Question: Mji mkuu wa Malawi ni upi?

Malawi
Dziko la Malaŵi (Chichewa) Republic of Malawi (Kiingereza) Jamhuri ya Malawi Bendera ya MalawiLugha rasmiChichewa, KiingerezaMji MkuuLilongweSerikaliJamhuriRaisArthur Peter MutharikaEneokm² 118.484Wakazi16.407.000 (Julai 2013)Wakazi kwa km²128.8JPT/Mkazi157 US-$ (2004)Uhurukutoka Uingereza tarehe 06.07.1964PesaKwacha ya MalawiWimbo wa TaifaMlungu salitsani Malawi

Lilongwe
Lilongwe, umma kadiriwa 597,619 (2003 sensa), ni mji mkuu wa Malawi. Yenyewe iko kusini magharibi mwa nchi, magharibi mwa Mto Malawi karibu na mpaka wa Malawi na Msumbiji na Zambia. Lilongwe mahali pake ni (-13.98333, 33.78333).

Vwawa
Mji huu uko kando ya barabara kuu kupitia mikoa ya Mbeya, Njombe, Iringa, Morogoro, Pwani kutokea jijini Dar es Salaam. Barabara hiyo inakwenda Zambia na Malawi kupitia wilaya ya Ileje na mkoa wa Rukwa.

Kaunti ya Kilifi
Mji mkuu uko Kilifi lakini mji mkubwa zaidi ni Malindi.

Malawi
Jina la nchi limeteuliwa kutokana na ufalme wa Maravi.

Zimbabwe
Bulawayo, mji wa pili kwa ukubwa Harare, mji mkuu Masvingo Mutare

Daraja la Songwe
Daraja la Songwe ni daraja la kimataifa linalovuka Mto Songwe na kuunganisha nchi jirani za Malawi na Tanzania.

Antananarivo
Pia mji huu wajulikana kwa jina la Kifaransa kama Tananarive ama kwa kifupi ni Tana. Antanànarivo iko kati ya kisiwa kulingana na usabaa wa kisiwa, lakini ni maili 90 kutoka pwani ya magharibi. Mji mwenyewe una kituo cha amri, kinachojengwa juu ya milima na mabonde marefu yenye miamba na nyembamba. Hii milima na mabonde imesambaa kusini na kaskazini kama 2-½ maili, ikigawa kaskazini kwa njiapanda, na kukwea mahali juu zaidi pakiwa 690 ft. juu ya viwanja dhihirifu za mchele upande wa magharibi, ambazo zenyewe zimo 4060 ft. juu ya usawa wa bahari. Mji huu ni mji mkubwa nchini Madagaska na ni kituo cha amri ya serikali, mawasiliano, na kituo cha uchumi. Mahali Mji huu uko ni 18°55' Kusini, 47°31' Magharibi (-18.916667, 47.516667) , Maili 135 Magharibi-kusini magharibi ya Tamatave, ni bandari ya kisiwa hiki, ambayo imeungwa kwa reli, na kwa maili 60 kwa pwani kuna jahazi za kusafirisha. Viwanda vyahusu utolezi wa kuunda sigara, na nguo.

Rungwe (wilaya)
Barabara kuu kutoka Daressalaam - Iringa - Mbeya kwenda Malawi inapita eneo la wilaya.

Historia ya Malawi
Baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia Waingereza waliunganisha Unyasa na Rhodesia (leo Zambia na Zimbabwe) kuwa Shirikisho la Afrika ya Kati mwaka 1953. Shirikisho hilo halikudumu hadi mwisho wa ukoloni kutokana mielekeo tofautitofauti katika sehemu tatu za shirikisho.

Malawi
Mawaziri huteuliwa ama kati ya wabunge au nje ya bunge.

Mbeya (mji)
300px|thumbnail|Treni ya TAZARA kwenye kituo Mbeya Mbeya ni njiapanda ya njia mbalimbali muhimu: Barabara kuu ya lami kutoka Dar es Salaam (km 850) hugawanya hapa kwenda Malawi – Msumbiji kupitia Tukuyu/Rungwe, na kwenda Zambia – Afrika Kusini kupitia Tunduma/Mbozi.

Siasa ya Malawi
Serikali za mitaa zimeundwa na wilaya 28 katika maeneo matatu yanayotawaliwa na Watawala wa Maeneo na Wakuu wa Wilaya ambao wanachaguliwa na serikali kuu. Uchaguzi wa kwanza wa Serikali za mitaa katika historia ya mfumo wa vyama vingi ulifanyika mnamo 21 Novemba 2000. UDF ilishinda asilimia 70 ya viti hivi katika uchaguzi huu.

Malawi
Uchaguzi huru wa mwaka 1994 ulimaliza utawala wa MCP ukamfanya Bakili Muluzi wa United Democratic Front (UDF) ndiye rais aliyechaguliwa mara ya pili 1999.

Lusaka
Mji wa Lusaka ulianzishwa mwaka wa 1905 na wakoloni Wazungu kwenye mahali pa kijiji ambacho mwenyekiti wake aliitwa Lusaaka. Kwa vile Lusaka iko katikati ya nchi, mwaka wa 1935 wakoloni Waingereza walihamishia mji mkuu wao wa Rhodesia ya Kaskazini huko kutoka mji wa Livingstone. Baada ya kupata uhuru, Lusaka ikaendelea kama mji mkuu wa Zambia hadi hivi sasa.

Mbamba Bay
Kuna bandari inayohudumiwa na meli SV Songea. Kwa ratiba isiyofuatwa mara kwa mara kuna mawasiliano pia na Nkhata Bay huko Malawi, ng'ambo ya ziwa, halafu kwa mabandari kwenye mwambao wa Kitanzania za Ziwa Nyasa hadi Itungi Port.

Hastings Banda
Katika Machi 1992 maaskofu Wakatoliki wa Malawi walitunga waraka kwa Wakristo walipotamka ukosoaji wa Banda na serikali. Wanafunzi wa vyuo walichukua upande wa maaskofu na kuandamana. Vyuo vikafungwa.

Historia ya Malawi
Hakuna habari za kimaandishi kabla ya kufika kwa Wazungu. Tangu karne ya 16 ufalme wa Wamaravi ulikuwepo upande wa kusini wa ziwa.

Historia ya Malawi
Katika Unyasa daktari Hastings Kamuzu Banda alijitokeza kuwa mwanasiasa aliyependelewa na wananchi wengi, akawa waziri mkuu wakati wa Unyasa kupata madaraka ya kujitawala katika mambo ya ndani na baadaye rais wa kwanza wa taifa.

Kinyika
Kinyika ni lugha ya Kibantu nchini Malawi na Zambia inayozungumzwa na Wanyika. Isichanganywe na Kinyiha (ambacho huitwa Kinyika pia) wala na Kinyiha cha Malawi ambacho kinafanana nacho. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinyika imehesabiwa kuwa watu 10,000, yaani 5000 nchini Malawi na 5000 nchini Zambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyika iko katika kundi la M20.

Historia ya Malawi
Mwaka 1859 Mwingereza David Livingstone alifika ziwani.

Morondava
Morondava ni mji mkuu wa mkoa wa Menabe nchini Madagaska. Idadi ya wakazi wake ni takriban 39,895.

Historia ya Malawi
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani.

Malawi Congress Party
Chama kitangulizi kilikuwa Nyasaland African Congress (NAC) kilichoundwa mwaka 1944 kwa shabaha ya kupanua haki za Waafrika wazalendo katika koloni la Nyasaland, jinsi Malawi ilivyoitwa kabla ya mwaka 1964.

Songwe (Mbeya)
Songwe ya Kusini ina chanzo chake katika milima ya Umalila karibu na Santilya ikielekea kusini na kuishia Ziwa Nyasa. Baada ya kupita Itumba (Ileje) mto ni mpaka kati ya Tanzania na Malawi.

Igawilo
Igawilo iko jirani na Uyole kando la barabara inayopanda Uporoto kuelekea Tukuyu na Malawi. Wakazi wengi wa sehemu hii ni wakulima wa mazao ya chakula pamoja na bustani. Kuna shule ya sekondari ijulikanayo kama Igawilo.

Kitonga (Malawi)
Kitonga ni lugha ya Kibantu nchini Malawi inayozungumzwa na Watonga. Isichanganywe na Kitonga cha Zambia. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitonga imehesabiwa kuwa watu 170,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitonga iko katika kundi la N10.

Malawi
Orodha ya lugha za Malawi Orodha ya nchi kufuatana na wakazi Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa Demografia ya Afrika

Kuala Lumpur
Kuala Lumpur (Jawi:كوالا لمڤور) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Malaysia. Eneo lake ni km² 243.65 na idadi ya wakazi 1,453,978 "(mwaka 2005)".

Malawi Congress Party
Baada ya mwisho wa udikteta wa Banda MCP ilizidi kushindwa katika uchaguzi mkuu lakini inaendelea kuwa chama muhimu katika Malawi.

Kenya
Kwa karne nyingi, upwa wa Kenya umekuwa mwenyeji wa wafanyabiashara na wasafiri. Kati ya miji iliyopo kwenye upwa wa Kenya ni mji wa Malindi. Umebakia kuwa makazi muhimu ya Waswahili tangu karne ya 14 na wakati mmoja ulishindana na Mombasa kwa ukuu pande hizi za Afrika Mashariki. Kwa kawaida, Malindi umekuwa mji na bandari ya kirafiki kwa serikali zingine. Mwaka wa 1414, Sultani Mwarabu wa Malindi alianzisha uhusiano wa kidiplomasia na utawala wa Uchina wa Ming, wakati wa safari za mchunguzi Zheng He.[13] Katika mwaka wa 1498, utawala wa Malindi ulimkaribisha msafiri na mvumbuzi maarufu kutoka Ureno, Vasco da Gama.

Siasa ya Malawi
Senate inanuiwa kuunda uwakilishi wa viongozi wa kale na matabaka mbalimbali ya Wilaya, na pia makundi fulani yenye mahitaji ya pekee kama vile wanawake, watoto na walemavu.

Hastings Banda
Hadi mnamo 1990 nchi za magharibi zilisaidia au angalau kuvumilia serikali ya Banda kwa sababu alikuwa mpinzani wa ukomunisti, pia kati ya nchi chache za Afrika zilizoendelea kuwa na uhusiano na Afrika Kusini. Lakini kuporomoka kwa ukomunisti kulisababisha badiliko. Wafadhili wa miradi ya maendeleo walidai mabadiliko ya kuheshimu haki za binadamu. Serikali ya Uingereza ilisimamisha usaidizi wote kwa Malawi.

