Question: Je,nani mwenye kuchora picha maarufu ya Monalisa?

Leonardo da Vinci
Leonardo Da Vinci (Vinci, Toscana, Italia, 15 Aprili 1452 – Amboise, Ufaransa, 2 Mei 1519) alikuwa mtu mwenye vipaji vingivingi[1] kutoka nchini Italia.

Fransisko wa Asizi
Mchoro huo ulikubaliwa kabisa na shirika lote, hivi kwamba mkutano mkuu wa mwaka 1266 ukaweza kuagiza yateketezwe maandishi yote yaliyotangulia kuhusu Fransisko. Lengo lilikuwa wote wamkumbuke tu alivyochorwa na Bonaventura katika kitabu chake rasmi na cha kudumu. Kweli hicho kikanakiliwa sana kwanza kwa mikono, halafu kwa mashine na kufuatwa na wengi katika sanaa, mahubiri na liturujia. Kumbe vitabu vya Celano vikapotea kwa zaidi ya karne tano. Hata ndugu waliopinga mabadiliko ya shirika na msimamo wa kati wa Bonaventura, walimlaumu kwa sababu ya kupunguza habari kadhaa, lakini walipendezwa na jinsi alivyomtukuza Fransisko kuliko watakatifu wote. Kwa kitabu hicho sura yake imeshakamilika.

Picha takatifu
"Sanaa ya Kikristo" inatajwa kwanza kati ya karne ya 2 na karne ya 3 katika maandishi ya Tertuliani (160 hivi - 220) na Klemens wa Aleksandria (150 hivi - 212).

Yasinta Marescotti
Yasinta Marescotti, T.O.R. (Vignanello, Dola la Papa, leo Wilaya ya Viterbo, 1585 - Viterbo, 30 Januari 1640), alikuwa mwanamke mmonaki wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko maarufu kwa vipaji vyake nchini Italia.

Patrick Francis Imanjama
Patrick Francis Imanjama amezaliwa 12 Juni 1959 huko visiwani Zanzibar Tanzania. Baba yake alikuwa ni askari polisi visiwani Zanzibar. Patrick Francis Imanjama ni msanii mchoraji wa picha za Etching, Picha za rangi za maji na picha za vitabuni. Patrick amefanikiwa kutengeneza kazi nyingi na kufanya maonyesho mengi ndani na nje ya nchi.

Renaissance
Wakati huo wa Renaissance, kuliwa na wasanii wengi sana, wengi wao walikuwa waandishi na wengi wao walikuwa wanafalsafa. Watu walijifunza mabo ya hisabati na sayansi mbalimbali. Mtu aliye mjanja wa kujua vitu vingi huitwa "Mtu wa Renaissance". Leonardo da Vinci, ambaye alikuwa mchoraji, mwasayansi, mwanamuziki na pia mwanafalsafa, huyu ni Mwana Renaissance mashuhuri.

Vincent van Gogh
Huhesabiwa kati ya waanzilishaji wa uchoraji wa kisasa. Aliacha picha 864 na vichoro zaidi ya elfu moja na zote alichora katika miaka 10 ya mwisho wa maisha yake.

Nicephore Nièpce
Mwaka 1826-1827 kwenye maabara alitengeneza picha kwa kutumia kemikali zenye uwezo mkubwa wa kuhisi mwanga, hii ilikuwa ndiyo picha ya kwanza isiyo mchoro. Lakini jambo hili alilifanya liwe siri mpaka alipopata msaidizi anayeitwa Jacques-Mandè.

Fransiska wa Roma
Mtakatifu Fransiska wa Roma (kwa Kiitalia "Francesca Romana"; 1384 – 9 Machi 1440) alikuwa mtawa kutoka Roma, Italia.

Mwangaza unaoonekana
Chanzo cha vipimo hivi ni kazi ya Hipparchos wa Nikaia mtaalamu wa Ugiriki ya Kale. [4] Aliorodhesha nyota kufuatana na ung'avu akazipanga nyota angavu zaidi kwenye daraja la kwanza, zile zilizoonekana hafifu zaidi katika madaraja ya pili, tatu na kadhalika hadi daraja la sita. Orodha yake ilikuwa msingi wa kitabu mashuhuri cha Almagest cha Klaudio Ptolemaio kilichoendelea kuwa msingi wa utaalamu wa nyota hadi mwisho wa karne ya 16 na kazi za Nicolaus Kopernikus, Galileo Galilei na Johannes Kepler.

Gianfranco Parolini
Gianfranco Parolini (amezaliwa tar. 20 Februari 1925 mjini Roma, Italia) ni mwongozaji wa filamu kutoka nchini Italia. Mara nyingi hutumia jina la Frank Kramer. Miongoni mwa filamu alizoongoza ni ile mifululizo ya filamu ya The Sabata Trilogy na filamu zingine nyingi tu za Spaghetti Westerns.

Tanomura Chikuden
Tanomura Chikuden (14 Julai 1777 – 20 Oktoba 1835) alikuwa mchoraji maarufu kutoka nchi ya Japani. Jina lake la asili lilikuwa Tanomura Koken. Hasa alichora maua, ndege na mandhari.

Bram Stoker
Abraham "Bram" Stoker (8 Novemba 1847 – 20 Aprili 1912) alikuwa mtunzi wa riwaya na hadithi fupifupi kutoka nchini Ireland. Anafahamika zaidi leo hii kwa kutunga riwaya ya kutisha ya Dracula kunako miaka ya 1897.

Katsushika Hokusai
Katsushika Hokusai (1760– 10 Mei 1849) alikuwa mchoraji mashuhuri nchini Japan. Aliishi wakati wa nasaba ya Edo. Alichora hasa picha za nchi na mazingira. Mfumo aliotumia hasa ilikuwa chapisho za picha nakhshi katika ubao. Mtindo wake hujulikana kama "ukiyo-e".

