Question: Je, kaisari ni nani?

Kaizari
Kaizari ni cheo cha mfalme mkuu. Neno la Kiswahili limetokana na lugha ya Kijerumani "Kaiser", lakini asili yake ni Kilatini "Caesar".

Khan
Khan ((可汗 - Kichina: "kèhán"; kwa maandishi ya Kiarabu: خان) ni cheo cha mtawala chenye asili kati ya wafugaji Wamongolia na Waturki wa Asia ya Kati. Mwanzoni kilikuwa cheo cha kijeshi kilichomaanisha Mkuu, amirijeshi au Bwana mkubwa. Baadaye ilimaanisha hasa mtawala. Kiasili cheo kilikuwa "khagan" lililofupishwa kuwa "khan" pekee.

Kaizari
Asili ya cheo ni Julius Caesar aliyekuwa kiongozi wa Dola la Roma hadi kuuawa kwake na wapinzani mwaka 44 KK.

Mkuu wa Serikali
Katika serikali za kirais na falme zisizo za kikatiba, mkuu wa serikali pia huwa mkuu wa dola.

Ufalme wa Byzanti
Wabizanti wenyewe walijiona ni bado Dola la Roma likiendelea tu. Watawala walitumia cheo cha "Kaisari" kama awali.

Vitabu vya Wafalme
Kwa kuwa Roho ni wa Bwana tu, akijalia unabii ni kama karama ipitayo: hivyo mtu yuleyule anaweza akasema mara ukweli mara uongo. Vilevile karama hiyo haithibitishi usahihi wa imani na uadilifu wa mhusika. Hatimaye baadhi yao wakaanza kuitwa “manabii wa uongo”, kwa sababu ya kutabiri uongo kwa niaba ya Mungu (kwa makusudi mazima au kwa kujidanganya) na zaidi kwa sababu ya kupotosha imani na maadili ya taifa lake.

Orodha ya viongozi
Makundi mbalimbali huorodhesha kwa jina, kazi au mada: k.m. mawaziri, chansela, mkuu wa serikali, mkuu wa nchi, luteni gavana, meya, makamanda wa kijeshi, waziri, utaratibu wa utawala, rais, waziri mkuu, katibu wa nchi.

Siku ya wapendanao
Inasemekana kwamba Kaisari wakati huo alikuwa Claudius II: yeye aliona kuwa askari mkakamavu na bora zaidi ni yule asiyeoa wala kuwa na familia (kapera). Hivyo alipiga marufuku ndoa kwa askari.

Julius Caesar
Gaius Julius Caesar (tamka gayus yulius kaesar[1] - 100 - 44 KK) alikuwa kiongozi wa kisiasa na wa kijeshi wa Roma ya Kale.

Kaisari Wilhelm I
Tangu utoto alilelewa kama mwanajeshi akapewa cheo cha kijeshi kwa umri wa miaka 9. Mwaka 1814 alipokuwa na miaka 17 aliamrisha kikosi cha wanajeshi katika vita dhidi ya Napoleoni. Mwaka 1829 alimwoa Augusta binti wa mtemi wa Sachsen-Weimar-Eisenach wakapata watoto wawili na mwanawe Friedrich alimfuata baadaye kama mfalme na kaisari.

Kaizari Titus
Titus Flavius Vespasianus (30 Desemba, 39 – 13 Septemba, 81) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 24 Juni, 79 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Vespasian. Kabla hajawa Kaizari, alikuwa jemadari hodari; k.m. alivamia mji wa Yerusalemu mwaka wa 70 na kubomoa hekalu.

Mfalme
Kwa maeneo fulani kuna vipindi katika historia ambako si rahisi kutofautisha kati ya wafalme na watawala wadogo wengine kama watemi, machifu n.k..
Mara nyingi watawala wa Waswahili ambao hawakuwa na mamalaka nje ya eneo dogo la mji wao walijiita Sultani na Wareno waliwaita "reyes" (wafalme).
Hali hii ililingana na mifano mingine kama kati ya Wagiriki wa Kale ambako vilevile watawala wadogo juu ya miji walitumia cheo cha "mfalme".

Papa Leo III
Leo III kwa upande wake alijaribu kuimarisha uhusiano wake na Karolo kwa kumvika taji la Kaisari. Hivyo Karolo alikuwa mtu wa kwanza wa kutumia cheo hicho katika mji wa Roma tangu 476, mwaka Kaisari wa mwisho Romulus Augustus alipofukuzwa, na cheo cha Kaisari wa Roma kilipatikana huko Konstantinopoli tu kwa mtawala wa Bizanti.

Mfalme
Wafalme wa nchi kama Moroko na Yordani wana athira kubwa zaidi.
Hakuna utaratibu sanifu mtawala gani anastahili kuitwa "mfalme". Kwa kawaida anasimamia eneo au nchi ya kujitegemea lakini wengine huweka pia mashariti kuhusu ukubwa wa eneo lake.

Dikteta
Dikteta alikuwa mtendaji mkuu wa serikali na amiri mkuu wa jeshi. Alishika pia madaraka ya kihakimu. Aliweza kuwaondoa maafisa wote wengine madarakani, aliweza kutoa hukumu ya mauti na kuagiza kifo cha mtu yeyote. Baada ya kumaliza kipindi chake hakuweza kuwajibika au kushtakiwa kwa maazimio na matendo yake. Kwa kawaida madiketa wa Roma walishirikiana na senati lakini hawakupaswa kufanya hivyo.

Mfalme
Mfalme ni mtawala wa kiume juu ya nchi katika utaratibu wa ufalme. Kwa kawaida amerithi cheo chake kutoka mzazi wake aliyekuwa mfalme pia. Lakini kuna pia wafalme waliochaguliwa au kuteuliwa kwa namna nyingine hasa kama mfalme aliyetangulia alikufa bila mrithi.

Mapinduzi ya Ufaransa
Tangu hapo Napoleon alitawala kwa cheo cha "konsuli wa kwanza". Baada ya mabadiliko mengine ya katiba alichukua cheo cha Kaisari wa Ufaransa mwaka 1804.

Meja
Meja (kwa Kiingereza: "Major") ni cheo cha afisa wa jeshi kilicho chini ya Luteni Kanali na juu ya Kapteni au Nahodha katika jeshi la wanamaji.

Ukristo barani Afrika
Kaisari naye, yaani Mfalme Mkuu wa Roma, alipewa heshima ya kimungu. Raia walitakiwa kushiriki ibada za kumtolea sadaka mbele ya sanamu zake. Kwa watu wengi waliozoea kuabudu miungu mingi haikuwa vigumu sana kumwingiza Kaisari kama mungu wa nyongeza katika mawazo yao. Lakini kwa Wakristo haikuwezekana kushiriki ibada hizo. Kwa hiyo walionekana kama maadui wa serikali. Walikamatwa na polisi na kupelekwa mahakamani.

Kaisari Wilhelm I
Kwa vita dhidi ya Ufaransa ya 1870-71 waliunganisha madola madogo ya Ujerumani na kuunda Dola la Ujerumani. Hadi mwisho Wilhelm alipinga kuanzishwa kwa cheo cha Kaisari ya Ujerumani alipendelea kuwa mfalme wa Prussia pekee. Lakini hata katika swali hili Bismarck alishinda na tarehe 18 Januari 1871 Wilhelm alitangazwa kuwa Kaisari wa Ujerumani na mkuu wa Dola la Ujerumani jipya.

Mfumokleri
Mfumokleri (au "uklerikali" au "klerikalisimo") ni mazoea au utamaduni wa kuwaachia wakleri kuanzisha na kufanya karibu kila kitu katika Kanisa na hata katika siasa bila kushirikisha vya kutosha waumini wenzao, yaani watawa na hasa walei.

Vita ya miaka 30
Mkuu alikuwa Kaisari aliyetoka katika nasaba ya Habsburg akiwa mtawala wa Austria hasa na madaraka yake juu ya Dola Takatifu kwa jumla yalikuwa madogo. Maeneo mengine yalijitegemea kwa kiasi kikubwa chini ya watawala wao wa kikabaila.

Primasia
Primasia (kwa Kiingereza "Primacy", kutokana na Kilatini "Primus", yaani "wa kwanza") ni msamiati wa teolojia ya Ukristo ambao unajaribu kueleza kwa nini baadhi ya maaskofu wana mamlaka juu ya wenzao, hasa Papa wa Roma kuwa na mamlaka juu ya maaskofu wote wa Kanisa Katoliki.

Baraza la Mawaziri
Katika baadhi ya nchi (kwa mfano Tanzania na Kenya) mwanasheria mkuu pia ni mwanachama wa baraza la mawaziri, wakati katika baadhi ya nchi, ofisi ya mwanasheria mkuu huchukuliwa kuwa sehemu ya tawi la mahakama na kwa hiyo haruhusiwi kuwa katika baraza la mawaziri. Badala yake, kuna waziri wa sheria, tofauti na mwanasheria mkuu wa serikali. Aidha, katika Uswidi, Ufini na Estonia, baraza la mawaziri huwa na Kansela wa Sheria, mtumishi wa umma anayetenda kama mshauri wa kisheria wa baraza la mawaziri.

Dola la Roma
Kuanzia karne ya 1 KK Watawala wa Dola wakaitwa makaisari: Kaisari wa kwanza alikuwa Augusto.

Austria-Hungaria
Hapo Kaisari Franz Joseph I wa Austria aliona haja ya kupata msaada wa Wahungaria waliodai usawa na Wajerumani wa Austria. Kaisari alikubali kupokea taji kama mfalme wa Hungaria akiendelea kutawala kama "Kaisari na Mfalme". Hungaria ilipata bunge lake la pekee.

Serikali
Serikali (kutoka Kiajemi سرکاری, "serkari", mamlaka) ni watu na taasisi ndani ya jamii hasa dola vyenye mamlaka ya kutawala na kufanya maazimio kwa wote katika eneo fulani.

Wasani
Wasani (au Wakhoisan) ni kundi la makabila ya Afrika Mashariki na Kusini mwa Afrika ambayo ndio wakazi asili wa maeneo hayo, na ambayo yanachanga sura na lugha kwa kiasi kikubwa, tofauti na Wabantu ambao siku hizi ndio wakazi wake walio wengi.

Kaizari
Vilevile mfalme wa Urusi alikuwa na cheo kilekile kilichoitwa "Tsar" kwa Kirusi, ilhali neno hili limeundwa pia kutoka "Caesar".

Historia ya Kanisa
Mateso ya Wakristo yaliendelea mpaka mwaka 311. Lakini idadi yao iliendelea kuongezeka kote katika Dola la Roma. Mwaka 312 B.K. mtu kwa jina Konstantino alitafuta Ukaisari (cheo cha mtawala mkuu) akishindana na mgombea mwingine. Inasemekana siku moja aliota ndoto, akaona alama ya msalaba akasikia sauti iliyosema: "Kwa alama hii utashinda". Hapo aliwaruhusu wanajeshi wake waliokuwa Wakristo kusali akamshinda mgombea mwingine katika vita. Mwaka 313 B.K. Kaisari Konstantino akatangaza sheria iliyoruhusu Wakristo kuabudu kwa uhuru. Ukristo ukawa dini inayokubaliwa katika Dola la Roma.

Sultani
Katika historia sehemu ya watawala wa Kiislamu walipendelea cheo cha mfalme (kar.: malik) au Emir / Amir ("mwenye amri").

Kaizari Quintillus
Marcus Aurelius Claudius Quintillus alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa siku kadhaa tu katika mwaka wa 270 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Claudius II.

Konstantino Mkuu
Baba yake Constantius alikuwa mmojawapo wa makaisari wanne walioshirikiana pamoja katika utawala wa dola. Baada ya kifo cha baba jeshi lake likamtangaza Konstantino kuwa Kaisari pia, lakini bila mawasiliano na wengine. Hata hivyo alikubaliwa kama Kaisari mdogo akihusika na majimbo ya Gallia na Britania.

Matengenezo ya Meiji
Kisiasa serikali kuu ilikuwa mikononi mwa shogun, kabaila mkubwa aliyetawala kwa jina la tenno au kaisari ya Japani. Tangu karne ya 17 cheo cha tenno kilikuwa jina tu, matenno walifungwa ndani ya ikulu yao na maamuzi yote yalichukuliwa na shogun. Cheo hiki kilirithiwa katika nasaba ya Togukawa tangu mwaka 1603.

Kodi
Kodi (ushuru) ni malipo ya lazima ya pesa au aina nyingine ya malipo yanayotozwa na taasisi ya serikali kutoka kwa mlipakodi (mtu binafsi au chombo kingine cha kisheria) ili kufadhili matumizi mbalimbali ya umma.

Silika kadiri ya Wagiriki
Kasoro: hasa ni elekeo kubwa mno kwa huzuni. Anaweza akatarajia daima mabaya, akaona magumu tu, akazidisha ukubwa wa matatizo. Kwa hiyo anakwepa watu, hajitokezi, ana aibu, hajiamini, ana wasiwasi juu ya maadili yake, anashindwa kuamua, anakata tamaa. Anasitasita kwa kuogopa atashindwa, hivyo anapoteza fursa nyingi. Anateseka na bila ya kukusudia anasababisha wengine pia wateseke. Anaweza akapatwa na donda baya nafsini mwake, anapoonja peke yake uchungu wote, kwa kukosa ari ya kuutokeza. Hali hiyo ikizidi na kumfanya adaidai mambo ya pekee au kutokeza uchovu wa neva, hafai kuishi kijumuia. Mwenye silika hiyo anapenda kujieleza vizuri katika uongozi wa kiroho, lakini hawezi kwa sababu ya kujikusanya mno kwa ndani. Kiongozi amuelewe hivyo na kutumia busara na adabu sana. Amsaidie kumtegemea Mungu, kukabili maisha kwa amani na kutarajia mema. Pia aamini zaidi kuwa anafaa kwa makuu. Kwa kutumia elekeo lake kwa fikara aelewe hana sababu ya kuguswa mno, kuogopa na kujitenga. Pengine apumzike na kula vizuri. Hasa aachane na wasiwasi na woga kwa kuweka maazimio imara na kulenga makuu kwa moyo na tumaini. Kati ya Watakatifu Wakristo walikuwa na silika hiyo Mtume Yohane, Bernardo wa Klervoo, Alois Gonzaga, Teresa wa Mtoto Yesu na wengineo.
Mwenye tabia hiyo anasisimka kwa urahisi na nguvu mbele ya chochote, lakini itikio hilo ni la muda mfupi. Kumbukumbu ya mambo yaliyopita haisababishi msisimko mpya. Silika hiyo ni kinyume cha ile ya huzuni: haina wepesi wa kuhemka, bali inaelekea utendaji.
Sifa njema: ni msemaji, mfurahivu, mwenye heshima kwa wote, msikivu na mtiifu kwa wakubwa, mnyofu na wazi (pengine kupita kiasi). Anaelekea kusifu mno kuliko kulaumu. Anashangaa kuona watu wakichukia utani wake usiofaa, kwa kuwa anaudhani mzuri kabisa. Hajui ukaidi. Anaguswa na kutiwa huruma na matatizo ya watu, halafu anajitolea kweli. Wema wake unapendeza, ari yake inaambukiza na kuvutia wengi. Kwa kuwa anafurika mapendo, ni mwepesi kufanya urafiki na kuufuata kwa bidii. Akichukizwa anaitikia pengine kwa ukali na matusi, lakini anasahau yote mara, hatunzi kinyongo. Anajua kushughulika kwa kuwa anakabili maisha kwa utulivu, akitarajia daima mazuri, asirudi nyuma mbele ya matatizo. Ana kumbukumbu na ubunifu mkubwa, hivyo anafaulu katika sanaa na mahubiri, lakini hawi mwenye hekima zaidi, kwa kuwa akili yake ni nyepesi, inadaka kwa urahisi, ila haina kina.

