalia na wauti wengine, jamii ya nyani kutoka kwa wanyama wengine, na binadamu na wanyama wengine wa jamii ya nyani. Ubongonyuma na ubongokati wa mamalia kijumla huwa sawa na yale ya wauti wengine, lakini tofauti kubwa hutokea katika ubongombele, ambao haujakuwa kwa ukubwa tu, bali pia umebadilika katika umbo.[39] Miongoni mwa wauti wasio mamalia , sehemu ya juu ya ubongonyuma imefunikwa kwa safu zisizo tete kwa ulinganisho ziitwazo paliamu.[40] Katika mamalia, paliamu hugeuka na kuwa katika muundo moja changamani wa safu 6 iitwaye gamba-jipya au gamba-sawa. Katika jamii ya nyani, gamba-jipya imekuwa kubwa sana, hasa sehemu iitwayo ndewe ya mbele. Kwa binadamu, upanukaji huu wa ndewe ya mbele hukithiri, na sehemu nyingine za gamba pia huwa kubwa kabisa na changamani. Haipokampasi ya mamalia pia ina muundo tofauti.

Mpunga wa kiasia
Mpunga ni chanzo kizuri cha protini na ni chakula kikuu katika maeneo mengi duniani, japo si protini kwa asilimia mia: haina kiasi chote cha aside za amino muhimu kwa afya, na hulazimika kuchanganywa na vyanzo vingine vya protini kama vile maharagwe, samaki na nyama.

Mpunga
Mpunga ni aina ya mimea katika familia ya manyasi (Poaceae). Spishi kadhaa zinapandwa katika sehemu mbalimbali za dunia, lakini mpunga wa kiasia ni ile ya kawaida.

Shikilio la Warangi
Shikilio la Warangi ni mti uliokaa panda. Kwa Kirangi huitwa "ntambarɨko". Mti huo ulitumika kwa kubana chungu (yaani kukizuia) wakati wa kupika chakula. Suruali zilipoingia Urangini Warangi waliziita pia “ntambarɨko”, yaani nguo iliyokaa panda.

Bega
Bega la binadamu ni sehemu ya mwili ambapo mkono unaunganika na kiwiliwili. Ina mfupa wa kilimbili, mfupa wa bega na mtulinga (kwa Kilatini: humerus, scapula na clavicula) pamoja na misuli, mishipa na tendons zinazohusiana. Mchanganyiko kati ya mifupa ya bega hufanya viungo vya bega.

Kulungu Aktiki
Kwa kawaida majike hupima 162-205cm kwa urefu na 80-120kg kwa uzito. Madume (au “fahali”) kwa kawaida wakubwa zaidi wakipima 180-214 kwa urefu na kwa kawaida 159-192kg kwa uzito ingawa madume walio wakubwa sana waweza kuwa na uzani wa 318kg.

Mahuluti
Mahuluti ni aina ya kamusi ambayo hutafsiri maneno au misamiati kwa lugha tatu tofauti, kwa mfano: Kiswahili, Kiingereza na Kifaransa.

Kulungu Aktiki
Uwindaji wa kulungu aktiki wa mwitu na uchungaji wa kulungu aktiki wafugwao kwa nusu (ili kupata nyama, ngozi, pembeshada na maziwa) ni muhimu kwa watu wa Aktiki na maeneo ya chini ya Aktiki kama Waeskimo. Hata nje ya makazi yake, kulungu aktiki anajulikana sana kutokana na Baba Krismasi ambaye sleji yake inayokokotwa na kulungu aktiki wanaoruka angani. Katika Ulapi, kulungu aktiki kokota pulka (aina ya sleji ya Kilapi).

Mapenzi
Tofauti na kama, prema – au Prem – yanarejelea mapenzi yaliyoinuliwa. Karuna ni huruma na rehema, ambazo humchochea mtu kusaidia kupunguza mateso ya wengine. Bhakti ni istilahi ya Kisanskriti, inayomaanisha "mapenzi ya ibada kwa Mungu mkuu." Mtu anayefuata bhakti anaitwa bhakta. Waandishi wa Kihindi, wanateolojia, wanafalsafa wametambua aina tisa za bhakti, ambazo zinaweza kupatikana katika kitabu cha Bhagavata Purana and works cha Tulsidas. Kazi ya kifalsafa Narada Bhakti Sutra iliyoandikwa na mwandishi asiyejulikana (anayefikiriwa kuwa Narada), inatambua aina kumi na moja za mapenzi.

Mkunga (samaki)
Mwainisho huu unafuatia "FishBase" ukigawanya mikunga katika familia 20. Familia za ziada zilizojumuishwa katika miainisho mingine (hasa ITIS na Systema Naturae 2000 zinajulikana chini ya familia iliyo ni kisawe chake katika mfumo wa FishBase.

Kinyonga
Vinyonga au vigeugeu (jina la kisayansi: "Chamaeleonidae") ni aina za mijusi. Wana miguu kama kasuku, ulimi ndefu na pia spishi fulani zina pembe au uwezo wa kugeuka rangi zake. Wanapatikana katika Afrika, Madagaska, Hispania na Ureno, Kusini mwa Asia, Sri Lanka na hata Hawaii, Kalifonia na Florida, na pia wanapatikana msituni mwa mvua au jangwani.
Vinyonga wengine huwa na sumu. Kwa mfano, kinyonga wa Namakwa ana sumu kiasi cha kuweza kumpofusha binadamu.