Mwanahisabati
Wengineo ni: Brahmagupta, Johann Bernoulli, Jacob Bernoulli, Aryabhata, Bhāskara II, Hasan Ibn Haytham, Bonaventura Cavalieri, Alexander Grothendieck, Paul Erdős, Blaise Pascal, John von Neumann, Alan Turing, Tullio Levi-Civita Kurt Gödel, Augustin-Louis Cauchy, Georg Cantor, William Rowan Hamilton, Carl Jacobi, Nikolai Lobachevsky, Andrey Kolmogorov, Joseph Fourier, Giuseppe Peano na Pierre-Simon Laplace.

Michelangelo
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (6 Machi 1475 - 18 Machi 1564) alikuwa msanii nchini Italia aliye maarufu kama mchongaji, mchoraji, msanifuujenzi na mshairi. Huhesabiwa kati ya wasanii muhimu zaidi wa zama ya mwamko.

Ivan Shishkin
Ivan Ivanovich Shishkin (Kirusi: Иван Иванович Шишкин; 25 Machi 1832 - 20 Januari 1898) alikuwa mchoraji wa picha za mandhari kutoka Urusi. Yeye alizaliwa katika Yelabuga na alisoma katika Chuo cha Sanaa, Bombwe na Ujenzi mjini Moscow. Pia alisoma katika Chuo cha Sanaa mjini Sankt Peterburg.

Karatasi ya picha
Athari za mwanga katika giza karatasi iliyotayarishwa iligunduliwa na Thomas Wedgwood mnamo mwaka 1802. Karatasi za picha zimetumika tangu mwanzo wa michakato ya picha hasi – chanya kama zilivyoendelezwa na kupewa umaarufu na William Fox Talbot (Uingereza/1841-calotype).

Francisco de Goya
Francisco de Goya y Lucentes (30 Machi 1746 - 30 Aprili 1828) alikuwa mchoraji nchini Hispania. Aliweza kuchora kwa mitindo mbalimbali akisifiwa kwa kuwa kati ya wachoraji wakubwa wa mtindo wa kale lakini pia kuwako kati ya wachoraji wa kwanza wa wakati wa kisasa.

Raphael
Raffaello Sanzio (kwa Kiitalia huitwa pia Raffaello da Urbino; kwa Kiingereza anajulikana kama Raffael au Raphael) (6 Aprili 1483 - 6 Aprili 1520) alikuwa mchoraji na mjenzi kutoka Italia.

Donatello
Kati ya sanamu zake mashuhuri sana ni Daudi kama mchungaji kijana na Maria Magdalena.

Sfinksi
Kulikuwa na hadithi yenye kitendawili tofauti: "Kuna wakinadada wawili. Wa kwanza anamzaa wa pili, halafu wa pili anamzaa wa kwanza. Hao ni nani?" Jibu sahihi lilikuwa "Mchana na usiku", maana kwa lugha ya Kigiriki maneno kwa Usiku na mchana yote kisarufi ni ya kike.
Sfinksi zinaonekana mara nyingi katika sanaa ya Misri ya Kale. Mashuhuri hasa ni Sfinksi Kubwa katika eneo la Piramidi za Giza karibu na jiji la Kairo. Kichwa chake kinaaminiwa kuonyesha uso wa Farao Khufra.

Pablo Picasso
Tangu 1961 aliishi katika Ufaransa ya Kusini alipoaga dunia 1973. Aliacha taswira maelfu ya akiacha

Pablo Picasso
Alitembelea sana makumbusho penye taswira na sanamu za wasanii waliotangulia. Alipenda kusafiri penye maonyesho makubwa kama Madrid au Paris.

Nice Mohamed
Nice Mohamed (amezaliwa 17 Aprili, 1973) ni mwigizaji, mwongozaji na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Tanzania. Anafahamika sana kwa ushiriki wake katika mifululizo ya TV iliyokuwa inarushwa hewani na ITV chini ya Kaole Sanaa Group na jina maarufu la Mtunisi. Filamu alizocheza ni pamoja na: Tom Boy – Jike Dume, The Dream Ndoto, Kisasi cha Utata, Yellow Banana na Chanzo Kisu.

Katerina wa Bologna
Kwa vipaji vyake vingi, Katerina alikuwa pia mchoraji mzuri. Kazi zake zinatunzwa sehemu mbalimbali za Italia.

Vincent van Gogh
Tangu 1880 van Gogh alikuwa msanii akafuata kozi ya uchoraji na kufundishwa na mjomba wake aliyekuwa mchoraji. 1886 alihamia Paris alipokaa kwa mdogo wake Theo van Gogh aliyekuwa mfanyabiashara wa sanaa. 1888 alihamia Ufaransa kusini alipokaa hadi mauti yake. Aliishi pamoja na mchoraji Mfaransa Paul Gauguin.

Antwerpen
Kati ya wakazi mashuhuri wa Antwerpen alikuwa mchoraji wa karne ya 17 Peter Paul Rubens.

Punda milia
Punda milia ni kiungo muhimu kwenye sanaa. Kiongozi wa Mughall, jJahangir (v.1605-24) alidhihirisha mchoro wa punda milia uliochorwa na Ustad Mansur. Michirizi ya punda milia pia ni maarufu kwenye fanicha, mazulia, na mitindo.

Mwanafarasi (kundinyota)
Equuleus - Mwanafarasi ni kati ya kundinyota zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK. Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 ya Umoja wa kimataifa wa Astronomia kwa jina la Equuleus. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Equ'.