Kisena cha Malawi
Kisena cha Malawi ni lugha ya Kibantu nchini Malawi inayozungumzwa na Wasena. Isichanganywe na Kisena kizungumzwacho nchini Msumbiji. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kisena cha Malawi imehesabiwa kuwa watu 270,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisena cha Malawi iko katika kundi la N40.

Rwanda
Kigali ni mji mkuu wenye kiwanja cha ndege cha kimataifa na mahoteli makubwa.

Historia ya Malawi
Historia ya Malawi inahusu eneo la Afrika Mashariki ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Malawi.

Malawi
Wabunge 193 wanachaguliwa moja kwa moja na wananchi kwa muda wa miaka mitano.

Mpanda (mji)
Mpanda ni makao makuu na pia mji mkubwa wa Mkoa wa Katavi katika magharibi ya Tanzania. Ni kitovu muhimu cha biashara ya mazao kama mahindi na mpunga kuna pia dalili ya uchumi wa madini hasa dhahabu katika mazingira yake.

Ileje
Wilaya hii imepakana na nchi ya Malawi na inatenganishwa nayo na mto Songwe.

Malaba, Kenya
Malaba ni mji wa Kenya katika Kaunti ya Busia, mpakani mwa Uganda.

Siasa ya Malawi
Bunge la Malawi lina wabunge 193 ambao huchaguliwa na raia wanaowawakilisha kwa kipindi cha miaka mitano. Katiba pia inaruhusu uundaji wa jumba la pili, Senate ambalo huwa na viti 80, lakini hadi leo hakuna harakati zilizotekelezwa kuliunda jumba hilo.

Historia ya Malawi
Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia Waingereza waliogopa kushambuliwa kutoka Afrika ya Mashariki ya Kijerumani wakachukua hatua za kudai huduma za nyongeza kutoka kwa wananchi. Hii ilisababisha ghasia ya John Chilembwe dhidi ya wakoloni.

Siasa ya Malawi
Serikali ya Malawi imekuwa demokrasia ya vyama vingi tangu mwaka 1994.

Malabo
Mji ulianzishwa kwa jina la Port Clarence kuanzia 1827 na Waingereza waliokuwa wamekodi kisiwa cha Fernado Po kutoka kwa Hispania. Uingereza ulitumia kisiwa kama kituo cha jeshi la uanamaji lilizozunguka Atlantiki kwa shabaha ya kukomesha biashara ya watumwa. Waingereza walipeleka hapa watumwa waliopatikana kwenye meli za bishara ya watumwa. 1843 Waingereza walihamisha kituo chao ch kijeshi kwenda Sierre Leone na sehemu ya watumwa wa zamani waliopewa uhuru wao walibaki wengine wakafuatana na Waingereza kwenda Sierra Leone.

Historia ya Malawi
Katika karne za kwanza BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi.

Malawi
Mwaka 1859 Mwingereza David Livingstone alifika ziwani.

Nyasa (ziwa)
Ziwa Nyasa (katika Malawi: Lake Malawi; katika Msumbiji: Niassa) ni kati ya maziwa makubwa ya Afrika ya Mashariki likiwa na nafasi ya tatu baada ya Viktoria Nyanza na Ziwa Tanganyika.

Hastings Banda
Mwaka 1966 Malawi ikawa jamhuri na Hastings Banda rais wake wa kwanza na chama cha MCP kilikuwa chama pekee cha kisiasa.

Historia ya Malawi
Mabadiliko ya kimataifa baada ya kuporomoka kwa Ukomunisti na ukuta wa Berlin miaka 1989/1990 yalileta shinikizo kote Afrika dhidi ya serikali zilizofuata mtindo wa chama kimoja. Shinikizo hilo lilimkuta Banda mzee na mgonjwa ilhali watu wa familia yake wakitawala kupitia yeye. Hali ya uchumi ilikuwa duni, rushwa na magendo juu.

Malawi
Serikali za mitaa zimeundwa na wilaya 28 katika maeneo matatu (Kaskazini, Kati na Kusini) yanayotawaliwa na Watawala wa Maeneo na Wakuu wa Wilaya ambao wanachaguliwa na serikali kuu.

Madagaska
Wamerina walikuwa na makao makuu ya utawala wao Antananarivo; baada ya kugawiwa kwa ufalme wao mnamo 1710 kitovu cha malaka kati ya Wamerina ikahamia kwenye mlima wa Ambohimanga lakini tangu kuunganishwa kwa Wamerina mnamo 1794 mji mkuu ukulikuwa tena Atananarivo. Kutoka hapo waliweza kueneza mamlaka yao katika sehemu nyingine za kisiwa hicho.

Mali
Kikundi kikubwa ndio Wabamana (30%) katika eneo la mji mkuu Bamako, halafu wako Wamandinka, Wafula, Wadogon, Wasonghai na wengineo.

Historia ya Malawi
Katika uchaguzi wa mwaka 2004 alishinda tena mgombea wa UDF, ndiye Bingu Mutharika aliyeapishwa kuwa rais wa Malawi tarehe 24 Mei 2004 huko Blantyre.

Malawi
Mwaka 1891 serikali ya Uingereza iliweka nchi upande wa magharibi na kusini kwa ziwa chini ya ulinzi wake ikawa „Nyassaland Protectorate“, halafu tangu 1907 koloni la Unyasa.

Kikokola
Kikokola ni lugha ya Kibantu nchini Malawi inayozungumzwa na Wakokola. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikokola nchini Malawi imehesabiwa kuwa watu 200,000. Pia kuna wasemaji 80,000 nchini Msumbiji. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikokola iko katika kundi la P30.

Malawi
Upande wa dini, wakazi wengi ni Wakristo (68-82%), wakifuatwa na Waislamu (13-25%).

Malindi (Kenya)
Malindi ni kati ya miji ya kale ya Waswahili. Mji umejulikana kuwepo tangu karne ya 13 BK kwenye mwambao uliojulikana kama "Azania" tangu zamani za Waroma na Wagiriki wa Kale. Kwa karne nyingi Malindi ilikuwa dola-mji muhimu wa Uswahilini ulioshindana na Mombasa juu ya kipaumbele kwenye pwani ya Afrika ya Mashariki.

Wanyakyusa
Wakati Wajerumani walipofika sehemu za kaskazini kwa Ziwa Nyasa mwisho wa karne ya 19 hawakuona tofauti ya msingi kati ya watu wa Malawi kaskazini na wale wa sehemu za Rungwe wakawaita wote "Wakonde" kutokana na jina lililokuwa kawaida ziwani.

Historia ya Malawi
Mwaka 1966 Banda alitangaza kura ya katiba mpya iliyopokewa na wananchi. Nchi ilipata jina la Malawi na chama cha Malawi Congress Party kikawa chama pekee.

Malawi
Sehemu kubwa ya eneo lake ni ziwa kubwa linaloitwa na majirani "Ziwa Nyasa" au "Niassa", lakini "Ziwa Malawi" hapa nchini. Kati ya Malawi na Tanzania kuna mzozo kuhusu eneo la ziwa ambao unazidi kufanyiwa kazi.

Uchaguzi Mkuu wa Malawi, 2004
Tasisi ya Uchaguzi ya Afrika Kusini ilituma wakaguzi nchini Malawi kwa uchaguzi wa urais na bunge wa 2004.

Siasa ya Malawi
Bakili Muluzi alikuwa rais wa Malawi kuanzia 21 Mei 2004, huku akiwa ameshinda tena baada ya kushinda uchaguzi wa 2000 na asilimia 51.4 ya kura, akimshinda mpinzani wake wa karibu zaidi Gwandaguluwe Chakuamba ambaye alikuwa na asilimia 44.3 kutoka chama cha MCP-AFORD. Mnamo 2004, Bingu wa Mutharika alimshinda tena Chakwamba kwa tofauti ya alama kumi.

Siasa ya Malawi
Siasa ya Malawi ina muundo wa taifa lenye demokrasia ya uwakilishi na mfumo wa urais. Rais wa Malawi ndiye kiongozi wa nchi na mkuu wa serikali.

Pyinmana
Pyinmana ni mji mdogo katika Myanmar karibu na Mandalay. Pia huitwa "Naypyidaw", maana yake "Makao ya Wafalme". Mwaka 2005 serikali ya kijeshi iliamua kuhamisha mji mkuu kutoka Yangon kuja Pyinmana.

Malawi
Wakazi wa kwanza wa Malawi walikuwa wawindaji Wasan.

Jangwa la Namib
Usafiri ni wa anga kwa kutumia ndege kutoka Windhoek (mji mkuu wa Namibia, karibu kilomita 480 kaskazini-mashariki mwa kituvo cha jangwa), Swakopmund na Walvis Bay kaskazini mwa jangwa, kwa kutumia barabara. Barabara kubwa ya lami kutoka Windhoek kuelekea Swakopmund na nyingine kuelekea Lüderitz zinapita jangwani pamoja na barabara za udongo amabazo zinatunzwa vizuri sana.

Malawi
Kutokana na katiba ya 1995 rais wa taifa anayechaguliwa na wananchi ndiye mkuu wa dola pia mkuu wa serikali. Makamu wa rais anachaguliwa pamoja naye lakini rais ana haki ya kumteua makamu wa pili asiyetoka katika chama chake.

Malawi
Banda aliendelea kutawala, akatangazwa kuwa rais kwa muda wote wa maisha yake mwaka 1971.

Historia ya Malawi
Mwaka 1993 serikali yake ililazimishwa kukubali kura ya wananchi wote walioamua kumaliza mfumo wa chama kimoja na kuanzisha kipindi kipya.

Valletta
Valetta (pia: La Valetta, Kilugha: il-belt "mji") ni mji mkuu wa Malta mwenye wakazi 7,100. Mji ulijengwa kama mji-boma kwenye ncha ya rasi ndogo inayozungukwa na maji ya bahari pande tatu.

Kitumbuka
Kitumbuka ni lugha ya Kibantu nchini Malawi inayozungumzwa na Watumbuka. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitumbuka nchini Malawi imehesabiwa kuwa watu milioni moja. Pia kuna wasemaji 142,000 nchini Zambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitumbuka iko katika kundi la N20.

Uislamu nchini Malawi
Kwa mujibu wa Mradi wa Dini wa Malawi unaoendeshwa na Chuo Kikuu cha Pennsylvania, mnamo 2010 makadirio ya idadi ya Waislamu ilikuwa asilimia 25, imetazamiwa hasa katika maeneo ya Kanda ya Kusini.

Kilambya
Kilambya ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania, Malawi na Zambia inayozungumzwa na Walambya. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kilambya nchini Malawi imehesabiwa kuwa watu 45,000; nchini Tanzania ni wasemaji 40,000 (1987); na nchini Zambia kuna wasemaji 2000 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilambya iko katika kundi la M20.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:

Malaba
Malaba ni mji wa Kenya katika kaunti ya Busia.