Mvungunya
Mvungunya, mvungavunga, mbungati, mranaa au mwegea ("Kigelia africana") ni mti mwenye matunda kwa umbo wa soseji kubwa (mavungunya). Kwa asili mti huu unatokea Afrika ya tropiki lakini umepandwa kama mti wa kupamba katika mabara mengine. Mavungunya hutumika katika uganga wa mapokeo na ili kutengeneza pombe ya kienyeji (Kikikuyu: ).

Wengu
Wengu (pia "bandama "; kwa Kiingereza "spleen", kutoka Kigiriki: σπλήν) ni kiungo cha mwili chenye nafasi katika mzunguko wa damu. Iko ndani ya fumbatio ya mwili karibu na tumbo.

Bangili ya Warangi
Bangili ya Warangi ni aina ya pambo la kuvaa mkononi. Kwa Kirangi huitwa "ikéénke". Pambo hilo lilivaliwa hasa na akina baba. Lilitengenezwa kutokana na madini ya shaba nkekundu iliyopatikana katika mojawapo ya milima ya Haubi.

Chombo cha kukamulia cha Warangi
Chombo cha kukamulia cha Warangi ni chombo kama kinu kidogo. Kwa Kirangi huitwa "kɨremo". Chombo hicho hutengenezwa kwa mti laini. Hutumika kwa kukamulia maziwa. Kina mkono kwa ajilii ya kushika wakati wa kukamua. Ukubwa wake labda ungefaa kwa lita moja ya maziwa.

Mali (Kipindi cha Runinga)
MALI ni hadithi ya tamaa ya kufanya kinachofaa na mambo yote yanayohusu mwendo huo. MALI inapeleka mtazamaji katika mwendo wa kuonyesha dubwana za jamii hiyo, jamaa na umbali mtu anaweza kuenda katika kutafuta mapenzi, pesa na furaha iliyoje.

Ilungu
Ilungu ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,095 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53202.

Bambi
Hadithi ni kuhusu mtoto kulungu, jina lake Bambi, ambaye anajifunza kukua katika pori baada ya mama yake ni risasi na wawindaji. Ni herufi kuu Bambi, nyeupe-mkia kulungu, wazazi wake (Mfalme Mkuu wa misitu unnamed yake na mama) yake, na marafiki Thumper (sungura), Flower (skunk), na rafiki utoto wake na baadaye mke, Faline.

Buluu
Buluu ni rangi ya anga ikiwa bila mawingu wakati wa mchana jua likiwaka. Wakati huu ni pia rangi ya bahari na maziwa makubwa yanayoakisisha rangi ya anga.

Mmumunyo
Kuna pia mifano ya mmumunyo kama kimumunyi ni mango. Aloi zote ni mimumunyo ya metali mbili, kwa mfano bronzi ni mmumunyo wa stani iliyomumunika katika shaba. Mmumunyo wa aloi unatokea katika hali kiowevu wakati metali zote mbili zilipashwa moto na kuyeyuka.

Igulungu (Uyui)
Igulungu ni jina la kata ya Wilaya ya Uyui katika Mkoa wa Tabora, Tanzania yenye postikodi namba 45228 .

Banguko
Banguko (ing. "avalanche") ni kiasi kikubwa cha theluji au barafu, pia cha mawe au ardhi, kinachoanza kusogea kwenye mtelemko wa mlimani na kuteleza au kuanguka kwa kuelekea bondeni.

Miungu
Miungu (wingi wa mungu) ni jina linalojumlisha watu wanaoabudiwa na kuogopwa kama Mungu au vitu vyovyote visivyoweza kusikika wala kuonekana vinavyoabudiwa kama Mungu.

Mwanaanga
Mwanaanga ni mtu anayerushwa katika anga ya nje lililo nje ya angahewa ya dunia. Majina mengine yaliyokuwa kawaida ni "kosmonavti" (Kirusi космонавт) kwa wanaanga Warusi na "astronauti" (Kiing. astronaut) wa wanaanga kutoka Marekani. Wachina wametumia neno "taikonauti".

Golf
Golf ni mchezo ambako mchezaji anapiga mpira mdogo kwenye uwanja mkubwa kwa kutumia mafimbo ya pekee akilenga kufikisha mpira katika mashimo yanayofuatana. Sheria ya kimsingi inasema: "Mchezaji anafikisha mpira kutoka chanzo hadi kufikia shimoni kwa pigo moja au mapigo yanayofuatana."

Ubongo
Ubongo ndio kiini cha mfumo wa neva katika wanyama wote wenye ugwemgongo, na wengi wa wanyama wasio na ugwemgongo.[1] Baadhi ya wanyama wasiositawi, kama vile konyeza na kiti cha pweza, wana mfumo wa neva uliogatuliwa bila ubongo, huku tipwatipwa wa bahari wakikosa mfumo wa neva kabisa. Katika wanyama wenye ugwemgongo, ubongo umo katika kichwa ukilindwa na mifupa ya fuvu na ukiwa karibu na viungo vya hisia za msingi yaani kuona, kusikia, kugusa, ladha na harufu.

Mipango
Upangaji husaidia katika kutabiri yajayo, hufanya nyakati za baadaye kuonekana kwa kiasi fulani. Unaweka daraja kati ya mahali ambapo tupo na wapi tunapoenda. Upangaji ni kuangalia mbele.Malengo ni sehemu za jumla za mchakato wa upangaji. Ni matokeo ya mwisho kuelekea ambako shughuli zote za biashara zinaelekezwa. Malengo yanahitajika katika kila kipengele ambapo utendaji na matokeo moja kwa moja na kwa umuhimu yanaathiri maisha na mafanikio ya kampuni. Kwa maneno mengine, lengo la kampuni linahalalisha kuwepo kwake.