Pablo Picasso
Baadaye aliendelea kuvunja maumbile ya kawaida na kuyajenga upya kwa kutumia maumbo ya kijiometria. Mtindo huu uliitwa "cubisme" kwa Kifaransa yaani "umchemraba" kutokana na mchemraba kama umbo la kijiometria linalotumiwa kujenga upya maumbile ya yale yanayoonyeshwa kwenye picha. Picasso aliendelea kujaribu mitindo mpya-mpya. Kati ya taswira zake zilikuwa maarufu sana kimataifa ilikuwa "Guernica" (1937) iliyonesha kikuli na maafya ya vita. Ilichorwa wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania baada ya shambulio la wanahewa Wajerumani dhidi ya mji mdogo wa Guernica.

Adiós, Sabata
Ni toleo la pili la mfululizo wa filamu za Sabata (kwa Kiing.. The Sabata Trilogy), ziliongozwa na mwongozaji mashuhuri bwana Gianfranco Parolini. Katika filamu hii Yul Brynner amechukua nafasi kutoka kwa mwigizaji wa awali bwana Lee Van Cleef, ambaye alicheza katika Sabata ya kwanza na ya tatu.

Musalia Mudavadi
Wycliffe Musalia Mudavadi ni mwanasiasa maarufu nchini Kenya. Alizaliwa 12 Septemba 1960 katika Wilaya ya Vihiga. Anajulikana zaidi kwa jina la Musalia Mudavadi.

Ponografia
Kwa mfano, Kanisa Katoliki linakataza ponografia tangu Karne za Kati, na katika Katekisimu yake rasmi ya sasa inaipinga tena katika n. 2354

Louvre
Picha iliyomaarufu kabisa katika jengo la Louvre ni ile ya Mona Lisa iliyochorwa na Leonardo da Vinci, lakini pia kuna michoro ya wasanii wengine kama vile Renoir, Rembrandt, Rubens, na Titian. Piramidi mpya katika uwanja wa jumbaa ilijengwa na I. M. Pei.

Rosalia Bikira
Rosalia (kwa Kisisili Rusulia; 1130–1166) alikuwa bikira wa ukoo maarufu wa Palermo, mji mkuu wa kisiwa cha Sicilia, leo mkoa wa Italia.

John Travolta
John Joseph Travolta (amezaliwa tar. 18 Februari 1954) ni mwigizaji, dansa na mwimbaji kutoka nchini Marekani. Ameanza kujulikana kwa mara yake ya kwanza kunako miaka ya 1970, baada ya kuonekana katika mfululizo wa televisheni. Mfululizo huo ni "Welcome Back, Kotter" na nyota katika filamu zenye mafanikio makubwa kabisa ya "Saturday Night Fever" na "Grease". Kazi za Travolta zilianza kuvuma tena kwenye miaka ya 1990, kupata kucheza katika filamu ya "Pulp Fiction", na tangu hapo akawa anaendelea kuwa nyota wa filamu za Hollywood films, katika "Face/Off", "Ladder 49" na "Wild Hogs".

Mchoraji (kundinyota)
Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) akitazama nyota za anga ya kusini ambazo wakati ule zilianza tu kujulikana kati ya wanaastronomia wa Ulaya. Alipima nyota 10,000 akazipanga katika kundinyota na kutunga majina kwa kundinyota mpya 14. Jina la Kifaransa lilitafsiriwa kwa Kilatini na kufupishwa kama "Pictor“(Mchoraji).
Chaguo la jina lilikuwa dalili ya kipindi cha Zama za Mwangaza ambako Lacaille alitumia majina ya zana za siku zake kwa kutaja nyota, si tena majina ya mitholojia ya kale.

Theodor Seuss Geisel
Theodor Seuss Geisel (2 Machi 1904 – 24 Septemba 1991) alikuwa mwandishi na mchoraji vielezo kutoka nchi ya Marekani. Anajulikana hasa kwa vitabu vyake kwa watoto alivyoviandika chini ya jina la Dr. Seuss.

Thanos
Thanos ni mmoja wa waigizaji wanaojitokeza katika filamu za kampuni ya kutengeneza filamu ya huko nchini Marekani iitwayo Marvel Comics. Filamu hizo ziliandikwa na Jim Starlin.

Raphael
Baldassare Castiglione, (1514-1515) Guidobaldo wa Montefeltro, Palazzo degli Uffizi huko Firenze Papa Julius II, (1511-1512) Kardinali Tommaso Inghirami (1515-1516) Mt. Sebastiano Maria na mtoto Yesu Maria na mtoto Yesu (mnamo 1507) Kristo (1507) Agnolo Doni, (1506), Firenze Maddalena Doni, (1506) Mwanamke aliyeitwa "La Muta", Galleria Nazionale delle Marche mjini Urbino La Fornarina (1518-1520) Msalaba (1507) Warembo watatu (1504-1505) Mt. George akipigana na joka (1505) Plato, (1509) Francesco Maria della Rovere (1514), (Czartoryski Museum), Kraków (Polandi)

Pablo Picasso
Picasso alioa mara mbili lakini alikuwa na wapenzi wengi. Alizaa watoto wanne na wake watatu. Baada ya kuhamia Paris alibaki huko akakataa kurudi Hispania kwa sababu alimchukia dikteta Francisco Franco. Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia alikaa Paris chini ya utawala wa Wajerumani na wakati ule hakuweza kuonyesha kazi zake kwa sababu siasa ya Ujerumani ilichukia mtindo wake. 1945 alijiunga na chama cha Kikomunisti abakabi mkomunisti hata kama pia siasa ya Umoja wa Kisovyeti haikupenda mtindo wake.