Mali
Dola la kwanza lilikuwa Dola la Ghana. Kuanzia karne ya 8 BK hadi mwaka 1076 lilitawala biashara ya dhahabu, pembe za ndovu na chumvi. Mji mkuu ulikuwa Kumbi Sale wenye wakazi 30,000 katika Mauretania ya leo.

Siasa ya Malawi
Chini ya Katiba ya 1995, rais ambaye pia ni Kiongozi wa Nchi na kiongozi wa Serikali anachaguliwa na raia baada ya kipindi cha miaka mitano. Malawi ina Makamu wa Rais ambaye huchaguliwa na rais mwenyewe. Rais pia ana nafasi ya kumchagua makamu wa rais wa pili, ambaye lazima awe katika chama tofauti. Wanachama wa Baraza la Mawaziri wanaweza kuteuliwa miongoni mwa, au nje ya Bunge. Baraza hili huchaguliwa na rais.

Mbeya (mji)
Vilevile njia ya reli ya TAZARA hupita Mbeya kuelekea Zambia. Kuna ghala kubwa kwa ajili ya mizigo ya Malawi inayofikishwa kwa reli kutoka Dar es Salaam bandarini ikihamishwa kwa malori kwenda Malawi.

Visiwa vya Marshall
Atolli ya Majuro inashika nafasi ya mji mkuu.

Kishoroba cha Caprivi
Kiutawala kishoroba imegawanyika kati ya mikoa ya Caprivi and Okavango ya Jamhuri ya Namibia. Mji mkubwa ni Katima Mulilo ambao ni makao makuu ya mkoa wa Caprivi.

Uchaguzi Mkuu wa Malawi, 2004
Kufikia 22 Mei, hakuna matokeo yalikuwa yametangazwa, jambo lililoonekana kutishia amani. Mnamo 25 Mei, Tume ya Uchaguzi ya Malawi hatimaye ilitangaza matokeo. Bingu wa Mutharika, mgombezi wa urais kwa chama cha United Democratic Front, alitangazwa kuchaguliwa. Mutharika alikuwa akiungwamkono na rais anayeondoka Bakili Muluzi, ambaye alisaafu baada ya kuhudumu kwa vipindi viwili. Malawi haina Kura za maoni za kutegemewa lakini utafiti uliofanywa na vyombo vyya habari vya Malawi kabla ya uchaguzi ulikuwa umemweka Gwanda Chakuamba, mgombea wa mrengo wa vyama saba kuwa aliyepigiwa upato kuongoza.
Bunge la Malawi lina wabunge 192. Kulingana na BBC, Chama cha Malawi Congress kilishinda viti ‘’’60’’’, United Democratic Front kikashinda 49, Muungano wa Mgwirizano ukazoa viti 28 na wagombea wa kibinafsi wakanyakua viti 38. Katika Uchaguzi Mkuu wa Malawi wa 1999, United Democratic Front ilikuwa imeshinda viti 93, Malawi Congress Party kikashinda viti 66, huku Alliance for Democracykikishinda viti 29.

1898
kati ya Machi na Mei - Hastings Kamuzu Banda, rais wa Malawi (1966-1994)

Malabo
Malabo ni mji mkuu wa Guinea ya Ikweta mwenye wakazi 90,000 - 100,000. Iko mwambaoni wa Atlantiki kwenye pwani la kaskazini ya kisiwa cha Bioko (zamani: Fernando Po).

Malawi
Makala hii inahusu nchi ya Malawi. Kwa maana mbalimbali za neno taz. Malawi (maana)

Mariental
Mariental ni mji mkuu wa Mkoa wa Hardap nchini Namibia. Idadi ya wakazi wake ni takriban 15,500.

Malawi Congress Party
Malawi Congress Party (MCP) ni chama cha kisiasa nchini Malawi. MCP ilikuwa chama tawala nchini tangu uhuru hadi mwaka 1993.

Malawi
Hakuna habari za kimaandishi kabla ya kufika kwa Wazungu. Tangu karne ya 16 ufalme wa Wamaravi ulikuwepo upande wa kusini wa ziwa. Wamaravi walipanua utawala wao. Lakini katika karne ya 19 walishambuliwa sana na Wayao walioendesha biashara ya watumwa wakiwakamata katika eneo la ziwa na kuwapeleka hadi pwani ya Bahari Hindi kama vile Kilwa.

Msumbiji (kisiwa)
Kabla ya kuhamishwa kwa mji mkuu kisiwa kilikuwa makao ya Gavana Mkuu wa Msumbiji, wa askofu, wa balozi za nchi kadhaa na wanfanyabiashara kutoka India, Ujerumani, Usiwsi, Ufaransa na Uingereza. Mabaki yao ni majengo ya kihistoria ambayo ni mfano wa pekee wa mji wa kikoloni hasa kwa sababu ujenzi mpya haukutokea baada ya kuondoka kwa makao ya serikali. UNESCO iliandikisha mji wa mawe katika orodha ya Urithi wa Dunia

Mlima Mulanje
Mlima Mulanje ni mlima wa Malawi (Afrika).

Zambia
Mji mkuu ni Lusaka (wenye wakazi 1,460,500).

Kinyanja
Kinyanja (pia Chichewa) ni lugha ya Kibantu inayozungumzwa nchini Malawi kama lugha rasmi na lugha ya taifa. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kinyanja nchini Malawi imehesabiwa kuwa watu milioni saba. Pia kuna wasemaji 803,000 nchini Zambia (2001), 599,000 nchini Msumbiji (2006), na 252,000 nchini Zimbabwe (1969). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyanja iko katika kundi la N30.

Malawi Congress Party
jamii:Siasa ya Malawi

Malawi Congress Party
Badala yake viongozi wa awali wa NAC wasiokuwa gerezani waliunda Malawi Congress Party (MCP) iliyomtambua Hastings Banda kuwa kiongozi wake ilhali amefungwa jela.

Malawi
Malawi (zamani Unyasa au Nyasaland) ni nchi ya Afrika ya kusini-mashariki ikipakana na Tanzania, Msumbiji na Zambia.

Hastings Banda
Hadi Oktoba 1992 Banda alipaswa kukubali kura ya wananchi kuhusu swali la kukubali vyama vingi. Kura hii ilileta asilimia 64 kwa ajili ya demokrasia ya vyama vingi. Mwaka huohuo halmashauri mpya ilitangaza katiba mpya na kuondoa "urais wa maisha". Jeshi la Malawi lilivamia vituo vya Umoja wa Vijana wa MCP na kukamata silaha zote zilizowahi kupewa kama mkono wa utawala wa chama . Katika uchaguzi wa mwaka 1994 Banda aligombea tena urais lakini alishindwa na Bakili Muluzi. Chama kipya cha Muluzi kilipata wabunge wengi.

Namibia
Mji mkuu ni Windhoek (wakazi 322.500).

Malawi
Jamii:Malawi Jamii:Nchi za Afrika Jamii:Umoja wa Afrika Jamii:Jumuiya ya Madola

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Chokoleti ya kwanza ilitengenezwa nchini gani?

Chokoleti
Asili yake ni kinywaji wa watu wa Mexiko wa kale waliochemsha unga la kakao katika maji pamoja na viungo. Wahispania waliikuta kwa Azteki na kuipeleka Ulaya. Wakitumia hapa jina la Kiazteki "xocolātl" lenya maana ya "maji chungu".

Penguin(Biskuti)
Biskuti hizi zilitayarishwa kwa mara ya kwanza mnamo mwaka wa 1932 na William McDonald, mtayarishaji wa biskuti mjini Glasgow na ikawa bidhaa za McVitie's McDonald alipoungana na McVitie's na Price, MacFarlane Lang & Co na Crawford ili kuunda kampuni ya United Biscuits.

Schweppes
Bidhaa za msingi alizounda ni sharubati ya tangawizi(1870),sharubati ya machungwa machungu(1957) na maji ya toniki(kinywaji laini chenye ni kongwe kabisa duniani - 1771) Kampeni ya Schweppes,katika filamu ya runinga, ya miaka kati ya 1950 na 1960 ilionyesha mwanajeshi mkongwe wa vita wa Uingereza aliyeitwa Kamanda Whitehead akinywa kinywaji cha Schweppes na kuita hisia ya kukinywa kinywaji hicho kama "Schweppervescence".Alielezea kuwa hii ndio ile utamu mtu anapohisi akinywa kinywaji kilichotiwa na kuchanganywa na kabondayoksaidi.Baada ya hii Kamanda Edward Whitehead alijulikana zaidi kama mwakilishi wa kinywaji cha Schweppes.Aliendelea na akawa Rais wa Schweppes(USA) na Meneja Mkuu(Kampuni za Ng'ambo)

Cherehani
Cherahani ya kwanza ilitengenezwa wakati dunia ilipokuwa ikipata mfumo mpya wa kiufundi (industrial revolution). Ushonaji huu wa cherahani ulianznshwa ili kupunguza kazi za kushona zilizokuwa zikifanywa kwa mikono.

Siagi
Siagi inaharibika haraka katika tabianchi ya joto pasipo jokofu, hivyo matumizi yake kama chakula cha pekee, tofauti na maziwa, yalianza katika nchi zenye tabianchi baridi.[2] Mataifa ya kale walitumia siagi mara nyingi kama dawa la kupakaa.

Benknoti
Serikali ya kwanza ya kutoa benknoti ilikuwa nasaba ya Song nchini China mnamo mwaka 960. Benknoti hizi zilikuwa na maandishi zilizomwahidi mwenye kuishika ya kwamba atapewa kiasi fulani cha fedha akiipeleka benknoti kwa idara ya fedha ya serikali. Kimsingi hii ilibaki muundo wa benknoti hadi karne ya 20 yaani zilikuwa ahadi za serikali au za benki kubwa kumpatia mwenye noti kiasi fulani cha dhahabu au fedha.

Utamaduni wa Kiafrika
Waethiopia wanadai kuwa wa kwanza kulima kahawa, na wana sherehe za aina nyingi za kahawa, kama sherehe ya chai ya Kijapani. Kutoka Ethiopia, kahawa ilienea Yemen, kutoka huko ilienea Arabia, na kutoka huko ikaenea duniani kote.

Fidla
Kadiri fidla ilivyopendwa, idadi ya wapiga fidla iliongezeka pamoja na mahitaji ya idadi kubwa ya ala. Kwa hiyo fidla za bei nafuu zilitengenezwa katika viwanda vidogo. Mwaka 1888 kiwanda cha kwanza cha fidla kilianzishwa nchini Japani.

