Question: Je, tufe ni nini?

Tufe
Tufe ni umbo la gimba linalofanana na mpira au chungwa. Lakini wala mpira wala chungwa ni tufe kamili.

Ombwe
Ombwe (ing. "vacuum") kwa maana ya sayansi ni hali pasipo na kitu, nafasi pasipo na mata. Neno hutumiwa hasa kwa hali pasipo na gesi au angahewa. Katika lugha nyingi za dunia neno la kilatini "vacuum" hutumiwa.

Upofu
Mada ya wanyama vipofu imekuwa yenye nguvu katika fasihi. Mchezo wa Peter Schaffer ulioshinda tuzo ya Tony, Equus, husimulia hadithi ya kijana ambaye alipofua farasi sita. Riwaya ya kale ya vijana wa makamo iliyoandikwa na Theodore Taylor, The Trouble with Tuck, inahusu msichana wa makamo, Helen, anayemfunza mbwa wake ambaye ni kipofu kufuata na kuamini mbwa anayeona. Hadithi ya Appel iliyoshindatuzo, "Rods and Cones," inaeleza vurugu inayosababishwa na sungura kipofu katika maisha ya wahusika wawili waliokuwa wameoana. Katika visa visivyo vya kubuniwa, kisa cha hivi karibuni kutoka insha za Kay HardieLinda, "Yaliyojitokeza kutokana na Cat Blind," katika Cat Wanawake: Female Waandishi juu Feline yao Friends.

Tufe
Mjao wa tufe (=V) unaelezwa kwa fomula ifuatayo:

Tasifida
Tasifida (au tasfida, kutoka neno la Kiajemi; kwa Kiingereza "euphemism") ni usemi ambao unatunza adabu kwa kutumia maneno ya staha au ya kificho badala ya kutaja wazi matusi au maneno yanayoweza kukera yakitamkwa hadharani.

Upepo
Kuna aina nyingi za upepo. Upepo mkali huitwa dhoruba. Ikizunguka ndani yake ni tufani, na tufani ikianza baharini ni kimbunga.

Ufufuko
Ufufuko (kutoka kitenzi "kufufua") ni hali ya mwili kurudi kuishi baada ya kufa, kwa mfano wa kuamka kutoka usingizini.

Wengu
Wengu (pia "bandama "; kwa Kiingereza "spleen", kutoka Kigiriki: σπλήν) ni kiungo cha mwili chenye nafasi katika mzunguko wa damu. Iko ndani ya fumbatio ya mwili karibu na tumbo.

Watubu
Toba ni neno la msingi katika historia ya Kanisa. Maana yake asili ni kujitoa kabisa kwa Mungu na kuishi kadiri ya Injili, lakini Wakristo wa karne za kati waliona inadai sana huzuni na fidia kwa dhambi za binafsi na za ulimwengu. Mtubu, akiwa peke yake au pamoja na wengine, alitarajiwa kuacha kazi zilizotazamwa ni kinyume cha Injili (k.mf. biashara na uaskari), kujitenga na jamii ili kufungamana zaidi na Mungu kwa maisha ya sala na tafakuri, kuhiji, kufunga, kujinyima, kutoa sadaka na kujitesa kwa wokovu wake na wa wote. Wengi kati yao walikuwa wanawake, hasa wa koo bora, kama mama wa Klara wa Asizi.

Usufii
Usufii (kar. صوفی "sufi") pia tasawuf (kar. تصوف ) au Uislamu wa Kisufii ni tawi la Uislamu linalotafuta maarifa ya moyoni kuhusu ya Mungu na imani.
Wafuasi wa mwelekeo huu wanaweza kuitwa Sufii, Dervish au Fakir.

Ubongo
Kwa kweli akzoni huchukua nafasi kubwa katika ubongo.[48] Mara nyingi makundi makubwa hukusanyika pamoja katika kile ni kinachoitwaye viungo fumwele vya neva. Akzoni nyingi zimefunikwa katika vifuniko vyenye maki nene ya mafuta iitwayo miyelini, ambazo huchangia kuongeza kasi ya msukumo kwa vitendo tarajiwa. Miyelin ni nyeupe, hivyo sehemu za ubongo zilizojazwa kwa fumwele za neva huonekana kama dutu nyeupe, tofauti na dutu ya kijivu vinazoonyesha maeneo yaliyo na idadi kubwa ya miili ya chembe za neuroni. Urefu wa jumla wa akzoni iliyo na miyelini katika ubongo wa mwanadamu mzima wastani ni zaidi ya 100,000 kilometres (62,000mi).[49]

Fueli
Fueli ni dutu inayowaka na kutoa nishati kwa njia inayoweza kutumiwa na binadamu. Mara nyingi fueli ni kitu kinachochomwa.

Uzalendo
Uzalendo (kwa Kiingereza "patriotism") ni hali ya mtu kuipenda, kuithamini na kujitoa kwa ajili ya nchi yake kwa msingi wa kabila, utamaduni, siasa au historia. Inakaribiana sana na utaifa. Uzalendo ukizidi kiasi cha kulitetea taifa huitwa uzalendo kipofu au uzalendo bubu.

Fuwele
Fuwele ni muundo wa gimba mango ambako atomi au molekuli zake zimepangwa kwa mpangilio maalumu unaorudia na kuendelea pande zote.

Bafu
Bafu lilikuwa na umuhimu sana katika dini maana ukienda kukoga, ilikuwa na maana kwamba umeoga mwili na pia roho yako kwa ndani .

Kiharusi
Kiharusi, ambacho pia hujulikana kama ajali ya ubongo na mishipa (CVA), chukizo la ubongo na mishipa chukizo (CVI), au shambulizi la ubongo, ni pale ambapo hali duni ya mtiririko wa damu kwenye ubongo husababisha kufa kwa kiini uhai.

Tumbaku
thumbnail|Majani ya tumbaku yaliyokatwa tayari kwa kanda nyembamba sana, tayari kwa kutengeneza sigara Tumbaku (pia tumbako) ni majani (minoga) makavu ya mtumbaku ambayo yanatumiwa na binadamu kwa kuvuta kama sigara, kutafuniwa mdomoni au tumbaku ya kunusa. Tumbaku huwa ndani yake kemikali ya nikotini ambayo mwili unazoea haraka sana na kuifanya vigumu kwa wavuta tumbaku kuachana na desturi hii.

Pumu
Pumu (kwa Kiingereza "asthma") ni ugonjwa wa kudumu wa uvimbe wa makoromeo ulio na sifa za dalili zinazobadilika na kujirudia, hewa kuzibwa na bronkospasimu.

Mto Lufile
Mto Lufile ni kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi.

Shuke
Shuke (pia: suke, ing. "") ni sehemu ya shina ya mmea wa nafaka penye mbegu, kama vile mtama, mpunga au ngano penye mbegu. Kwahiyo ni sehemu yenye zao la nafaka.

Wamasai
Tohara hizo ni kawaida kufanywa na 'mtekelezaji' ambaye mara nyingi si Mmasai, kwa kawaida hutoka kikundi cha Wandorobo. Visu vya tohara hutengenezwa na wafua-chuma, 'il-kunono', ambao huepukwa na Wamaasai kwa sababu ya kutengeneza silaha za kifo (visu, mapanga fupi ('ol alem'), mikuki, n.k.). Sawa na wanaume vijana, wanawake ambao wamekeketewa huvaa nguo nyeusi, hujipaka rangi na alama kwenye nyuso, na kisha kufunika nyuso zao wanapokamilisha sherehe. [33]

Udenda
Udenda ni mate membamba yasiyokuwa na povu yanayoteleza na yanayomtoka mtu wakati amelala au wakati anapokula kitu chenye ugwadu au kilicho kitamu sana.

Sayari kibete
Tabia za 1) na 2) ni sawa na sayari. Tabia kuu ya kufanana na sayari ni umbo la tufe. Umbo hili linatokana na graviti ya gimba lenyewe kama masi yake au ukubwa wake unatosha kujifinyanga masi hii katika umbo la tufe. Kama masi ni ndogo zaidi graviti ya gimba haitoshi kufikia umbo la tufe.

Gome
Gome (kwa Kiingereza: bark) ni gamba la mti: gamba hilo ni kama nguo ya mti inayolinda uhai wake unaotegemea utomvu unaopanda kutoka mizizini kwenda matawini.

Dunia
Tumeona dunia ina umbo la mviringo au tufe. Tufe hilo si kipande kimoja kikubwa cha mwamba thabiti. Dunia ina muundo ndani yake. Muundo huo unafanana kiasi na kitunguu, yaani dunia yetu imefanyika kwa matabaka mbalimbali yanayofuatana kutoka nje kwenda ndani. Kila moja lina tabia yake.