Miroslav Klose
Klose ni mchezaji maarufu duniani kwa kufunga magoli kwakutumia kichwa na hata umaliziaji wake kwakutumia miguu ni mkali pia, lakini zaidi hujulikana kwakutumia kichwa, na umaarufu wake kuhusu kutumia kichwa ni katika kombe la dunia lililofanyika Korea Kusini na Japani maana magoli mengi aliyoyafunga alifunga kwakutumia ufundi wa kichwa na alichukua na fasi ya pili baada ya Ronaldo kwakufunga magoli mengi katika shindano hilo.

Nash MC
Nash ni kizazi cha wasanii waliowahi kuwa chini ya G-Lover na Far Lover waliokuwa wanaisimamia "New Jack Family" ya Kariakoo. Kupitia mlango huu, wasanii wengi waliweza kutoa nyimbo chungumzima zilizokuwa chini yao. Msanii maarufu wa kwanza kutoka chini ya New Jack Family ni Dully Sykes. Baadaye akina Zahran lakabu "Big Punisher wa Bongo", Abby Skills, Nash na wasanii wengine kibao. Baada ya kutoa kibao cha Kisa cha Mwanafunzi, Nash aliendelea kufanya kazi lakini hazijavuma sana. Akarudi shule hadi kwenye 2003/2004 aliamua kujisomea masuala ya hip-hip ili aweze kumudu vyema katika uwanja huo.

Veronika Giuliani
Veronika Giuliani (Mercatello sul Metauro, Marche, Italia, 27 Desemba 1660 - Città di Castello, Umbria, Italia, 9 Julai 1727) alikuwa mmonaki wa urekebisho wa Wakapuchini wa Utawa wa Mt. Klara.

Akina Dada Faioli
Tangu mwaka 1989 uwanda uliopo katikati ya mji wa Fiuggi umepambwa na sanamu za shaba zilizowekwa mahali pa wazi, pamoja na vigae vinne vilivyobandikwa upande wa mbele wa kanisa la Imakulata; kazi hizo za msanii Angelo Canevari zinakumbusha akina dada watatu wa wilaya ya Ciociaria ambao mwaka 1741, kufuatana na wiki za uamsho zilizohubiriwa na mapadri Tommaso Struzzieri na Gaetano Giannini, walikuwa wa kwanza kuwajibika na "(…) katika nyumba yao iliyokuwa chini ya kanisa la parokia ya Mt. Stefano (…) waliamua kutawa; jambo hilo lilipojulikana katika eneo lile, wasichana wengine walikusanyika huko mchana ili kutimiza ibada zao. Halafu, juhudi zao zikiongezeka, walifungua huko aina ya shule ili kuelimisha wasichana katika misingi ya dini yetu takatifu". Ndivyo vyanzo vya wakati ule vinavyosimulia kifupi asili ya “safari yao takatifu” iliyofaidisha wasichana wa mji huo kabla haijaenea katika ujirani na hata kuvuka bahari.

Nargis
Nargis Dutt (, ; 1 Juni 1929 – 3 Mei 1981), alizaliwa na jina la "Fatima Rashid" alkini alifahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Nargis, alikuwa mwigizaji wa filamu kutoka nchini India. Huhesabiwa kama mmoja kati ya waigizaji filamu wakali katika historia ya sinema za Kihindi. Alipata kuonekana kwa mara ya kwanza akiwa kama mtoto kwenye seti ya "Talash-E-Haq" mnamo 1935, lakini kazi yake ya uigizaji ilianza rasmi 1942 na "Tamanna". Wakati wa kazi zake ambazo zilitamba sana kunako miaka ya 1940 na 60, Nargis amepata kuonekana katika kazi kadhaa zenye-mafanikio, vilevile kwenye kazi ambazo ziliheshimika vibaya mno, nyingi katika hizo humshirikisha mwigizaji mwenzi na mtengenzaji wa filamu Raj Kapoor. Moja kati ya nyusika maarufu alizocheza ni pamoja na Radha (-liopa kushindanishwa kwenye Academy Award)- "Mother India" (1957), kazi ambayo alijipatia tuzo ya kama mwigizaji bora na Filmfare Awards na Karlovy Vary International Film Festival. Mnamo 1958, Nargis ameolewa na mshiriki mwenzake wa katika filamu ya "Mother India", mwigizaji Sunil Dutt, na akaachana na masuala ya soko la filamu. Alionekana mara kadhaa tu kwenye filamu za miaka ya 60.

Yvonne Cherrie
Yvonne Cherrie (amezaliwa tar. 19 Agosti, 1981) ni mshindi wa tuzo ya ZIFF akiwa kama mwigizaji bora wa filamu na mifululizo ya vipindi vya televisheni kutoka nchini Tanzania. Pia ni mtunzi wa muswaada andishi, mtayarishaji na mwongozaji wa filamu. Anafahamika zaidi kwa jina lake la uhusika uliompatia umaarufu kama "Monalisa". Vilevile Lulu katika tamthilia ya Siri ya Mtungi. Cherrie, alianza kuonesha upenzi wa kuigiza tangu akiwa mdogo. Akiwa na umri wa miaka 8, alianza kuigiza akiwa kanisani na baadaye shuleni.

Mariana wa Molokai
Mariana wa Molokai au Marianne Cope, jina la awali kwa Kijerumani likiwa Maria Anna Barbara Koob (Heppenheim, Hesse, 23 Januari 1838 - Kalaupapa, Hawaii, leo nchini Marekani, 9 Agosti 1918) alikuwa mtawa wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

Frank Loesser
Frank Henry Loesser (29 Juni 1910 – 28 Julai 1969) alikuwa mtunzi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1962, pamoja na mwandishi Abe Burrows, Loesser alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya kwa tamthiliya yao "How to Succeed in Business Without Really Trying".