Boksiti
Jina la Bauxiti limetokana na kijiji cha "Les Baux de Provence" katika Ufaransa ambako mtapo umegunduliwa mara ya kwanza. Leo hii huchimbwa hasa katika Australia, Brazil, Guinea, Jamaika na India.

Limau
Asili kabisa ya limao bado haijulikani, japo inaaminika kuwa mimea ya kwanza ilipatikana huko India, Kaskazini mwa Bama na China . Huko Kusini na kusini Mwashariki mwa asia yalifahamika kwa uwezo wake wa matibabu na ukatumika sana kama dawa kwa sumu mbalimbali. Baadae ukafahamika huko Persie na kasha Misri na Iraki mnamo 700bk. Mlimao ulisambaa sana miongoni mwa jamii ya Uarabu na Ukanda wa Mediteraniani kati ya 1000 na 1150 BK. Malimao yaliingia ulaya baada ya karne ya kwanza BK, wakati wa utawala wa Roma.

Milki ya Wamongolia
Milki hii ilianzishwa na Genghis Khan mnamo 1207 BK pale alipoyaleta pamoja makabila ya Mongolia. Akaja kufa mnamo 1227 BK.
Baadaye Kublai Khan akaendeleza kupanua milki hii akakuta Nasaba ya Yuan iliotawaliwa na Wamongolia huko China. Baadaye ikaja kupagalanyika katika milki tofauti, na zote katika hizo ziliangamizwa.

Tortilla
Tortilla ni aina ya mkate bapa wa Meksiko unaofanana na chapati. Kwa kawaida hutengenezwa kwa unga wa mahindi lakini siku hizi juna pia tortilla za ngano.

Steers
Steers ni hoteli ya huduma ya haraka kutoka Afrika Kusini. Hasa inauza burgers za nyama na kukuwa kuchoma na vinywaji laini Chip sundries na mengine.
Steers 'ilianzishwa mwaka wa 1960 wakati muasisi wa kampuni, George Halamandaris, alitembelea Marekani na kuamua kuwa angeweza kuleta dhanadhana ya chakula cha haraka nchini Afrika Kusini. Mkahawa wa kwanza wa Steersu lifunguliwa Jeppe, Johannesburg mwaka 1970. Mkahawa huo uliendelea kufungua mikahawa mingine kote nchinini afrika kusini na kuanzisha mikahawa ya kuingia na gari mwaka 1997 na utoaji wa huduma ya kuletewa chakula kokote ulipo kuanzia mwaka 2008. sasa Steers inapatikana kote Afrika ya Kusini na katika nchi nyingine saba katika Afrika na kusini mwa Ulaya.
Mwaka 1994, Kikundi cha Steers Holdings kiliorodheshwa kwenye JSE Securities Exchange na hisa zao zilikuwa zina uzwa 165c. Mwaka 2006, hisa hizo zilikuwa na thamani ya 400c. Kikundi hicho baadaye kilibadilisha jina na kuwa "Famous Brands," ambayo pia inajumuisha mikahawa mingine kama vile Wimpy, Debonairs Pizza, FishAways, House of Coffee, Brazil, Market Café, whistle Stop, tashas. Kuanzia mwaka 1985, bidhaa za Steers , kama mchuzi , imekuwa iki uzwa katika maduka makubwa ya Afrika Kusini. Mikahawa ya steers huwa ina wahudumia matajiri wa Afrika Kusini na huwauzia chakula cha bei ghali kinacho hitaji muda mwingi wa kutayarishwa.
Steers inauza burgers za nyama, mboga na kuku , sandwich, viazi vya kukaranga (vinanvyojulikana kama "chips" huko SA), vinywaji baridi, na Desserts. Huwa wanaweka mkazo mkubwa sana kwa vyakula vinavyo andamana kama:
• Breakfast on the run (huwa ndani ya Pita: Bacon, yai, jibini, nyanya AU jibini, nyanya, yai na caramelized kitunguu)
• Good Guy (grilled Burger na chips)
• Hunga Busta
• King-size deal (huandaliwa na bun na chips: Two flame-grilled beef patties, slices mbili za jibini, nyanya na mchuzi maalum wa Steers )
• Wacky Wednesday
Miongoni mwa walaji wa Afrika Kusini, Steers inajulikana kwa ajili ya "Wacky Wednesday" maalumu; "una pewa burger mbili kwa bei ya mmoja" umaalumuwake ni kuwa ina uzwa tu Jumatano. Msingi asili ya "Wacky Wednesday" hubadilika kila mwezi.

Baskin-Robbins
Baskin-Robbins ni kampuni ya kimataifa ya ice cream iliyoanzishwa na Burt Baskin na Irv Robbins mwaka 1953 huko Glendale, California, Marekani. Makao makuu yako katika Jimbo la Massachusetts. Baskin Robbins inasambaza ice cream katika nchi zaidi ya 30 duniani kote.

Chang'aa
Changa'aa ni pombe ya gongo, ambayo nchini Kenya ni maarufu kwa jina la chang'aa. Kutokana na ukali wake, ni kinyume cha sheria kutengeneza, kuiuza au kuitumia. Pombe hii hutengenezwa na mchanganyiko wa mapapai yaliyooza, amira, sukari aina ya 'molasses', na maji.

Raisin Bran
"Skinner's Raisin Bran" ni aina ya kwanza ya bidhaa hii iliyofika kwenye soko, ilianza kuuzwa katika soko la Marekani katika mwaka wa 1926 na kampuni ya US Mills,inayojulikana zaidi kama nafaka ya Uncle Sam. Jina hilo la "Raisin Bran" lilikuwa ,wakati mmoja,lilikuwa karibu kushikiliwa kisheria na kampuni moja lakini kesi hii ilizua mgogoro kuhusu bidhaa za aina zozote zilizotayarishwa kwa kutumia nafaka,bran na zabibu zilizokaushwa zilizotaka kutumia jina hilo. Hatimaye, ilionekana kuwa bran na zabibu zilizokaushwa hutumika sana katika utayarishaji wa nafaka na jina hilo lilitumika sana.Hivyo basi likawa huru kutoka sheria zozote za kullifunga kwa kampuni yoyote.

Chai
Chai nyeusi hupatikana kwa kukausha majani yake kwanza. Baadaye zinavunjwa na kuachwa ziumuke. Hapa kunatokea mmenyuko wa kikemia unaobadilisha rangi na ladha ya majani. Majani hushika joto kutokana na mmenyuko na joto hili halitakiwi kuzidi sentigredi 29. Chai nyeusi hutokea hasa Uhindi, Sri Lanka na Afrika pamoja na Kenya.

Hoteli ya Hilton
Ilianzishwa katika mwaka wa 1919 na Conrad Hilton. Hilton kununua hoteli yake ya kwanza, ya Mobley Hotel, katika mwaka wa 1919 katika Cisco, Texas. " gtc:suffix="" gtc:mediawiki-xid="6">[6] Ya kwanza katika kundi la mahoteli ya Hilton kubeba jina ilikuwa Dallas Hilton, iliyofunguliwa katika mji wa Dallas, Texas mwaka 1925. " gtc:suffix="" gtc:mediawiki-xid="7">[7] Mwaka 1954 kampuni hii ilinunua kundi la mahoteli la Statler Hotel, na kuifanya kuwa kampuni kubwa kabisa inayofanya huduma za ukarimu katika dunia. Mwaka 1954, katika Caribe kapuni hii ilijenga hoteli inayoitwa Beachcomber Bar katika San Juan, Puerto Rico, Ramon "Monchito" Marrero umba Pina Colada. " gtc:suffix="" gtc:mediawiki-xid="8">[8] Katika Hoteli ya Conrad Hilton Hotel in Chicago kulitokea maandamano ya Mkataba wa Kidemokrasia ya 1968 maandamano ambayo yalitokea kote mitaani katika Grant Park. milango ya hoteli hii ilifungwa kwa mara ya kwanza katika historia yake. Bado hoteli hii ilienda hasara kupitia uharibifu mdogo kutokana na matokeo ya ghasia nje kwa mfano, madirisha yalivunjwa na mamia ya waandamanaji mitaani wakati wa maandamano haya. John Lennon na yoko Ono walianzisha mradi wa kuleta amani kati ya 25 Machi 1969 na 31 Machi 1969 katika Amsterdam Hilton katika chumba nambari 902. chumba hiki kikawa maarufu kama sehemu ya kitalii. [2] Hoteli Hilton katika Nicosia, Cyprus, ilikuwa sehemu ya tukio la mauaji ya Youssef Sebai, mhariri wa gazeti la Misri na rafiki wa Rais wa Misri Anwar El Sadat tarehe 19 Februari 1978. Mauaji na utekaji nyara wa ndege yaCyprus Airways DC-8 katika kituo cha ndege cha Larnaca ilisababisha Misri kuvamiwa kituo cha ndege cha Larnaca na vikosi vya Misri. Hatua hii ya Wamisri ilisababisha kuzorota kwa mahusiano kati ya Cyprus na Misri. Beirut ya Hilton kumaliza ujenzi na ilitakiwa wazi tarehe 14/4/1975. Hata hivyo, Lebanon yalipoanza Civil War hasa siku 1 kabla ya Grand Opening tarehe, siku ya 13 Aprili. The Hotel mara kamwe ulifunguliwa na alikuwa ukali yaliyoharibiwa wakati wa vita. Jengo mara demolished mwishoni mwa 90's na kufanya njia kwa yalijengwa wapya Hilton Beirut Hotel, kutokana na wazi wakati mwingine mwaka 2010. Hoteli ya hilton Amsterdam ina matukio mawili mashuhuri. Mwaka 1991, muuzaji wa mihadaratiKlaas Bruinsma, aliuawa mbele ya jengo. 11 Julai 2001, Kiholanzi msanii Herman kizazi fast kujiua kwa kuruka kutoka kwenye paa. [3]

Mapinduzi ya Viwandani
Jambo lingine muhimu lilikuwa uvumbuzi wa kokoto mnamo mwaka wa 1756 (iliyoundwa kwa kutumia Chokaa ya kujenga iliyofinyiliwa) na mhandisi Mwingereza John Smeaton, ambayo ilikuwa imepotea kwa muda wa karne 13.

Mercy Nenelwa
Wazo la icecream lilikuja kipindi Mercy akisoma huko London na kufanya kazi yake ya muda ilikuwa kupeleka watoto kula icecream na anasema kulikuwa na foleni ikawa ni shida; basi akawaza kuwa huku kuna baridi hivi na icecream zinaliwa sana kumbe Dar es Salaam ni joto mwaka mzima: naweza kuuza sana Dar kwa kuwa wazalishaji wa icecream ni wachache. Alichukua muda wa kwenda kusomea kabisa mwaka 2011 kutengeneza icecream na alifanya kazi ya kujitolea ili tu ajifunze. Akaanza rasmi mwaka 2012 kwa kutengenezea marafiki zake na familia yake huku akiwa anafanya kazi Exim Bank. Mnamo Septemba 2013 akaacha kazi huko benki akaaamua kutengeneza icecream.