Uterasi
Uterasi (kutoka Kilatini "uterasi", uteri wingi) ni kiungo kikuu cha uzazi wa kike. Katika binadamu, mwisho wa uzazi, kizazi cha uzazi, hufungua ndani ya uke, wakati mwingine, fundus, unashirikiana na mizigo ya fallopian. Ni ndani ya uterasi kwamba fetus inakua wakati wa ujauzito. Katika kiinitete, uterasi inakua kutoka kwenye vidonge vya paramesonephric ambavyo vinatumia kwenye chombo kimoja kinachojulikana kama uterasi rahisi. Uterasi ina aina tofauti katika wanyama wengine wengi na kwa wengine kuna uteri mbili tofauti kama uterasi duplex.

Kifaranga
Kifaranga (wingi: vifaranga) ni kitoto cha kuku.

Tufe
Kitovu cha tufe ni nukta iliyopo katikati yake yenye umbali sawa na kila nukta kwenye uso wake. Nusukipenyo cha tufe ni umbali kati ya kitovu chake hadi nukta yoyote kwenye uso wake Uso wa tufe ni eneo linalojumlisha nukta zote zenye umbali wa nusukipenyo kutoka kitovu

Kuvu
Kuvu ni jumla ya kungunyanzi zote na jumla hii huitwa miseli. Miseli ya aina hii inaweza kuenea mbali sana ikikua ndani ya ardhi kwa mfano msituni inayopata lishe kutoka kwa majani, matawi na mashina yaliyoanguka chini. Kama kiumbehai miseli haina umbo maalumu lakini kuna mifano ya miseli moja iliyoenea hektari zaidi ya 30 na kushi miaka 1,000 angalau.

Tufe
Sphere (PlanetMath.org website) (computer animation showing how the inside of a sphere can turn outside.)

Embe
Embe ni tunda tamu na lenye vitamini nyingi litokalo katika mti wa mwembe ("Mangifera indica").

Dunia
Umbo la dunia linafanana na tufe au mpira unaozunguka kwenye mhimili wake. "Mhimili wa dunia" ni mstari kati ya ncha zake.

Shinikizo la ndani ya fuvu
Kupumua kusiko kawaida hutokea wakati jeraha kwa sehemu za ubongo ya zinaingiliana na upumuaji. Kupumua kwa msimu, ambapo kupumua kwa haraka ni kwa muda na kisha kukosa kwa muda, husababishwa na jeraha kwa tuve la ubongoau upande mkuu wa ubongo unaounganishe tuve la ubongo.[14] Kupumua kwa kasi kunaweza kutokea wakati shina la ubongo au kifuniko kwenye shina la ubongo limeadhirika.[14]

Fufu (Chakula)
Chakula kingine kuu katika Sub-Sahara ya Afrika sawa na fufu ni Ugali, ambayo kwa kawaida huandaliwa kutoka kwa unga wa mahindi na huliwa katika kusini na mashariki ya Afrika. Jina Ugali ni linatumika nchini Kenya na Tanzania; chakula kingine kinachohusiana na ugali kwa karibu kinajulikana kama nshima nchini Zambia, nsima nchini Malawi, sadza nchini Zimbabwe, pap nchini Afrika Kusini, posho nchini Uganda, luku, fufu, nshima, moteke na bugari katika Jamhuri ya Kidemokrasi ya Kongo.
Nchini Nigeria rangi ya fufu ni nyeupe na imeshikana. Mbinu ya kitamaduni ya kula fufu ni kuosha mikono yako kisha kuchukua mpira wa fufu wenye ukubwa wa mawe ndogo kutumia mkono wa kulia. Kisha mlaji anatengeneza shimo ndogo katika mpira na kuchota kitoweo au supu alionao; hatimaye kula fufu yenyewe. Kwa hivyo Fufu haitumiki tu kama chakula lakini pia kama chombo cha kula!
Neno Foo-foo limetajwa mara nyingi katika kitabu/tamthilia(novel) ya Chinua Achebe, "Things Fall Apart" .

Tanuri la nyuklia
Kiini ni sehemu ya tanuri la nyuklia yenye fueli yote: mwatuko wa nyuklia unatokea hapa. Kiini ni pia mahali pa kutokea kwa joto. Kiini hutengenezwa ndani ya chumba cha pekee ambacho kina kwanza ukuta wa feleji (mara nyingi tufe) unaozungukwa na ukuta mnene wa saruji iliyoimarishwa.
Fueli imo kwa umbo la nondo za urani au plutoni. Nondo za fueli hufanywa kwa pipa la feleji linalojazwa vidonge vya urani. Hapo nyutroni zinatoka katika atomi za urani au plutoni zikigonga atomi nyingine na kuzipasua. Kila upasuaji wa atomi unaachisha nishati nyuklia inayotokea hasa kwa njia ya joto.

Ukame
Ukame (kwa Kiingereza "Drought") ni hali ya hewa ya sehemu au mahali fulani inayofanya pakose maji ya kutosha kwa muda mrefu. Kwa kawaida hii inamaanisha kipindi ambako kuna mvua kidogo, au kupungukiwa kwa usimbishaji mwingine kama theluji.

Tofaa
Tufaa ni tunda la mtufaa ("Malus pumila"), mti wa familia Rosaceae. Ni miongoni ya miti inayokuzwa kwa wingi sana. Mti ni mdogo na wenye kupukutisha majani yake, wenye kufikia urefu wa mita 3 mpaka 12 za kimo, na kushona kwa majani mengi kwelikweli. majani yake yamejipanga kwa namna tofauti tofauti, yakiwa na urefu wa sm 5 – 12 na upana wa sm 3 – 6 kwa upana. Maua mengi huchanua majira ya kuchipua sambamba na kufunguka kwa vichipukizi. Maua ni meupe na alama kidogo za rangi ya waridi ambayo hufifia taratibu. Mfaua hayo huwa na petali tano, na yana upana wa sm 2.5 mpaka 3.5. kwa kipenyo. Matunda hukomaa msimu wa kuchipua, na huwa yamefikia kipenyo cha sm 5 – 9. Katikati mwa tunda huwa na kapeli tano zilizojipanga muundo kama wa nyota tano, huku kila kapeli moja ikiwa na mbegu moja mpaka tatu hivi.
Mti huu asili yake ni Asia ya Kati, ambako miti pori ya kale ya tufaa bado inapatikana mpaka leo. Sasa hivi kuna zaidi ya aina ya miti ya tufaa 7,500 inayofahamika inayopelekea kuwa na kila aina ya tabia ya miti ianyotakiwa kwa eneo husika. Aina hizo zinatofautiana kwa mazao yao na ukubwa wa miti yenyewe, hata kama yakipandwa katika shina moja.

Furu
Furu ni tunda la porini ambalo huwa jeusi linapoiva.

Mwezi
Mwezi wetu huwa na umbo la tufe lakini si tufe kamili. Kipenyo cha wastani ni kilomita 3,476 ambacho ni takribani robo ya kipenyo cha Dunia. Mwezi unazunguka dunia yetu kwenye obiti chenye umbo la duaradufu. Umbali wake na Dunia ni baina ya kilomita 363,300 hadi 405,500 kutoka Dunia.

Kufa
Umuhimu wa Kufa ulipungua kisiasa lakini uliendelea kiutamaduni hadi karne ya 11. Mji ulikuwa kitovu cha teolojia ya Kiislamu na masomo ya Kurani. Abu Hanifa, mwanzilishi wa mkondo wa maelezo ya fiq, alikuwa mtu wa Kufa. Mtindo wa kwanza wa mwandiko wa Kiarabu huitwa "Mwandiko wa Kufa" hadi leo.

Fuvu
Fuvu (pia "fuu") ni neno linalotumiwa hasa kuhusu mifupa ya kichwa cha binadamu na wanyama wengi ambayo ni maalumu kwa ajili ya kulinda ubongo.

Wakfu
Wakfu (kwa Kiarabu وقف) inamaanisha hali ya kutengwa na matumizi mengine, hasa kwa ajili ya matumizi ya kidini au manufaa kwa umma tu.

Kofia
Kofia ni vazi la kichwani lenye umbo la kikapu na ukubwa unaomfaa mhusika.

Sherehe
Sherehe (kutoka neno la Kiarabu) ni sikukuu muhimu inayoendana na shangwe.

Historia ya tarakilishi
Calculi kilikuwa kifaa kitumikacho kuhifadhi hesabu. Vitu kama Pia, Tufe Mfinyanzi, na kadhalika vinafungwa kwenye kopo kuwakilisha hesabu pengine ya wanyama wafugwao au nafaka.

Lubega
Lubega ni mvao wa nguo kama vile shuka, ambapo upande mmoja hupitishwa chini ya kwapa la mkono mmoja, kupitia mbele ya kifua, na upande mwingine juu ya bega la mkono mwingine, kupitia mgongoni.