Mmonaki
[[Picha:Kovelklein.JPG|thumb|120px|right|Mmonaki aina ya [[Wabenedikto]]]]
[[Picha:Germany München Monks.jpg|thumb|left|170px|Lebo ya [[Munich]] inakumbusha maana ya jina lake kama mji ulioanzishwa na Wabenedikto]]
Tangu karne ya IV umonaki ulienea magharibi pia: huko [[Italia]], [[Ufaransa]] na [[Hispania]] kulikuwa na monasteri za kike na za kiume zilizosimamiwa na maaskofu watakatifu. Kati yao wa kwanza kupitia umonaki ni [[Martino wa Tours]] (316-397).

Marcel Pagnol
Marcel Pagnol au kwa kifaransa hutamkwa kama (; 28 Februari 1895 – 18 Aprili 1974) alikua ni mwandishi wa vitabu kutoka nchini Ufaransa, mwandishi wa tamthilia na mtunzi wa filamu. Mnamo mwaka 1964, alikua mtunzi wa filamu wa kwanza kuchagulia kujiunga na Académie Française.

Albrecht Dürer
Sehemu kubwa ya kazi za Dürer ni chapisho za picha nakhshi katika ubao au shaba. Alichora pia picha kwa rangi za mafuta na rangi za maji.

Pablo Picasso
Picasso alianza kuchora kwa umri mdogo wa miaka saba akisaidiwa na babake aliyekuwa mwalimu wa sanaa. Akiwa na miaka 10 aliandikishwa kwenye chuo cha sanaa na 1895 alipokelewa kwenye chuo kikuu cha sanaa huko Barcelona.

Lucas Cranach Mzee
Mnammo 1512 alimwoa Barbara Brengebier († 25. Dezember 1540) akaza naye wavulana 2 na mabinti 3. Pamoja na kazi yake ya kisanii alitumia mapato yake kuanzisha pia miradi mbalimbali kama hoteli na maduka la madawa, vitabu, karatasi na mengine. Mara kadhaa alichaguliwa kama mtunza hazina na baadaye pia kama meya wa manisipaa ya Wittenberg.
Hapo Wittenberg alikuwa karibu na vyanzo vya matengenezo ya kiprotestanti akawa rafiki wa Martin Luther na Philipp Melanchthon. Pamoja na mkewe alikuwa shahidi kwenye arusi ya Martin Luther na Katharina wa Bora.
Lucas Cranach Mzee aliendelea kuwa kati ya wachoraji mashuhuri wa Ujerumani na Ulaya wa karne yake. Sehemu kubwa ya taswira zake ni picha za watu hasa watawala lakini pia watu raia. Kutokana na picha zake tunajua uso wa Martin Luther na watu wengine wa wakati wake.
Alichora pia picha za Biblia na baada ya kufahamiana na Luther taswira mbalimbali zilizotangaza ujumbe wa kipotestanti. Hata hivyo aliendelea kupokea wateja wakatoliki wlaiotaka picha yao kutoka mkono wake.
Aina nyingine za picha ni michoro na taswira zinasimulia hadithi za Waroma wa Kale jinsi ilivyokuwa kawaida wakati ule wa renaissance. Hapa alichora mara kwa mara mabinti uchi kufuatana na mifao wa wasanii wa Italia.
Cranach alisimamia karahana kubwa penye wachoraji wengine. Mara nyingi alianzisha picha akikazia muundo wa taswira na kuwaachia watu wengine kujaza rangi na sehemu za kando za picha.

Lola Pagnani
Alizaliwa mjini Roma na jina la Anna Lola Pagnani Stavros, akiwa kama binti wa mtunzi na mwandishi wa muswaada andishi Bw. Enzo Pagnani. Alihitimu elimu yake ya unenguaji mjini Paris akiwa na umri wa miaka 17, na akawa ndiyo mnenguaji wa kwanza wa Kampuni ya Momix wakati wa Matamasha ya Kimataifa ya kampuni, na akafanya vyema kabisa huko mjini Montréal.

Ugonjwa wa kupooza
Ugonjwa wa poliomelitisi umekuwepo kwa maelfu ya miaka huku kuwepo kwake kukionyeshwa katika kazi za sanaa za kale.[3] Ugonjwa huu ulitambuliwa mara ya kwanza kama hali maalum na Michael Underwood mwaka wa 1789[3] navyo virusi vinavyousababisha kutambuliwa mara ya kwanza mwaka wa 1908 na Karl Landsteiner.[9] mikurupuko mikuu ilianza kutokea katika karne ya 19 barani Uropa na Marekani.[3] Katika karne ya 20, ugonjwa huu ulikuwa mojawapo ya magonjwa ya utotoni makuu katika maeneo haya.[10] Chanjo ya kwanza ya polio ilitengenezwa katika miaka ya 1950 na Jonas Salk.[11] Inatarajiwa kuwa juhudi za chanjo na utambuzi wa mapema wa visa utafanikisha kuangamiza ugonjwa huu kufikia mwaka wa 2018.[12] Hata hivyo, kulikuwa na ripoti za visa vipya nchini Syria mwaka wa 2013 [13] na mnamo Mei 2014, Shirika la Afya Duniani lilitangaza hali ya dharura ya kimataifa ya afya ya umma kutokana na mikurupuko ya ugonjwa huu barani Asia, Afrika na Mashariki ya Kati.[14] Ugonjwa huu hautokei katika wanyama wengine wowote.[3]

Leonardo da Vinci
Babu yake, Ser Antonio, anajivunia kwa kuweka kumbukumbu ya maelezo. Wazazi wa Leonardo walikuwa hawajaoana. Baba yake alikuwa mwanasheria, Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci.[3][4] Mama yake, Caterina, alikuwa mhudumu. Yawezekana alikuwa mtumwa kutoka Mashariki ya Kati.[5][6] Jina kamili la Leonardo lilikuwa "Leonardo di ser Piero da Vinci", ambalo lina manaa ya "Leonardo, mtoto wa Bwana Piero kutoka Vinci".