Uajemi
Mamlaka kuu iko mikononi mwa Kiongozi Mkuu wa Mapinduzi anayesimamia siasa ya nchi kwa jumla; yeye ni amiri jeshi mkuu na msimamizi mkuu wa huduma ya usalama; pia anaratibu siasa ya nje. Anateua wakuu wa jeshi, redio na televisheni, viongozi wa salat wa msikiti mkuu katika kila mji, jaji mkuu na mwendesha mashataka mkuu halafu nusu ya wajumbe wa Halmashauri ya Walinzi wa Katiba wanaokubali au kukataa sharia zote zilizopitishwa bungeni wakiwa na mamlaka kusimamisha wagombea kwa uchaguzi wa kitaifa. Anaweza kumwachisha rais. Kiongozi mkuu huchaguliwa na Mkutano wa Wataalamu wa Uongozi kwa muda wa maisha yake. Ayatollah Khamenei ni Kiongozi Mkuu wa pili tangu mapinduzi ya Kiislamu.

Basil wa Caesarea
Ni mmojawapo kati ya Mababu wa Kanisa muhimu zaidi. Ndiyo sababu anaitwa Basili Mkuu (kwa Kigiriki Βασίλειος ο Μέγας).

Tsar
Asili ya neno ni Julius Caesar aliyekuwa kiongozi wa Dola la Roma hadi kuuawa kwake na wapinzani mwaka 44 KK. Watawala waliomfuata walianza kutumia jina la Caesar kwa heshima yake hadi jina lilikuwa cheo. Cheo cha "Caesar" likawa "kaisar" kwa lugha ya Kigiriki na kuingia katika lugha za nchi zilizojaribu kuendeleza Dola la Roma:
Tsar wa mwisho alikuwa mtawala wa Urusi Nikolai II aliyepinduliwa katika mapinduzi ya Urusi ya 1917.

Waiksosi
Waiksosi (kutoka Kimisri "heqa khaseshet", "watawala wa kigeni"; kupitia Kigiriki Ὑκσώς, Ὑξώς, Yuksos) walikuwa watu mchanganyiko kutoka Asia Magharibi, waliohamia mashariki mwa Delta la Nile kabla ya mwaka 1650 KK. Ujio wao ulikomesha nasaba ya kumi na tatu ya Misri na kuanzisha Kipindi cha kati cha pili.

Kaizari
Lugha za Kiingereza na Kifaransa zilitumia cheo tofauti cha macaesar wa Kiroma, ndicho "Imperator" (= mwenye amri, mwenye mamlaka, jemadari) kilichokuwa "Emperor" kwa Kiingereza au "Empereur" kwa Kifaransa.

Laurenti Mfiadini
Laurenti alikuwa msimamizi wa mali ya Kanisa la Roma iliyotumiwa kwa ajili ya kuwasaidia maskini. Serikali ya Kaisari Valerian iliwahi kumwua askofu wa Roma Sixtus II ikadai sasa Laurenti atoe hazina yote ya Kanisa kwa serikali ya Kaisari katika muda wa siku tatu. Laurenti alitumia muda huo kugawa pesa zote kwa maskini. Siku alipotakiwa kufika mbele ya afisa wa serikali kukabidhi pesa alikuja pamoja na kundi kubwa cha maskini, wagonjwa, walemavu, vipofu, wenye ukoma, wajane na mayatima. Alimwambia akida, "Hao ndio hazina ya Kanisa". Akida alimtesa na kumfunga kwenye nondo za chuma juu ya moto hadi alikufa. Inasemekana ya kwamba Laurenti alivumulia mateso kimyakimya akisema mwishoni, "Ewe mtu maskini, kwangu moto huu umepoa lakini kwako utaleta maumivu ya milele"

Kaizari Numerian
Numerian alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Desemba 283 hadi kifo chake mwezi wa Novemba 284. Alimfuata Carus.

Kaizari
Katika Ulaya yenyewe mfalme wa Wafaranki Karolo Mkuu alipokea cheo cha "Caesar" au Kaizari. Baadaye wafalme Wajerumani waliomfuata Karolo Mkuu katika sehemu ya mashariki ya ufalme wake waliendelea kutumia cheo hiki cha Caesar au Kaizari.

Prussia
Katika ya vita ya wenyewe kwa wenyewe katika Ujerumani 1866 Prussia ilishinda Austria na kuwa dola kiongozi kati ya madola ya Ujerumani. Mwanasiasa mkuu wa nyakati zile alikuwa Otto von Bismarck kama waziri mkuu wa Prussia na baadaye kama chansella wa Ujerumani.
Baada ya kushinda Ufaransa katika vita ya 1871 sehemu zote za Ujerumani isipokuwa Austria ziliunganika chini ya uongozi wa Prussia na kuanzisha Dola la Ujerumani. Mfalme Wilhelm I wa Prussia alichaguliwa kuwa Kaisari wa Ujerumani. Alifuatwa na mtoto wake Friedrich III aliyekufa mapema halafu na Wilhelm II. Wakuu wale walitawala kwa cheo cha "Kaisari ya Ujerumani na mfalme wa Prussia".

Alasiri
Alasiri (kutoka Kiarabu) ni kipindi cha mchana kati ya adhuhuri na jioni, wakati ukali wa mwanga wa jua unapozidi kupungua.

Nahodha
Nahodha ni mtu ambaye anaongoza meli au timu fulani. Kwa kawaida nahodha hutumika katika kitengo cha kijeshi, kwa kamanda wa meli, ndege au chombo kingine, au kamanda wa bandari, idara ya moto au idara ya polisi, idara ya uchaguzi, n.k.

Karagosi
Karagosi "(kutoka Kituruki karagöz = jicho cheusi)" ni mwanaserere au mdoli anayetumiwa kwa ajili ya igizo mbele ya watazamaji. Nafasi ya karagosi ni ile ya mwigizaji katika tamthiliya. Sauti yake ni ya binadamu aliye kando la jukwaa au anayejificha nyuma yake.

Kaizari
Kaizari ni cheo cha mfalme aliye juu ya wafalme wengine. Kutokana na uzoefu huu hata Shah wa Uajemi, Tenno wa Japani, Huangdi wa China na Negus Negesti wa Ethiopia hutajwa kwa cheo cha "Kaizari".

Gavana
Gavana (kutoka Kiingereza "governor" yaani "mwenye kutawala"") ni cheo cha kiongozi wa kisiasa au wa kiutawala kwenye ngazi mbalimbali.

Ukulu mtakatifu
Kwa msingi huo, ukulu unamwakilisha Papa kama kiongozi wa Kanisa Katoliki lote duniani na kuhusiana na dogma ya kwamba ana karama ya kutodanganyika anapofundisha "rasmi" (kwa Kilatini "ex cathedra", yaani "kutoka ukulu") kama mkuu wa kundi la maaskofu.

Kalenda ya Juliasi
Sosigenes alitumia majina ya miezi ya kalenda ya kale yanayoendela kutumikwa hadi leo. Isipokuwa mwaka 44 KK baada ya kifo cha Caesar mwezi wa "Quintilis" ilipewa jina la marehemu ikaitwa "Julius" ndiyo Julai kwa Kiswahili. Mtwala mkubwa aliyefuata baada ya Julius Caesar alikuwa Augusto (anayehesabiwa kuwa Kaisari wa kwanza wa Kirumi) na mwezi wa Sextilis ulipewa jina lake kwa heshima yake ni mwezi wa Agosti kwa Kiswahili. Hata watawala wengine walijaribu kupachika majina yao kwenye mwezi fulani lakini ni majina ya Kaisari Juliusi na Augusto pekee yaliyodumu.

Kaizari Decius
Gaius Messius Quintus Traianus Decius (takriban 201 – Juni 251) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Aprili/Mei 249 hadi kifo chake. Alimfuata Philippus Mwarabu aliyemshinda katika pigano la vita. Baadaye alitawala pamoja na mwana wake Herennius Etruscus.

Shemasi
Shemasi ni kiongozi wa Kanisa anayeunganisha wenye daraja za juu na walei. Ushemasi ni daraja ya tatu na ya mwisho katika Kanisa Katoliki na madhehebu mengine kadhaa. Unatolewa na Askofu kwa kumwekea mtu mikono na kumuombea ili atoe huduma ya Neno la Mungu, ya liturujia na ya upendo. Unaweza kutolewa kwa namna ya kudumu au kama hatua ya kuelekea daraja ya upadri.

Basil wa Caesarea
Wote wawili walikwenda kusoma Konstantinopoli, halafu kwa miaka sita Athens, walipokutana na atakayekuwa kaisari Juliano Mwasi. Ndiko alikoanza kufikiria maisha ya Kikristo hasa. Hata hivyo hakuacha kutia maanani elimudunia, aliyokuwa nayo kwa wingi, hasa kwa ajili ya malezi ya vijana, ambao daima aliwashughulikia sana.

Ushairi
Ushairi ni utungo wa kisanaa ulio na madhumuni ya kutumbuiza au kuelimisha. Tena, ushairi ni tawi mojawapo la fasihi andishi. Kinyume chake ni nathari.[1]

Kitabu cha Isaya
Katika kutuliza watu alimtabiria mfalme Ahazi kwamba mwanamwali atamzaa mtoto wa kiume atakayethibitisha uwepo wa Mungu pamoja na watu wake, jina lake Emanueli litakavyomaanisha. (7:1-17) Kweli mke wa Ahazi alimzaa Hezekia atakayeendeleza ufalme wa ukoo wa Daudi, lakini Wakristo wanaona utabiri huo ulimlenga zaidi Yesu, mwana wa Bikira (walivyoelewa watafsiri wa kwanza wa Biblia katika Kigiriki) ambaye kweli ni Mungu pamoja nasi, na ni mwana wa Daudi ambaye atatawala milele kwa amani na haki (11:1-9).

Rais wa Marekani
Rais wa Marekani ni mkuu wa nchi na kiongozi wa serikali ya Marekani na ni rasmi juu ya siasa katika Umoja wa Mataifa kwa kuathiriwa na kutambuliwa. Rais analiongoza tawi la serikali ya shirikisho na ni mmoja wa wanaochaguliwa katika uchaguzi wa kitaifa (mwingine akiwa makamu wa rais wa Marekani). [1]

Kaizari Aurelian
Lucius Domitius Aurelianus (9 Septemba, 214 – Septemba 275) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 9 Septemba, 270 hadi kifo chake. Alimfuata Quintillus.

Umisionari
"Mmisionari" au "mwanamisheni" ndiye mtu anayefanya kazi hiyo, hasa katika maeneo ambayo dini hiyo haipo au haijakua.

Parokia
Parokia ni muundo mmojawapo wa zamani sana wa Kanisa Katoliki, ambao umuhimu wake unatokana na kwamba ni sehemu ya jimbo (dayosisi) unapofanyika uchungaji wa kila siku chini ya kasisi anayemwakilisha Askofu.

Kaizari Claudius II
Marcus Aurelius Claudius Augustus Gothicus (10 Mei, 213 au 214 – Januari 270) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 268 hadi kifo chake chini ya jina la Claudius II. Alimfuata Galienus.

Askari
Askari anaweza kuwa mtu aliyechaguliwa, afisa asiyeagizwa, au afisa wa jeshi.

Morisi Mtakatifu
Katika eneo la Uswisi wa leo walipewa amri ya kujiandaa kwa mapigano dhidi ya waasi na kabla ya mapigano kutoa sadaka kwa Kaisari aliyeheshimiwa kama mungu mmojawapo. Wakristo hao walikataa kutoa sadaka hiyo. Kaisari alipopata habari hii akakasirika akatoa amri kuua kila askari wa kumi katika kikosi. Wakristo walipoendelea kukataa amri ilirudiwa hatimaye kikosi chote kiliuawa pamoja na kiongozi chake Morisi.

Kaizari Maximian
Marcus Aurelius Valerius Maximianus Herculius (takriban 250 – Julai 310) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma pamoja na Diokletian kuanzia 1 Machi 286 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu kwa shauri la Diokletian.

Historia ya Kanisa
Kwa upande mwingine waliamini ya kwamba hata mtu anaweza kupanda ngazi na kuwa kama mungu akiwa na sifa za kutosha zinazokubalika mbele za miungu yote na hasa mungu mkuu. Ndiyo asili ya kumtangaza mtawala mkuu au Kaisari wa Roma kuwa na sifa za kimungu.

Julius Caesar
Baadaye Caesar alijiunga na wanasiasa wawili wengine: Gnaeus Pompeius Magnus aliyekuwa mkuu wa wanajeshi na Marcus Licinius Crassus aliyekuwa tajiri kushinda Waroma wote. Wote watatu waliunda umoja ulioitwa "triumviratus", yaani umoja wa wanaume watatu, wakashika mamlaka katika dola. Caesar alichaguliwa kwa cheo kikuu yaani Konsul kwa mwaka 59 KK. Baada ya mwisho wa kipindi chake alijipatia cheo cha Prokonsul au gavana wa eneo la Gallia ya Kiroma (Italia ya Kaskazini na eneo dogo la Ufaransa ya Kusini).

Mtume
Mtume, katika maana halisi kama ilivyotolewa kutoka Kigiriki apóstolos, ni "mmoja ambaye ametumwa". Lengo la kutumwa huweza kuwa ni kufikisha ujumbe na hivyo mjumbe ni tafsiri mbadala. Tafsiri nyingine ya kawaida ni pamoja na balozi.

Kalenda ya Juliasi
Kaisari Juliusi alikuwa mtawala wa Kirumi aliyeamua kubadilisha kalenda ya kale iliyokuwa kalenda ya mbalamwezi. Majira yalikosa tarehe kamili katika kalenda hiyo hali iliyosababisha matatizo ya kiutawala.

Kaizari
Rais Jean-Bedel Bokassa alijitangaza kuwa Kaizari ("empereur") wa Afrika ya Kati mwaka 1977 akiiga mfano wa Napoleon Bonaparte aliyejiwekea taji la Kaizari ya Ufaransa mwaka 1804. Bokassa alipinduliwa mwaka 1979 na nchi kuwa jamhuri tena.