Saint Helena
Tangu 1673 Kampuni ya Kiingereza ya India ya Mashariki ilitawala kisiwa kama kituo cha safari za merikebu ya matanga kubwa kati ya Uingereza, Afrika ya Kusini na India. Kampuni ilianzisha mji wa Jamestown na mashamba makubwa ya mboga kwa ajili ya mabaharia waliopita. Kwa ajili hiyo watumwa Waafrika walipelekwa Saint Helena; baada ya mwisho wa utumwa katika karne ya 19 pia wafanyakazi Wachina.
Jina la Saint Helena lilijulikana kote duniani kutokana na kuwa mahali pa kufungwa kwa Kaisari Napoleon I. wa Ufaransa. Napoleon alikuwa kiongozi aliyeogopwa sana na kutawala sehemu kubwa ya Ulaya kwa miaka kadhaa mwanzoni wa karne ya 19.

Ghana
Ghana ni nchi ya pili baina ya nchi zinazozalisha mmea wa kakao ulimwenguni kote, pia ni kiambo cha Ziwa Volta, ambalo ndilo ziwa kubwa zaidi ulimwenguni kuundwa na binadamu[9].

Haiti
Katika karne ya 17 Wafaransa walifika kisiwani wakanunua theluthi moja ya kisiwa wakaiita "Saint-Domingue" kilichokuwa baadaye Haiti. Wafaransa walileta watumwa wengi kutoka Afrika na kujenga uchumi wa mashamba makubwa hasa ya miwa. Koloni ya Saint-Domingue ilikuwa koloni tajiri ya Ufaransa katika Amerika.

Guinness Nigeria
Guinness Nigeria , ambayo ni kisehemu ya kampuni kubwa inayojulikana iitwayo Diageo plc iliyoko Uingereza, iliingizwa mwaka 1962 kwa ujenzi wa kituo cha pombe huko Ikeja, moyo wa Lagos. Kituo hiki kilikuwa cha kwanza nje ya Ireland na Uingereza. Vituo vingine vilifunguliwa baadaye kama kituo cha Bennin, mwaka 1974, na cha Ogba, mwaka 1982.
Guinness Nigeria inajulikana kwa chapa maarufu za hali ya juu zikiwemo, Foreign Extra Stout(1962), Guinness Extra Smooth(2005), Malta Guinness(1990), Harp Lager Beer(1974), Gordon's Spark(2001), Smirnoff Ice(2006) na Satzenbrau(2006).
Kampuni ya Guinness Nigeria plc ni kampuni ambayo inaamini katika kuendeleza jamii yake. Imeweza kufanya hivi kwa kujiingiza katika miradi mizuri ya jamii kadhaa nchini Nigeria. Miradi hii ni kama; Water of Life Initiative, ambayo inatoa maji ya bomba kwa wanigeria kama 500,000 waliotawanyika katika maeneo ya mashambani, udhamini kwa wanafunzi, mahospitali ya macho ya Guinness katika miji mitatu nchini Nigeria.

Milo (kinywaji)
Hapo awali Milo ilipatikana katika Ureno na Brazili. Nestle Brazili ilikoma katika utengenezaji wa Milo nchini Brazili ili kuzingatia bidhaa zilizokuwa maarufu kama Nescau na Nesquik.

Pizza
Pizza yenyewe ina chanzo chake katika mji wa Napoli (Italia kusini) wakati wa karne ya 19. Mwanzoni pizza ilisambaa kutoka Napoli hadi sehemu nyingine za Italia. Baadaye wahamiaji kutoka Italia walileta pizza hadi nchi walipohamia na hapo wenyeji wa nchi hizi walianza kupenda chakula hiki.

Milo (kinywaji)
Milo pia ni kinywaji maarufu katika duka za Waslimu Wahindi zinazojulikana kama duka kama Mamak huko Malaysia. Pia wakati mwingine hutumiwa katika mkate badala jam au pia kama kiungo katika Roti Canai.

Chokoleti
Katika Ulaya ilitumiwa muda mrefu kama kinywaji na wakati wa karne ya 19 Wajerumani walianza kutengeneza pipi jinsi inavyojulikana leo.

Marco Polo
Inasemekana kuwa Marco Polo, ndiye aliyeleta chakula cha spaghetti nchini Italia. Alikipata chakula hicho huko Uchina na kukipeleka kwao.

Trinitrotoluene
TNT ilitengenezwa mara ya kwanza mwaka 1863 na mwanakemia Mjerumani Julius Wilbrand[1] aliyeitumia kama dawa ya rangi njano. Baadaye tabia ya kilipukaji ilitambuliwa lakini haikutumiwa kwa miaka kadhaa kwa sababu vilipukaji kali zaidi kama dainamiti na nitrogliserini zilipendelewa.[2]

Milo (kinywaji)
Milo pia ilipata umaarufu katika Singapore. "Magari ya Milo" kwa mara nyingi yalihusika katiak michezo ya shule ya msingi ambapo wanafunzi walipanga laini kuchukua vikombe ya milo yao vinywaji kutumia kuponi.

Koleta Boylet
Nicolette Boylet alizaliwa Corbie (Ufaransa) tarehe 13 Januari 1381 katika familia duni.

Bombomu
Mtangulizi wa bombomu ya kwanza ilikuwa "Mitrailleuse" iliyobuniwa huko Ubelgiji mnamo 1850. Ilikuwa na kasiba nyingi na kuzungukwa kwa mkono.

Bomu la nyuklia
Nchi ya kwanza iliyotengeneza mabomu hayo ilikuwa Marekani. Ilifuatwa baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia na Umoja wa Kisovyeti, Uingereza na Ufaransa. Baada ya China kuwa na bomu hilo pia tangu mwaka 1964 nchi hizo tano zilijaribu kubana usambazaji wa silaha hizo kwa mkataba wa kimatifa.

Mapinduzi ya Viwandani
Hadi wakati huo, watengenezaji chuma wa Uingereza walikuwa wametumia idadi kubwa ya chuma kutoka nchi geni kuongozea ile iliyopatikana nchini. Chuma hii hasa ilitoka Uswdi kutoka miaka ya kati ya karne ya 17 na baadayeilitoka hata Urusi kuanzia mwisho wa miaka ya 1720. Hata hivyo, kuanzia mwaka wa 1785, idadi ya bidhaa za kuagizwa ilipungua kwa sababu ya teknolojia mpya ya kutengeneza chuma, na Uingereza ikawa muuzaji nje wa chuma ya vipande vipande na pia mtengenezaji wa vifaa vya matumizi vya nyumbani vya chuma nyepesi.

Cherehani
Cherahani ya kwanza ilitengenezwa mwaka 1790 na mwingereza Thomas Saint na baadaye ikaendelea kuboreshwa ili iwe ya kufana Zaidi na kufanya kazi kwa haraka zaidi.

Kondomu ya kike
Kondomu ya kike ya kwanza ilitengenezwa kwa poliyuretheni. Aina hii inaitwa rasmi "Kondomu ya kike ya FC". Aina mpya zaidi imetengenezwa na mpira wa nitrili na inaitwa "FC2" (mabadiliko haya ya vifaa yalitangazwa mnamo Septemba 2005).

Chokoleti
Chanzo ni mbegu za kakao. Hizi zinakaushwa, kukaangwa na kusagwa. Mbegu zinazosagwa zina kiasi kikubwa cha mafuta ndani yake. Yote yakandamizwa na mafuta ya kakao yanatoka kando. Keki ya kakao inabaki huwa ni msingi wa chokoleti. Chokoleti nyeupe hutengenezwa kwa kutumia mafuta ya kakao pekee. Chokoleti ya kawaida huongezwa tena kiasi fulani cha mafuta yake. Chokoleti nyeusinyeusi hubaki bila nyongeza ya mafuta ya kakao. Chokoleti hukorogwa mara nyingi na maziwa na sukari kuwa pipi inayopendwa.

Historia ya Nigeria
Tangu mnamo 500 KK kulikuwa na Utamaduni wa Nok kaskazini mwa Nigeria. Unajulikana tu kutokana na sanamu kubwa za watu zilizotengenezwa kwa terakota (udongo wa kuchomwa) ambazo zilitengenezwa kati ya 500 KK na 200 BK kufuatana na vipimo vya rediokaboni. [1][2][3][4]

Lafarge
Lafarge ilianzishwa mwaka 1833 na Joseph-Auguste Pavin de Lafarge katika mji wa Le Teil (Ardèche), kutumia mawe ya chokaa iliyo katika mji wa Mont Saint-Victor kati Le Teil na Viviers. Mawe ya chokaa ilikuwa nyeupe na 'argillaceous'} na ilitoa kwa kiasi kikubwa chokaa ya aina ya 'hydraulic lime'.

Leonardo da Vinci
Mwaka 1516 Leonardo alikwenda Amboise, Ufaransa, baada ya kupata mwaliko kutoka kwa mfalme Fransisko I. Kati ya mizigo aliyosafiri nayo ulikuwemo mchoro maarufu wa Monalisa.

Milo (kinywaji)
Pia maarufu sana ni "Milo Miujiza" ambayo inahusu kuongeza Milo kwa kiasi kidogo cha sukari na maziwa pamoja na kuigoroga ili kuongeza kiwango cha hewa katika maziwa, ambapo kiwango chake kinaongezeka. Kisha unaongeza maji moto na maziwa kiasi kwa safu na kukoroga kila safu kwa nguvu ili kudumisha uepesi wake. Safu ya mwisho ni ya malai na ilito na Milo au vinyunyuzi vya chokoleti . Hii nmi zaidi ya kinyaji kilicho na 'joto' kuliko kilicho 'moto' na ni maarufu zaidi kama toleo la Milo moto kwa watoto.

McVitie's
"McVitie's Chocolate Homewheat Digestive" iliundwa kwa mara ya kwanza katika mwaka wa 1925. Zaidi ya pakiti milioni 71 ya "McVitie's Chocolate Homewheat Digestive" hununuliwa Uingereza kila mwaka,yaani biskuti 52 kulwa kila sekunde. "HobNobs" iliundwa katika mwaka wa 1985 na aina nyingine kama hiyo ya chokleti ikaundwa mwaka wa 1987.

Réunion
Kuanzia mwaka 1718 mazao ya biashara yalilimwa, kwanza kahawa baadaye pia vanilla na hasa sukari. Kwa kusudi hilo watumwa walipelekwa Reunion kutoka Afrika bara, Bara Hindi na Madagaska.