Vitamini
Vitamini ni kirutubishi kinachohitajika na mwili kwa kujenga afya yake. Kwa lugha nyingine kampaundi ogania zilizo lazima kwa shughuli za mwili lakini haziwezi kutengenezwa na mwili mwenyewe hivyo ni lazima kuzipata kupitia chakula. Vitamini inaitwa mara nyingi kwa herufi kama vitamini A, vitamini B, vitamini C na kadhalika. Vitamini C hupatikana hasa kwenye matunda kama limau au chungwa.

Mlonge
Mlonge, mlongo, mronge, mrongo, mkimbo au mzunze (Moringa oleifera) ni mti wa jenasi pekee, Moringa, ya familia Moringaceae. Asili ya mti huu ni Uhindi lakini siku hizi hupandwa mahali pengi pa kanda za tropiki na nusutropiki. Hutumika kwa kulisha mifugo, chakula cha watu, kuboresha mashamba, kusafisha maji ya kunywa na mitishamba. Majani yake ni chakula bora (mboga chungu), lakini maganda mabichi, maua, mbegu, mafuta ya mbegu na mizizi hulika pia.

Ubuyu
Ubuyu ni ungaunga wa rangi ya maziwa wa matunda ya mbuyu ukiwa na mbegu zake au bila mbegu.

Ulalo
Ulalo (pia:hanamu) ni mstari unaounganisha pembe mkabala za pembenyingi yenye pembe nne au zaidi kama mstatili, pembetano n.k.

Kisangu (lugha ya Tanzania)
Asilimia 90 ya wakazi wa wilaya ya Mbarali wanajishughurisha na kilimo cha Mpunga hali ambayo imepelekea wilaya hiyo kuwa ya Kwanza nchini Tanzania kwa uzalishaji wa zao la Mpunga,pia wilaya hiyo imekaa kwa mfano wa bwawa kutokana na kuzungukwa na safu za milima ya kipengele na safu za milima ya Chunya ambayo kwa kiasi kikubwa hutililisha maji ya kutosha katika eneo hilo,huku idadi kubwa ya wakazi hao wakilima kilimo bila ya kutumia mbolea.

Kulungu Aktiki
Kwa Kiingereza, anaitwa reindeer yenye asili ya Kinorsi (Kinorsi cha Kale hreinn linatoka Kiproto-Kijerumaniki *hrainaz na Kiproto-Kihindi-Kizungu *kroinos linalomaanisha "mnyama mwenye pembe"). Kwa lugha za Kiurali, Kilapi poatsu (kwa Kilapi cha Kaskazini boazu, Kilapi cha Lule boatsoj, Kilapi cha Pite bâtsoj, kwa Kilapi cha Kusini bovtse), Kimari puča na Kiudmurti pudžej, majina yote hurejelea kulungu aktiki waliofungwa yanayotoka neno la Kiajemi *počaw kutoka Kiproto-Kihindi-Kizungu *peku- linalomaanisha "ng’ombe". Jina la Kifini poro pia linaweza kumaanisha "mchota-theluji" kwa tabia yake ya kuchota kupitia theluji ili kupata chakula. Kwa Kiinuktitut (lugha ya Kieskimo), karibuu (kulungu aktiki) anajulikana kwa jina la tuktu, kwa Kigrinlandi tuttu. Na kwa Kikrii-Montagnais-Naskapi karibuu anaitwa atihkw.

Mtulinga
Mtulinga (kwa Kiingereza "clavicle") ni mfupa ambao unapatikana kwenye bega katika mwili wa binadamu na wanyama mbalimbali.

Bangili
Bangili ni pambo la mviringo linalovaliwa mkononi.

Kibayungu
Kibayungu ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wabayungu katika jimbo la Australia ya Magharibi. Mwaka wa 2005, kulikuwa na wasemaji wa Kibayungu wawili tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibayungu kiko katika kundi la Kikanyara.

Kinyunga (chakula)
Kinyunga au kinyunya ni mchanganyiko wa unga wa nafaka na kiowevu hasa maji unaotarajiwa kuokwa kwenye joto.

Haubi
Kwa jina lingine Haubi huitwa "Mʉʉmbʉ ya Mʉrɨɨndo" yaani sehemu ambapo kibuyu kilibaki. Jina hilo lilianza kutumika baada ya Muru aliyekuwa mganga wa jadi wa Warangi kufunga mvua kwa muda wa miaka saba (alifanya hivi kama adhabu kwa vile mpwa wake aliuawa na watu). Alipokwenda kwa waganga walimwambia kwamba maiti ya mtoto huyu imekuwa ikitumika kama kitu cha kulenga, "Kɨɨntʉ choo kwiiyerera".

Ulimi
Ulimi ni msuli ambao hupatikana ndani ya kinywa ambao husaidia umeng'enyaji wa chakula katika mfumo wa chakula wa wanyama.

Kuponi
Kuponi (kutoka Kiingereza "coupon"), katika mada ya soko na uuzaji, ni tiketi, kijifurushi ama kijikaratasi ambacho kinaweza kukombolewa kwa fedha na kurejeshwa wakati wa ununuzi wa vitu. Kuponi ni njia moja ya kuwapa wateja punguzo la bei kwa bidhaa wanazozinunua.

Nyangumi
Nyangumi wanapumua kutumia matundu ya hewa, yaliyo juu ya vichwa vyao ili kuwawezesha kupumua huku wakiwa wamezama majini. Nyangumi wa baleen wanayo mawili; na nyangumi wenye meno wana moja tu. Kupumua hujumuisha kutoa maji zaidi kutoka kwenye matundu hayo ya hewa na, na kuunda bubujiko la maji. Bubujiko hizi huwa na maumbo mbalimbali na wakati mwingine hutumika kuwatofautisha na hatimaye kuwatambua baadhi ya nyangumi.