Askari
Askari ni mtu ambaye anahusika na mambo ya ulinzi na usalama katika nchi, pia hufanya kazi hiyo kama sehemu ya jeshi.

Machansela wa Ujerumani
Chansela wa Ujerumani (kwa Kijerumani: "Bundeskanzler", katika fasihi: "chansela wa shirikisho") ni kiongozi wa serikali ya Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani. Chansela wa Ujerumani huchaguliwa na jopu la wabunge wa shirikisho hilo la Ujerumani (Bundestag).

Vitabu vya Wafalme
Hapo Mungu akamtuma Eliya (1Fal 17-18) ambaye jina lake lina maana ya kwamba, “Mungu wangu ni YHWH” na linajumlisha kazi yake ya kutetea kwa ari zote imani ya kweli hata akaiokoa. Ili kuondoa utata wa kuabudu pande mbili, Eliya kwanza alizuia mvua isinyeshe nchini miaka mitatu na nusu, ibada kwa Baali zisifanikiwe hata kidogo, halafu akashindana na manabii hao hadhara ya Israeli yote juu ya mlima Karmeli. Tofauti na mbinu za manabii 450 wa Baali, waliofikia kujichanja na kutoka damu ili kuvuta moto kutoka mbinguni wasifaulu, Eliya aliomba tu kwa unyofu kwamba Mungu ajitokeze ili kugeuza mioyo ya watu wake wamrudie. Kwa kuteremsha moto juu ya sadaka yake, Bwana alithibitisha kuwa ndiye Mungu pekee na kuwa anaendelea kuwaokoa watu wake. Baada ya Eliya kuwachinja wote aliruhusu mvua inyeshe tena. Ndiyo sababu anasifika kwa nguvu ya sala yake (Yak 5:17-18).

Julius Caesar
Waroma wa Kale walimheshimu kushinda viongozi wote waliomfuata au kutangulia akatangazwa kuwa mungu. Jina lake lilipata kuwa neno kwa ajili ya cheo cha watawala wa Kiroma waliomfuata. Kutokana na badiliko hilo la jina "Caesar" kuwa cheo, lugha mbalimbali zilipokea cheo hicho kama vile Kijerumani ("Kaiser"), Kirusi ("Tsar") na Kiswahili ("Kaisari" - kutokana na neno la Kijerumani).

Waziri
Waziri (kutoka neno la Kiarabu) ni afisa wa serikali anayeongoza wizara pamoja na idara mbalimbali zilizo chini ya wizara hiyo. Waziri ambaye ni kiongozi wa serikali nzima huitwa Waziri Mkuu au kansela(Ujerumani na Austria).

Karagosi
Jina la karagosi limetokana na jukumu katika maigizo ya tamthiliya ya madoli ya Uturuki. Kimapokeo aina hii ya tamthiliya huwa na jukumu mbili za Karagöz ambaye ni mtu maskini bila elimu na Hacivat ambaye ni mtu wa tabaka ya wastani au pia ya juu. Aina hii ya tamthiliya inatumia picha za watu zinazosukumwa kwa mafimbo nyuma ya kiwambo kilichoangazwa kwa taa kutoka nyuma; hivyo kivuli cha rangi kinaonekana. Tamthiliya ya Karagöz ilikuwa maonyesho yaliyopendwa sana na watu yaliendelea hata baada kujitokeza kwa filamu katika karne ya 20 lakini tangu usambazaji wa televisheni na video zimepungua.

Theodosius Mkuu
Theodosius alikuwa Kaizari wa mwisho aliyetawala dola zima la Roma. Ndiye aliyetangaza Ukristo wa Kikatoliki kuwa dini rasmi ya dola.

Mfalme Sauli
Ukweli ni kwamba mfalme aliwekwa wakfu kwa Mungu kama mwakilishi wake akitakiwa kutimiza matakwa yake, hasa kwa kusikiliza anamuambia nini kwa kinywa cha manabii wake. Ndiyo sababu Samweli alizidi kumuelekeza Sauli, na hatimaye akamkataa kwa ukaidi wake. Mabishano kati ya Samweli na Sauli ni mwanzo wa mabishano yote kati ya manabii na wafalme ambao hawakutaka kumtii Mungu, na hatimaye wakadhulumu na kuua manabii wake.

Rais wa Marekani
Katiba inasema kwamba makamu wa rais anakuwa rais juu ya kuondolewa kutoka ofisi, kifo au kujiuzulu rais wa lililotangulia. Kama ofisi ya rais na makamu wa rais wawili ni aidha vacant au wana walemavu wadogowadogo wa ofisi ya pili wa rais afisa katika mstari wa mfululizo, ya Spika wa Baraza, anakuwa kaimu rais. Mstari inavyopanuka rais pro tempore wa Sena baada ya msemaji, ikifuatiwa na kila mwanachama wa baraza la mawaziri katika kuweka utaratibu.

Sheria
Ingawa jukumu la mtendaji ni tofauti toka nchi moja hado nyingine, kawaida itapendekeza wingi wa sheria, na kupendekeza ajenda ya serikali. Katika mifumo ya kirais, mtendaji mara nyingi ana nguvu za kukataa sheria. Mara nyingi mtendaji katika mifumo yote ana wajibu wa sera za mahusiano ya nje, jeshi na polisi na urasimu. Mawaziri au maafisa wengine wanasimamia ofisi za nchi, kama vile wizara ya nje au wizara ya ndani. Uchaguzi wa mtendaji tofauti kwa hivyo ina uwezo wa kupindua mtazamo wa nchi nzima wa serikali.

Silika kadiri ya Wagiriki
Kasoro: anapoteza fursa nyingi kwa kuchelewa kuzitumia. Hata katika shida za haraka ni kama amesinzia. Hajali sana yanayotokea nje yake. Anaishi kama kwa ubinafsi. Hafai kuagiza wala kutawala. Hapendi matendo ya toba na malipizi: hakuna hatari kuwa atajidhuru kwa hayo! Anahitaji kuwa na msimamo (wa imani) na kujilazimisha afanye juhudi za mpango na za kudumu. Polepole atafika mbali, mradi aache kusinziasinzia na kupiga uvivu. Badala yake alenge makuu. Ajirekebishe si kwa kujizuia (inavyompasa mwenye silika ya hasira iliyo kinyume chake), bali kwa kujichochea na kuamsha nguvu zilizosinzia.

Malkia Cixi
Cixi aliingia katika nyumba ya kaisari wa China kama hawara au mke mdogo wa Kaisari Xianfeng. Kila kaisari alioa wake 14: malkia mmoja, wake wawili na wake wadogo 11. Cixi aliteuliwa mwaka 1855 pamoja na mabinti 60 walioangaliwa kama hawara akateuliwa na kuwa mmoja wa wake wadogo 11 wa kaisari mpya. 1856 alimzaa mtoto wa kiume. Mwaka 1861 nyumba ya kifalme ilipaswa kukimbia Beijing wakati wa vita ya afyuni na Uingereza. Alipokaa nje ya mji mkuu Kaisari aligonjeka na masaa machache kabla ya kifo chake alimteua mtoto wa Cixi kama mrithi wake na mjane wake wa kwanza yaani malkia pamoja Cixi walipewa cheo cha "wajane wa Kaisari" walioshika kwa pamoja nembo la Kaisari lililopaswa kuonekana chini ya kila sheria au amri wa kifalme. Hali halisi serikali yenyewe ilikuwa mkonono mwa halmashauri ya mawaziri; lakini hao waligombana kati yao mara kwa mara hivyo kumpa mjane wa kaisari nafasi kubwa.

Glycerius
Glycerius (takriban 420 – baada ya 480) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 3 Machi, 473 hadi mwezi wa Juni 474. Alimfuata Olybrius. Baada ya enzi fupi tu, alijiuzulu na kukabidhi taji kwa Julius Nepos. Baadaye alikuwa askofu katika kanisa la kikatoliki.

Tafsiri
Mtu anayefanya kazi hii huitwa mfasiri au mkalimani.

Basil wa Caesarea
Alipodaiwa na mjumbe wa Kaisari Valens alegeze msimamo wake dhidi ya Ario, Basili alimjibu, "Labda wewe hujawahi kuhusiana na askofu yeyote." Baada ya jibu hilo kwa Kaisari alikwenda kushiriki misa yake akampe eneo kwa ajili ya Basiliade. Tukio hilo lilisaidia kuonyesha mipaka kati ya mamlaka ya serikali na ile ya Kanisa.

Siasa
ni mfumo wa uongozi unaompa mamlaka ya dola na ya serikali Mfalme. Katika mfumo huu madaraka hurithiwa na mtu wa familia ya kifalme.
ni mfumo wa uongozi unaotoa madaraka yasiyo na mipaka kwa kiongozi. Katika utawala huu watu binafsi hawana haki na uhuru katika maamuzi.
ni mfumo unaowapa wachache nguvu za maamuzi katika dola na serikali. Nafasi ya wachache hawa hutokana na haiba na uwezo wao kiuchumi, kijamii, kijeshi au kutokana na mafanikio yao katika nyanja mbalimbali za maisha. Mfumo huu ni nadra sana siku za hivi karibuni. Pia waweza kuitwa utawala wa makabaila.
ni utawala unaotokana na jamii kuamua misingi ya kujiongoza. Mfumo huu wa utawala hujulikana kama Utawala wa Kidemokrasia na umegawanyika katika sehemu nne.
ni aina ya demokrasia ya kula. Inashirikisha watu wote kuwa wanachama.
ni aina ya Demokrasia inayojikita katika kulinda nguvu za kiuchumi zaidi.
ni aina ya demokrasia inayotokana na makundi ya watu na kisha kupitia makundi hayo watu kuunda serikali mfano: chama - serikali.
ni aina ya demokrasia inayotoa fursa ya usawa na kupinga matabaka katika jamii.
katika aina hii ya Demokrasia wachache hupewa dhamana na wengi katika uwakilishi wa jamii katika maamuzi.

Basil wa Caesarea
Katika Kanisa alitekeleza kiaminifu mpango alioufanya mapema, wa kuwa “mtume na mtumishi wa Kristo, msimamizi wa mafumbo ya Mungu, mtangazaji wa Ufalme, kielelezo na kipimo cha uadilifu, jicho la Mwili wa Kanisa, mchungaji wa kundi la Kristo, mwalimu, baba na tabibu mpendevu, mfanyakazi pamoja na Mungu, mkulima wa Mungu, mjenzi wa hekalu la Mungu”.

Daraja takatifu
Mwenye daraja anaweza kuwa na ndoa. “Hatuna uwezo kuchukua pamoja nasi mke aliye ndugu, kama wao mitume wengine, na ndugu wa Bwana, na Kefa?” (1Kor 9:5). Paulo, akiwa mseja, hakudai kila mmojawao aoe, ila asiwe ameoa mara mbili, bali “mume wa mke mmoja” (1Tim 3:2; Tit 1:6), kama alivyoagiza mjane aandikishwe akiwa tu “mke wa mume mmoja” (1Tim 5:9). Polepole mang’amuzi yakaelekeza Kanisa kubana nafasi hiyo kwa Maaskofu, na katika majimbo mengi kwa mapadri pia. Useja mtakatifu unawalinganisha zaidi na Yesu na kuwaachia uhuru wa moyo na wa muda kwa ajili ya huduma. “Wako matowashi waliojifanya kuwa matowashi kwa ajili ya ufalme wa mbinguni. Awezaye kulipokea neno hili, na alipokee” (Math 19:12).

Siasa ya Nigeria
Rais huchaguliwa na watu. Yeye ni mkuu wa nchi na kiongozi wa serikali na pia mkuu wa Shirikisho Mtendaji wa Baraza. Nigeria ina mzunguko wa urais ili kanda kuu tatu za Nigeria (Kaskazini, Mashariki na Magharibi) kushiriki kudhibiti siasa ya nchi.
Tawi mtendaji imegawanywa katika Wizara zifuatazo:

Sifa nne za Kanisa
Kanisa kuwa takatifu maana yake ni kazi ya Mungu mtakatifu inayong’aa katika watakatifu wa mbinguni, hasa Bikira Maria. “Ninyi ni mzao mteule, ukuhani wa kifalme, taifa takatifu, watu wa milki ya Mungu, mpate kuzitangaza fadhili zake yeye aliyewaita mtoke gizani mkaingie katika nuru yake ya ajabu; ninyi mliokuwa kwanza si taifa, bali sasa ni taifa la Mungu” (1Pet 2:9-10). “Enyi waume, wapendeni wake zenu, kama Kristo naye alivyolipenda Kanisa, akajitoa kwa ajili yake; ili makusudi alitakase na kulisafisha kwa maji katika Neno; apate kujiletea Kanisa tukufu, lisilo na ila wala kunyanzi wala lolote kama hayo; bali liwe takatifu lisilo na mawaa” (Ef 5:25-27). Hata hivyo hapa duniani linaundwa na wakosefu pia: “Ufalme wa mbinguni umefanana na juya, lililotupwa baharini, likakusanya wa kila namna. Hata lilipojaa, walilivuta pwani, wakaketi, wakakusanya walio wema vyomboni, bali walio wabaya wakawatupa” (Math 13:47-48).

Tenno
Tenno ni cheo cha mfalme au kaisari wa Japani. Kufuatana na katiba ya nchi yeye ni "ishara wa dola na wa umoja wa taifa".

Rais
Rais (kutoka Kiarabu: رئیس) ni cheo cha mkuu wa nchi katika serikali ya jamhuri, na pengine mkuu wa taasisi fulani ("mwenyekiti").

Diokletian
Gaius Aurelius Valerius Diocletianus (takriban 245 – takriban 312) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 20 Novemba 284 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu. Alimfuata Numerian.

Mmisionari
Mmisionari (au Mwanamisheni) ni mtu wa dini fulani ambaye anafanya kazi ya kuieneza kwa wasio waumini wa dini hiyo. Kwa kawaida mhusika ni Mkristo, lakini si lazima.

Gavana
Katika nchi nyingine magavana ni maafisa wa serikali kuu wanaoteuliwa na rais wa taifa au waziri wake kuwa watendaji wakuu katika mkoa. Hawawajibiki kwa wananchi wa eneo lao bali kwa serikali kuu. Mfano ni gavana katika Urusi. Nafasi hii inalingana na ile ya mkuu wa mkoa katika Kenya au Tanzania tangu zipate uhuru.
Ugavana ulikuwa cheo cha kihistoria kutoka zamani ya ukoloni kwa mkuu wa koloni anayewakilisha serikali kuu na kuwa mkuu wa serikali katika koloni.

Julius Caesar
Baada ya kufanikiwa Gallia na kujenga jeshi kubwa tena hodari, wanasiasa wengine huko Roma walianza kumwogopa wakajaribu kumzuia asirudi Italia. Mwenzake Crassus alikuwa amekufa tayari vitani mashariki mwa dola; mwenzake Pompeius aliomwogopa Caesar akajaribu kushawishi viongozi wengine kumsimamisha.