Kayaki
Kayaki ya kwanza ilitengenezwa na makabila ya Inuit, Yupik na Aleut. Walizitumia maboti hayo kwa kuvua samaki katika bahari za Aktiki, Atlantiki ya Kaskazini, Bahari ya Bering na Pasifiki ya Kaskazini.

Coca-Cola
Coca-Cola ni carbonated kinywaji laini kuuzwa katika maduka, migahawa, na mashine vending katika nchi zaidi ya 200 [1]. Ni zinazozalishwa na Kampuni ya Coca-Cola ya Atlanta, Georgia, na ni mara nyingi inajulikana tu kama Coke (kusajiliwa alama ya biashara ya Kampuni ya Coca-Cola nchini Marekani tangu 27 Machi 1944). Awali lengo kama dawa patent wakati ilikuwa zuliwa katika karne ya 19 na John Pemberton, Coca Cola-alikuwa kununuliwa na mfanyabiashara Asa Griggs Candler, ambaye aliongoza masoko mbinu Coke kwa utawala wake wa soko la dunia laini-kunywa katika karne ya 20 .

Mchikichi
Kwanza katika nchi za kanda ya Guinea: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Benin, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Togo.

Zabibu
Zabibu za asili ni zile za jenasi Vitis iliyoenea upesi maeneo ya Amerika ya kaskazini, na ilikuwa sehemu ya mlo kwa watu wengi wa mwanzo wa Amerika ya Kaskazini, lakini ilionwa na wakoloni kutoka Uingereza kuwa hazifai kwa kutengeneza mvinyo. Zabibu za Dunia ya Kale, vitis vinifera zililimwa huko Kalifornia ambako Wahispania walianzisha msululu wa monasteri kwenye fukwe kwaajili ya wanajeshi wao na machungwa tele kuwakinga na ugonjwa na ngozi kiseyeye na kwabadilisha wazawa.

Kaunti ya Mombasa
Mnada wa Chai wa Mombasa ni mojawapo ya vituo vya unadi wa chai katika dunia. Mnada huu hunadi chai kutoka nchi za Kenya, Tanzania, Uganda Rwanda, Jamuhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Malawi, Madagaska, Zambia na Zimbabwe[17]. Kufikia mwaka wa 2017, ulikuwa soko ya pili kwa ukubwa ya uuzaji wa chai katika dunia[18].

Mexiko
Hao Waindio walikuwa wakulima hodari sana na mazao mbalimbali ambayo leo ni msingi wa chakula kote duniani yalianzishwa na kupandishwa nao, yakiwa pamoja na mahindi, mboga na nyanya. Kilimo cha mahindi hukadiriwa kilianzishwa takriban mnamo mwaka 9000 KK[2][3]. Kilimo kiliweka msingi kwa vijiji na jamii zilizoshirikiana katika maeneo makubwa. Miji ya kwanza inajulikana kuanzia takriban mwaka 1500 KK.

Ndege ya kijeshi
Mwaka 1915 Ufaransa ilitangulia kutengeneza ndege ya kwanza yenye bombomu.

Shayiri
Vinywaji vya shayiri visivyo na kilevi, kama vile maji ya shayiri na chai ya shayiri (inayoitwa mugisha huko Japan), hutengenezwa kwa kuchemsha shayiri kwenye maji. Mvinyo wa shayiri kilikuwa ni kilevi cha miaka 1200, na kiliandaliwa kwa kuchemsha shayiri kwenye maji, na kisha huchanganywa na mvinyo na viungo vingine kama limau na sukari viliongezwa. Kufikia mwaka 1800, mvinyo mbalimbali na sukari vilikuwa vinatengenezwa kutoka viungo vya Kigiriki.

Sukari
Kwa njia hii nchi za kaskazini zisizokuwa na koloni zilipata chanzo cha sukari kwa bei nafuu. Leo hii takriban 1/4 ya sukari yote duniani hutengenezwa kwa njia ya bitiruti. Kiwango kiliwahi kuwa kikubwa katika miaka ya 1960 lakini imepungua tena kutokana na mabadiliko ya bei.

Milo (kinywaji)
Nestle sasa ilianzisha toleo la Milo la kikanidia. Imetengenezwa Kanada. Inachanganya haraka kama Nesquik, pengine kutokana na matarajio ya soko, lakini bado imebaki na ladha ya Malt. Pia ni tamu kuliko aina nyingine. Tol imekuwa tangu 2006 na ni mapema sana inapatikana katika maduka zilizotajwa hapo juu na vilevile Superstore, Kinga ya ziada ya Vyakula na Madawa London. Baadhi ya maduka makubwa ya Asia ya Mashariki (kama T & T Supermarket katika Edmonton, Vancouver, Toronto na Calgary) hubeba toleo hilo iliyoagizwa kutoka China au Hong Kong.

Tusker (pombe)
Tusker ndiyo bidhaa kuu ya East African Breweries iliyo na zaidi ya asilimia 30% ya soko Kenya ya bia ikiuzwa zaidi ya hektolita 700.000 kwa mwaka. Tusker ndiyo bia kubwa katika kundi la makampuni Diageo ..[1] Iliuzwa mara ya kwanza katika mwaka wa 1923, muda mfupi baada ya mwanzilishi wa Kenya Breweries Ltd, George Hurst, aliuawa na tembo wakati wa ajali uwindaji . Ilikuwa mwaka huu kwamba alama ya tembo , iliwekwa katika chupa ya pombe ya Tusker Lager. Msemo "bia Yangu, Nchi Yangu", maana yake "My Beer, My Country" katika kimombo.

Shayiri
Bia ya shayiri pengine ndiyo kinywaji cha kwanza kuwahi kutengenezwa na watu wa Neolithic. Baadaye shayiri ilitumika kama fedha. Pamoja na ngano, shayiri ikawa chakula kikuu huko Misri, ambako ilitumika kutengenezea mikate na bia. Katika dini, hasa jamii za zamani, shayiri ilitumika kama zao kuonyesha haki.

Tofaa
Mwanzo wa kuchipua kwa jenasi ya Malus ni huko Uturuki Mashariki. Mtufaa pengine ndio ukawa mti wa kwanza kuanza kulimwa na binadamu, na matunda yake yamekuwa yakiboreshwa kwa uchaguzi maalumu kwa miaka maelfu. Mfalme, "Alexander the Great", huonwa ndiye mgunduzi wa miti mifupi ya tufaa huko Asia Ndogo mnamo 300 KK, ambayo baadae ilipelekwa Macedonia. Tufaa za kipupwe, ambazo huchumwa mwishoni mwa msimu wa kuchipua na kuhifadhiwa katika baridi kali, kimekuwa chakula mihimu kwa Asia na Ulaya kwa miaka mingi , hali kadhalika na kwa Marekani na hata huko Argentina. tufaa zilipelekwa Amerika ya kaskazini na wakoloni miaka ya 1600, na mti wa tufaa wa kwanaza huko Amerika ya Akskazini wasemekana kuwa huko Boston, mwaka 1625.mwaka 1900, miradi ya kilimo cha umwagiliaji ilianza kuruhusu kilimo cha matunda kilichogharimu mabilioni, huku tufaa zikiwa ndiyo spishi zinazoongoza.

Karatasi
Kiwanda cha kwanza cha Ulaya kilianzishwa Fabriano (Italia) kabla ya mwaka 1264.

Nikolaus Otto
Otto alikuwa akipoteza fedha kwa mapema mwaka 1864 alikuwa akitafuta wawekezaji kufadhili utafiti wake. Aligundua Eugen Langen ambaye baba yake alikuwa mfanyabiashara wa sukari. Wote waliingia ushirikiano mnamo Machi 31, 1864 na waliita jina lake NA NA Otto & Cie huko Cologne. Hii ilikuwa kampuni ya kwanza ulimwenguni ililenga kikamilifu juu ya kubuni na uzalishaji wa injini za mwako ndani.

Schweppes
Mwishoni mwa karne ya kumi na nane, Johann Yakobo Schweppe(1740-1821), aliyekuwa amezaliwa Ujerumani lakini akawa muundaji wa saa na mwanasayansi huko Uswidi,alivumbua mchakato wa kutengeneza maji yenye kabondayoksaidi.Alianzisha Kampuni ya Schweppes katika jiji la Geneva(1783). Katika mwaka wa 1792 alihamia jiji la London ili kuendeleza biashara huko.

Huntley & Palmers
Kampuni hii iliunda bidhaa za aina 400 tofauti kwa miaka mingi na ikabuni biskuti za aina mingi sana:ile maarufu ya "Nice" ikiwa moja yao.

Sukari
Kwa njia hii hamu ya sukari ilikuwa sababu muhimu ya uenezaji wa ukoloni pamoja na biashara ya watumwa.
Hata kama koloni za Hispania, Ureno, Uingereza, Uholanzi, Ufaransa na Denmark zilitengeneza sukari bado ilikuwa ghali kwa watu wa kawaida katika nchi baridi hasa katika nchi zisizokuwa na koloni.
Katika karne ya 18 wanakemia Wajerumani walianza kugundua sukari ndani ya mimea ya nyumbani. Andreas Sigismund Marggraf alitambua sukrosi sawasawa na sukari ya miwa katika mimea mbalimbali ya kienyeji. Mwanafunzi wake Franz Carl Achard aliendelea kufanya majaribio akagundua nafasi kuwba ya bitiruti iliyolimwa kama chakula cha wanyama. Mwaka 1802 aliuza sukari ya kwanza kutoka bitiruti. Kwa kuteua mimea yenye sukari nyingi zaidi alizalisha aina mpya ya bitiruti ya sukari yenye kiwango cha asilimia 16-18 za sukari katika maji yake. Kiwango hiki ni kidogo kulingana na miwa lakini kimetosha kwa utengezeaji wa sukari kwa wingi.

Milo (kinywaji)
Milo ni maarufu sana nchini Malaysia, ambapo jin lake ni sawa na vinywaji vilivyo na chokoleti: Milo ina asilimia 90% katika soko la Malaysia (sio matumizi ya Milo duniani iliyo asilimia 90% ) na wakazi wa Malaysian ndio watumiaji wakubwa wa Milo duniani. Hii ni kwa sababu Milo iliwahi kutumiwa kama virutubishi wakati ilianzishwa nchini hiyo, na kupata sifa kama kinywaji cha 'lazima' kwa wazee na wadogo. Milo inayotengenezewa Malaysia imeundwa kuchanganywa vizuri na maji chokoleti ya kunywa iliyo laini, au na kuongeza barafu kwa vinywaji baridi. Milo ya Malaysia inauzwa katika vibanda vya kopitiamnamamak vikiuza mitindo kama "Milo Dinosau" (kikombe cha milo na ziada ya kijiko kilichojaa cha poda ya Milo iliyoongezwa), "Milo Godzilla" (kikombe cha Milo na barafu ya malai ) na "Neslo" (imechanganywa na Nescafe, poda ya kahawa).