Ulumbi
Ulumbi, kwa asili ya neno, ni sifa ya matumizi bora ya lugha (tafakari chanzo cha neno katika kitenzi cha Kiswahili: "kulumba", yaani kutumia maneno vizuri). Wataalamu mbalimbali wameutumia ulumbi kumaanisha "uhodari wa kutumia lugha ili kufaulisha mawasiliano" (Buliba et al 2006:65) au "sifa ya kutumia maneno mengi" (Wamitila 2003: 291). Wengine lakini wameutumia sawa na uwingilugha, yaani uwezo wa kutumia lugha mbili au zaidi (k.m. TUKI 1990: 41; Massamba 2004: 101).

Haiku
Kwa kumalizia, kuna kikundi cha malenga wa haiku nchini Kenya kijulikanacho kama "Kenyasaijiki". Malenga katika kikundi hiki wanatia ndani wanafunzi wa shule za upili, vyuo vikuu na wafanyikazi. Wao huandika haiku toka sehemu mbalimbali za nchi ya Kenya na kisha kuzituma kwa barua pepe ili wanachama wote waweze kusoma haiku hizo. Kisa na maana, wanachama wote hupokea haiku hizo na kuzisoma na kuchangia kwa kutoa maoni na marekebisho iwapo yatahitajika. Kila mwaka, kikundi hiki huandaa mkutano (Kukai kwa kijapani) mara moja au mbili na wanachama hawa hukutana na kutiana moyo na kushiriki katika majadiliano ya haiku. Pia katika Kukai huwa na shindano la kuandika haiku bora siku hiyo. Shindano hili hujulikana kama GINKOO kwa kiingereza, na washindi hutuzwa zawadi mbalimbali. Kujiunga ni bure na mtu wa aina yoyote anakaribishwa. Wanachama hawafaidiki kifedha bali hupata kuwa marafiki na watu wa mila na tabaka mbalimbali ulimwenguni pote.

Warangi
Pia Warangi hujishughulisha na kilimo cha mazao ya chakula na biashara; mazao ya chakula ni kama uwele, mtama, mahindi n.k. na mazao ya biashara ni kama vile karanga, alizeti, njugu mawe na kunde.

Nyuki
Malkia wa nyuki ni mama wa nyuki wote ndani ya kundi na kazi yake ni kutaga mayai pekee Nyuki wafanyakazi ni wakazi wengi wa mzinga na wote ni wa kike. Ni hao wanaofanya kazi yote kama vile kukusanya mbelewele na mbochi, kusafisha mzinga, kutengeneza nta, kujenga sega, kuwalisha malkia na majana, kulinda mzinga Nyuki wa kiume au wadudume ni wachache na kazi yao ya pekee ni kumpanda malkia ambaye si yule wa mzinga wake kwa kawaida; baadaye wanafukuzwa kwenye mzinga na hawapewi chakula tena. Ni jinsi gani nyuki wanaweza kutambuana katika kundi? Kwa kawaida nyuki huwa wanaishi kifamilia, familia moja haiwezi kwenda kwenye familia nyingine. Kwa nini hawawezi? Hawawezi kwa sababu nyuki hutambuana kwa kutumia harufu itokanayo na malkia. Kila malkia huwa na harufu yake, kwa hiyo kundi moja haliwezi kwenda kwenye kundi jingine kwa sababu hayafanani harufu. Ikitokea nyuki mmoja amepotea na akaingia kwenye kundi jingine, wale nyuki vibarua watakachokifanya ni kumuangalia kuwa kaja na nini. Kama amebeba chakula, watamuacha aweke chakula kisha wataamua kumuua au wamuache aondoke. Mara nyingi huwa wanamuua tu! Nyuki wanapeperusha mabawa yao ili kutoa maji kwenye nekta na kusambaza harufu za mawasiliano. Huyu nyuki mtenda kazi anatoa harufu kutoka kwa mfuko wake wa ndani ili kuvutia wenzake kuungana naye. Hawa nyuki wafanyakazi wanakula kwa pamoja na kushirikishana harufu spesheli kutoka kwa malkia. Nyuki wafanyakazi hutumia aina ya gundi (propolis au gundi ya nyuki) ili kuziba nyufa na kuweka mzinga kuwa safi. Gundi hii inatengenezwa kwa kuchanganya mate, nta na utomvu wa miti au mimea ingine.

Bangi
Bangi (pia: bhang, bhangi kutoka Kihindi भांग, bhāṅg) ni majani ya mmea wa kike wa mbangi (Cannabis). Ndani yake mna dawa inayosababisha namna ya ulevi unaotegemea kiasi cha dawa kinachoingia mwilini. Hata hivyo ina uwezo wa hali ya juu kukabiliana na magonjwa sugu kama vile kansa, kusaidia mgonjwa mwenye maumivu makali sana na kuongeza hamu ya kula kwa mgonjwa wa Upungufu wa Kinga Mwilini (UKIMWI).

Halogeni
Halogeni (Kigiriki hals, “chumvi”; genes, “kuzaliwa”), katika kemia, ni simetali za kundi la 17 katika mfumo wa IUPAC (kabla zilifahamika kuwa katika kundi la VII, VIIA) katika jedwali la elementi zinazohusiana kwa karibu sana – fluorine, chlorine, bromine, iodine na astatine. Jina la halogeni, au mzalisha chumvi, linaelekeza katika tabia ya kila halogeni kutengeneza chumvi na sodium kama ile chumvi ya mezani (sodium chloride). Kila mhusika wa kundi hili ana valensi ya -1 na huungana na metali kutengeneza halides, pia huungana na metali na simetali kutengeneza ayoni zenye miundo tata.