Ukristo
Kuanzia mwaka 100 hivi Kanisa likaitwa "katoliki" maana yake Kanisa moja kwa ajili ya nchi zote na watu wote, tofauti na vikundi vilivyojitenga nalo. Kila mji ulikuwa na askofu wake aliyeongoza kanisa. Maaskofu wa eneo au mkoa mmoja walikuwa chini ya Askofu Mkuu. Maaskofu wa Roma (Ulaya hadi Afrika Kaskazini-Magharibi), Aleksandria (Afrika) na Antiokia (Asia), waliheshimiwa kuliko maaskofu wengine wote wakaitwa "Papa" na "Patriarki". Cheo cha Patriarki kilipatikana pia kwa Askofu wa Bizanti (leo nchini Uturuki) baada ya makaisari wa Roma kuhamia kule, na vilevile kwa Askofu wa Yerusalemu.

Mkuu wa Serikali
Mkuu wa serikali ni mtu aliye katika cheo cha pili katika utendaji wa nchi huru, dola la
shirikisho au koloni. Yeye huongoza Baraza la Mawaziri. Cheo hicho hutofautiana na cheo cha mkuu wa dola kwa kuwa vyote vinaweza kuwa vyeo vya mtu mmoja au watu tofauti.

Vatikani
Mkuu wa Dola ni Papa mwenyewe, kwa sasa Papa Fransisko (Jorge Mario Bergoglio). Nafasi yake ni kama mfalme wa kuchaguliwa asiyebanwa na katiba au masharti yoyote. Mambo ya utawala yako mkononi mwa gavana anayeteuliwa na Papa pia.

Mitume Petro na Paulo
Kwa Wakatoliki ni sikukuu ya amri, yaani inayodai kila mwamini ashiriki Misa, ingawa Baraza la Maaskofu linaweza kusamehe amri hiyo kwa wakazi wa eneo lake kama kalenda ya serikali haiadhimishi kama sikukuu ya taifa.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Je, Ademola Lookman alizaliwa lini?

Ademola Lookman
Ademola Lookman Olajade Alade Aylola Lookman (alizaliwa Oktoba 20, 1997) ni mchezaji wa soka wa Uingereza ambaye anacheza Everton, na kwa timu ya taifa yA Uingereza.

Adewale Akinnuoye-Agbaje
Yeye anafahamika kwa kuigiza kama Simon Adebisi kwenye kipindi kilichoigizwa gerezani cha Ozkwenye stesheni ya HBO, na kwenye kipindi cha "Lost" kama Eko inayoonyeshwa kwenye stesheni ya ABC. Yeye ameigiza katika filamu kadhaa tangu alipoanza mnamo mwaka 1994 na ameigiza katika filamu za kujulikana kama "The Bourne Identity," ambapo yeye ni dikteta wa Afrika, na kama Lock-Nah katika filamu ya "The Mummy Returns," na Heavy Duty katika [2].
Yeye pia alisema kuwa atakuwa akingoza filamu inayohadithia kuhusu maisha yake.
Siku ya Ijumaa 14 Agosti 2009 Adewale aliigiza katika onyesho la pili, msimu wa 8 kwenye kipindi cha "Monk."

Akwilina Akwilini
Akwilina Akwilini Bafta (1 Aprili 1996 - 16 Februari 2018) alikuwa mwanafunzi wa chuo kikuu cha usafirishaji Dar es Salaam (NIT) ambaye alifariki baada ya kupigwa risasi ya kichwa kimakosa na afisa wa polisi aliyekuwa anajaribu kutuliza ghasia za waandamanaji wa kisiasa wa CHADEMA mnamo tarehe 16 Februari Ijumaa, 2018 huko Kinondoni. Tukio hili la kusikitisha limeamsha hisia kali sana katika mitandao ya kijamii nchini Tanzania. Wengi wamelaani kitendo cha askari kutumia risasi za moto kutuliza ghasia za kisiasa. Tena kwa watu ambao hawana silaha yoyote na wanafanya maandamano ya amani bila fujo. Baada ya tukio, kumekuwa na maswali mengi inawezekana vipi risasi iliyopigwa juu, impige mtu upande wa kushoto ubavuni itokee kulia. Baada ya tukio, polisi sita wahojiwa kuhusiana na tukio hilo la kusikitisha.[1] Siku mbili tangu tukio kutokea, Rais wa Tanzania John Joseph Pombe Magufuli amelaani vikali tukio hilo lisilo la kibinadamu dhidi ya mwanafunzi huyo, na kuwataka wale wote waliohusika wafikishwe katika vyombo vya sheria.[2][3] Baada ya hili kutokea, ukaanza msako wa kumtafuta mchawi aliyesababisha tukio hili, na hatimaye wakaungukia katika upande wa kisiasa. Hasa akina Mbowe na kikosi chake cha CDM kilichoshutumiwa kwa kufanya maandamano haramu yasiyo na kibali.[4] Hata hivyo, viongozi wa juu wa CDM waliripoti polisi, na hatimaye kuachiwa kwa dhamana huku kukiwa na taarifa ya kwamba uchunguzi haujakamilika na wataitwa tena mara tu uchunguzi dhidi yao utakapokuwa tayari.[5]

Alpha Blondy
Alpha Blondy (Alizaliwa kama Seydou Koné, tar. 1 Januari 1953 mjini Dimbokoro, Côte d'Ivoire, Afrika ya Magharibi), ni mwanamuziki wa Reggae na msanii anayerekodi nyimbo zake nyingi kimataifa.

Oskar Baumann
Oskar Baumann (pia Oscar Baumann, *25 Juni 1864 Vienna, Austria - +12 Oktoba 1899 Vienna) alikuwa mwanajiografia na mchunguzi wa Afrika kutoka Austria. Anakumbukwa kwa ramani na vitabu ambako alieleza kwa umakini maeneo mbalimbali ya Afrika, hasa katika Tanzania na Rwanda ya leo, aliyowahi kupita kwenye safari zake pamoja.

Leon Lederman
Leon Max Lederman (amezaliwa 15 Julai 1922) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu na kujulikana kwa kuchunguza neutrino. Mwaka wa 1988, pamoja na Melvin Schwartz na Jack Steinberger alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Demi Lovato
Demetria Devonne "Demi" Lovato (amezaliwa 20 Agosti 1992) ni mwigizaji filamu na mwimbaji wa kike kutoka nchi ya Marekani. Alianza kuigiza filamu akiwa na umri wa miaka kumi tu. Baadaye akaanza kuimba pia katika bendi, na kutoa albamu kama "Don't Forget", "Here we go Again" na "Unbroken".

Ezekiel Kemboi
Alizaliwa Matira, karibu na Kapsowar katika Wilaya ya Marakwet. Kemboi alimaliza masomo ya shule ya upili katika Shule ya sekondari ya wavulana ya Kapsowar katika mwaka 1999. Hakuanza mazoezi ya riadha hadi baada ya kutoka shule. Paul Ereng aliona talanta yake ndipo baadaye akashinda Mbio ya Vijana ya Afrika hapo waka wa 2001 ingawa alianguka chini.

Makoto Kobayashi
Makoto Kobayashi (amezaliwa 7 Aprili, 1944) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2008, pamoja na Toshihide Maskawa na Yoichiro Nambu, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Awilo Longomba
Mnamo 2008 Awilo Longomba alitoa albamu mpya, Super-Man, ambayo ilikuwa fanikio lingine kubwa. Awilo aliendelea na umaarufu wake nchini Marekani / Kanada huku akiwa katika ziara pamoja na Nabtry International Cultural Dancers (kundi la kitamaduni la kimataifa la kusakata au kucheza ngoma) kundi ya Kiafrika ya kucheza ngoma iliyoanzishwa mwaka wa 2007 na Grace Haukwa. Ziara ya Super-Man ilikuwa yenye mafanikio makuu miaka za 2008 na 2009. Kutokana na kura za umaarufu na ushindi wa kihistoria katika Tuzo za Reggae ya Kimataifa na Muziki wa ulimwengu huku nchi zaidi ya 120 zikipiga kura, albamu mpya ya Awilo, Super-Man, ilishinda tuzo la mtumbuizaji bora wa Soukous wa mwaka 2009.

Joshua Nkomo
Nkomo alizaliwa katika sehemu ya Somokwe katika ardhi ya Matebel mwaka 1917, katika familia ya watoto nane. Baba yake alikuwa anaitwa Thomas Nyongolo Letswansto Nkomo, aliokuwa akifanya kazi kama mchungaji na pia alikuwa ni mfanyakazi katika Chama cha Kimishonari cha London au London Missionary Society. Baada ya kumaliza elimu yake ya msingi katika jimbo la Rhodeshia alijifunza masomo ya ufundi useremala katika shule ya Viwanda ya Tsholotso ambapo alisoma hapo kwa muda wa mwaka mmoja na baadae akawa dereva. Baadae alifanya kazi kama mfugaji na baadae akawa mwalimu na alikuwa mahususi katika maswala ya useremala katika shule ya Manyame katika jimbo la Kezi. Mwaka 1942, akiwa na miaka 25, na bado akiwa na kazi yake kama mwalimu, aliamua kwenda Afrika Kusini kwa ajili ya kujiendeleza kimasomo na hatimaye kuwa fundi seremala mahususi. Alijiunga na chuo cha Adams na Chuo cha Ufundi cha Jan Hofmeyer nchini Afrika ya Kusini. Akiwa hapo alikutana na Nelson Mandela na viongozi wengine mbalimbali waliokuwa katika chuo kukuu cha Fort Hare University of Fort Hare japokuwa hakuwa akisoma katika chuo kikuu hicho. Ni katika chuo cha ufundi cha Hofmeyr.Hofmeyr School of Social Work ambapo ndipo alipopata shahada yake ya kwanza katika maswala ya Sayansi ya Jamii mwaka1952.

Papa Wemba
Tangu mwaka 1977, Viva la Musica imeona kutoka kwa wanamuziki kwa kila miaka miwili au mitatu na kuibuka vipaji vingine vipya. Fafa de Molokai, Debs Debaba, Mfalme Kester Emeneya (1977-1982), Koffi Olomide, kama mwimbaji, (1978-1979), Djuna Djanana (1978-1981), Dindo Yogo (1979-1981), Maray-Maray (1980 -1984), Lidjo Kwempa (1982-2001), Reddy Amissi (1982-2001), Stino Mubi (1983-2001) ni kati ya sasa linajulikana wanamuziki wa Kongo ambao aliwahi wakati mmoja au mwingine katika Viva la Musica. Kuna hadithi ya kinshasa inayosema kuwa mwanafunzi wa chuo basi-aitwaye Antoine Koffi alikuwa mtunzi stadi hadi siku moja mwaka 1977 Papa Wemba kuwahimiza, "Ooh! l'homme idee "(Oh! wazo-jamaa!) hivyo tangu siku hiyo alimwita kijana mwimbaji-mtunzi Koffi Olomide - na jina likabaki ...

Angelina Jolie
Angelina Jolie (amezaliwa tar. 4 Juni 1975) ni mwanamitindo wa zamani, muigizaji wa filamu na pia mfadhili, wakala wa wakimbizi wa kujitolea wa Umoja wa Mataifa (UN).
Ni mwanamama anayetajwa mara kwa mara kwenye vyombo habari kwamba ni mzuri zaidi.

Tshimanga Assosa
Baadaye Negro Success kiongozi wake kufariki Bavon Marie Marie kwa ajali ya gari, bendi hiyo iliteteleka na hatimaye ikafa. Mwaka 1974 Assosa alikutana na Nyboma Mwandido na kumueleza kwamba anatakiwa na mmiliki wa Bendi ya Lipua Lipua, aliyejulikana kwa jina Kiamuangana Mateta Wazo la Mbongo "Verckies". Alipofika huko alitakiwa kujaribu kuimba sauti ya Pepe Kalle, ambaye alikuwa amekwisha ondoka. Hata hivyo, hakujua ujasiri aliupata wapi siku hiyo pale alipomtamkia mmiliki huyo kwamba hayuko tayari kuimba sauti ya mtu, bali aachiwe aimbe sauti yake halisi ambayo baadaye uongozi ulimkubali.

Bond Bin Suleiman
'Abdallah Suleiman Bin Sinnan (maarufu kama Bond Bin Suleiman kazaliwa mnamo 1983, Bugando, Mwanza) ni mwongozaji, mtunzi wa filamu, mtangazaji, mwigizaji na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Tanzania. Bond vilevile husimama kama mchambuzi wa masuala ya filamu za Tanzania. Baadhi ya filamu alichocheza ni pamoja na Lost Souls (2010), Glamour (2011). Bond alianza kujihusisha na kazi za sanaa mwaka 1999. Awali alikuwa mwimbaji kabla ya kujihusisha na uigizaji. Mambo ya usanii ni juhudi zake binafsi tu kwa kutumia njia mbalimbali ikiwa ni pamoja na mitandao.[1]

Lewis Carroll
Charles Lutwidge Dodgson, au Lewis Carroll (Daresbury 27 Januari 1832 – Guildford 14 Januari 1889), alikuwa mwandishi wa riwaya nchini Uingereza. Hususani anafahamika zaidi kwa riwaya yake ya "Alice's Adventures in Wonderland" (1865) na "Through the Looking-Glass, and What Alice Found There" (1871).

Shujaa Mamadou Ndala
Shujaa Mamadou Ndala ni jina la albamu ya Dekula Kahanga ya mwaka wa 2016. Albamu ina nyimbo zipatazo nane. Albamu hii ni ya nne tangu zile za awali ambazo ni: 1996 Safari East Africa,
2001 Sultan Qaboos, 2008 Rumaliza na hii 2016 Shujaa Mamadou Ndalakwanza kutolewa tangu kuanzishwa kwa Dekula Kahanga & His Band. Dekula ametunga nyimbo zote na kuzitayarisha kasoro namba 5 ni utunzi wake Bobo Sukari.Nyimbo zote zimetayarishwa na Dekula Kahanga katika studio ya Joji & Sensus huko mjini Stockholm, Sweden.