The Merchant of Venice
Wachambuzi wengi wa filamu waliisifu filamu hii hasa kwa uchambuzi wa Michael Radford na Al Pacino wa tabia ya Shylock. Pia wachambuzi wanasifu uonekanaji wa kikweli wa mitaa ya Venice kwa mwangaza hafifu, ambao ulimfanya mtayarishi kupewa pongezi na kundi la Italian National Syndicate of Film Journalists.
Mnamo 2005, filamu hii ilikuwa na Royal Premiere katika uwepo wa Prince Charles na ikafuzu kwa tuzo la Best Costume Design.
Mauzo yake ya kijukwaa dunia nzima yalikuwa takribani dola milioni 21.3 kwa utayarishi wa milioni 30

John Michael Kosterlitz
John Michael Kosterlitz (amezaliwa 1942) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2016, pamoja na David James Thouless na Frederick Duncan Michael Haldane, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Alipewa tuzo kwa utafiti wa kinadharia katika maelezo ya tabia za mata katika hali karibu na sifuri halisi (ing. "for theoretical discoveries of topological phase transitions and topological phases of matter")[1][2][3] .

Faustina Kowalska
Picha ya Yesu mwenye Huruma imechorwa na Eugeniusz Kazimirowski mjini Vilnius. Mchoraji huyo alimaliza kazi hiyo mwezi Juni [[1934]]. Kwa mujibu wa mtakatifu, [[taswira]] hiyo haikujaa na [[uzuri]] ambao hujaza kila [[kiumbe]] kinachojitokeza kwenye maono. "Si kwa uzuri wa rangi, wala wa brashi kulalapo ukuu wa picha hii, lakini katika neema yangu. "(Hafidhi 313) - Yesu alimjibu.

Johann Paul Schor
Schor pia alisaidia kupamba vyumba vya Vatikano na vya Palazzo Borghese, aliposhirikiana na Carlo Rainaldi katika kupamba chemchemi ya nympheum iliyokuwa ikionyesha Venus akioga. Baadaye aliandaa michoro ya kupendekeza miundo mipya ya kupamba dari la Palazzo Colonna (1665-1668).

Edward Tingatinga
Siku zile alianza kuchora ingawa haijulikani ilikuwa kwa njia gani. Katika miaka ya 60 aliuza picha zake barabarani kwa Shilingi 15 iliyokuwa sawa na bei ya mlo.

Giacomo Puccini
Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini (alizaliwa mjini Lucca, 23 Desemba 1858 - mjini Brussels, 29 Novemba 1924) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Italia. Yaaminika kwamba Puccini ni wa pili kwa umaarufu katika opera baada ya mtunzi mashuhuri wa awali Bw. Giuseppe Verdi. Alitunga opera 14, ambazo nyingi kati ya hizo zinatumika leo hii katika majumba ya opera.

Edward Tingatinga
Edward Saidi Tingatinga (1937 - 1972) alikuwa mchoraji na msanii Mtanzania aliyeanzisha mtindo wa uchoraji wa Tingatinga unaojulikana sana siku hizi na kutafutwa na wapenzi wa sanaa ya Tanzania kote duniani.

Pablo Picasso
Taswira zake za awali badi zililingana zaidi na picha jinsi zilivyokuwa kawaida. Mwanzoni alipenda rangi ya buluu na mfano wake ni picha ya Suzanne Bloch hapo chini.

Jack Butler Yeats
Jack Butler Yeats (23 Agosti 1871 – 28 Machi 1957) alikuwa mchoraji kutoka nchi ya Ireland; kaka yake ni mshairi William Butler Yeats. Alichora michoro hasa kuhusu maisha, utamaduni na visasili vya nchi yake.

Raphael
Katika umri wa miaka 15 alikuwa mwanafunzi katika karakana ya mchoraji Pietro Perugino aliyeshiriki katika kazi za kupamba Kikanisa cha Sistina kwenye Vatikano.

Vincent Schiavelli
Vincent Andrew Schiavelli (11 Novemba 1948 – 26 Desemba 2005) alikuwa mwigizaji wa kwenye makumbi, filamu, na televisheni kutoka nchini Marekani. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kucheza kama mzuka wa reli za andaki kutoka katika filamu ya Ghost. Mara nyingi huelezwa kama 'mtu mwenye macho ya uzuni'.

Leonardo da Vinci
Leonardo alikuwa mdadisi wa kila kitu asilia. Alitaka kujua kila kitu kinavyofanya kazi. Alikuwa hodari sana katika kusoma, kuunda na kutengeneza vitu vya aina mbalimbali tena vya kupendeza.[2]

Mariah Carey
Mariah Carey (amezaliwa tar. 27 Machi 1970) ni mwanamuziki, mtunzi, mtayarishaji na pia ni mwigizaji wa Kimarekani. Alitengeneza albamu yake iliyofanya vizuri katika masoko mbalimbali na chati mbalimbali mwaka 1990, chini ya studio ya Columbia Records chini ya Tommy Mottola na kuwa mwanamuziki wa kwanza wa kike kufikisha wimbo katika nafasi ya kwanza nchini Marekani. Hii ikiwa ni chati ya Billboard Hot 100. Baada ya kuolewa na Mttola mwaka 1993, mfululizo wa nyimbo bora zilimfanya moja kati ya wanamuzki bora wa Columbia na pia alikuwa anaongoza katika mauzo ya albamu mbalimbali. Kwa mujibu wa gazeti la Billboard Carey alikuwa mwanamuzi mwenye mafanikio zaidi katika miaka yab 1990 nchini Marekani [1]