Tufe
A = 4 π r 2 {\displaystyle \!A=4\pi r^{2}}

Ufizi wa meno
Ufizi wa meno "(kwa Kilatini gingiva; kwa Kiingereza gum)" ni tishu laini inayofunika mataya ndani ya kinywa.

Globu ya nyota
Globu ya nyota (ing. "celestial globe") ni tufe inayoonyesha michoro ya nyota na kundinyota usoni wake. Kwa hiyo ni kama ramani ya nyota iliyochorwa juu ya tufe au globu.

Tohara
Tohara (kutoka Kiarabu: طهارة "tahara" - safi, tahiri) ni upasuaji mdogo wa kukata na kuondoa govi, yaani ngozi inayofunika ncha ya uume.

Upepo
Upepo ni mwendo wa hewa. Husababishwa na joto la jua. Hewa ikipashwa joto na jua hupanuka huwa nyepesi na kupanda juu. Hivyo inaacha nafasi ambako hewa baridi zaidi inaingia kuchukua nafasi yake.

Wembe
Wembe (wingi: nyembe) ni kifaa kidogo, kwa kawaida cha chuma, chenye bapa kali.

Tofaa
Mwanzo wa kuchipua kwa jenasi ya Malus ni huko Uturuki Mashariki. Mtufaa pengine ndio ukawa mti wa kwanza kuanza kulimwa na binadamu, na matunda yake yamekuwa yakiboreshwa kwa uchaguzi maalumu kwa miaka maelfu. Mfalme, "Alexander the Great", huonwa ndiye mgunduzi wa miti mifupi ya tufaa huko Asia Ndogo mnamo 300 KK, ambayo baadae ilipelekwa Macedonia. Tufaa za kipupwe, ambazo huchumwa mwishoni mwa msimu wa kuchipua na kuhifadhiwa katika baridi kali, kimekuwa chakula mihimu kwa Asia na Ulaya kwa miaka mingi , hali kadhalika na kwa Marekani na hata huko Argentina. tufaa zilipelekwa Amerika ya kaskazini na wakoloni miaka ya 1600, na mti wa tufaa wa kwanaza huko Amerika ya Akskazini wasemekana kuwa huko Boston, mwaka 1625.mwaka 1900, miradi ya kilimo cha umwagiliaji ilianza kuruhusu kilimo cha matunda kilichogharimu mabilioni, huku tufaa zikiwa ndiyo spishi zinazoongoza.

Mapenzi
Yuanfen (缘份) ni muungano wa kudura. Mwanzo wa uhusiano wa maana (uwe wa kimahaba au kirafiki) huwa unafikiriwa kuwa mara nyingi unategemea yuanfen. Mtazamo sawa na huu katika Kiingereza ni "hatima" au "kudura".

Homa ya Bonde la Ufa
Homa ya Bonde la Ufa (RVF) ni ugonjwa wa virusi ambao unaweza kusababisha dalili ndogo hadi kuu. Dalili ndogo zinaweza kujumuisha: homa, maumivu ya misuli, na maumivu ya kichwa ambayo mara nyingi hudumu hata kwa wiki moja. Dalili kali zinaweza kujumuisha: kupoteza uwezo wa kuona kuanzia wiki tatu baada ya kuambukizwa, maambukizi ya ubongo husababisha maumivu makali ya kichwa na kuchanganyikiwa, na kuvuja damu pamoja na matatizo ya ini yanayoweza kutokea siku chache baada ya kuambukizwa. Watu wanaovuja damu wana uwezekano wa kufa wa hata 50%.[1]

Wushu - (Kung Fu)
Wushu (/ˌwuːˈʃuː/), au Kungfu ya Kichina, ni mchezo wa upiganaji ulioanzishwa nchini China. Jina ""Wushu"" linatokana na maneno ya Kichina (武 "Wu" = kijeshi, kwa Kiingereza military or martial, na 術 "Shu" = Sanaa, kwa Kiingereza arts).

Nusu
Nusu (kutoka neno la Kiarabu نصف "nisf") ni kipande cha kitu kizima au sehemu ya pili ya jumla fulani.

Kufuli
Kando ya aina hii ya kufuli, ambayo ni madini au chuma, kuna pia kufuli za aina nyingine ambazo hutumia njia tofauti kuhifadhi vilivyo ndani. Njia hizi ni kama neno la siri au mwambatanisho wa batoni za kubofya.

Povu
Povu (ing. foam) ni viputo au matone ya hewa au gesi yoyote vilivyofunga katika kiowevu au dutu manga.

Fefe
Fefe ("Hyparrhenia rufa") ni aina ya manyasi inayoishi miaka mingi. Inatokea Afrika katika maeneo mbalimbali. Jina hili litumika pia kwa spishi nyingine za jenasi "Hyparrhenia". Manyasi haya hutumika sana kwa kuezekea mapaa na pia kutengenezea mikeka na vikapu.

Thule
Kwa hiyo jina la Thule lilitumiwa katika Ulaya kwa kutaja mwisho wa Dunia iliyoweza kufikiwa na watu kabla ya kuingia katika maeneo ya barafu tupu.

Tofaa
Tufaa lazima zipate uchavushaji kila mwaka ili kuzalisha matunda. Kila msimu wa maua, wakulima wa tufaa lazima waandae wachavushaji kwaajili ya kubeba poleni. Nyuki wa asali hutumika kwa kazi hii, hasa wale wa aina ya Orchard mason bee, na hutumika kwma msaada wa uchavushaji kwenye mashmba ya biashara. Pia wakati mwingine nyuki aina ya "Bumble bee queens" huwepo mashambani kwa kazi hiyo hiyo.

Tufe
Eneo la uso wa tufe (=A) hukadiriwa kufuatana na fomula ifuatayo:

Mofimu
Mofimu huru ni silabi moja au zaidi yenye maana kamili ya neno na inaweza kujisimamia bila msaada wa viambishi au silabi nyingine. Aghalabu mofimu huru huwa nomino, vivumishi au vielezi visivyochukua viambishi vya ngeli.
Kwa mfano:Mofimu tegemezi huhitaji viambishi au mofimu nyingine tegemezi ili kuleta maana iliyokusudiwa. Mofimu hizi hujumuisha hasa mzizi wa neno (au shina la kitenzi), vivumishi, nomino au vielezi ambavyo vinahitaji viambishi viwakilishi vya ngeli ili kutoa maana iliyokusudiwa.

Tofaa
Tofaa (pia: tufaha; kutoka kar. تفاح "tofah") ni tunda la mtofaa. Ni kati ya matunda yanayovunwa sana duniani. Maua nyeupe hutoa tunda lenye umbo mviringo na kipenyo cha sentimita 5 - 9.

Ufumaji
Sanaa ya ufumaji ni ufundi unaotumika kutengeneza vitu mbalimbali kwa kutumia vifaa maalumu au mikono. Mfano wa vitu hivyo ni mikeka, vitambaa, viti vya kukalia n.k.

Kimatu
Vimatu, matumatu au maige ni wana au tunutu wa panzi. Wanafanana na panzi wapevu lakini ni wadogo zaidi na mabawa yao hayajakomaa.

Bafu
Kuna beseni au karai la kuogea, mifereji ya maji. Mabafu ya leo huwa na mfereji ulio juu, hivi kwamba mtu anaweza kuoga kwa maji yanayunyuka kutoka juu.

Tambazi
Tambazi (ing. "oedema, edema") ni maradhi inayosababisha uvimbe kwenye mwili. Inaonekana hasa mkononi, mguuni na tumboni lakini inaweza kutokea pia ndani ya mwili.

Karafuu
Karafuu (kutoka Kiarabu قَرَنْفُل "qaranful") ni matumba (macho ya maua) makavu ya mikarafuu ambayo ni miti ya familia ya Myrtaceae.

Kifafa
Ili kusema ni kifafa, daktari anapaswa kwanza kutambua hakuna sababu zinazoeleweka za dalili kama hizo, kwa mfano kuzimia. Mara nyingi kifafa kinaweza kuthibitishwa na electroencephalogram (EEG).

Wabondei
Kama marehemu alikua ameoa ama kuolewa Linaandaliwa tambiko la kimila ambalo linaitwa kucha au mkucha ambapo mtu anachuku jembe na kikapu kisha panakokwa moto, mtu Yule anakwenda kujificha akishajificha anagonga lile jembe kidogo kisha anasema “Mkucha mkucha” mwengine anaitikia “Eehee” Yule mtu anasema tena “Fulani kafa” (Kwa kulitaja jina la aliekufa) Yule muitikiaji anauliza “Kafa?” kisha “kaolewa/kaoa wakati gani?” Yule mtu anautaja ule wakati “Wakati Fulani” Muitikiaji anauliza tena “Mahali kalipa?” atajibiwa kuwa amelipa ama hajalipa kisha watauliza madeni yake ya ndoa tu na atauliza pia alioa wake wangapi atajibiwa katika mfumo huo huo, ana watoto wangapi.. atajibiwa baada ya ukucha kumalizika sasa inafuata Ngoma ya Tindia na kisha Ngoma ya ukaa

Misale
Misale, katika Kanisa Katoliki la Magharibi, ni kitabu cha liturujia kinachokusanya yale yanayohitajika kuadhimishia Misa (matini ya sala na nyimbo, pamoja na taratibu za vitendo mbalimbali n.k.).