Idi Amin
Hakuna uhakika juu ya mwaka na mahali alikozaliwa. Amin mwenyewe hakuandika kumbukumbu ya maisha yake wala hakuagiza taarifa rasmi juu ya maisha yake. Vyanzo mbalimbali vinasema ya kwamba alizaliwa mnamo 1925 Koboko au Kampala. [7] Mtafiti Fred Guweddeko amedai Amin alizaliwa 17 Mei 1928,[8] lakini hii imepingwa.[9] Mwanawe Amin Hussein alisema babake alizaliwa Kampala mwaka 1928.[10]

Adam Kuambiana
Adam Philipo Kuambiana (6 Juni 1976 - 17 Mei, 2014) alikuwa msanii wa maigizo na mtayarishaji na mwongozaji wa filamu kutoka nchini Tanzania. Anajulikana sana kwa uhusika wake katika filamu ya Fake Pastors (2007), Mr. Kadamanja (2014), Chaguo Langu (2012), vilevile katika Aliyemchokoza Kaja, Danija, Faith More Fire, Bad Luck, Scola, The Boss, Mr. Nobody, Radhi ya Mke, Lost Sons,  My Fiance, Jesica, Life of Sandra, Basilisa, My Flower, Regina, Born Again, na It's Too Late.
Kuambiana alizaliwa tarehe 6 Juni 1976 huko Ifunga mkoa wa Iringa. Alipata elimuya msingi katika shule ya Mlimani Jijini Dar halafu baadaye elimu ya sekondari katika shule ya Tambaza na hatimaye kuhamia jijini Nairobi ambapo alienda kumalizia kidato cha tano nasita kisha akaenda Afrika Kusini kupata elimu ya filamu. Elimu hiyo iliyomwezesha katika kuongoza na kuandika miaswada andishi kadhaa ya filamu za Tanzania.
Adamu Kuambiana amepata kuoneakana katika filamu mbalimbali, lakini umaarufu wake hasa ulianza mwaka wa 2007 baada ya kucheza katika filamu ya Fake Pastors, ambamo humo alionesha uwezo wa hali ya juu. Filamu inatokana na kitabu kilichotungwa na Eric Shigongo. Kazi ya kuongoza filamu alianza baada ya kujiunga na RJ Company inayomilikiwa na Vincenti Kigosi na Blandina Changula. Filamu nyingi alifanya akiwa na Jerusalem Film Co. chini ya Jacob Stephen lakabu JB.
Taarifa za kufa kwake zilianza kuvuma siku ya 17 Mei, 2014. Huku ripoti ya polisi ikionesha sababu zilizopelekea kufa kwa Adam Kuambiana ni vidonda vya tumbo na unywaji mwingi wa pombe bila kula. Vilevile kukatokea na dhana kibao huenda mareheu aliwekewa sumu katika vinywaji na kadhalika.

Braun Strowman
Adam Joseph Scherr (alizaliwa 6 Septemba 1983) ni mchezaji wa mieleka wa Marekani aliyekuwa mwenye nguvu; sasa amesainiwa na WWE ya kukuza mapambano ya mieleka, ambapo anacheza kwa jina la uringo Braun Strowman.

Akwilina Akwilini
Akwilina alizaliwa tarehe 1 Aprili, 1996, katika Kijiji cha Marangu Kitowo, Kata ya Olele, wilayani Rombo, Kilimanjaro. Alipata elimu yake ya msingi katika Shule Kitongoria na kuhitimu 2009. Halafu baadaye sekondari alisomea mkoani Iringa na kuhitimu 2014. Baadaye, alichaguliwa kujiunga na masomo ya kidato cha tano na sita katika Shule ya Sekondari Embauwai, iliyoko Ngorongoro, Arusha. Kutokana na afya yake kumletea shida akiwa mkoani Arusha, ililazimika kuhama mkoa na kwenda kumalizia elimu ya sekondari kidato cha tano na sita tena mkoani Iringa na kumaliza mwaka 2016. Kuanzia Oktoba 2017, alianza masomo yake katika chuo kikuu cha usafirishaji (NIT) hadi umauti unamfika 16 Februaria, 2018. Hapo NIT alikuwa anachukua shahada ya kwanza ugavi na ununuzi.

Emin Pasha
Emin Pasha alizaliwa kwa jina la Isaak Eduard Schnitzer mjini Opole (leo iko nchini Poland), wazazi wake wakiwa Wayahudi. Baada ya kifo cha baba mwaka wa 1845, mama aliolewa tena na kubatizwa pamoja na watoto wake kuwa Wakristo. Alihitimu chuo kikuu cha Berlin katika somo la tiba mwaka wa 1864 na kuondoka moja kwa moja kusafiri mji wa Konstantinopoli ili kufanya kazi chini ya Milki ya Osmani. Kuanzia mwaka wa 1875 alitumia jina la Mehmet Amin; wakati huo aliishi mjini Khartoum (leo iko nchini Sudani). Mwaka wa 1878 alimfuata Charles George Gordon kuwa gavana wa jimbo la Ekwatoria. Tangu mwaka wa 1881 alilazimishwa kujitegemea katika jimbo lake kwa sababu ya uasi wa Muhammad Ahmad. Mwaka wa 1886 alipewa cheo cha "Pasha". Mwaka wa 1888, Emin Pasha alikombolewa na Henry Morton Stanley, nao pamoja wakaanza safari ya kwenda Bagamoyo ambapo walifika mwaka wa 1890. Emin Pasha aliuawa na Waarabu wawili wakati alipochunguza maziwa ya Afrika Mashariki.

Iman
Iman kwanza aliolewa akiwa na umri wa miaka kumi na kijana wa Kisomali aliyekuwa amempenda. Ndoa ulivunjika miaka chache baadaye wakati alipoenda Marekani kutekeleza kazi ya fashoni. Mwaka 1977, alikutana na mchezaji wa mpira wa vikapu kutoka Marekani aitwaye Spencer Haywood. Binti yao, Zulekha Haywood, alizaliwa mwaka 1978. Walipata talaka mwezi Februari 1987. Tarehe 24 Aprili 1992, Iman alifunga ndoa na mwanamuziki wa Uingereza David Bowie. Walibarikiwa na binti mmoja, Alexandria Zahra "Lexi" Jones, alizaliwa 15 Agosti 2000. Iman pia ni mama wa kambo wa mwana wa Bowie kutoka ndoa yake ya awali, Duncan Jones. Watoto wawili wamerithi jina la kisheria la Bowie. Iman na familia yake huishi hasa katika Manhattan na London.

Ademola Lookman
Lookman alizaliwa huko Wandsworth, London. Alihudhuria St Thomas Chuo cha Mtume huko Peckham.

Tulia Ackson
Tulia Ackson (amezaliwa tarehe 23 Novemba 1976) ni mwanasheria na mwanasiasa Mtanzania mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). Ameteuliwa na Rais John Magufuli kuwa mbunge kwa miaka 2015 – 2020. akachaguliwa pia kuwa naibu spika.

Bimbo Odukoya
Abimbola Rosemary "Bimbo" Odukoya (nee Abimbola Rosemary Williams) (12 Septemba 1960 - 11 Desemba 2005) alikuwa mchungaji kutoka Nigeria na mhubiri wa runinga ambaye alikuwa ameolewa na mwanzilishi wa Kanisa la chemchemi ya uzima, Taiwo Odukoya.
Odukoya, mara nyingi aliitwa "Mchungaji Bims," alipokea zaidi ya tuzo 60 kitaifa na kimataifa kwa mchango wake wa ujenzi wa taifa, maendeleo ya nchi yake, Nigeria, na kanda ndogo ya Afrika Magharibi, na kwa uongozi kama mwanamke wa kiwango cha maadili na mfano wa kuigwa na wengi Kma mwandishi, mwinjilisti wa runinga maaarufu, msemaji katika mikutano ya kiwango cha juu,mshauriwa vijana na mshauri wa ndoa, alikuwa mmoja wa watu kadhaa waliochaguliwa kwa Samsung kuwakilisha Nigeria katika kubeba mwenge wa Olimpiki mjini Athens, Ugiriki katika 2004 Olympic Games.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Serlom Wisdom Adigbli (1977 -) Ama Ata Aidoo (1940 -) Kofi Aidoo (1950 -) Kofi Anyidoho Anthony Appiah (1954 -) Ayi Kwei Armah (1939 -) Raphael Armattoe (1913-1953) Genevieve Yaa Asantewa Ofori-pak Sante Bediako Asare, pia anahusishwa na Tanzania Meshack Asare (1945 -) Konadu Asare (1932) Kofi Awoonor (1935 -) Kofi A. Laing William Boyd (1952 -) Margaret Busby Abena Busia (1953 -) Akosua Busia (1966 -) JE Casely-Hayford (1866-1930) Quobna Ottobah Cugoano (1757? -1801?) Amma Darko (1956 -) Michael Dei-Anang Stephen Atalebe (1983 -) Kwame Nkrumah (1909-1972) (Yohana) Atukwei Okai (1941 -) Frank Kobina Parkes (1932-2005) Nii Ayikwei Parkes (1974 -) Carl Kikristo Reindorf Efua Theodora Sutherland (1924-1996) Francis Selormey TQ Armar (1915-2000)

Lucy Komba
Lucy Francis Komba (amezaliwa tar. 24 Oktoba 1980) ni mwigizaji wa filamu, mwongozaji na mtayarishaji kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kutayarisha filamu ya Yolanda 1-2 na Utata. Lucy pia ni mmoja kati ya waliokuwa waigizaji wa kundi la sanaa la Kaole Sanaa Group.

Medard Matogolo Kalemani
Medard Matogolo Kalemani (amezaliwa 15 Machi 1968) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa Mbunge wa Chato kuanzia mwaka 2015 hadi 2020. [1]

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Léonie Abo, (1945 -) Rais neza Boneza (1979 -) Amba Bongo Lima-baleka Bosekilolo Maguy Kabamba (1960 -) Christine Kalonji Kamanda, Kama Sywor (1952 -) Vy Mudimbe (1941 -) Kavidi Wivine N'Landu Clémentine Nzuji (1944 -) Sony Labou Tansi (1947-1995) Kabika Tshilolo Frederick Kambemba Yamusangie Lye M Yoka

Amos Tutuola
Amos Tutuola (Abeokuta, Nigeria 20 Juni 1920 - 8 Juni 1997) ni mwandishi kutoka nchi ya Nigeria. Hata hivyo ameandika hasa kwa Kiingereza. Maandiko mashuhuri yake ni "The Palm-Wind Drinkard: And His Dead Palm-Wine Tapster in the Dead's Town" (1946) na "My Life in the Bush of Ghosts" (1954).

Archibald Jordan
Archibald Campbell Mzolisa Jordan (30 Oktoba 1906 - 20 Oktoba 1968) alikuwa mwandishi na mwanahistoria wa Afrika Kusini. Hasa anajulikana kwa riwaya yake ya Kixhosa "Ingqumbo Yeminyanya" (= Hasira ya Mababu). Pia aliandika tahakiki za fasihi ya Kixhosa zilizotolewa baada ya kifo chake tu. Mwaka wa 1961 aliruhusiwa na serikali kuhama Afrika Kusini na akawa profesa ya Lugha na Fasihi za Kiafrika katika Chuo Kikuu cha Wisconsin, Marekani.

Nana Akufo-Addo
Nana Addo Dankwa Akufo-Addo alizaliwa mjini Accra katika familia ya wanasiasa. Baba yake Edward Akufo-Addo alikuwa jaji mkuu wa Ghana na baadaye rais wa taifa kati ya miaka 1969 na 1972. Mjomba wake Joseph Boakye Danquah alikuwa kiongozi wa upinzani dhidi ya rais Kwame Nkrumah na mjomba mwingine, William Ofori Atta, alikuwa waziri wa mambo ya nje.

Nelson Mandela
Mandela alizaliwa tarehe 18 Julai 1918 katika familia ya kabila la Waxhosa kwenye kijiji cha Mvezo karibu na Umtata iliyokuwa kwenye Jimbo la Rasi.[1]

Nimonia
Edwin Klebs ndiye aliyekuwa wa kwanza kuchunguza na kuona bakteria kwenye njia za hewa za watu waliofariki kutokana na nimonia katika mwaka wa 1875.[83] Utafiti wa kwanza uliotambua visababishi viwili vikuu vya nimonia ya bakteria<i data-parsoid='{"dsr":[65276,65302,2,2]}'>Streptokokasi numoniae na Klebsiela numoniae ulifanywa na Carl Friedländer[84] na Albert Fränkel[85] katika mwaka wa 1882 na 1884 mtawalia. Utafiti wa kwanza wa Friedländer ulitanguliza Doa la gram, uchunguzi wa kimsingi wa maabarani ambao bado unatumiwa kutambua na kuainisha bakteria. Makala ya Christian Gram yaliyoeleza utaratibu huu katika mwaka wa 1884 yalisaidia kutofautisha hizo bakteria mbili na kudhibitisha kuwa nimonia inaweza kusababishwa na zaidi ya kimelea kimoja.[86]+/` 3

Tom Mboya
Thomas Mboya Odhiambo alizaliwa tarehe 15 Agosti, 1930 katika Kilima Mbogo, karibu na mji Thika wakati huo sehemu yenyewe ilijulikana kama “ White Highlands “ kwa Kiingereza. [2]

MC Lyte
Lana Michele Moorer (amezaliwa tar. 11 Oktoba 1971 mjini Brooklyn, New York)
ni msanii wa muziki wa rap wa kike na ni ndugu wa Milk Dee na Gizmo, ambao waliokuwa wanafanya rekodi zao kwa jina la Audio Two. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama MC Lyte. MC Lyte ni mmoja kati ya wanachama wa Sigma Gamma Rho Sorority, Inc.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Abaza Family Mahmoud Abbas Alakad Ahmed Shawki Yehia haki Yousef El Sebaey Nabil Farok Mustafa Mahmoud Tharwat Abaza Aziz Pasha Abaza Fekry Pasha Abaza Hafez Ibrahim Kamel El Shenawy Anis Mansour Salama Ahmed Salama Karekia El Hakim Ali Ahmed Bakathir Abdel Rahman El Sharkawy Salah Montaser Ihasan Abdel Kouddous Mohamed Osman El Khosht Gamal Badawi Ahmed Bahgat Mohamed Hasanin Hekal Gamal El Shaer Fahmy Hewidy El Abdel Rahman Rafey Gamal Al-Ghitani (1945 -) Leila Ahmed (1940 -) Hayam Abbas Al-Homi Muhammad Aladdin Samir Amin (1931 -) Hussein Bassir Abdel Rahman El Abnudi (1938 -) Mustafa Sadek El-Rafey Muhammad Husayn Haykal (1909-1956) Taha Hussein (1889-1973) Sonallah Ibrahim Yusuf Idris (1927-1991) Edmond Jabès (1912-1991) Nagib Mahfuz (1911-2006), tilldelas 1988 Tuzo ya Nobel ya Fasihi Nawal El Saadâwi (1931 -) Salama Moussa (1887-1958) Alifa Rifaat (1930-1996) Ahdaf Soueif Mahmud Taymur Tatamkulu Afrika, pia anahusishwa na Afrika ya Kusini (1920-2002) Ossama Alsaadawi

Babyface
Edmonds alizaliwa mnamo tarehe 10 Aprili, 1959, mjini Indianapolis, Indiana, na Marvin na Barbara Edmonds. Barbara alikuwa msimamizi wa uzalishaji katika kiwanda cha dawa. Edmonds, ambaye ni wa sita kati ya familia ya watoto sita wa kiume (ikiwa ni pamoja na wanachama wa baadaye wa kundi la After 7 bwana Melvin na Kevon Edmonds, ambaye baadaye akaja kuwa msanii wa kujitegemea mwenye mafanikio makubwa sana). Edmonds alihitimu North Central High School huko mjini Indianapolis, na akiwa kijana mwenye aibu, alitunga wimbo wa kuelezea hisia zake. Akiwa darasa la nane, baba mzazi wa Edmonds anafariki kansa ya mapafu, anamwacha mama yake akilea watoto peke yake. Katika umri huu, Edmonds anatazamia sasa kubaki na kazi ya muziki.