Lysippo
Lysippo alizaliwa huko [Sicyon] karibu na mwaka 390 KK. Akiwa kijana, alikuwa mfanyakazi zinazohusiana na [[shaba]. Alijifunza mwenyewe sanaa ya kuchonga, baadaye akawa mkuu wa shule ya [[Argos]] na Sicyon. Kulingana na mwanahistoria [[Pliny]], Lysippo alitengeneza kazi zaidi ya 1,500 za shaba.
Mwanafunzi wake, [[Chares wa Lindos]], ndiye aliyejenga [[Sanamu Kubwa ya Rhodes]], ambayo ni mojawapo ya [[Maajabu Saba ya Dunia ya Kale]]. Sanamu hii haipo tena hivi sasa.

Silika
Tangu zamani sana, watu kadhaa wa [[China]], [[India]], [[Ugiriki]] na [[Italia]] walivutiwa na jinsi [[mwandiko]] wa kila mmoja ulivyo tofauti na ule wa wengine, wakaona unadokeza nafsi yake. Kuanzia [[karne XVII]] vilianza kutungwa vitabu kuhusu suala hilo, mpaka ikakubalika [[sayansi ya mwandiko]] ([[grafolojia]]) inayochunguza uhusiano kati ya mwandiko wa mtu na undani na nafsi yake (akili, maelekeo, vipawa, [[umbo]], [[maradhi]] n.k.). Msingi wake ni kwamba hatuandiki kwa [[mkono]] tu, kwa kuwa huo unaongozwa na [[ubongo]]. Mtu anapoacha kuiga [[herufi]] alizofundishwa kwa kuwa amezoea kuandika, anakuja kutokeza nafsi yake mwenyewe katika upekee wake. Tunaweza kusema mtu anapoandika bila ya kuzingatia usanifu wa herufi anajichora jinsi alivyo.

Luna
Somo wa Kigiriki wa Luna alikuwa Selene. Katika sanaa za Kirumi na fasihi, hadithi za Selene zinachukuliwa chini ya jina la Luna. Hadithi ya Endymion, kwa mfano, ilikuwa suala maarufu kwa uchoraji wa kuta za Kirumi.

Paralaksi
Paralaksi ya nyota ni ndogo hivyo haikutambuliwa kwa muda mrefu. Mjerumani Friedrich Wilhelm Bessel alifaulu mara ya kwanza kupima mabadiliko ya nyota 61 Cygni kwenye mwaka 1838 kwa kulinganisha vipimo mbalimbali alivyofanya kila baada ya nusu mwaka. Alifikia 0.31" na kiwango kinachofikiwa leo kwa vifaa bora ni 0.29" kinacholingana na miaka ya nuru 11.

Georges Bizet
Georges Bizet ( 25 Oktoba 1838 – 3 Juni 1875) alikuwa mtunzi wa Opera na mpiga kinanda mashuhuri kutoka nchini Ufaransa. Anafahamika zaidi kwa tungo yake ya opera Carmen.

Jackson Pollock
Mnamo Desemba 1956, miezi minne baada ya kifo chake, Pollock alipewa maonyesho ya kumbukumbu ya kisasa katika Makumbusho ya Sanaa ya Kisasa (MoMA) huko New York City. Muhtasari mkubwa zaidi na wa kina wa kazi yake ulifanyika hapo mwaka wa 1967.

Lucas Cranach Mzee
Lucas Cranach Mzee ("tamka: "Lukas Kranakh""; 1472–16 Oktoba 1553) alikuwa mchoraji na mkata nakhshi Mjerumani. Anaitwa "Mzee" kwa kusudi la kumtofautisha na mwanawe msanii mwenye jina lilelile anayejulikana kama "Lucas Cranach Kijana".

Caravaggio
Alianza kuwa mchoraji maarufu huko Roma mwaka wa 1600. Watu wengi walimpa fedha ili kuwapa picha, lakini alitumia fedha zake zote na wakati mwingine alipata shida. Mnamo 1604 mtu aliandika gazeti juu yake, na akasema alikuwa mwangalifu na mtu mbaya.

Elvis Musiba
Aristablus Elvis Musiba (4 Februari 1950 - 31 Oktoba 2010) alikuwa mtunzi mashuhuri wa hadithi za kusisimua katika miaka ya 1980 kutoka nchini Tanzania. Alivuma sana kwa tungo zake kama vile Kufa na Kupona, Kikomo, Kikosi cha Kisasi, Njama na Hujuma. Musiba ni moja kati ya waandishi wa mwanzo nchini Tanzania kutunga hadithi za kijasusi, kipelelezi na kutisha. Hadithi ambazo baadaye zilipigwa topu. Katika miaka ya hivi karibuni, kumekuwa na ufufuo mkubwa wa hadithi hizi.

Párvusz
Párvusz (amezaliwa kama Norbert Kiss, Budapest, Hungaria, mnamo tar. 1 Machi 1981) ni msanii wa uchoraji picha kutoka nchini Hungaria. Amesomea mambo haya mjini Budapest na Szeged. Yeye ni Mkristo, hivyo Wakristo wengi hutumia picha zake katika maigizo.

Euklides
Euklides (takr. 365 KK - 300 KK, kwa Kigiriki Εὐκλείδης, Eukleidēs, yaani Mashuhuri, kwa Kiingereza Euclid[1]) alikuwa mwanahisabati wa Misri ya Kale. Anaitwa pia Euklides wa Aleksandria ili kumtofautisha na Euklide wa Megara, akihesabiwa pia kati ya wataalamu wa Ugiriki ya Kale maana mji wa Aleksandria nchiniMisri iliundwa na Wagiriki na kukaliwa na Wagiriki hasa kwa karne nyingi, hivyo inahesabiwa zaidi kama sehemu ya utamaduni wa Ugiriki kuliko Misri.