Bufee
Bufee (kutoka neno la Kifaransa "buffet" kupitia Kiingereza) ni sehemu ambayo watu hujipakulia vyakula mbalimbali katika vyombo tofauti vya chakula na hiyo huwepo kwenye harusi, mikutano na kadhalika. Kikawaida unaweza kurudia kuchukua chakula kadiri utakavyo. Siku hizi kumekuwa na utaratibu wa befee katika baadhi ya migahawa kwa malipo ya kiwango cha juu kabisa unaruhusiwa kurudia hata mara 20 ilimradi tu uweze kukimaliza.

Mafuta
Mafuta ni jina la kiowevu kizito chochote kisichochanganyikana na maji lakini ni mumunyifu katika vimumunyisho vya kikaboni[1].

Shavu
Shavu (pia: funda) ni eneo la uso chini ya macho na kati ya pua na masikio.

Mtofaa
Mtofaa au mtufaha ni mti mdogo wa familia Rosaceae. Matunda yake huitwa matofaa au matufaha. Mti huu unapandwa kila mahali katika kanda za wastani au juu ya milima. Haukui vizuri katika kanda za tropiki, kwa sababu takriban aina zote za mtofaa zinahitaji halijoto za chini ili kurahisisha kuchanua na kutoa matunda.

Sarafu
Sarafu (kar. صرافة "badilisha") ni kipande cha metali iliyotolewa na serikali ya nchi kama namna ya pesa. Mara nyingi sarafu ina umbo la duara kama kisahani. Kuna pia sarafu za pembe tatu, pembe nne au pembe zaidi.

Wakfu
Kwa maana ya kisheria wakfu (kwa Kiingereza "foundation" au "charitable trust") ni taasisi au shirika lililopokea mali au pesa kwa matumizi ya manufaa kwa umma.

Mume
Mume ni binadamu wa jinsia ya kiume ambaye ameoana na mwanamke.

Kipiri
Vipiri au vifutu ni spishi za nyoka wenye sumu katika familia Viperidae. Spishi nyingine huitwa bafe au moma pia.

Usafiri
Usafiri ni uhamisho wa watu au vitu na bidhaa kutoka mahali pamoja kwenda mahali pengine.

Upele
Upele (kwa Kiingereza: , jina ambalo linatokana na neno la Kigiriki kwa makaa ya mawe. Jina hilo larejezea upele mweusi unaoibuka kwenye ngozi ya wale wanaogusa wanyama wenye maradhi hayo) ni aina ya ugonjwa unaojulikana kwa kupata vibimbi kwa ngozi.

Ugonjwa sugu wa njia za pumzi zilizofungana
Ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu ni aina ya ugonjwa wa kufungana kwa mapafu ambapo upitaji duni sugu wa hewa usioweza kubadilishwa (upungufu wa kupita kwa hewa) na kutoweza kabisa kupumua nje huwepo.[3] Kupita duni kwa hewa ni matokeo ya kuharibika kwa tishu ya pafu (iitwayo emfisema) na ugonjwa wa njia ndogo za hewa uitwao bronkiolitisi ya kufungana. Vinavyochangia visababishi hivi viwili hutofautiana kati ya watu.[1] Pia wengine wana kiwango fulani cha mwitiko wa kupita kiasi wa njia za hewa kwa miwasho sawa na inayopatikana katika ugonjwa wa pumu.[2] File:Emfisema ya chini mag.jpg Ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu hutokea kama mwitiko mkubwa sugu wa kiinflamesheni kwa vitu vyenye miwasho vilivyovutwa ndani kwa hewa.[1] Maambukizi sugu ya bakteria pia yanaweza kuongeza inflamesheni hii.[43] Seli za kuvimba zinazohusika ni granulositi za nutrofili na makrofeji, aina mbili za seli nyeupe za damu. Wanaovuta pia wana kuhusika kwaTc1 limfositi na watu wengine walio na ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu wana kuhusika kwa esinofili sawa na inayopatikana katika ugonjwa wa pumu. Kiwango Fulani cha mwitiko huu wa seli husababishwa na viendelezi vya kuvimba kama visababishi vya kemotaksisi. Michakato mingine inayohusiana na uharibifu wa mapafu ni msongo wa kioksaidiunaotolewa na radikali huru kwenye moshi wa tumbaku na kuachiliwa na seli za kuvimba, na kuharibika kwa tishu unganishi za mapafu kwa protisi ambazo hukinzwa kwa kiasi na vikinza protisi. Kuharibiwa kwa tishu unganishi za mapafu ndio unaopelekea emfisema, ambayo kisha huchangia upitaji duni wa hewa, na hatimaye, ufyonzaji na uachiliaji duni wa gesi za kupumua.[1] Upotezaji wa kijumla wa misuli unaotokea katika ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu unaweza kutokana kwa kiasi na viendelezi vya inflamesheni vinavyotolewa na mapafu hadi kwenye damu.[1]

Mpira
Mpira ni kifaa chenye umbo la tufe, duaradufu au umbo la kufanana nalo. Unatumiwa kwa kuutupa au kuupiga kwa mguu au fimbo fulani.

Jua
Umbo la Jua linakaribia kuwa tufe kamili. Maada yake ni utegili yaani gesi ya joto sana inayoshikamanishwa na nguvu ya kisumaku.

Upofu
Upofu ni hali ya kukosa kuona kutokana sababu za kifisiolojia au zinazohusiana na neva.

Kuma
Kuma (pia: uke) ni kiungo cha kike kilicho na matumizi kadha wa kadha, mojawapo ikiwa ufunguzi wa kupitishia mkojo, kiungo cha uzazi na halikadhalika kiungo cha ngono.

Kifwe
Kifwe ni lugha ya Kibantu nchini Namibia inayozungumzwa na Wafwe. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kifwe nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 10,200. Pia kuna wasemaji nchini Zambia na BotswanaKufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kifwe iko katika kundi la K40.

Tufe
Katika elimu ya hisabati, hasa jiometri tufe ni jumla la nukta zote zilizopo na umbali uleule (=rediasi, nusukipenyo) kutoka nukta nukta moja (kitovu cha tufe).

Tiketi
Tiketi (pia: tikiti, kutoka Kiingereza "ticket") ni kipande cha karatasi au kadi inayoidhinisha mtu kuingia, kushiriki, kutumia au kusafiri. Tiketi huuzwa moja kwa moja au kidijitali siku ya matumizi au siku kadhaa kabla ya siku ya matumizi kufika.

Kufuli
Kufuli ni kifaa cha madini kinachotumika kufungia vitu mbalimbali kama vile mlango, sanduku au hata sefu ya kuhifadhia pesa au vitu vya maana.

Kaburi
Tendo lenyewe linaitwa mazishi au maziko na mara nyingi linaendana na aina ya ibada.

Tufe
Tufe ni mzunguko wa duara katika wanda (dimension) la tatu.

Ubalehe
Ubalehe (pia: Ubaleghe[1]) ni jumla ya mabadiliko ya mwili na ya roho yanayomfanya mtoto kuwa kijana halafu mtu mzima.

Kifua
Kifua (pia: Kidari, Kigiriki: θώραξ, Kirumi: thorax) ni sehemu ya mwili inayounganisha shingo na fumbatio.

Tufani
Tufani ikitokea kwenye nchi kavu huitwa chamchela.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Mji mkuu wa Mali unaitwaje?

Mali
Kikundi kikubwa ndio Wabamana (30%) katika eneo la mji mkuu Bamako, halafu wako Wamandinka, Wafula, Wadogon, Wasonghai na wengineo.

Kijowulu
Kijowulu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali na Burkina Faso inayozungumzwa na Wajowulu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kijowulu nchini Mali imehesabiwa kuwa watu 10,000. Pia kuna wasemaji 1000 nchini Burkina. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijowulu iko katika kundi la Kimande.