Alfonso Maria wa Liguori
Mwaka 1732, akiwa na miaka 36, alihama Napoli akaanzisha shirika la Mkombozi (Waredentori) huko Villa degli Schiavi (leo Villa dei Liberi katika wilaya ya Caserta) akiliweka chini ya usimamizi wa askofu Tomaso Falcoia. Shirika hilo, ambalo baadaye akawa mkuu wake, lilikuwa na lengo la kuinjilisha maskini walioishi mashambani, na likaja kukubaliwa na Papa Benedikto XIV mwaka 1749.

Gloria Macapagal Arroyo
Gloria Macapagal Arroyo (amezaliwa tar. 5 Aprili 1947) Pia anafamika kwa jina la ufupi kama G.M.A, ni rais wa 14 wa Ufilipino, Ambaye kwa sasa ndiye anae ongoza nchi ya Ufilipino.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Christopher Richard Mwashinga (1965-) Marko Behr (pia anahusishwa na Afrika ya Kusini) Ahmed Ali Gurnah (pia anahusishwa na Kuwait) Abdulrazak Gurnah (1948- ) Euphrase Kezilahabi (1944- ) Jacqueline Kibacha Aniceti Kitereza (1896-1981) Amandina Lihamba Penina Mlama Elvis Musiba Godfrey Mwakikagile (1949- ) Ras Nas Richard Mabala Julius Nyerere (1922-1999) Hammie Rajab Shaaban Robert (1902-1962) Edwin Semzaba Shafi Adam Shafi Chachage Seith Chachage Albert Nyaluke Sanga Charles Joseph Mloka Idd Mwimbe Mohamed Said Mwajuma Selemani Mohamed Emanuel Mashele Yeriko Nyerere George Cleopa Mapunjo Joseph Narcis Mloka Japhet Nyang'oro Sudi (1981) Erasto E. Noni (1991) Saadani Abdu Kandoro

Emmanuel Ake
Wakati Ake alienda nchini Denmark kwa mara ya kwanza mwaka wa 2000, alijitambulisha kama Ali Rajab Akida, au Ali Akida, tu huku akisema kuwa alizaliwa mnamo 20 Desemba 1982. Baadaye ilikuja kugunduliwa kwamba taarifa hii ilikuwa si sahihi na kwamba jina lake halisi lilikuwa Emmanuel Ake Richard Muttendango, aliyezaliwa mnamo 11 Juni 1980. Ake hatimaye alipigwa faini ya DKK(pesa za Denmark) 7,000 na Mahakama ya mji mkuu wa Gladsaxe. Baada ya idadi ya maamuzi na rufaa kutoka pande zote husika, Kamati ya Kitaifa ya Olimpiki na Shirikisho la Michezo la Denmark lilimpiga marufuku kwa muda wa miezi 3. Klabu ya Ake wakati huo, Akademisk Boldklub, pia ilipigwa faini ya 50,000 DKK na alama zote za timu ya kwanza na timu hifadhi za AB zilizokusanywa katika mechi ambazo Ake alishiriki, ziliondolewa.

Samia Yusuf Omar
Samia Yusuf Omar alizaliwa Somalia mnamo 25 Machi 1991,[1] kwa Omar Yusuf na Dahabo Ali akiwa wa kwanza kati ya watoto sita.[2] Mamake aliwahi kuwa mwanariadha kwenye ngazi ya kitaifa.[3]

Alfred Gomis
Alfred Junior Gomis (alizaliwa Ziguinchor, nchini Senegal, 5 Septemba 1993) ni mchezaji wa soka wa Senegal ambaye anacheza kama kipa wa klabu ya SPAL na timu ya taifa ya soka ya Senegal.

Sidney Altman
Sidney Altman (amezaliwa 7 Mei 1939) ni mwanakemia kutoka nchi ya Kanada. Hasa alichunguza sifa za DNA. Mwaka wa 1989, pamoja na Thomas Cech alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Amandina Lihamba
Amandina Lihamba (alizaliwa mwaka 1944) ni mwigizaji na muongozaji wa filamu kutoka Tanzania. Ni profesa wa chuo kikuu cha Dar es Salaam katika kitengo cha Sanaa. Amewahi kuwa mshauri wa wanafunzi chuoni hapo, mkuu wa idara na mjumbe wa bodi chuoni hapo.

Lady Gaga
Stefani Joanne Angelina Germanotta (amezaliwa tar. 28 Machi 1986) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo za pop dansi kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Lady Gaga.

Jhumpa Lahiri
Nilanjana Sudeshna “Jhumpa” Lahiri (amezaliwa 11 Julai 1967) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2000, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "Interpreter of Maladies".

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
John Ruganda (1941-2007) Okot p'Bitek (1931-1982) Serumaga Robert (1939-1980) Timotheo Wangusa (1942 -) Ayeta Anne Wangusa Musa Isegawa (1963 -) Catherine Samali Kavuma (1960 -) Uchina Keitetsi (1967 -) Timotheo Kalyegira Mahmood Mamdani (1947 -) Henry Kyemba Rajat Neogy (1938-1995) Maria Karooro Okurut Tarcis Nsobya Gorretti Kyomuhendo Arthur Gakwandi Emmanuel Acheta Charles Lubega Mbidde Julius Ocwinyo Regina Amollo Monica Arac de Nyeko Jane J. Bakaluba Lilliane Barenzi Violet Barungi Jackee Budesta Batanda Neema Birabwe Isharaza Jane Kaberuka Hope Keshubi Mildred Barya Kiconco Susan N. Kiguli Barbara Kimenye Beatrice Lamwaka Jane Musoke-Nteyafas Glaydha Namukasa Beverly Nambozo Margaret Ntakarimize Sandra Okoed Aimo Igor Kossov Maria Karooro Okurutv Christine Oryema-Lalobo Lillian Tindyebwa Hilda Twongyeirwe

Patrice Lumumba
Patrice Lumumba (2 Julai 1925 – 17 Januari 1961) alikuwa mwanasiasa mwanamapinduzi wa nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 1958 alikuwa miongoni mwa waanzishaji wa Chama cha Taifa la Kongo (kwa Kifaransa: Mouvement National Congolais). Mwaka wa 1960 alipata kuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo baada ya kuongoza harakati za kugombea uhuru toka kwa utawala wa kikoloni wa Wabelgiji. Baada ya miezi miwili tu ya kuwa Waziri Mkuu, Lumumba alipinduliwa na baadaye kutiwa ndani kabla ya kuuawa katika mazingira ya kutatanisha katika eneo la Katanga upande wa kusini wa Kongo.

Lisa Jensen
Lisa Jensen (amezaliwa tar. 27 Aprili, 1988) ni mwanamitindo na mwigizaji kutoka nchini Tanzania. Lisa alipata kushiriki katika shindano la Miss Tanzania 2006 na kuibuka mshindi wa tatu, huku sehemu ya kwanza ikinyakuliwa na Wema Sepetu na ya pili Jokate Mwegelo. Katika upande wa filamu alianza kutambulika sana baada ya kucheza katika filamu Fake Pastors ya mwaka 2007 akiwa na Jokate, Vincent Kigosi na Adam Kuambiana. Mwaka wa 2012, alishinda Miss Redds Tanzania na kwenda kushiriki katika mashinda ya dunia yaliyofanyika huko nchini China mwaka 2013.

Jada Pinkett Smith
Jada Koren Pinkett Smith (/ˌdʒeɪdə ˌpɪŋkɨt ˈsmɪθ/; amezaliwa na jina la Jada Koren Pinkett; mnamo Septemba 18, 1971)[1] ni mwigizaji wa filamu, mtunzi-mwimbaji wa nyimbo, na mfanyabiashara kutoka nchini Marekani. Alianza shughuli zake mnamo 1990, wakati alipofanya uhusika wa kualikwa katika ucheshi uliodumu kiasi True Colors. Amecheza katika A Different World, imetayarishwa na Bill Cosby, na alishiriki ubavuni mwa Eddie Murphy kwenye filamu ya The Nutty Professor (1996). Ameshiriki filamu za maigizo kama vile Menace II Society (1993) na Set It Off (1996). Ameonekana katika filamu zaidi ya 20 za mitindo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Scream 2, Ali, The Matrix Reloaded, The Matrix Revolutions, Madagascar, Madagascar: Escape 2 Africa, na Madagascar 3: Europe's Most Wanted.

Samwel Yellah Black
Samwel Yellah (amezaliwa 29 Mei 1993 mjini Mbeya) [1] ni mkufunzi wa soka wa timu ya kandanda ya Costa mwaka 2008 na sasa ni meneja wa klabu ya Black Leopard Fc Under20

Anna Margareth Abdallah
Anna Margareth Abdallah (alizaliwa 26 Julai 1940 ), ni mwanasiasa wa chama cha mapinduzi na aliwahi kuwa mbunge wa viti maalumu kwa kipindi cha mwaka 2010 hadi mwaka 2015.[1]

Mbinu ya rediokaboni
Mbinu hii ya upimaji iligunduliwa mnamo 1946 na mtaalamu Mmarekani Willard Frank Libby aliyepokea tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka 1960. Libby aliweza kuonyesha usahihi wa mbinu yake kwa kutambua umri wa mbao za jeneza na za boti ya Misri ya Kale. Jeneza na boti zilihifadhiwa katika makaburi ya Misri ambako vitu vingi vimekaa tangu miaka elfu kadhaa bila kuoza kutokana na hewa kame ya nchi hiyo. Hali nzuri ya yaliyomo katika makaburi ya Misri imetunza pia maandiko juu ya vitu hivyo ambayo mara nyingi pia hutaja mwaka wa kifo cha mhusika wa kaburi, na hivyo kutaja umri wa kaburi. Upimaji wa Libby ulilingana na umri uliojulikana tayari, hivyo kuthibitisha uwezo wa mbinu yake.[1]

Patrice Lumumba
Patrice Lumumba alizaliwa na François Tolenga Otetshima, na Julienne Wamato Lomendja, ambao walikuwa wafugaji katika kijiji cha Katakokombe katika mkoa wa Mkoa wa Kasai katka jimbo la Kanyalwaunga.[1] alikuwa mwanachama wa Kikundi cha nidhamu jina halisi la Patrice Lumumba lilikuwa Élias Okit'Asombo. Jina hili likiwa na maana "heir of the cursed"ambalo lilitokana na neno la Tetela ambayo ni miongoni mwa makabila ya congo okitá/okitɔ́ ('Mrithi')[2] na asombó ('cursed or bewitched people who will die quickly').[3] Alikuwa na kaka za watatu ambao ni (Charles Lokolonga, Émile Kalema, and Louis Onema Pene Lumumba) na ndugu yao wa karibu (Tolenga Jean).[1]Alilelewa katika makuzi ya familia ya Kikatoliki, alisoma katika shule ya msingi ya Shule ya kiprotestanti , Shule ambayo ilikuwa inamilikiwa na wamisionari wa Kanisa Katoliki, na baadaye alipata mafunzo katika chuo kimoja cha serikali , alijishindia kozi mbalimbali na kisha kuajiriwa, alipata kazi katika mji wa Léopoldville ambao kwa sasa unajulikana kwa jina la Kinshasa) na baadaye katika mji wa Stanleyville ambao nao kwa sasa unajulikana kwa jina la Kisangani ambapo alifanya kazi kama karani wa posta na pia alikuwa akifanya kazi ya uuzaji wa bia kwa wasafiri. Mnamo mwaka 1951 alimuoa Pauline Opangu . Mwaka 1955 Lumumba alipanda cheo na kuwa Cercles wa mji wa Stanleyville na baadaye alijiunga na chama cha Liberal Party of Belgium, ambapo alifanya kazi ya uhariri na usambazaji wa kijarida cha chama cha Chama cha Kiliberali cha Ubeljiji. Na baadaye alifanya ziara ya mafunzo ya wiki tatu nchini Ubeljiji,mwaka 1956 alikamatwa na kushitakiwa kosa la ubadhilifu na kuhukumiwa kifungo cha mwaka mmoja jela kwa kifungo cha nje na kisha baadaye wakili wa kibelgiji kuthibitisha kwamba Lumumba amesharejesha zile fedha aliachiliwa huru mnamo mapema mwaka 1956. Na baada ya kuachiliwa kwake alisaidiwa na kuanzisha chama chama w:Mouvement national congolais (MNC) mnamo. Mwaka 1958, alichaguliwa kuwa Rais wa chama hicho. Mnamo mwaka 1958 mwezi wa Desemba Lumumba na wenzake walikiwakilisha chama chao katika mkutano wa w:All-African Peoples' ConferenceBaraza la watu wote wa Africa mjini Accra, Ghana, katika mkutano huo wa Desemba wa Pan-African uliokuwa chini ya Rais wa Ghana hayati Kwame Nkrumah , Ndg Lumumba ambaye alionekana kuongea lugha nyingi zikiwemo za Tetela, French, Lingala, kiswahili, na Tshiluba alijitambulisha ziai dhidi ya imani yake kwa bara la afrika .[1]

Tshimanga Assosa
Assossa alizaliwa katika mji wa Kamina uliopo Jimbo la Shaba huko Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo mnamo tarege 4 Aprili, 1949. Alipata elimu ya Sekondari katika Shule iliyojulikana kama Charles Ruangwa hapo Kamina. Assosa alianza kuimba akiwa bado mdogo na kwamba aliyejipeleka mwenyewe katika kwaya ya Kanisa la Mtakatifu Baram huko Kamina ambako Mapadri walimsaidia kumfundisha muziki. Pamoja na juhudi zake hizo, Baba yake mzazi kamwe hakutaka mwanaye ajitumbukize katika muziki na kumtaka afuate masomo yake shuleni.

Jackie Aygemang
Agyemang alizaliwa Kanada na ndiye kitinda mimba katika familia ya watoto watano. Maisha yake ya utotoni aliishi Kanada, na alihamia Ghana pamoja na wazazi wake mwaka 1993.[2] Yeye ni Ikijulikana Maiden yake yake kwa jina, Appiah.Anatambulika zaidi kwa jina lake la ukoo la Appiah. Agyemang aliolewa mwaka 2005 na ana mwana mmoja.