Mkoa wa Pangani (DOA)
Kabla ya ukoloni wafanyabiashara Waarabu na Waswahili walianzisha mashamba ya sukari katika mazingira ya Pangani yaliyolimwa na watumwa wao. Abushiri bin Salim aliyeanzisha vita dhidi ya Wajerumani mwaka 1889 alikuwa mmoja ya wajasiriamali Waarabu wa eneo la Pangani. Lakini baada ya miaka ya kwanza ya ukoloni utumwa ulikomeshwa na mashamba ya sukari yaliporomoka.

Huntley & Palmers
Thomas Huntley alikufa katika mwaka wa 1857, lakini George Palmer aliendelea kuongoza kampuni kwa mafanikio huku akisaidiwa na ndugu zake William Isaac Palmer na Samuel Palmer na ,baadaye, wana wake wlichukua usukani wa kampuni. Walikuwa watayarshaji wa biskuti wa familia ya mfalme ya Uingereza na katika mwaka wa 1865 wakaendelea na upanuzi wao ndani ya bara la Uropa. Wakapata vibali vya kutayarishia familia ya ufalme nkutoka kwa Napoleon III na Leopold III wa Ubelgiji. Walipokuwa wamefanikiwa sana, walikuwa wameajiri watu 5,000 na katika mwaka wa 1900 walikuwa kampuni kubwa kabisa ya kutayarisha biskuti duniani. Mwanzo wa mafanikio ya kampuni ilitokana na sekta kadhaa. Walianzisha bidhaa mbalimbali maarufu, wakitayarisha bidhaa 400 tofauti illipokuwa ikifika mwaka wa 1903.Uzalishaji wa wingi uliwawezesha kuweka bei nzuri kwa bidhaa zao.

Saa (ala)
Dhana ya saa ya mkono ina historia ndefu toka wakati wa uzalishaji wa saa za mwanzo kabisa katika karne ya 16. Malkia Elizabeth I wa Uingereza alipokea saa ya mkono kutoka kwa Robert Dudley mnamo mwaka wa 1571. Mwaka wa 1775 saa ilipatikana yenye uwezo wa kukaza kamani yake kwa nishati ya msuko suko wa mkono mtu akitembea na mpaka wa leo inatumika na watu wengi. Saa ya mkono ya zamani kabisa iliyopo hadi hivi sasa (iliyokuwa ikiitwa saa ya bangili) ilitengenezwa mwaka 1806. Mwanzoni saa za mkono zilikuwa zikivaliwa na wanawake tu, wakati wanaume walikuwa wakitumia saa za mfukoni hadi karne ya 20.[1]

Hydrox
Sunshine Biscuits ilinunuliwa na kampuni ya Keebler katika mwaka wa 1996 na katika mwaka wa 1999 ,Keebler ilibadilisha Hydrox na kuki zinazofanana na hizo mpya zilizoitwa Droxies. Keebler ilinunuliwa , baadaye, na kampuni ya Kellog's katika mwaka wa 2001. Kellog's ilitoa bidhaa za aina ya Droxies kutoka kwenye soko katika mwaka wa 2003. Kellog's ,hivi sasa, inauza kuki za chokoleti chini ya jina la Famous Amos. Mashabiki kadhaa wa Hydrox ya hapo awali hushuku kuwa hizi ni ni kuki za Hydrox zinazoanzishwa tena huku wengine wakitafuta furaha kwa kuki zingine kama za Newman-O's na zingine mbalimbali. Kampuni ya Kellog's husema upishi wa Hydrox ni wa kipekee usiojulikana na kampuni zingine.

Mapinduzi ya Viwandani
Kutengenezwa kwa poda ya kufanya vifaa view vieupe zaidi (kalsiamu haipoklorati) na mwanakemia wa Kiskoti Charles Tennant karibu mwaka wa 1800, ulikuwa na msingi katika uvumbuzi wa mwanakemia wa Kifaransa Claude Louis Berthollet, na ulisababisha mapinduzi katika mchakato wa kufanya vifaa kuwa viupe zaidi kwa kuupunguza muda uliohitajika (kutoka miezi hadi masiku) ikilinganishwa na mbinu ya kijadi iliyokuwa ikitumika wakati huo, iliyohitaji mfiduo unaorudiwa kwa jua katika mashamba maalum baada ya kulowesha nguo na alkali pamoja na maziwa yaliyoganda. Kiwanda cha Tennant kilichokuwa katika mji wa St Rollox, Glasgow ya kaskazini, kikawa kiwanda kikubwa zaidi cha kemikali duniani kote.

Historia ya Monako
Akina Grimaldi walikuwa matajiri katika mji wa Genova (Italia) waliopaswa kukimbia nchi wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe mwaka 1296 BK. Walinunua cheo cha kitemi pamoja na maeneo madogomadogo ya utawala katika Italia ya Kaskazini hadi Ufaransa Kusini.

Mapinduzi ya Viwandani
Chuma ya Kipande iliyotumiwa na wafua chuma ili kutengeneza bidhaa za kutumika bado iliundwa katika viwanda vya kuchoma, kama ilivyokuwa ikifanyika tangu jadi. Hata hivyo, mbinu mpya zilianza kutumika katika miaka iliyofuata. Ya kwanza hivi leo inajulikana kama kuweka ndani ya chungu na kukanyaga, lakini mbinu hii ilipitwa na wakati na baadaye mbinu ya Henry Cort ya “kupudulu” ikawa maarufu. Kuanzia mwaka wa 1785, labda kwa sababu mchakato huu ulioboreshwa wa kuweka ndani ya chungu na kukanyaga ulikuwa karibu kuachwa kulindwa chini ya patenti, upanuzi mkubwa katika pato la kiwanda cha chuma cha Uingereza ulianza. Mchakato mpya haukutegemea makaa na kwa hivyo watu hawakudhibitiwa na kutoweza kupata makaa.

McVitie's
Bidhaa za McVitie's zinaundwa katika viwanda vitano vya Uingereza: viwanda viwili vya kitambo McVitie's vya Harlesden na Manchester, kiwanda cha kitambo cha MacFarlane,Lang & Co,kiwanda cha kuunda biskuti cha Victoria huko Glasgow,kiwanda cha kitambo cha Carr cha kutayarisha biskuti cha 1831Carlisle na kiwanda cha keki cha McVitie's(kiliitwa cha Riley's Toffee Works} huko Halifax.

Kichanganyi
Stephen J. Poplawski alianza pale Marekani kutengeneza kichanganyi cha vinywaji mwaka 1919 alipokuwa akifanya kazi na Arnold Electric Company. Muundo wake uliweza kuidhinishwa na kupewa patent mwakani 1922.

Chai
Kwa kawaida chai hunywewa ikiwa moto. Katika Afrika ya Mashariki huungwa maziwa ndani yake pamoja na sukari na viungo vingine. Aina hii ya chai imeenea kutoka Uhindi. Pasipo maziwa huitwa "chai ya mkandaa", pia "chai ya rangi".

Bia
Viwanda vya bia vilianza kufanya biashara katika mji wa Dar es Salaam mwaka 1906 wakati wa ukoloni wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Bwana Wilhelm Schultz alikuwa mmilikaji wa biashara hii. Biashara hii iliharibiwa na Waingereza katika mwaka 1916, lakini biashara ingine ilianza kuuza bia katika mwaka wa elfu moja mia tisa ishirini na mbili nchini Kenya na Tanzania. Biashara hii mpya iliitwa “Kenya Breweries Limited.”

Karatasi
Karatasi yenyewe ilibuniwa nchini China. Waziri Tsai-Lun alieleza mnamo mwaka 105 mbinu ya kutengeneza karatasi katika kitabu chake. Mabaki ya hariri yalichanganywa na nguo zilizochakaa na utembo wa miti. Yote yalipondwa na kusagwa halafu kupikwa katika maji na kusafishwa. Nyuzi tupu zilizobaki zilichotwa kwa chujio halafu zikasilibiwa ndani ya chujio na kukandamizwa na kukaushwa.

Wimpy (Mikahawa)
Wimpy ilikuwa na matawi mengi Misri na Moroko, ilikuwa mikahawa ya kwanza ya baga nchini Misri na ya pili nchini Moroko lakini ilifunga biashara yake yote katika nchi hizo mnamo 1998.

Ndugu Wadogo
Huko Ufaransa makao ya upwekeni hayakustawi sana hadi mwisho wa karne XVI. Mwaka 1601 walioishi huko wakapewa na Kanisa Mkurugenzi mwenye mamlaka pana sana; hapo wakaenea haraka kwa msaada wa mfalme, hata kanda zote za Ujerumani na Uholanzi zikajirekebisha na kujiunga nao, wakaitwa Warekoleti. Mmojawao ni John Wall (+1679), aliyefia dini huko Uingereza.

Mexiko
Mexiko ilishambuliwa mara mbili na Ufaransa kutokana na madai juu ya madeni ya taifa kwa raia au benki za nje. Kwenye vita ya keki (1838-1839) Ufaransa ilidai fidia kwa uharibifu uliotokea katika duka la keki la Mfaransa mjini Mexiko na manowari za Ufaransa zilishambulia bandari za Mexiko hadi rais wake kukubali deni hili.

Jibini nchini Kenya
Wakenya asilia walifuata polepole, lakini mahitaji kutoka sekta hii ya soko yalianza kuongezeka katika miaka ya 1980, wakati tabaka la kati lilikuza hamu ya jibini na ya vifundiro kutoka kwa maziwa, kama vile yoghurt k.m.

Frosted Flakes
Frosted Flakes ni aina ya chakula cha kiamsha kinywa iliyoanzishwa na Kampuni ya Kellog's. Inahusisha magamba ya mahindi yaliyofunikwa kwa sukari. Jina la "Frosted Flakes" linatumika na kampuni ya Kellog's katika nchi ya Marekani na Kanada. Aina hii ilianzishwa kwa mara ya kwanza katika mwaka wa 1952 kama "Sugar Frosted Flakes". Neno "sugar" lilitolewa kutoka jina la bidhaa hii katika miaka ya 1980 katika wakati ambao bidhaa nyingi za aina hii zilitoa neno hilo kutoka majina yao.