Niger (mto)
Mto Niger una chanzo chake katika milima ya Futa Djalon nchini Guinea, umbali wa kilomita 240 kutoka bahari Atlantiki. Lakini haufiki baharini moja kwa moja, bali unaelekea kaskazini mashariki kwa Sahara kupitia Bamako na kuunda delta ya barani inayoitwa "Massina" ambako mji mkubwa ni Mopti. Unaendelea hadi Timbuktu unapopita kwenye Sahara ya kusini na kubadilisha mweleko kwenda kusini mashariki. Karibu na mji wa Gao unapita kwa matuta ya mchanga ya Koyma na kuingia tena katika kanda la Sahel. Halafu unapita nchi ya Niger na mji mkuu wake, Niamey. Kutoka hapa njia yake ni mpaka wa Benin hadi "hifadhi ya W" mpakani mwa Niger, Burkina Faso na Benin. Kutoka hapa mto Niger unaendelea hadi Nigeria. Karibu na Lokoja unapokea tawimto wa Benue na kuingia katika kanda la msitu wa mvua wa Nigeria. Karibu na mji wa Onitsha mto unaanza kujigawa na kuwa delta ya Niger. Mikono yake mikubwa inaitwa Forcados, Nun na Escravos.

Mardin
Mardin (Kisyriaki:ܡܶܪܕܺܝܢ; inamaana ya "maboma") ni mji uliopo mjini kusini-mashariki mwa nchi ya Uturuki. Huu ni mji mkuu wa Jimbo la Mardin, unajulikana sana kwa ujenzi wake wa staili ya Kiarabu, na maeneo yake ya milima ya mawe inayoitazama Syria kwa upande wa kaskazini. Mji wa Mardin una wakazi mchanganyiko, Waturuki, Wasyria, Waarabu na Wakurdi ambao wote wanawakilisha idadi kubwa ya watu. Pia kuna idadi kiasi ya Waarmenia katika mji huu. Takriban watu 705,098 wanaoishi mjini hapa.

Modibo Keïta
Baada ya kurudishwa mji mkuu wa Bamako mnamo Februari 1977 katika kile kilichodaiwa kuwa ni hatua ya serikali kuelekea upatanisho wa kitaifa katika maandalizi ya kufunguliwa kwake. Modibo Keita alikufa akiwa bado ni mfungwa, Mei 16, 1977. Sifa zake zilirejeshwa mwaka 1992 baada ya kupinduliwa kwa Moussa Traoré na uchaguzi wa rais wa baadaye uliompitisha Alpha Oumar Konaré. Sanamu ya kumbukumbu ya Modibo Keita iliwekwa Bamako Juni 6, 1999.

Malabo
Tangu uhuru wa Guinea ya Ikweta mwaka 1968 Santa Isabel ikawa mji mkuu. Wakati wa udikteta wa rais Francisco Macías Nguema jina lilibadilishwa kuwa Malabo. Idadi ya wakazi ilipungua sana kutokana na utawala wa kidikteta, wengi walikimbia kama wanachi kwa ujumla. Tangu mwisho wa Macias Nguema idadi imeongezeka tena lakini bado dalili ya uharibifu zinaonekana.

Kaunti ya Kilifi
Mji mkuu uko Kilifi lakini mji mkubwa zaidi ni Malindi.

Kigali
Kigali ni mji mkuu wa Rwanda na pia mji mkubwa kuliko mingine yote nchini.

Marne
Marne ni département au department la Champagne-Ardenne ya Ufaransa. Mji mkuu wake ni Châlons-en-Champagne.

Historia ya Mali
Dola la kwanza lilikuwa Dola la Ghana. Kuanzia karne ya 8 BK hadi mwaka 1076 lilitawala biashara ya dhahabu, pembe za ndovu na chumvi. Mji mkuu ulikuwa Kumbi Sale wenye wakazi 30,000 katika Mauretania ya leo.

Kairo
Kairo (Kar القاهرة al-Qāhira – „mwenye ushindi“) ni mji mkuu wa Misri na mji mkubwa wa nchi zote za kiarabu, pia moja kati ya majiji makubwa duniani.

Nigeria
Abia Abuja Federal Capital Territory Adamawa Akwa Ibom Anambra Bauchi Bayelsa Benue Borno Cross River Delta Ebonyi Edo Ekiti Enugu Gombe Imo Jigawa Kaduna Kano Katsina Kebbi Kogi Kwara Lagos Nassarawa Niger Ogun Ondo Osun Oyo Plateau Rivers Sokoto Taraba Yobe Zamfara

Mali
Wakazi walio wengi huishi kusini, karibu na mito ya Senegal na Niger.

Mali
Mabadiliko yaliyotokea kote Afrika tangu mwisho wa Ukomunisti kuanzia miaka ya 1990 yalisababisha kupinduliwa kwa Traoré katika Machi 1991 na kamati ya kijeshi iliyoongozwa na Amadou Toumani Touré.

Somalia
Mji mkuu na mji mkubwa zaidi ni Mogadishu (wakazi 2,120,000).

Historia ya Mali
Mwisho wake ulianza wakati jeshi la Wamurabitun kutoka Moroko lilivuka jangwa na kuvamia Kumbi Sale.

Dakar
Dakar ni mji mkuu wa Senegal ikiwa na wakazi 2,352,000. Iko kwenye rasi la Verde ambalo ni pembe la magharibi ya Afrika. Bandari yake ina nafasi nzuri kwa biashara na Ulaya na Amerika.

Bendera ya Senegal
Asili ni bendera ya Shirikisho ya Mali ya 1959. Wakati ule Senegal na Sudan ya Kifaransa zilikuwa pamoja katika Shirikisho ya Mali hadi 1960. Bendera ya shirikisho ilikuwa ileile isipokuwa ilionyesha umbo nyeusi ya mwanadamu katikati. Senegal iliandelea na bendera lakini umbo la mtu lilibadilishwa kwa nyota.

Kibangi-Me
Kibangi-Me ni lugha nchini Mali inayozungumzwa na Wadogon. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibangi-Me imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibangi-Me hakifanani na lugha nyingine kwa hiyo haiwezekani kusema iko katika kundi au familia gani ya lugha.

Timor ya Mashariki
Mji mkuu ni Dili wenye wakazi 150,000.

Omdurman
Mji ulianzishwa na Muhammad Ahmad ibn Abd Allah Al-Mahdi mwaka 1885. Baada ya jeshi lake kuteka Khartoum katika vita dhidi ya Misri na gavana yake Gordon Mahdi Muhammad hakutaka kukaa kwenye "mji wa makafiri" akajenga mji mpya wa Omdurman "mji wa waumini" ng'ambo ya mto Nile uliokuwa mji mkuu wa dola la Mahdi 1885 - 1898. Wakati ule Omdurman ilikuwa tayari na wakazi 150,000.

Tamale, Ghana
Tamale ina maendeleo na kubadilishwa haraka sana katika miaka michache iliyopita na mara nyingi hutajwa ya kama mji unaokua kwa kasi zaidi katika Afrika Magharibi. Sasa inavyotumika kama lango la Sahel kwa kuzingatia nafasi yake ya kimkakati kama kituo kati ya Ghana na majirani zake kama vile Burkina Faso, Niger, Mali, Benin, Cote D'voire na Togo. Iko na Uwanja wa Ndege wa Kimataifa ambao unaweza kufanya Tamale uwe kitovu cha kanda za anga. Mamlaka ya mji pia inatengeneza bahari kuendeleza biashara ndogo katika maeneo ya karibu. Pia ni lango la maeneo yote muhimu ya utalii kaskazini mwa Ghana.

Jumuiya ya Afrika Mashariki
Mombasa Kwale Kilifi Tana River Lamu Taita–Taveta Garissa Wajir Mandera Marsabit Isiolo Meru Tharaka-Nithi Embu Kitui Machakos Makueni Nyandarua Nyeri Kirinyaga Murang'a Kiambu Turkana West Pokot Samburu Trans-Nzoia Uasin Gishu Elgeyo-Marakwet Nandi Baringo Laikipia Nakuru Narok Kajiado Kericho Bomet Kakamega Vihiga Bungoma Busia Siaya Kisumu Homa Bay Migori Kisii Nyamira Nairobi

Historia ya Mali
Mtoto wa Alhaj Omar aliyeitwa Ahmadu alijaribu kuendeleza jihadi yake. Lakini wakati ule Wafaransa walianza kuenea katika Afrika ya Magharibi wakamshinda.

Historia ya Mali
Historia ya Mali inahusu eneo la Afrika Magharibi ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Mali.

Historia ya Mali
Kilele cha nguvu yake ilikuwa wakati wa mfalme Askia Mohammad I katika karne ya 16 walipotawala eneo kubwa kutoka Kano (Nigeria) hadi pwani ya Atlantiki. Wakati wake mji wa Timbuktu ilitembelewa na msafiri Leo Africanus aliyeleta baadaye habari za nchi hadi Ulaya.

Timbuktu
Timbuktu imejulikana zaidi kutokana na historia yake. Katika enzi ya kati mji ulikuwa kituo muhimu cha biashara ya misafara kupitia Sahara na pia kuvuka kanda la Sahel kusini ya jangwa hadi Sudan na Misri. Wakati ule mji uliunganishwa na mto Niger kwa mfereji ulioruhusu mashua ya biashara kufika sokoni moja kwa moja kutoka njia ya maji. Wakati ule mji ulikuwa na wakazi 100,000.