Morgan Freeman
Morgan Freeman (amezaliwa tar. 1 Juni mwaka 1937) ni mshindi wa tuzo ya Oscars (Academy Award) kama mwigizaji, mwongozaji na mtunzi bora wa filamu. Morgan alikuja kufahamika zaidi kuanzia miaka ya 1990, baada ya kuonekana katika mfulilizo wa filamu zenye mafanikio huko Hollywood.

Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela (18 Julai 1918 - 5 Desemba 2013) alikuwa mwanasiasa nchini Afrika Kusini, kiongozi wa mapambano dhidi ya siasa ya ubaguzi wa rangi (Apartheid), mfungwa jela kwa miaka 27 halafu rais wa kwanza aliyechaguliwa kidemokrasia katika nchi yake.

Tshimanga Assosa
Mwaka 1981 akiwa kwao Kongo, Assosa alifuatwa na mfanyabiashara toka Tanzania aliyemtaja kwa jina la Joseph Mwakasala ili kuja Tanzania kupiga muziki katika bendi ya Mlimani Park Orchestra kwa mkataba wa miezi sita. Akiwa Mlimani Park Orchestra alikutana na wakali wa muziki wa Tanzania, akina Muhidini Maalim Gurumo, Michael Enoch, Abel Balthazar, Joseph Bartholomew Mulenga na Cosmas Tobias Chidumule. Baada ya kumaliza mkataba mwaka 1982, Tshimanga Kalala Assosa alichukuliwa na mzee Kitenzogu Makassy katika bendi yake ya Orchestra Makassy alikodumu hadi mwaka 1986.

Angelina Jolie
Tarehe 6 Julai 2006, Jolie ameanza kumlea mtoto yatima wa miezi sita kutoka Ethiopia, jina lake Zahara Marley Jolie-Pitt (Jina Halisi Zahara Marley Jolie), ambae wazazi wake walifariki na Ukimwi.
Zahara alizaliwa 8 Januari, 2005 kama Tena Adam.
Jolie akamchukua mtoto na kumpeleka kwenye ktuo cha kulea watoto yatima kilichopo Addis Ababa.

Wangari Maathai
Wangari Muta Maathai (1 Aprili 1940 – 25 Septemba 2011) alikuwa mwanaharakati wa masuala ya mazingira na haki za wanawake kutoka nchini Kenya. Mwaka wa 2004 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.[1] Yeye ni mwanamke Mwafrika wa kwanza kupokea tuzo hilo. Pia, aliwahi kuwa mbunge wa Kenya na waziri msaidizi katika serikali ya Mwai Kibaki kati ya Januari 2003 hadi Novemba 2005.

Anthony Leggett
Anthony James Leggett (amezaliwa 26 Machi, 1938) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza halijoto chini. Mwaka wa 2003, pamoja na Alexei Abrikosov na Vitali Ginzburg, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Ademola Lookman
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza

Emma Goldman
Emma Goldman (27 Juni 1869 – 14 Mei 1940) alikuwa akifahamika kama mfuasi wa utawala huria, kuanzia mwishoni wa karne ya 19 hadi katikati ya karne ya 20.

Rebeca Gyumi
Mwanasheria kwa taaluma, Rebeca alifuatilia na kushinda kesi muhimu juu ya ndoa za utotoni, kwa njia ya ombi aliyoifunga katika Mahakama Kuu ya Tanzania ili kupinga Sheria ya Ndoa ya Tanzania ya mwaka wa 1971 ambayo iliwawezesha wasichana wa chini ya miaka 14 kuolewa. Uamuzi ambao ulileta umri mdogo wa ndoa kuwa miaka 18 kwa wavulana na wasichana.[1]

Mohamed Said
Sheikh Mohamed Said Abdallah alizaliwa mnamo tarehe 25 Februari katika mwaka wa 1952 huko Gerezani jijini Dar es Salaam - ambapo ndiko kulikokuwa na asili ya upinzani dhidi ya ukoloni wa Waingereza katika Tanganyika. Babu yake, Mzee Salum Abdallah Popo alikuwa muasisi wa harakati za vyama vya wafanyakazi na alikuwa mmoja kati ya watu wa awali kabisa kuanzisha upinzani na kuunga mkono hoja ya kupinga utawala wa kikoloni. Mwaka wa 1947, Mzee Popo aliongoza mgomo wa kwanza nchini Tanganyika katika majimbo ya kati nchi uliopangwa na wafanyakazi wa Tanganyika Railways. Tanganyika ilipopata uhuru wake mwaka 1961, Mzee Popo aliachana na mkono wa Nyerere kama jinsi wengi walivyofanya na alitiwa kizuizini na serikali kwa ajili ya msimamo wake wa kuwa vyama vya wafanyakazi sharti viwe huru. Akiwa mwenyekiti wa Tanganyika Railways African Union (TRAU) alipinga vyama vya wafanyakazi kuwekwa chini ya Tanganyika African National Union (TANU) chini ya Rais Julius Nyerere. Sheikh Mohamed Said ana shahada katika masuala ya Sayansi ya Siasa kutoka katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Vilevile ana Stashahada katika masuala ya Maritime Studies kutoka katika Chuo Kikuu cha Wales huko mjini [[Cardiff, Uingereza na nyingine ya BIMA kutoka katika Chuo cha Usimamizi wa Fedha cha Dar es Salaam (IFM).

Alfred Gilman
Alfred Gilman (1 Julai, 1941 – 23 Desemba, 2015) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza protini na kazi yake ndani ya seli. Mwaka wa 1994, pamoja na Martin Rodbell, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Remmy Ongala
Remmy Ongala (10 Februari 1947 - 12 Desemba 2010) alikuwa mwanamuziki nchini Tanzania mwenye asili ya Zaire. Alizaliwa na jina la kiraia la Ramadhani Mtoro Ongala katika jimbo la Kivu la Kongo ya Kibelgiji. Remmy alifahamika sana kwa uwezo wake wa kutungia nyimbo akiwa jukwaani. Mbali na zile anazotunga akiwa na wenziwe, lakini akiwa katika kumbi huwa anazifanyia manjonjo zaidi ya yale aliyotungia. Alikuwa mbunifu na kipenzi cha watu. Licha ya kuingia katika dini mbalimbali mwisho akaishia kuwa Mlokole hadi kifo chake.

Kangi Alphaxard Lugola
Kangi Alphaxard Lugola (alizaliwa 25 Mei 1963) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Jimbo la Mwibara (Mkoa wa Mara) kwa miaka 2015 – 2020 na waziri wa mambo ya ndani kuanzia 1 Julai 2018.
Kangi alianza masomo ya shule ya msingi katika shule ya msingi ya Nyabitwebili kuanzia mwaka 1974 mpaka 1977 akasoma pale kuanzia darasa la kwanza hadi la nne na kisha akahamia Shule ya Msingi Mugeta ambapo alisoma pale kwa mwaka mmoja (1978), alipofunga Shule kwa mwaka uliofuata aliamua kwenda kumalizi madara ya sita na saba katika shule ya Msingi Kafunjo, huo ulikuwa mwaka 1979 hadi 1980 hapo ndipo alipohitimu Elimu ya Darasa la saba na hivyo kutunukiwa cheti cha Elimu ya Msingi. Mwaka 1981 alijiunga na Shule ya sekondari ya Sengerema (Sengerema Secondary School) hadi mwaka 1984 alipohitimu Elimu ya sekondari na kutunukiwa cheti cha CSEE. Huo ndio ukawa mwanzo wa kusonga mbele kwani mnamo mwaka 1985 alijiunga tena na Shule ya Sekondari ya Wavulana ya Songea (Songea Boys Secondary School) kwa ajili ya elimu ya juu ya Sekondari na hivyo kuhitimu kidato cha sita mwaka 1987 kwa kuzawadiwa cheti cha ACSEE. Matokeo hayo yalimpa nafasi Kangi kusonga mbele kwa ajili ya elimu ya juu ambapo mwaka 1996 hadi 1997 alifanikiwa kupata stashada kutoka Chuo kikuu cha Dar es Salaam. (University of Dar es Salaam) Kati ya mwaka 1988 hadi mwaka 1992 ambapo alihitimu Shahada ya Uchumi. Mwaka 2008 ajiunga na Chuo kikuu cha Leisester nchini uingereza na kufanikiwa kupata Shahada ya udhamili mwaka 2010.

Kamoya Kimeu
Kamoya Kimeu, ( alizaliwa mnamo mwaka wa 1940) ni mmoja wa wachuma wa wa mabakaki ya kitambo (yaani fossil kwa lugha ya kimombo) waliofanikiwa sana duniani , pamoja na ushirikiano wake na wapaleontologia Meave Leakey na Richard Leakey walivumbua baadhi ya Akolojia muhimu zaidi. Kimeu alipata fuvu la homo habilis fuvu lililokuwa linajulikana kama KNM ER 1813, na ni karibu mifupa kamili ya homo erectu] iitwayo KNM-WT 15000 au Turkana Boy (pia inajulikana kama Nariokotome boy). Ana mabakai ya mamalia mbili za aina ya "Primates" kwa lugha ya Kiingereza ambazo zimatajwa baada yake: Kamoyapithecus hamiltoni na Cercopithecoides kimeui.

Lucy Komba
Lucy Francis Komba alizaliwa mnamo tarehe 24 Oktoba ya mwaka wa 1980, katika Wilaya ya Kinondoni jijini Dar es Salaam, Tanzania.

Pascal Joy Migisha
Pascal Joy Migisha (alizaliwa mjini Buyenzi-Bujumbura, Burundi tarehe 25 Aprili, 1972) ni Mwinjilisti wa Kipentekoste. Alizaliwa mara ya pili katika umri wa miaka 14 mwaka 1986 katika Shule la Msingi. Pascal Joy Migisha alijiunga na chuo cha Biblia Emmaus cha Morsbach Ujerumani ambapo alifanya utafiti wake Biblia kwa njia ya mawasiliano 1994-2002. Baada ya uongozi wa Kanisa nchini Zimbabwe mwaka 2002, aliondoka Zimbabwe na kuelekea Afrika Kusini ambapo alifanya miaka miwili ya masomo ya ziada ya Biblia katika Chuo Kikuu cha Cape Town chini ya Taasisi ya Every Nation Leadership Institute, baada ya hapo aliwezeshwa kuendelea katika uongozi wa Shirika la Kikristo alilolianzisha mwenyewe Julai 1995, "Evangelism and Reconciliation for all Nations" (“ERNA”).

Iman
Mwigizaji wa nadra, Iman alionekana mara mbili katika "Miami Vice", akicheza Dakota katika "Back In The World" (1985) na Nina Beka katika "No Way Out" (1987) pamoja na Kevin Costner. Pia alicheza nafasi ya Lois Blyth katika "Love At First Sight" (1988), pia mhamisha umbo aitwaye Martia katika filamu ya mwaka 1991 "[13]" na alionekana katika filamu iliyoshinda tuzo la Oscar "Out ya Afrika" akiwa na Robert Redford na Meryl Streep.

Fasihi ya Kiafrika
Katika kipindi cha ukoloni, Waafrika walioathiriwa na lugha za Ulaya walianza kuandika katika lugha hizo. Mwaka 1911, Yusufu Efraimu Casely-Hayford (ajulikanaye pia kama Ekra-Agiman) kutoka Pwani ya Dhahabu (sasa Ghana) alichapisha ile ambayo pengine ni riwaya ya kwanza ya Kiafrika kuandikwa kwa Kimombo, "" Ingawa kazi hii iligusia hadithi na utetezi wa kisiasa, uchapishaji na kupitiwa upya na wanahabari wa Ulaya kulimaanisha wakati muhimu katika fasihi ya Kiafrika.

Lameck Ditto
Mwimbaji wa muziki wa Bongo Flava Dotto Bernad Bwakeya a.k.a Lameck Ditto aliye ibuliwa na Rapa mkongwe Afande Sele
mwaka 2003 katika tamasha la kuibua vijana wadogo wenye vipaji lilioandaliwa na kituo cha Redio Ukweli kilichokuwa na makazi yake mkoani morogoro nchini
tanzania.
Kipindi hicho akiitwa Dogo Ditto alishirikishwa kwenye nyimbo zote za albam ya pili ya Afande Sele Darubini Kali ukiwemo wimbo huo wa Darubini Kali pia baadae mwaka 2004 Lameck Ditto alimshirikisha Afande Sele katika wimbo wake wa kwanza kurekodi kama msanii anayejitegemea wa Dunia ina mambo uliofanikiwa kukamata chati katika ukanda wa Afrika Mashariki Lameck Ditto au Dogo ditto kwa kipindi hicho mwaka 2005 alishiriki kuasisi kundi la Watupori akiwa na Afande Sele na Mc Koba baada ya kundi la Ghetto Boys kuvunjika.
Watupori kundi lilokuwa na maskani yake mkoani Morogoro walifanikiwa kutamba na nyimbo kama Usinichukie, Nafsi ya mtu na Sana Tu ambazo zilitamba na kukamata chati za juu. Watupori haikudumu sana baada ya mikwaruzano ya hapa na pale ambayo inasemekana ilichangiwa na Ditto kutakiwa Bongo Record ya P Funk ambae alikuwa tayari kumpatia mkataba wa kurekodi albam ya peke yake nje ya Watupori Lameck Ditto akifuatana na Mc Koba waliachana na Afande sele na kuungana Wakarekodi Albam yao ya kwanza katika Studio za Bongo records walifanikiwa kutoa wimbo mmoja tu wa Ulibisha Hodi ambao nao ulifanya vyema kabla ya wote kujiunga katika kundi la La Familia lililokuwa likiongozwa na Chid Benz ambalo pia liliundwa na Kassim Mganga, Tunda Man, O Ten, Chiku Ketto na Mc Koba hapo ndipo Rasmi akaanza kutumia jina la Lameck Ditto. Akiwa La familia alishirikishwa katika nyimbo kama Ngoma Itambae (Dar es salaam Stand Up na Muda Umefika ft Chiku Keto baadae mwaka 2008 Ditto akajiunga na Taasisi ya kukuza na kulea vijana wenye vipaji ya Tanzania House Of Talent THT ili kujiongezea ujuzi katika fani hii ambapo alifanikiwa kutoa nyimbo kama Wapo Tushukuru kwa yote na Niamini

Ajali Rashid Akibar
Ajali Rashid Akibar (amezaliwa 25 Januari 1961) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Newala Vijijini kwa miaka 2015 – 2020.

Susanne Wenger
Susanne Wenger, pia Adunni Olurisa, (* 4 Julai 1915 mjini Graz (Austria); † 12 Januari 2009 mjini Oshogbo, Nigeria) alikuwa msanii kutoka Austria aliyekaa muda mrefu Nigeria na kuunganisha mitindo ya sanaa za Ulaya na Afrika. Aliingia katika dini ya jadi ya Wayoruba akatambuliwa kama kuhani na kupewa jina la kineyeji.