Historia ya Ethiopia
Milki ya kwanza ya Ethiopia inayoweza kutajwa kutokana na mabaki ya majengo na maandishi ilikuwa milki ya D'mt (pia: Da'amot) katika Ethiopia ya kaskazini pamoja na Eritrea ya leo. Kuna mabaki ya hekalu la Yeha pamoja na makaburi ambako majina ya wafalme kadhaa yamehifadhiwa kwa maandishi kwenye mawe. Lugha ilikuwa karibu sana na lugha za kale za Uarabuni. Ilikuwa na athira juu ya sehemu za kaskazini ya Ethiopia kwa kipindi kikubwa cha milenia ya 1 KK.

Mkakao
Mkakao ("Theobroma cacao") ni mti ambao maua na kwa hivyo matunda yake yamea juu ya shina au matawi. Kokwa hutumika kwa kutengeneza chokoleti.

Ufunguo
Historia ya ufunguo inafanana na ile ya kufuli maana zote zilitengenezwa kwa pamoja. Kufuli na ufunguo wa kwanza zilipatikana kule Ninawi, Assyria. Baadaye, mwambatanisho huo ulipatikana nchini Misri.

Zama za Dhahabu za Katuni za Marekani
"Katuni ya kwanza ilitengenezwa huko Britania na Arthur Melvin Cooper mnamo 1899, amewafunga pamoja na kuanza kuwatembeza taratibu katika kila fremu." Soko la filamu lilikuja kupinduliwa na uanzishaji wa wa filamu za sauti, na ndani ya miaka miwili uvumbuzi huo ukaenea katika sekta ya filamu za katuni. Ingawa katuni ya kwanza kutumia maujanja ya sauti ilikuwa ile ya Max Fleischer, "My Old Kentucky Home", mnamo 1926, "Steamboat Willie" ya Walt Disney (1928), mwonekano wa tatu wa Mickey Mouse, ulikuwa maarufu sana na ulipata mafanikio. Huhesabiwa kama iliyopata fedha nyingi kupindukia, "Steamboat Willie" ilipata mafanikio mazuri sana katika box-office, ilipendwa na wengi na kutoa cheche za umaarufu wa Disney.

Kondomu ya kike
Toleo la hivi karibuni la kondomu ya kike limetengenezwa kwa ulimbo wa mpira asili, sawa na ule unaotumika kuunda kondomu ya kiume. Kondomu hii haitoi sauti kama ile ya kondomu za plastiki. Aina hii ya kondomu ya kike hutengenezwa na kampuni ya Medtech Products Ltd, nchini India. Inauzwa chini ya chapa mbalimbali, ikiwa ni pamoja na "Reddy, V Amour, L'amour, VA WOW Feminine condom na Sutra." Jaribio zaidi la kiafya linahitajika kabla ya kufikiriwa kupewa kibali cha FDA nchini Marekani.

Chai
Nchi nyingi zina utamaduni wa pekee jinsi ya kutengeneza chai. Wengine hunywa chai bila kitu kingine, wengi hupenda kuongeza sukari tu.

Hoteli Hilton
Mwaka 1954, katika [[Caribe kapuni hii ilijenga hoteli inayoitwa Beachcomber Bar katika San Juan, Puerto Rico, Ramon "Monchito" Marrero umba Pina Colada. Caribe kapuni hii ilijenga hoteli inayoitwa Beachcomber Bar katika San Juan, Puerto Rico, Ramon "Monchito" Marrero umba Pina Colada.

Kayaki
Kayaki za kwanza zilitengenezwa kwa kutumia ngozi za wanyama. Kayaki za zamani kabisa zinakadiriwa kuwa na umri usiopungua miaka elfu nne na zinaweza kupatikana huko Amerika Kaskazini na katika State Museum of Enthnology, Munich.

Muhindi
Mhindi ni kati ya nafaka ya kwanza kulimwa kama chakula cha binadamu. Asili yake ni Amerika ya Kati ulipogundiliwa na Maindio. Wahispania walipeleka nafaka hii Ulaya; taarifa za kwanza za mashamba ya muhindi katika Hispania zilipatikana mwaka 1525 yaani miaka michache tu baada ya safari ya Kolumbus.

Benknoti
Katika Ulaya benknoti za kwanza zilizotolewa na serikali au kwa niaba ya serikali zilianza kupatikana tangu karne 16 katika Uholanzi na Ufaransa. Mara kwa mara majaribio haya ya kwanza yalivurugika kutokana na kuchapisha benknoti nyingi mno na kushuka kwa thamani ya pesa hii.

Froot Loops
Froot Loops ni aina ya chakula cha kiamsha kinywa kinachotayarishwa na kampuni ya Kellogg's na huuzwa katika nchi zifuatazo: India,Australia, Kanada, New Zealand, Marekani, Ujerumani, Mashariki ya Kati na Amerika ya Kilatini. Chakula hiki huwa katika vipande vidogo vyenye umbo wa mviringo(hasa lile jina la "loops") na huwa katika rangi mbalimbali na mionjo mbalimbali ya matunda. Kellog's ilianzisha bidhaa za Froot Loops katika mwaka wa 1963. Hapo mwanzoni, kulikuwa na miviringo nyekundu,rangi ya machungwa na manjano,ya kijani kibichi iliongezwa baadaye , kisha zambarau na hatimaye ya samawati ikaongezwa pia.

Gottlieb Daimler
Gottlieb Daimler (17 Machi 1834 – 6 Machi 1900) alikuwa mhandisi kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1885 alibuni injini ya petroli kwa ajili ya magari na vyombo vinginevyo. Hii ilikuwa injini ya petroli ya kwanza iliyokuwa ndogo na kuzunguka haraka. Baada ya kuanzisha kampuni yake ya binafsi, aliuza motokaa ya kwanza mwaka wa 1892.

Kisiwa cha Krismasi
Katika karne zilizofuata kisiwa kilitembelewa mara chache kwa sababu mwambao wake ni vigumu kukaribia kwa jahazi kubwa. Lakini baada ya kugunduliwa fosfeti kisiwani migodi ikaanzishwa na wafanyakazi kupelekwa hapa kutoka Singapur, China na Malaysia.

Mchikichi
Asili yake Mchikichi ni Afrika ya Magharibi. Mti huu ulipewa jina la kisayansi "Elaeis guenesis" kwa sababu kiasili ilipatikana kwa wingi katika nchi za kanda ya Guinea. Siku hizi inakuzwa zaidi katika Amerika na hasa Asia ya kusini.

Chapati
Chapati au Chapathi ni aina ya mkate ambao haukufura (inayojulikana kama "roti") kutoka Bara Hindi. Matoleo yake hupatikana nchini Turkmenistan, katika nchi za Afrika Mashariki: Uganda, Kenya na Tanzania na katika Afrika Magharibi, na miongoni mwa nchi nyingine, Ghana.

Kisukari aina ya 2
Kisukari ni mojawapo ya magonjwa yaliyoelezwa mwanzo [59] katika mswada wa Misri kutoka mwaka 1500 hivi BK uliotaja "kukojoa kwa wingi."[60] Visa vya kwanza kuelezwa yanaaminika kuwa aina ya 1 ya kisukari.[60]Matabibu wa India wa enzi hizo pia walitambua ugonjwa huu na kuuainisha kama madhumeha au mkojo wa asali wakitambua kuwa mkojo huo ulivutia mchwa.[60] Neno "diabitisi” (kisukari) au "kupitia katikati" lilitumika kwa mara ya kwanza mwaka 230 KK na Mgiriki Appollonius wa Memphis.[60] Ugonjwa huu ulikuwa nadra wakati wa Ufalme wa Roma huku Galen akidokeza kuwa alitambua visa viwili tu katika taaluma yake.[60]

Saa (ala)
Saa za mkono zilianza kuvaliwa na wanaume wanajeshi mwisho mwa karne ya 19 kwa ajili ya kupanga vyema vita. Kampuni ya Garstin ya London ilipata hati miliki ya "Watch Wristlet" mwaka 1893, lakini walikuwa wakitengeneza saa miundo kama hiyo tangu miaka ya 1880. Maofisa wa Jeshi la Uingereza walianza kutumia saa za mkonononi wakati wa kampeni ya kijeshi ya kikoloni katika miaka ya 1880, kama vile wakati wa Vita ya Anglo-Burma ya 1885.[1] Wakati wa Vita ya kwanza ya Makaburu, umuhimu wa kuratibu harakati za vikosi na kusawazisha mashambulizi dhidi ya Makaburu ulikuwa muhimu sana, na matumizi ya saa za mkono ulianza kuenea miongoni mwa maofisa wa kijeshi. Kampuni ya Mappin & Webb ilianza uzalishaji wa saa za wanajesho wakati huko Sudan mnamo mwaka 1898 na kuongeza kasi ya uzalishaji wakati wa Vita ya Pili ya Makaburu miaka michache baadaye. Katika bara la Ulaya kampuni ya Girard-Perregaux na kampuni nyingine za Uswisi zilianza kutengeneza saa za mkono za maofisa wa jeshi la Ujerumani mwaka 1880.

Honey Smacks
Ilianzishwa katika mwaka wa 1953, bidhaa hii imebadilishwa jina mara kadhaa. Ilianza ikiitwa "Sugar Smacks". Katika miaka ya 1980, iliiitwa "Honey Smacks". Katika mwanzoni wa miaka ya 1990, labda kwa sababu katuni ya kuwakilisha bidhaa ,Dig'em Frog, ilionyeshwa mara kwa mara ikiita bidhaa "Smacks", neno la "Honey" likatolewa kutoka jina la bidhaa na ikaitwa "Smacks". Katika mwaka wa 2004, bidhaa hii ilipewa jina lake la awali na likaitwa "Honey Smacks" na hili ndilo jina lake hadi sasa. Katika nchi ya Meksiko inajulikana kama SMAK.

Historia ya Togo
Nchi ilianzishwa kama koloni la Togo ya Kijerumani katika pengo kati ya maeneo ya Uingereza na Ufaransa.

Jamaika
Mwaka 1655 Waingereza waliteka kisiwa wakaanzisha uchumi wa mashamba makubwa ya miwa. Jamaika imekuwa mahali pakuu pa kutengeneza sukari duniani kote. Watumwa wengi Waafrika walipelekwa kisiwani kama wafanyakazi kwenye mashamba hayo. Ndio mababu wa 90% wa wakazi wa leo wa Jamaika.

Peek Freans
Katika mwaka wa 1861, walianzisha biskuti ya Garibaldi. Katika mwaka wa 1910, kampuni ilianzisha biskuti zake za kwanza za "cream", hivi sasa zinajulikana kama biskuti za aina ya Bourbon.Katika mwaka wa 1924, walijenga kiwanda chao cha kwanza nje ya Uingereza , kiwanda kilijengwa Dum Dum, Uhindi.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.