Bamako
Bamako ilianzishwa kama mji katika karne ya 17 BK na machifu wa kabila la Niare Seribadian Niaré na Soumba Coulibaly. Jina la asili lilikuwa "Bammako" (Kibambara: ""bwawa la mamba""). Bamako ilikuwa soko muhimu pamoja na mji wa elimu ya Kiislamu katika Dola la Mali. Wakati wa karne ya 19 sifa zake zilikuwa zimepungua. Mwaka 1883 Wafaransa walikuta kijiji kikubwa cha watu 600 chenye kuta za ulinzi.

Beida
Al Bayda au Beida (Kar البيضاء ") ni mji mkubwa wa tatu nchini Libya na mji mkubwa wa pili katika sehemu ya mashariki. Na wakazi wa 2010 (250.000 watu).
Walikuwa katika serikali ya zamani wa kifalme katika mji mkuu wa nchi hiyo.

Mali
Kuna malighafi kama vile dhahabu, urani, fosfati, kaolini, chumvi na chokaa.

Mali
Mfalme wa Mali aliyejulikana zaidi ndiye Mansa Kankan Musa I (1312–1337). Miaka 1324-1325 alihiji kwenda Makka. Alisafiri na dhahabu nyingi sana. Huku Misri alitoa zawadi kiasi cha kuharibu thamani ya dhahabu kwa miaka 12 iliyofuata.

Dola la Mali
Wakati ule mji wa Timbuktu ulikuwa kitovu cha biashara na elimu iliyojulikana kote katika umma wa Kiislamu hata Ulaya.

Ugaidi katika Afrika Chini ya Sahara: Boko Haram na al-Shabaab
Aden Hashi Farah Ayro alipata msaada, mtaji, na mawazo mengi kutoka vikundi vya kimataifa kama al Qaeda na kwa hivyo, al-Shabaab imepata mafanikio haraka sana. al-Shabaab kimechukua udhibiti wa mahali pengi kama mji mkuu wa Mogadishu. Kwa muda mrefu, Somalia haijawa na usalama au serikali nguvu na kwa hivyo, imekuwa rahisi sana kwa al-Shabaab kuenea. Katika mwaka wa elfu mbili na kumi na moja (2011), Moktar ali Zubeyr alikuwa kiongozi wa kikundi hicho na yeye ametumia vurugu kuwapiga watu ambao hawakukubaliana na yeye.

Historia ya Mali
Baada ya uvamizi wa Waarabu na uenezaji wa Uislamu biashara ilianza upya. Ndio Waberberi Waislamu walioingiza dini mpya hata kusini ya Sahara.

Saint-Malo
Saint-Malo ni mji wa Ufaransa.

Sahara
Nouakchott, mji mkuu wa Mauritania; Tamanrasset, Ouargla, Béchar, Hassi Messaoud, Ghardaïa na El Oued nchini Algeria; Timbuktu, Mali; Agadez, Niger; Ghat, Libya; Faya-Largeau, Chadi.

Orodha ya lugha za Mali
Orodha hii inaorodhesha lugha za Mali:

Mogadishu
Mogadishu (maandishi wa Kisomali Muqdisho, wa Kiitalia Mogadiscio) ni mji mkuu wa Somalia. Iko ufukoni wa Bahari Hindi ikiwa na wakazi kati ya milioni 1.5 na 3. Idadi kamili haijulikani kutokana na hali ya vita ya wenyewe kwa wenyewe ya miaka iliyopita.

Banjul
Mwaka 1965 Bathurst ilikuwa mji mkuu wa nchi huru ya Gambia. Mwaka 1973 jina lilibadilishwa kuwa Banjul.
Tarehe 22 Julai 1994 palikuwa na mapinduzi wa kijeshi yaliyoanzisha utawala wa Rais Yahaya Jammeh. Geti la mji "Arch 22" lilijengwa kama kumbukumbu ya mapinduzi haya.

Kidogon, Tomo Kan
Kitomo-Kan ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wadogon. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kitomo-Kan nchini Mali imehesabiwa kuwa watu 133,000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Burkina Faso. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitomo-Kan iko katika kundi la Kidogon.

Historia ya Mali
Mali ina historia ndefu ambayo ni historia ya pamoja ya nchi za kanda la Sahel na kanda la Sudan.

Kifulfulde-Maasina
Kifulfulde-Maasina ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wafulfulde. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kifulfulde-Maasina nchini Mali imehesabiwa kuwa watu milioni moja. Pia kuna wasemaji 7300 nchini Ghana na wasemaji 1200 nchini Cote d'Ivoire. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifulfulde-Maasina iko katika kundi la Kiatlantiki.

Ghana
Kuna misimu miwili mikuu nchini Ghana, masika na kiangazi. Kaskazini mwa Ghana huwa na msimu wa masika kutoka Machi hadi Novemba huku sehemu ya kusini, ukiwemo mji mkuu wa Accra, ikiwa na masika kutoka Aprili hadi Novemba katikati.

Antananarivo
Antananarivo ilianza pengine mwaka wa 1625. Kwa muda mrefu machifu wa kijiji cha Hova pekee, waliweza kujipa Uhuru kutoka sehemu nyingine za Madagaska, na kwa hivyo Antananarivo kuwa mji wa maana, na baadaye kuwa mji asili kwa kuongezeka wa wakazi 80,000. Mwaka wa 1793 mji huu ulifanywa uwe mji mkuu wa Wafalme wa Merina. Kushindwa kwa Mfalme Radama (wa kwanza) iliifanya Antananarivo iwe mji mkuu wa Madagaska yote. Mwaka wa 1869 majengo yote kwa mji asili, yalikuwa ya mbao ama nyazi, na hata hivyo mji wenyewe ulikuwa na Jumba za kifalme kubwa, kubwa zaidi ikiwa 120 ft. kwenda juu. Hili jumba lilataji sehemu ya bonde la kati; na jumba hili kubwa zaidi, dari na minara yake imepaa juu, na kwahivyo kuonekana kutoka sehemu zote.

Amarna
Eneo la Amarna (pia hujulikana zaidi kama el-Amarna au mara nyingine hukosewa na kuitwa Tel el-Amarna; see below) () lipo katika kingo za Mto Nile katika Misri ya sasa eneo katika mkoa wa Minya. Ipo kiasi cha kilometa 5858&nbsp, kusini mwa mji wa al-Minya na kilometa 312&nbsp, au kiasi cha maili 194 kusini mwa mji mkuu wa Misri Cairo na
402 km kiasi cha maili 250 kaskazini mwa Luxor. Eneo la Amarna linajumuisha vijiji kadhaa vya kisasa kama vile,
el-Till kwa upande wa kaskazini na el-Hagg Qandil
kwa upande wa kusini.

Djibril Diallo
Dakta Djibril Diallo ni mzaliwa wa Senegal. Amewahi kuwa mkurugenzi wa mawasiliano wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Maendeleo, mshauri maalum wa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa kuhusiani na mkutano wa kimataifa wa haki za binadamu. Tena alikuwa waziri nchini Mali. Hivi sasa anajihusisha na ofisi ya Umoja ya Mataifa inayojihusisha na miradi ya kuleta amani kwa kutumia michezo. Diallo pia ni msemaji wa Rais wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa.

Paramaribo
Baada ya mwisho wa utumwa mwaka 1863 wengi waliowahi kuwa watumwa walihamia mjini na kusababisha kukua kwa Maracaibo. Tangu 1975 imekuwa mji mkuu wa Surinam

Historia ya Mali
Uvamizi wa Wavandali katika Afrika ya Kaskazini ulivuruga mawasiliano hayo.

Historia ya Mali
Mali ilianza kama ufalme mdogo wa Wamalinke kando ya Ghana. Wakati wa karne ya 13 ilianza kupanuka chini ya mfalme Sundiata Keita. Sundiata mwenyewe alipokea Uislamu mnamo 1240 BK na wafalme baada yake waliendela kuwa Waislamu.

Windhoek
Windhoek ni mji mkuu wa Namibia, na uko mahali pa 22.56 S 17.09 E. Idadi ya wakazi wake ni takriban 230,000. Mji huu ni kituo muhimu kwa biashara ya ngozi za kondoo. Zamani ulikuwa makao makuu ya mtemi wa kabila la Nama aliyewashinda kabila la Waherero wakati wa karne ya 19. Mwaka wa 1885, nchi ilivamiwa na wakoloni kutoka Ujerumani, na mji wa Windhoek ukawa makao makuu ya serikali ya ukoloni mwaka wa 1892. Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia nchi ilivamiwa na majeshi ya Makaburu kutoka Afrika ya Kusini ambao wametawala nchi ya Namibia hadi mwaka wa 1990. Namibia ilipopata uhuru, mji wa Windhoek ukawa mji mkuu wa Jamhuri ya Namibia.