Norman Ramsey
Norman Foster Ramsey (amezaliwa 27 Agosti 1915) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu na mbinu na kuzichunguza. Mwaka wa 1989, pamoja na Wolfgang Paul na Hans Georg Dehmelt alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Giuliano Gemma
Gemma alizaliwa mjini Rome, Italia. Awali alikuwa akifanya kazi kama mtu wa kucheza sehemu za hatari katika filamu (Stuntman) kisha akapewa ofa ya kuigiza, na muongozaji wa filamu za kitaliana bwana "Duccio Tessari", ambaye pia alikuwa nyota wa filamu ya Arrivano i titani ya mwaka (1962).

Iman
Iman Mohamed Abdulmajid (amezaliwa 25 Julai 1955), anajulikana kitaaluma kama Iman (ambayo ina maana ya "imani" kwa Kiarabu), ni mwanamitindo Msomali, mwigizaji na mwongozaji kutoka nchini Marekani. Ameolewa na David Bowie.

Ayatollah
Ayatollah aliyejulikana sana duniani alikuwa Ruhollah Khomeini (17 Mei 1900 - 3 Juni 1989) aliyeanzisha mapinduzi ya Kiislamu nchini Uajemi na kuwa kiongozi wa jamhuri ya Kiislamu.

Samia Yusuf Omar
HAbari zake zimesimuliwa katika kitabu Non dirmi che hai paura ("Usisema kamwe kama unaogopa") cha mwandishi na mwanahabri Giuseppe Catozzella. Hakimiliki zimenunuliwa na shirika la Penguin Books kulikuwa na mipanga kupiga filamu ya historia hii.[8] Mwaka 2015 mwandishi na mchoraji Mjerumani Reinhard Kleist alitoa kitabu Der Traum von Olympia – Die Geschichte von Samia Yusuf Omar ("An Olympic Dream – The Story of Samia Yusuf Omar") kilichotafsiriwa pia kwa Kiingereza na kutolewa mwaka 2016.[9]

A Man of the People
A Man of the People ni riwaya ya 1966 iliyoandikwa na Chinua Achebe. Ni riwaya ya nne ya Achebe. Kitabu hicho kinaelezea hadithi ya vijana aliyeelimika aitwaye Odili, na vita vyake na Chief Nanga, mwalimu wake wa zamani ambaye aliingia katika siasa katika nchi ya kisasa ya Afrika isiyotajwa. Odili anawakilisha kizazi kipya; Nanga anawakilisha desturi ya Nigeria. Mwisho wa kitabu unaisha kwa mapinduzi ya kijeshi, sawa na maisha halisi ya Johnson Aguiyi-Ironsi, Chukwuma Kaduna Nzeogwu na Yakubu Gowon. Sawa na maisha halisi ya Johnson Aguiyi-Ironsi, Chukwuma Kaduna Nzeogwu na Yakubu Gowon.

Jackie Aygemang
Jackie Agyemang (jina lake la ukoo ni Appiah, alizaliwa 5 Desemba 1983) ni mwigizaji kutoka Ghana. Amewahi kuchaguliwa mara mbili kwa tuzo la mwigazaji bora wa kike katika uhusika na mwigizaji chipukuzi bora katika tuzo la Afrika Kisasa Academy Awards la mwaka 2008. [1]

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Hussein Ali Dualeh Boobe Yusuf Dualeh Ibrahim Ahmed Hawd Mohamed Bahse Hassan Ahmed Kayse Abdulahi Awad Eigeh Abdurahman Guri-barwaqo Musa Jama Jama Abduwali Farah Jambir A Garas (Maqalocshe Fosia Yusuf Haji Adan Qabileh Ahmed Abdi Aziz Gurbiye Abdinasir Dirie Abdisalam Issa-Salwe Abdirahman Mohamed Adamu (Af-jar) Abdi Sheikh Abdi Adamu S. Abdi Abdi Kusow Abdul Qader Mohammed Mursal, Mtunzi wa hadithi ya Olal iyo Hoyadiis Abdulkadir Oromo A. Ibraahim AwXirsi, mwandishi wa 'mahakama ya Kisomali mkalimani' Ahmed Ahmed Ahmed Farah Ali 'Idaja' Ayaan Hirsi Ali (1969 -) Sheakh Omar Bashir Goth Cabdulqaadir Xirsi 'Yamyam' Cali Xuseen Xirsi (1949 -) Faarax Maxamuud Maxamed 1963 Faarax Maxamed Jaamac 'Cawl' (1937-1992) IIbrahim Ahmed Jaamac Cumar Ciise Khalid Ali Guul (aliandika vitabu zaidi ya 54) Maxamed Daahir Afrax Saida Sheikh Ahmed (VIP) Brussels Ubelgiji Mahad Ahmed Dhoore (qaransuge) Maxamed Xaashi Dhamac 'Gaariye' (1949 -) Mohamed Diriye Abdullahi Haji Mohamed Mukhtar Mohamed Ibrahim Warsame 'Hadrawi' (1941 -) Musa Galaal Ahmed Abdalla Nuradion (aitwaye: Nuradin au Nuradi), mshairi wa Kisomali, mwandishi na msanii (1933-2008) Nuruddin Farah (1945 -) Rageh Omaar, mwandishi wa habari Said S. Samatar Waris Dirie (1965 -) Yaasiin Cismaan Keenadiid

Ayman Mohyeldin
Kama mtayarishaji wa habari, Ayman alikuwa mwandishi wa kwanza kuingia kwenye stesheni za nyuklia nchini Libya baada kutoa "Col". Muammar al-Gaddafi alitangaza kwa mahojiano kuwa Libya imeachana na mipango ya WMD. Ripoti yake aliotoa alipokuwa CNN "Iraq:Progress reeport" iliyohusu mapambano ya kila siku wakati wa vita vya Iraq ilichaguliwa (lakini haikushinda) tuzo la Emmy. Alihudumu kama mtayarishaji msaidizi kwa NBC News Special ambayo pia ilipokea (lakini haikushinda) tuzo la Emmy iliyohusu "Ship at War: Inside the Carrier Steennis" & "Inside the Real West Wing." Yeye pia anajulikana kwa kuripoti kuhusu Hija ya kila mwaka ya Kiislamu (Hajj) inayofanyika Makka na alikuwa akishiriki katika CNN Specials "Islam: The Struggle Within" na "Hajj: A Spiritual Journey."

Anthony Anderson
Anderson alizaliwa mjini Los Angeles, California, akiwa kama mtoto wa Dora, mshughulikiaji simu na mwigizaji; baba yake wa kufikia, Sterling Bowman, ana miliki maduka mengi ya nguo.[1] Anderson ni mhitimu wa Los Angeles County High School for the Arts na [[Chuo Kikuu cha Howard. Amesoma na waigizaji wenzake kama vile Avery Brooks, Ruby Dee na Ossie Davis.[2]

Ghana
Bamaya Ngoma hii huchezwa na watu wa eneo la kaskazini mwa Ghana. Inasimulia hekaya ya wakati wa ukame mkubwa. Miungu iliwaambia watu kuwa ukame huo ulikuwa umeletwa na jinsi wanaume walikuwa wakiwakandamiza na kuwatweza wanawake. Ilisema pia kwamba ukame ungeondolewa tu pale wanaume wangejizusha na kuchukua majukumu waliyokuwa wamewatwika wanawake kwa kuvaa marinda na kushiriki katika ngoma hii. Wanaume walipofanya hivi, mvua ilianza kunyesha. Kwa sasa ngoma hii huchezwa wakati wa mavuno katika eneo la kaskazini magharibi mwa Ghana na wanaume pamoja na wanawake wa Dagbani. Adowa Ngoma ya watu wa Ashanti wa Ghana. Ngoma hii inatajika hasa kwa madaha na weledi wa mzunguko wa wachezaji. Upigaji ngoma pia unasifika kwa weledi wa mfuatano wa sauti zinazochanganyika na ngoma mbili za atumpan ambazo zinatumika kama ngoma za kuongoza au ngoma simamizi. Ngoma hii ilikuwa awali ikichezwa katika mazishi, lakini kwa sasa inachezwa pia katika tamasha za kila mwaka na mikusanyiko ya kijamii.

Rita Dominic
Rita Uchenna Nkem Dominic Waturuocha[1][2] (amezaliwa tar. 12 Julai 1975 mjini Mbaise, Imo State, Nigeria)[3] ni mwigizaji filamu kutoka nchini Nigeria.

Emily Ruete
Salama binti Said alizaliwa mnamo tarehe 30 Agosti 1844, mwana wa Sultan Said na Jilfidan, suria mwenye asili ya Circassia. Aliishi katika hekalu la Bet il Mtoni lililopo umbali wa kilomita nane kutoka baharini ukanda wa kusini mwa stone Town. (Hekalu hilo lilibomoka mnamo mwaka 1914). Amekuwa akizungumza lugha mbili ambazo ni Kiarabu na Kiswahili. Mnamo mwaka 1851 alihamia Bet il Watoro, katika nyumba ya kaka yake Majid bin Said wa Zanaibar, aliyewahi kuwa Sultani. Kaka yake alimfundisha jinsi ya kuendesha gari na kurenga shabaha. Mnamo mwaka 1853 alihamia Bet il Tani pamoja na kaka yake. Alijifunza kwa siri jinsi ya kuandika, ambapo taaluma haikuruhusiwa kwa mwanamke kipindi kile.

Ida Ljungqvist
Mwaka 2007 Ljungqvist alitambuliwa na aliyekuwa playmate wa mwaka Sara Jean Underwood. [2][3] Machi 2008 alitajwa kama playboy wa playmate wa mwezi na Playmate wa mwaka 2009. Na yeye ni mwanamitindo wa kiafrika wa kwanza na wa kiswidi wa pili kutajwa kama playmate wa mwaka. [4]

Nimrod Elireheemah Mkono
Nimrod Elireheemah Mkono (amezaliwa tar. 18 Agosti 1943)katika kijiji cha Busegwe ni mbunge wa jimbo la Musoma Vijijini alianza ubunge mwaka 2000~2015 bado ni mbunge wa musoma vijijini katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania.nimrod mkono ni mwana maendeleo kwa sababu amejenga shule nyingi baadhi ya shule ni chief ihunyo iliyopo kijiji cha busegwe,shule ya msingi busegwe,chief wanzagi,chief oswald mang'ombe,shule ya sekondari Butuguri,shule ya sekondari kasoma na nyingine nyingi uchaguzi wa mwaka 2010 alipita bila kupingwa na pia ni wakili wa kimataifa wa kujitegemea pia nimrod mkono ni mzanaki kabila ambalo rais wa kwanza wa tanzania julius kambarage nyerere alikuwa na pia mheshimiwa mkono ametoa mchango mkubwa kufanikisha kupatikana kwa wilaya mpya ya butiama[1] Anatokea katika chama cha CCM.

Carl Wieman
Carl Edwin Wieman (amezaliwa 26 Machi, 1951) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza chembe za atomu, na pia amejitahidi kuboresha jinsi inavyofundishwa sayansi shuleni. Mwaka wa 2001, pamoja na Eric Cornell na Wolfgang Ketterle, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Ismail Beah (1980 -) Edward Wilmot Blyden (1832-1912), alizaliwa katika Virgin Islands (angalia pia Liberia) SYL Cheney-Coker (1945 -) Aminatta Forna Africanus Horton (1835-1883) Delia Jarrett-Macauley

Elizabeth Cady Stanton
Elizabeth Cady Stanton (12 Novemba 1815 - 26 Oktoba 1902) alikuwa mwanamke Mmarekani aliyejihusisha na harakati za kijamii, hasa ukomeshaji wa vitendo vilivyowanyima wanawake haki ya kupiga kura, na kiongozi shupavu katika harakati za haki za wanawake akishirikiana na Susan B.Anthony. Tamko lake la maoni, lililowasilishw katika mkutano wa kwanza wa haki za wanawake uliofanyika mwaka 1848 katika jiji la Seneca Falls, New York, husifiwa kuwa tamko la kwanza la kuwaunganisha wanawake katika kushiriki harakati za kutetea haki za wanawake, ikiwemo haki ya wanawake kupiga kura.[1].

Alfonso Maria wa Liguori
Alfonso Maria wa Liguori (Marianella, leo katika jiji la Napoli, nchini Italia, 27 Septemba 1696 - Nocera de' Pagani, katika wilaya ya Salerno, 1 Agosti 1787), pamoja na kuwa mtawa na padri mwanzilishi wa shirika la Mkombozi Mtakatifu sana, halafu askofu wa Kanisa Katoliki, anajulikana kama mwanateolojia wa maadili, mwalimu wa maisha ya Kiroho kwa wote, hasa watu wa chini, mwandishi wa vitabu vingi sana, mwanashairi, mchoraji na mwanamuziki.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Severin Cécile Abéga: Les Bimanes, Le Bourreau, Entre Terre et Ciel Marie-Therese Assiga Ahanda Paul-Charles Atangana Philomene Bassek mwandishi wa La Tache de Sang Francis Bebey (1929 -) mwandishi wa Les Trois petits Cireurs, Boniface Moudio'son, The Ashanti Doll, Enfant Pluie, ministre et le Griot Eno Belinga Mongo Beti (Alexandre Biyidi Awala) (1932-2001) Calixthe Beyala Jacques Bonjawo Fernando D'Almeida Paulo Dakeyo Jean Marc Ela (1936 -): mwandishi wa vitabu vingi vya teolojia ya ukombozi wa Afrika ikiwemo Afrika Cry na imani yangu kama Afrika Profesa Ndumbe Eyoh Patrice Kayo Werewere Liking Claude-Yusufu M'Bafou-Zetebeg Bill F. Ndi (1964 -): K'cracy, trees in the Storm na other poems mishaps na poems Toils na Gods in Ivory Towers Guillaume Oyono Mbia: Trois Pretendants un Mari Engelbert Mveng: mwandishi wa ukusanyaji wa mashairi Balafon Bernard Nanga: Les Chauve-Souris Charles Ngande Evelyne Mpoudi Ngole (1953 -) Etienne B. Noume Ferdinand Oyono (1929 -) René Philombe (Philippe-Louis Ombede) Francois Sengat-Kuo: mwandishi wa mkusanyo wa mashairi Fleurs de Laterite, heures rouges, na Collier de Cauris Daudi Ndachi Tagne Elolongue Epanya Yondo

Chuo cha Kikristo cha Aleksandria
Kadiri ya Jeromu shule ya Aleksandria ilianzishwa na Mwinjili Marko. Baadaye anatajwa Athenagora wa Athene (176), lakini kwa hakika zaidi Panteno 181, aliyeacha uongozi kwa mwanafunzi wake bora, Klementi wa Aleksandria mwaka 190.[2]Huyo alifuatwa na Origene akiwa na umri wa miaka 18 tu, na wataalamu wengine wanaoheshimiwa kama watakatifu katika Kanisa la Kiorthodoksi na Kanisa Katoliki kama Gregori Mtendamiujiza, Heraklas, Dionisi wa Aleksandria na Didimo Kipofu.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.