Tambi
Tambi ni chakula kinachotengenezwa kutoka kwa kinyunga cha unga na maji kuwa kama milia membamba inayopikwa katika maji au supu. Ni chakula muhimu katika nchi nyingi hasa Italia, China, Japani na Korea. Siku hizi zimeenea kote duniani. Aina zinazoliwa sana kimataifa ni pasta zenye asili ya Italia hasa spaghetti.

Mkunga (samaki)
Mikunga huanza maisha yao kama lava angavu inayoitwa leptocephali. Lava wa mikunga huelea kwenye maji yaliyo juu ya bahari, wakijilisha theluji ya bahari, chembe ndogo zinazoelea ndani ya maji. Halafu hubadilika umbo kuwa mikunga-kioo na kisha kuwa mikunga wachanga kabla ya hatimaye kutafuta makazi yao ya kitoto na yale ya waliokomaa. Mikunga wengi wanabakia baharini muda wa maisha yao yote, lakini mikunga wachanga wa maji baridi wa familia Anguillidae husafiri katika mito dhidi ya mkondo na wanalazimika kupanda juu ya vikwazo kama vile vizingiti, kuta za maboma ya maji na maporomoko ya maji ya asili.

Nyungunyungu
Nyungunyungu ni mahuntha na hubeba ogani zote za kiume na za kike. Hawana mifupa, lakini hudumisha muundo wa mwili kwa njia ya vyumba vya silomi vilivyojaa na giligili na ambavyo hufanya kazi ya kiunzi cha mtuamomaji.

Mng'ong'o
Mng'ong'o )pia mng'ongo, mungango au mmorula; jina la kisayansi: "Sclerocarya birrea") ni mti mkubwa wa savana. Matunda yake huitwa mang'ong'o au morula.

Mboga
Majani mengine huliwa bichi kama ni laini sana na ladha inapendeza yanaitwa saladi. Mchanganyiko wa nyanya, vitunguu na pilipili ni kachumbari. Saladi na kachumbari huongezwa mara nyingi mafuta, chumvi na asidi ya limau au siki kwa ladha.

Semantiki
Semantiki (hasa huitwa: Sarufi maana) ni taaluma ya isimu inayojishughulisha na uchunguzi na uchambuzi wa maana za maneno au tungo katika lugha. Ni taaluma inayochunguza na kuchambua maana ya hisia na vitu halisi kimaneno na matumizi ya maneno kwa ujumla kisayansi.

Mmung'unye
Mimung'unye, mimung'unya, mimumunye au mimunya ni mimea ya jenasi "Lagenaria" katika familia Cucurbitaceae. Matunda yao huitwa mamung'unye, mamung'unya, mamumunye au mamunya na mengi yana umbo wa chupa.

Madunga
Madunga ni kata ya Wilaya ya Babati Vijijini katika Mkoa wa Manyara, Tanzania yenye postikodi namba 27210
. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 21,094 waishio humo.

Basi
Basi (kutoka Kiingereza "bus") ni chombo cha usafiri kinachotumika kusafirisha watu kutoka eneo moja kwenda eneo jingine kwa ajili ya shughuli mbalimbali, kwa mfano kazi, masomo, utafiti na kadhalika.

Sanduku la Warangi
Sanduku la Warangi ni aina ya kibuyu kikubwa kilichokatwa mdomo mkubwa. Kwa Kirangi huitwa "iduunde". Kibuyu hicho kilitumika kwa kuwekea dawa hasa zilizotumika wakati wa kutengeneza vyuma na kadhalika. Pia liliwekea vifaa vidogovidogo vya nyumbani kama masanduku ya kisasa.

Bollywood
Bollywood (Kihindi: बॉलीवुड, Kiurdu: بالی وڈ) ni neno la kutaja tasnia ya filamu za lugha ya Kiurdu-Kihindi huko nchini India.[1]

Balenciaga
Balenciaga (matamshi ya Kihispania: [balenθjaɣa]) ni aina ya kiatu cha kisasa ambacho hupendwa kuvaliwa na watu wengi wakiwemo wanamitindo, wasanii wa muziki n.k.

Kisukari aina ya 2
Wanawake na vikundi maalumu vya kikabila wanaonekana kuwa katika hatari kuu zaidi [5][54]kama vile Waasia wa Kusini, Watu wa kisiwa cha Pasifiki, Walatino na Wamarekani asilia.[4]Hali hii inaweza kusababishwa na kuiga mienendo ya Ulaya katika baadhi ya makabila.[55] Ingawa kisukari kilidhaniwa kuwa ugonjwa wa watu wazima, aina ya 2 ya kisukari inazidi kutambuliwa katika watoto walio na unene wa kupindukia.[5]Aina ya 2 ya kisukari sasa inatambuliwa mara nyingi sawa na aina ya 1 katika vijana baleghe wa Marekani.[2]

Wamatengo
Baadhi ya wageni hasa wakwe (wayemba) walipewa heshima ya kipekee kwani walitengenezewa pombe na kuchinjiwa mbuzi. Wamatengo hawampi mgeni yeyote chakula chochote kabla hawajaonja wenyewe kwanza. Wakati wa kumkaribisha mgeni chakula, mathalani ugali, mwenyeji humega tonge moja na kula kama ishara ya kumhakikishia mgeni kuwa chakula ni salama kisha humkaribisha na kumwacha aendelee kula peke yake.