Lubumbashi
Lubumbashi (zamani ulijulikana kwa Kifaransa kama Élisabethville na kwa Kiholanzi kama Elizabethstad) ni mji wa pili kwa ukubwa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (zamani ilijulikana kama Zaire) ukifuata mji mkuu wa taifa wa Kinshasa na ni kitovu cha biashara cha sehemu ya kusini ya nchi.

Historia ya Mali
Asili ya Wasonghai ilikuwa Nigeria ya Kaskazini ya leo. Walipanua utawala wao kuelekea magharibi wakapokea Uislamu wakati wa uvamizi wa Almurabitun.

Yamoussoukro (mji)
Mwaka 1983 ilitangazwa rasmi kuwa mji mkuu lakini ofisi nyingi za serikali na wizara bado zimebaki Abidjan.

Samaria
Samaria (kwa Kiebrania שומרון, Shomron; kwa Kiarabu السامرة, as-Sāmirah), ni jina la eneo la milimamilima katikati la nchi inayoitwa Israeli au Palestina. Jina "Samaria" linatokana na lile la mji mkuu wa Ufalme wa Israeli.

Hoteli Cairo Marriott
Hoteli ya Cairo Marriott ni hoteli kubwa iliyoko kando ya Mto Nile katikati mwa Cairo, Misri. Wakati mmoja jengo hili lilikuwa ikulu iliyojengwa kufuatia amri kutoka kwa mtawala wa Misri katika 1869, hoteli hiiilibadilishwa hadi hoteli ya kisasa Marriott International. Hoteli hii ina vyumba 1,089, na kuifanya moja ya hoteli kubwa katika Mashariki ya Kati.

Niger
Mji mkuu ni Niamey, kusini mwa nchi.

Misri
Mji mkuu wa Kairo uko mwanzoni mwa eneo la delta.

Tamale, Ghana
Tamale ni mji mkuu wa Mkoa wa Kaskazini wa Ghana, ulio na wakazi 305.000 (2005). Ina wakazi wengi waDagomba ambao wanazungumza Dagbani na ni wafuasi wa Uislamu. Iko katika sehemu ya kaskazini ya nchi, ambapo nchi ni savanna, nyasi na miti isiyoathiriwa na ukame. Mji huu ni kama mseto ya vijiji, na watu wengi wanaishi katika nyumba za jadi za matofali na matope. Wakati wengi nyumba huwa na paa ya mabati, idadi nzuri huwa na paa ya nyasi. Wengi wa hawa wana waya za umeme na televisheni.
Chuo Kikuu cha Masomo ya Maendeleo ina kampasi Tamale.
Tamale ina umeme ambayo husafirishwa kutoka Bwawa la Akosombo katika sehemu kuu ya Ghana. Huduma ya umeme imekuwa ya kuaminika na inaweza kutegemewa. Katika kipindi cha ukame, Tamale huwa katika giza kwa sababu ya mgawo wa umeme (na maji kupitia bwawa).

Mali
Katika eneo la Mali ya leo pamoja na nchi jirani ni hasa madola matatu makubwa yaliyotawala upande wa kusini wa njia za biashara iliyovuka Sahara.

Mali
thumbnail|Eneo la Dola la Mali Mali ilianza kama ufalme mdogo wa Wamalinke kando ya Ghana. Wakati wa karne ya 13 ilianza kupanuka chini ya mfalme Sundiata Keita. Sundiata mwenyewe alipokea Uislamu mnamo 1240 BK na wafalme baada yake waliendela kuwa Waislamu.

Bamako
Wakati wa ukoloni Bamako ikawa makao makuu ya koloni la Senegal ya Juu-Niger mwaka 1899 halafu mji mkuu wa Sudan ya Kifaransa mwaka 1920. Ikulu ya Koulouba ilijengwa 1907 kama makao makuu ya gavana ikawa ikulu ya rais baada ya uhuru.

Salif Keïta
Keita alizaliwa katika mji wa Djoliba. Akatupwa na familia yake na jamii kwa sababu ya uzeruzeru wake, iliyochukuliwa kama ishara ya bahati mbaya katika utamaduni wa Mandinka. Alitoka Djoliba kuelekea Bamako mwaka 1967, ambapo yeye alijiunga na bendi iliyodhaminiwa na serikali iitwayo Super Rail Band de Bamako. Mwaka 1973 Keita alijiunga na kundi, "Les Ambassadeurs". Keita na "Les Ambassadeurs" walikimbia kutoka nchini kwa sababu za rabsh za kisiasa nchini Mali wakati wa miaka ya 1970 hadi Abidjan, Cote d'Ivoire na hatimaye walibadilisha jina la kundi lao kuwa les "Les Ambassadeurs internationales." Sifa ya "Les Ambassadeurs internationales" ilivuma hadi wakajulikana kimataifa katika miaka ya 1970 na mwaka 1977 Keita alipokea "Tuzo la Taifa" kutoka rais wa Guinea, Sékou Toure.

Mali
(in French) (in French) from UCB Libraries GovPubs at Curlie from the BBC News

Enugu
Kwa jina ya utani eneo hili linajulikana kama "the Coal City" katika miaka ya 1900, Enugu ilikuwa kituo kuu chamadini ya makaa ya mawe kilichozinduliwa na Albert Ernest Kitson katika Udi Kampuni ya makaa ya Nigeria imekuwa mjini Enugu tangu ianzishwe mwaka wa 1950. Vita ya Biafran vilileta uharibifu ambao ulilazimishwa kupunguka kwa kutengeneza kwa makaa ya mawe kutoka hasara au uharibifu wa vifaa. [1] ingawa makaa ya mawe si tena chanzo kikuu cha mapato, ni kiasi kidogo sana kinachosafirishwa kusini kwa reli hadi Bahari la Harcourt kwa ajili ya kuuza nje.
Uchumi wa mji huu mpana katika miaka ya sasa na unaendeshwa na uuzaji, biashara, na viwanda vidogo vidogo.
Wengi wa watu wa Enugu huuza bidhaa njiani au katika moja la masoko za Enugu. Baadhi ya masoko maarufu zaidi katika Enugu ni soko la Ogbete , Soko la Artisan , na Nsoko lipya. Masoko haya huuza vyakula vya kawaida, mazao, mavazi, na vilevile mapambo.

Maputo
Maputo ni mji mkuu wa Msumbiji. Hadi 1976 ilijulikana kwa jina la Kireno la Lourenço-Marquès. Serikali mpya ya Msumbiji huru chini ya rais Samora Machel iliipa jina jipya la Maputo.

Kairo
Kuna mipango ya kujenga jiji jipya upande wa mashariki ya Kairo litakalokuwa mji mkuu mpya wa Misri.[7]

Mali
Mali ina historia ndefu ambayo ni historia ya pamoja ya nchi za kanda la Sahel na kanda la Sudan.

Historia ya Kenya
Kwa karne nyingi, upwa wa Kenya umekuwa mwenyeji wa wafanyabiashara na wasafiri. Kati ya miji iliyopo kwenye upwa wa Kenya ni mji wa Malindi. Umebakia kuwa makazi muhimu ya Waswahili tangu karne ya 14 na wakati mmoja ulishindana na Mombasa kwa ukuu pande hizi za Afrika Mashariki. Kwa kawaida, Malindi umekuwa mji na bandari ya kirafiki kwa serikali zingine.

Mali
Mwaka 1960 Mali pamoja na Senegal zilipata uhuru kama "Shirikisho la Mali". Baada ya Senegal kuacha umoja huo, Jamhuri ya Mali chini ya rais wa kwanza Modibo Keïta ikawa nchi ya kujitegemea.

Bendera ya Mali
Bendera hii imetumiwa tangu uhuru wa kitaifa mwaka 1961.

Kidogon-Jamsay
Kijamsay ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wadogon. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kijamsay nchini Mali imehesabiwa kuwa watu 130,000. Pia kuna wasemaji nchini Burkina Faso ambao idadi yao haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijamsay iko katika kundi la Kidogon.

Historia ya Mali
Katika karne ya 14 BK uwezo na utawala wa Mali ulipungua na Songhai ilichukua nafasi yake.

Malé
Malé ni mji mkuu wa jamhuri ya Maldivi. Ina wakazi 81,647 (2004).

Wamuawiya
Muawiya aliendelea kukaa Dameski iliyokuwa sasa mji mkuu wa ukhalifa. Kipaumbele wa Madina kilikwisha. Muawiya mwenyewe aliweza kuimarisha utawala wake juu ya maeneo yote yaliyotawaliwa na Waislamu. Aliteua watu aliowasadiki kama magavana wa Misri na Iraq. Alitumia muundo wa utawala wa Bizanti na Uajemi uliokuwepo katika sehemu mbalimbali zilizotwaliwa na Waislamu kutoka milki hizi akawapa pia Wakristo vyeo katika idara mbalimbali za utawala wake; wanaojulikana hasa ni familia ya mwalimu Mkristo Yohane wa Dameski.
Muawiya alifaulu kukubaliwa kwa mwanawe Yazid kuwa mfuasi wake katika ukhalifa ingawa kwa kumtangaza alivunja mapatano yake na Hasan ibn Ali.

Modibo Keïta
Mnamo Oktoba 1946, Africa Democratic Rally (RDA) iliundwa katika mkutano uliofanyika Bamako uliokuwa na wajumbe kutoka Afrikaya Kifaransa. Wakati umoja uliongozwa na Félix Houphouët-Boigny, Keita alishika nafasi ya Katibu Mkuu wa RDA katika Sudan ya Kifaransa, na mkuu wa washirika wake wa US-RDA. Mwaka wa 1948, alichaguliwa mkuu wa baraza wa Sudan ya Kifaransa. Mnamo 1956, alichaguliwa Meya wa Bamako na akawa mbunge wa Bunge la Ufaransa. Mara mbili aliwahi kuwa katibu wa serikali katika serikali za Maurice Bourgès-Maunoury na Félix Gaillard. Modibo Keïta alichaguliwa rais bunge la katiba la Mali Julai 20, 1960, ambalo lilijumuisha Sudani ya Kifaransa na Senegal. Senegal baadaye iliondoka katika shirikisho.

Mali
Mali ikawa koloni la Ufaransa kuanzia mwaka 1895. Ilikuwa sehemu ya Afrika ya Magharibi ya Kifaransa, na kuanzia 1920 ya Sudan ya Kifaransa.

Mali
Kutokana na ukoloni, Kifaransa kimekuwa lugha rasmi. Kibambara kinaeleweka na takriban 60% za wakazi. Kwa ujumla kuna lugha 56 nchini Mali.

Kenya
Kwa karne nyingi, upwa wa Kenya umekuwa mwenyeji wa wafanyabiashara na wasafiri. Kati ya miji iliyopo kwenye upwa wa Kenya ni mji wa Malindi. Umebakia kuwa makazi muhimu ya Waswahili tangu karne ya 14 na wakati mmoja ulishindana na Mombasa kwa ukuu pande hizi za Afrika Mashariki. Kwa kawaida, Malindi umekuwa mji na bandari ya kirafiki kwa serikali zingine. Mwaka wa 1414, Sultani Mwarabu wa Malindi alianzisha uhusiano wa kidiplomasia na utawala wa Uchina wa Ming, wakati wa safari za mchunguzi Zheng He.[13] Katika mwaka wa 1498, utawala wa Malindi ulimkaribisha msafiri na mvumbuzi maarufu kutoka Ureno, Vasco da Gama.

Dakar
Mji ulianzishwa na Wafaransa mwaka 1857 walipoondoka kisiwa cha Goree kuhamia bara. Ukapata bandari ya biashara na pia bandari ya kijeshi halafu ukawa mwanzo wa reli katika Senegal. Mwaka 1902 Dakar ilikuwa mji mkuu wa Afrika ya Magharibi ya Kifaransa badala ya Saint-Louis. Kati 1959 hadi 1960 ilikuwa mji mkuu wa Shirikisho la Mali, baadaye mji mkuu wa Senegal.

Mali
Sehemu ya juu ni mlima wa Hombori Tondo (mita 1155 juu ya UB) ulioko katikati ya nchi.

Mali
Keita alipinduliwa mwaka 1968 na wanajeshi akishtakiwa kuwa ameharibu uchumi na kujitajirisha. Kiongozi mpya Moussa Traoré alitawala kama dikteta wa kijeshi, baadaye kwa msaada wa katiba ya chama kimoja.

Banjul
Banjul ni mji mkuu wa Gambia. Mji wenyewe una wakazi 34,828 pekee lakini pamoja na mitaa ya nje ni zaidi ya nusu milioni.

Bendera ya Mali
Nchi ilipata uhuru ngazi ya kwanza yaani madaraka ya kujitawala mwaka 1959. Wakati ule ilikuwa imeungana na Senegal kama "Shirikisho la Mali". Bendera ile ya kwanza ilionyesha umbo la mwanadamu. Mali ilipobaki peke yake ilifuta picha kwa sababu ya kanuni za imani ya Kiislamu zinazokataza picha ya watu.

Misri
Watawala wapya hawakutumia Aleksandria kuwa mji mkuu bali walianzisha mji mpya wa Fustat karibu na Babylon ya Misri[2], pale ambako mto Nile unajigawa na kuanzisha delta yake.

Tanzania
The United Republic of Tanzania (Kiing.) Jamhuri ya Muungano wa Tanzania (Kiswahili) Bendera ya TanzaniaNembo ya Tanzania Kaulimbiu: Uhuru na UmojaWimbo wa TaifaMungu ibariki AfrikaLugha rasmiKiswahili (kwa dhati)Mji MkuuDodomaMakao ya SerikaliDodomaSerikaliJamhuriRaisJohn Pombe Joseph MagufuliMakamu wa RaisSamia SuluhuWaziri MkuuMajaliwa K. MajaliwaEneokm² 947.303Wakazi51,820,000 [2] (28th) (2014)Wakazi kwa km²47.5UhuruTanganyika kutoka Uingereza 9 Desemba 1961; mapinduzi Zanzibar 12 Januari 1964; muungano Tanganyika na Zanzibar 26 Aprili 1964PesaShilingi ya TanzaniaWakatiUTC+3Dini za wakaziDini asilia za Kiafrika (34.3%), Ukristo (33.5%), Uislamu (31.4%), wengineo (0.8%){{Sensa ya 27 Agosti 1967[1]}}

Historia ya Mali
Mnamo mwaka 1250 walikuwa chini ya Mali lakini katika karne ya 14 walijipatia uhuru tena, wakaanza kushika maeneo ya Mali yenyewe.

Bamako
Kuna uwanja wa ndege cha kimataifa na reli ya kwenda Koulikoro katika mashariki ya Mali na Dakar (Senegal).

Paramaribo
Paramaribo (jina fupi: Par'bo) ni mji mkuu wa Surinam. Ina wakazi 250,000. Iko kando la mto Surinam takriban 20 km kutoka mwambao wa Bahari ya Karibi. Anwani ya kijiografia ni 5°52' N, 55°10' W.

Malabo
Malabo ni mji mkuu wa Guinea ya Ikweta mwenye wakazi 90,000 - 100,000. Iko mwambaoni wa Atlantiki kwenye pwani la kaskazini ya kisiwa cha Bioko (zamani: Fernando Po).

Mali
Uislamu ni dini kubwa nchini (90 % za wakazi). Wakristo wanafikia 5% (Wakatoliki 3.3% na Waprotestanti 1.7%). Wengine wanafuata dini asilia za Kiafrika (5%).

Mali
Katika karne ya 14 BK uwezo na utawala wa Mali ulipungua na Songhai ilichukua nafasi yake.

Historia ya Mali
Mali ikawa koloni la Ufaransa kuanzia mwaka 1895. Ilikuwa sehemu ya Afrika ya Magharibi ya Kifaransa, na kuanzia 1920 ya Sudan ya Kifaransa.
Mwaka 1960 Mali pamoja na Senegal zilipata uhuru kama "Shirikisho la Mali". Baada ya Senegal kuacha umoja huo, Jamhuri ya Mali chini ya rais wa kwanza Modibo Keïta ikawa nchi ya kujitegemea.

Mali (Kipindi cha Runinga)
Mali ni kipindi cha runinga kinachopeperushwa na stesheni ya NTV (Kenya). Wito wake kwa Kiingereza ni "United by Blood : Divided by Greed" (Kuunganishwa kwa damu; kutenganishwa kwa tamaa). MALI kwa hivi sasa hupeperushwa nchini Kenya lakini itaanza kuonyeshwa nchini Uganda hivi karibuni. Kipindi cha kwanza kilipeperushwa 2011. Ki kipindi cha aina yake, huoneshwa mara tatu kwa wiki

Historia ya Mali
Katiba mpya ya mwaka 1992 iliunda kipindi cha kura huru alimoshinda Amadou.

Bamako
Bamako ni mji mkuu wa Mali pamoja na kuwa mji mkubwa nchini ikiwa na wakazi milioni moja na nusu. Iko mwambaoni wa mto Niger katika kusini ya nchi.

Malawi
Balaka, Blantyre, Chikwawa, Chiradzulu, Chitipa, Dedza, Dowa, Karonga, Kasungu, Likoma, Lilongwe, Machinga, Mangochi, Mchinji, Mulanje, Mwanza, Mzimba, Nkhata Bay, Nkhotakota, Nsanje, Ntcheu, Ntchisi, Phalombe, Rumphi, Salima, Thyolo, Zomba.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.