Ubongo
Sehemu kadhaa za ubongo zimehifadhiwa maumbo zao katika aina zote za wauti, kutoka kwa balika hadi kwa binadamu.[1] Hii ni orodha ya baadhi ya sehemu muhimu, pamoja na maelezo mafupi sana ya kazi zao jinsi inavyoeleweka sasa (lakini kumbuka kuwa kazi za nyingi yazo bado zina utata kwa kiasi fulani):

Balagha
Balagha (kutoka neno la Kiarabu) ni usemi ambao kwa makusudi mazima hutia chumvi katika simulizi au mazungumzo ili msomaji au msikilizaji avutiwe kufuata kilichoandikwa au kinachosemwa.

Tungu la Warangi
Tungu la Warangi ni aina ya kibuyu cha wastani. Kilitumika kwa kuchekechea maziwa yaliyoganda ili kutenganisha maziwa (yaani mtindi) na mafuta ya samli. Kilichaguliwa kibuyu kizuri kisicho na alama yoyote. Kwa Kirangi huitwa "baai".

Mbangi
Majani ya mmea wa kike wa Mbangi hutumika kutengeneza bangi. Bangi hutumika katika dawa ya kulevya kwa sababu inasababisha namna ya ulevi. Mbangi ni mmea wa nyuzinyuzi ambazo hufumwa nyuzi zinazotumika katika ushonaji wa vitu tofautitofauti. Mbangi, hasa spishi ya Cannabis sativa, hupasuliwa mbao, fito na vikingi za ujenzi. Mbegu za Mbangi, hasa Hemp iliyo katika spishi ya Mbangi-mwitu, hutumika kama chakula [5]

Wasangu (Tanzania)
Jamii zinazoishi katika bonde la Usangu ni Wasangu ambao ni wenyeji wa mbugaza Usangu Wanyakyusa ambao wamehamia mbuga za Usangu toka Rungwe kuja kulima mashamba ya mpunga na mimea mingine; Wabena ambao wamehamia mbuga hizo toka Wilaya ya Njombe na hushughulika zaidi na kilimo cha mpunga na mazao mengineyo. Wakinga toka Wilaya ya Njombe, nao hujishughulisha sana na biashara — hasa biashara ya samaki; Wahehe toka Wilaya ya Iringa — hujishughulisha na kilimo pamoja na ufugaji; Wahehe wanafanana sana na Wasangu katika mila na desturi; Wamasai na Wasukuma, ambao hasa walianza kuhamia katika mbuga za Usangu tangu mwaka1973, mwezi Septemba. Jamii hizi mbili zimehamia mbugaza Usangu juzi juzi tu, lakini jamii zingine zilihamia mbuga za Usangu miaka mingi kidogo iliyokwisha pita. Wamasai hujishughulisha
zaidi na ufugaji na Wasukuma hujishughulisha na mambo yote mawili, ufugaji na ukulima. Jamii nyingine ambayo imekaa sana katika bonde la Usangu ni jamii ya Wabaluchi ambao wanaitwa kama "Maburushi".

Myunga
Shughuli kuu katika kata hii ni kilimo. Mazao yanayolimwa ni kama vile, mahindi, alizeti, maharage, karanga, mpunga n.k.

Waburunge
Waburunge wana tamaduni zifuatazo
1. wanakeketa wanawake hadi leo
2. wanarithi wajane hadi leo
3. wanaume wanatahiriwa porini na anakaa porini kwa zaidi ya miezi sita
4. katika suala la ndoa mwanamke hana sauti kwani anaweza kuozeshwa hata mtu asiyemjua wala kumuona hata siku moja kwani anasikiliza anachoambiwa na wazazi wake
5. kwa Waburunge mwanamke ni kiumbe duni ambaye hana kauli yoyote ile mbele ya wanaume
6. suala la dini kwao ni geni sana kwani dini zimeingia hivi karibuni na hadi sasa robo ya waburunge ni Wapagani bali wachache wamejiunga na Ukristo na wachache sana wapo katika Uislamu
7. suala la elimu kwao ni sumu kwani huona kumpeleka mtoto shule ni sawa na kupoteza muda kwani huwadharau wale wachache ambao wanasomesha na hii imeanza kufutika baada ya serikali kuanzisha shule za kata na kufanya ulazima wa mtoto yeyote yule anayefaulu kwenda shule kwani wazazi hawapendi.
8. lugha yao si ya Kibantu ila ina uhusiano kidogo na lugha za Wairaq na Wagorowa kwani Mburunge anaweza kuelewa Mwiraq anachokiongea kutokana na maneno yao kuwa na mizizi ileile bali viambishi tofauti
9. wana ngoma zao za asili na wanaziheshimu sana kwani kila mtu anachezeshwa kutokana na jinsia yake na kanuni za ukoo lakini kila mtu lazima acheze kwa mwaka; ngoma yao kuu hufanyika mwezi wa saba kuanzia tarehe saba hadi kumi katika kijiji cha Chambalo.
10. wao wanaamini pombe ni kitu muhimu kwani katika shughuli zozote za mkusanyiko lazima pombe iwepo.
11. wanafuga na kuwinda pia
12. wanapenda kukaa milimani sana
13. wana njia zao za asili za kutambua majira ya mwaka na jinsi mwaka utakavyokuwa kama utakuwa na mvua nyingi au kidogo.
14. wana njia za asili za kuhifadhi vyakula.
15. wana vyumba zao za asili ambazo zinajengwa kwa miti na udongo tu.

Mabalanga
Mabalanga ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 6,916 waishio humo.

Ubalehe
Ubalehe (pia: Ubaleghe[1]) ni jumla ya mabadiliko ya mwili na ya roho yanayomfanya mtoto kuwa kijana halafu mtu mzima.

Uti wa mgongo
Uti wa nyonga (ing. sacrum, lat. os sacrum) inashika nyonga. Ni pingili tano ambazo kwa kawaida zimeungana kama mfupa mmoja - (kibichi)

Majanga
Majanga ni matukio yanayompata mtu, mara nyingi kama matokeo ya kufanya jambo ambalo si la kawaida katika jamii.

Mbalungi
Mbalungi ("Citrus × paradisi") ni mti wa jamii ya mchungwa unaozaa mabalungi.

Kicung
Kicung ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wacung. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kicung imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicung iko katika kundi la Kibeboidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Bundesliga
Bundesliga ni jina la michezo ya hali ya juu katika nyanja za michezo mbalimbali katika Ujerumani na Austria. Bundesliga ina maana ya kutaja ligi kuu ya nchi nzima. Mpira wa miguu ni mchezo mashuhuri sana katika nchi hizo mbili. Na ndiyo maana mchezo wa mpira wa miguu unajulikana sana katika nchi hizo kwa jina la Bundesliga.

Mhanganungu
Wahanganungu au ekidna ni wanyama wa familia Tachyglossidae katika oda Monotremata wanaofanana na kalunguyeye. Wanatokea Australia na Nyugini. Wanyama hawa pamoja na kinyamadege ni mamalia pekee wanaobaki ambao bado wanataga mayai. Lakini kinyume na wanyama wengine wanaotaga mayai, wananyonyesha watoto wao.

Wingu
Wingu ni matone madogo ya maji yanayoelea pamoja katika angahewa juu ya ardhi. Mawingu ni mahali ambako mvua na theluji hutoka.

Balbu
Balbu ya kutolea nuru iligunduliwa katika karne ya 19. Awali waya nyembamba ya platini iliwekwa ndani ya gimba la kioo lililoondolewa hewa yote; wakati umeme ulipitishwa kwenye waya hii ilipashwa joto hadi kutoa nuru. Balbu za kwanza hazikudumu muda mrefu kwa hadi Thomas Edison alifauli kuziboresha kwa kutumia nyaya za kaboni au aloi mbalimbali za metali na kujaza balbu kwa gesi kama arigoni au nitrojeni iliyozuia kuharibika haraka kwa nyaya za kung'aa. Tangu wakati wake taa za umeme zilianza kusambaa kote duniani zikabadilisha maisha ya watu kwa kuwapa uwezekano wa kuangaza nyumba na barabara wakati wowote kwa gharama dogo.

Kilun-Bawang
Kilun-Bawang (pia Kilun-Daya) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia na Malaysia inayozungumzwa na Walun-Bawang kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilun-Bawang nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 23,000. Na mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kilun-Bawang nchini Malaysia imehesabiwa kuwa watu 24,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilun-Bawang iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.

Ukristo na dini nyingine
Pia Uislamu unafundisha udugu miongoni mwa Waislamu yaani mzizi wa neno linalotumika sana katika Kurani: "Waly" ("Wala, Wilayat, Mawla, Awla") katika kueleza jinsi Mwislamu apasavyo kuishi karibu na mwenzake. Nalo husisitiza upendo na kulindana kwa heri na pia kuepushana na shari. Hilo linafanana na upendo ambao katika Ukristo ndio adili kuu kuliko yote:
Nijaposema kwa lugha za wanadamu na za malaika, kama sina upendo... mimi si kitu kabisa. (1 Wakorintho 13:1-11).
Lakini katika Ukristo upendo hauna mipaka wala masharti. Unatakiwa kuenea kwa maadui pia na kusamehe kila mara kufuatana na mfano wa Baba wa Mbinguni.

Wabondei
Siku ile ile mwali wa kike anachukuliwa anawekwa ndani akiwa na kungwi wake ambae kungwi huyu ndie anaekuwa akimfundisha mambo kadhaa awapo kwa mume wake, humo ndani kunakuwa na mtungi wa asali pamoja na ndizi kibungaa zilizoiva (Ndizi kibungaa ni zile ndizi ndogo ndogo ambazo wengine huziita bungala) Mwali anapowekwa ndani anakuwa na miko ambapo mwiko mkubwa hatakiwi kula chakula chochote wala kunywa kinywaji cha aina yoyote ile hadi zitimie siku tano, na hizo ndizi na asali amewekewa ili aweze kupimwa imani yake ijulikane kuwa kweli mke yule ni mvumilivu na ana huruma kwa mume wake? Kwa kua endapo mwali Yule atakula chochote kati ya vile alivyowekewa pale ndani basi mwanaume anaetaka kumuoa huko aliko analegea na kuanguka, Familia ya mume wakijua kuwa mwanamke amekula kabda ya siku tano wanakwenda kuwasema familia ya mke kuwa mwana wenu hana imani na mtoto wetu maana amekula na kupelekea mtoto wetu ameanguka, hapa mwanaume anakua na hiyali ya kumuoa Yule binti ama kumuacha. , Kwa upande wa mwanaume siku tano hizo nae pia anakuwa katika sheria ya kutokula, vilevile ilikua akila tu basi mke wake anaanguka.
Siku ya tano inapofika ngoma za kibondei zinakesha, Asubuhi ndugu wa kwa mume wanakuja huku wakiimba Nkondo wakiwa na Fimbo na mapanga wanacheza mduara huku ngoma zikipigwa, Baada ya hapo mume anaingizwa ndani ili kuandaliwa huku nje inapigwa ngoma ya maumbu ambapo wanawake wawili mmoja anajifanya mwanaume na mavazi ya kiume mwengine anajifanya mwanamke, huyu mwanamke anakuwa amebeba kikapu kisha anaigiza kuwa anatoroka anaingia kwenye nyumba Fulani kisha huyu anaecheza kama mwanaume anajifanya akimtafuta mke wake, Kila nyumba anauliza “Jamani hamjamuona mke wangu hapa” wanamjibu “Hatuja muona” Baada ya kutafuta na kuuliza sana ndipo wanapomuambia tumemuona kaingia nyumba ilee..(Kaingia nyumba ida) Anamfuata anamuona anamshika mkono na kutoka nae huku wakipigiwa vigelegele (Igizo hilo kwenye Ngoma hii ya maumbu linawafundisha wanaume kuwa mke akitoroka usimsuse, mtafute umrudishe).

Balbu
Balbu hufanya kazi yake kwa kipindi fulani tu baadaye inakwisha inahitaji kubadilishwa. Wakati wa kutoa nuru inashika joto na kwa balbu zenye uzi joto hii huwa na kiwango cha kumwumiza mtu anayeigusa. Ikibadilishwa ni lazima kuangalifu maana inawezekana kupigwa na umeme kama mtu anagusa soketi yaani upande wa taa inayoshika balbu.

Balabala (mjusi)
Balabala ni spishi za mijusi za nusufamilia Agaminae katika familia Agamidae. Mijusi hawa ni wadogo hadi wakubwa kiasi na wana miguu yenye nguvu na mkia mrefu. Katika spishi nyingi madume wana rangi kali, kama nyekundu, machungwa na buluu, lakini majike wote wana rangi ya majivu, ya mchanga au kahawia. Wanatofautinana na mijusi wengine, isipokuwa vinyonga, kwa sababu meno yao yapo kwa ukingo wa nje wa mdomo wao badala ya ukingo wa ndani.

Walimwengu
Walimwengu ni jina la wimbo uliotoka 2007 kutoka kwa msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania, Nuru the Light. Katika wimbo, Nuru ameangalia sana tabia za kibinadamu ambazo rahisi kutokea. Namna watu wanavyokupenda ukiwa na kitu halafu kukubadilikia ukiwa huna kitu. Hali ambayo inatokea kila siku katika jamii yetu. Hii ni kazi ya SoulHouse Studio, huku video ikiwa kazi ya Adam Juma kupitia Visual Lab.

Mbalungi Mkubwa
Mbalungi mkubwa ("Citrus maxima") ni mti wa jamii ya mchungwa unaozaa mabalungi makubwa.

Kibuyu kidogo cha Warangi
Kibuyu kidogo cha Warangi ni aina ya kibuyu chenye shingo. Kwa Kirangi huitwa "mʉʉmbʉ". Kibuyu hicho kilitumika kuwekea dawa, maziwa, pombe na kadhalika. Kilitumika vilevile kwa mambo ya jadi.

Bafu
Bafu (pia maliwato) ni chumba kilichotengwa cha kuogea ambacho walau huwa na beseni au karai la kuogea. Huenda bafu ikawa ndani ya nyumba kunakokaa watu au hata nje kando ya nyumba ile. Katika nyumba za kisasa, bafu huambatanishwa na choo. Katika jamii ya Kiamerika, neno bafu huashiria mahala pa kukogea na pia kutabawali. Kwa hivyo, mabafu yao huwa na choo ndani.

Kialune
Kialune (pia Kisapalewa) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waalune kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kialune imehesabiwa kuwa watu 17,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kialune iko katika kundi la Kimaluku. Inawezekana kuwa lugha ya Kikawe ni lahaja ya Kialune.

Kinyunga (Australia)
Kinyunga (au Kinoongar) ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wanyunga katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kinyunga 240. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinyunga kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi. Wengine huangalia lugha zifuatazo kama lahaja za Kinyunga: Kibibbulman, Kigoreng, Kipinjarup, Kiwajuk na Kiwardandi.

Kiu (lugha)
Kiu ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Wablang. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiu imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiu iko katika kundi la Kipalaungiki.

Unga
Unga ni nafaka kavu iliyopondwa au kusagwa hadi kuwa kama vumbi. Ladha ya unga hutegemea na nafaka yake. Rangi ya unga ni tofauti kama nafaka imekombolewa kwanza au nafaka yote imesagwa pamoja na sehemu za ganda.

Wangulu
Masimulizi ya kale ya Mbega na Kimweri yanasema kuwa kabila la Wanguu ndilo kabila mama la makabila ya Wazigua, Wabondei, Wasambaa, Waluvu na Wakilindi, ambapo makabila hayo yanaendeleza mila na desturi za asili moja na katika umoja huo hujulikana pia kwa jina moja la Waseuta. Kwa asili Wanguu ni wafugaji na wakulima.

Mtunduru
Kijiji hiki kinakaliwa na [[kabila]] la [[Wanyaturu]] au Warimi ambao wamesambaa karibu Wilaya yote ya Ikungi na Singida kwa ujumla. Shughuli za [[uchumi]] ni [[kilimo]] na [[ufugaji]]. Miongoni mwa [[mazao]] ya [[chakula]] yanayolimwa ni pamoja na [[uwele]], [[mtama]], [[mahindi]], [[ulezi]], [[mbaazi]], [[maharage]] na mazao mengine ambayo hayalimwi kwa wingi. [[Mazao ya biashara]] ni pamoja na [[alizeti]], [[pamba]] na [[ufuta]].

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.