Uchoraji
Katika Ugiriki wa Kale uchoraji na wasanii wake waliheshimiwa sana. Philostrates aliandika mnamo mwaka 300 KK ya kwamba uchoraji ulibuniwa na miungu. Kuna taarifa juu ya picha lakini ni machache tu yaliyohifadhiwa kwa sababu ya hali ya hewa na kwa sababu picha nyingi zilichorwa juu ya ubao au matofali.

Mlima Monashee
Mlima Monashee ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,274 juu ya usawa wa bahari.

Pablo Picasso
Mjini Paris alikuta maonyesho ya sanaa ya Kiafrika iliyomwathiri sana. Hii inaonekana katika "Mabinti wa Avignon" (1910).

Koleta Boylet
Ni maarufu kwa kuanzisha urekebisho wa matawi mbalimbali ya Wafransisko ambao walioufuata wanaitwa kwa heshima yake Wakoleta.

Alessandro Volta
Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta (kwa Kiitalia: [alessandro vɔlta]; 18 Februari 1745 - 5 Machi 1827) alikuwa mwanafizikia wa Italia, mtaalamu wa dawa, na mwanzilishi wa umeme na kani, mvumbuzi wa betri ya umeme na wa methane. Yeye alinunua rundo la Voltaic mwaka 1799, na aliripoti matokeo ya majaribio yake mwaka wa 1800 katika barua mbili kwenda kwa Rais wa Royal Society.

Andy Warhol
Baada ya shule Andy alisoma uchoraji kwenye Carnegie Institute of Technology mjini Pittsburgh (sasa Carnegie Mellon University). 1949 alihamia New York City akawa mchoraji kwa ajili ya magazeti na biashara ya matangazo. Tangu 1952 alianza kuonyesha michoro yake katika maonyesho. Alipata jina nzuri akaajiriwa na kampuni ya muziki RCA Records na kutunga kawa kwa sahani za santuri.

Mount Rushmore
Mount Rushmore imekuwa mashuhuri kwa sababu pana sanamu za marais manne wa Marekani George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt na Abraham Lincoln. Kila kichwa kina kimo cha mita 18. Msanii Gutzon Borglum alichonga mawe magumu ya matale kati ya 1927 hadi 1941 kwa msaada wa wafanyakazi 400 akitumia baruti pamoja na mashine za kuchonga.

Ufaransa
Adolphe Adam Albert Camus Albert Schweitzer Alois Maria wa Montfort Anselm wa Canterbury Bernardo wa Clairvaux Blaise Pascal Charles de Foucald Charles Sacleux Daniel Auber François Mauriac Fransisko wa Sales Gregori wa Tours Henri Bergson Henri Matisse Hilari wa Poitiers Jacques Maritain Jacques Monod Jean-Jacques Rousseau Jeanne d'Arc Jean-Paul Sartre John Calvin Koleta Boylet Le Corbusier Louis Pasteur Ludoviko IX Marcel Proust Margareta Maria Alacoque Marie Curie Martino wa Tours Molière Paul Sabatier Paulino wa Nola Pierre Curie René Descartes Teresa wa Mtoto Yesu Valdo Victor Hugo Vinsenti wa Paulo Voltaire Yoana Antida Thouret Yoana Fransiska wa Chantal Yohane Baptista de La Salle Yohane Maria Vianney

Dominic Monaghan
Dominic Bernard Patrick Monaghan (amezaliwa tar. 8 Desemba 1976) ni mwigizaji filamu wa Kiingereza. Amepata umaarufu kote duniani kwa kuigiza kama Meriadoc Brandybuck katika filamu ya "The Lord of The Rings" na pia kama Charlie Pace kwenye kipindi cha "Lost". Hivi sasa, anaigiza kama Dr. Simon Campos kwenye kipindi cha FlashForward.

Samia Yusuf Omar
HAbari zake zimesimuliwa katika kitabu Non dirmi che hai paura ("Usisema kamwe kama unaogopa") cha mwandishi na mwanahabri Giuseppe Catozzella. Hakimiliki zimenunuliwa na shirika la Penguin Books kulikuwa na mipanga kupiga filamu ya historia hii.[8] Mwaka 2015 mwandishi na mchoraji Mjerumani Reinhard Kleist alitoa kitabu Der Traum von Olympia – Die Geschichte von Samia Yusuf Omar ("An Olympic Dream – The Story of Samia Yusuf Omar") kilichotafsiriwa pia kwa Kiingereza na kutolewa mwaka 2016.[9]

Manga
Neno la Kijapani manga, likitafsiriwa vizuri lina maana ya "whimsical pictures". Matumizi ya kawaida ya neno ya Kijapani Manga yalianza mwishoni mwa karne ya 18 wakati ambako kazi kama vile Shiji no yukikai iliyotunzwa na Santo Kyōden ilichapishwa mwaka 1798, na katika karne ya 19 wakati ambako kazi kama Manga Hyakujo (1814) iliyotunzwa na Aikawa Minwa ilichapishwa pamoja na manga iliyosifiwa jinale Hokusai Manga ikiwa na michoro kutoka msanii maarufu wa sanaa iitwayo ukiyo-e jinale Hokusai. [9] Rakuten Kitazawa (1876-1955) kwanza alitumia neno "manga" katika hali ya kisasa. [10]

Mozaiki
Baadaye Wagiriki na zaidi Waroma waliendelea kuongeza rangi na kutunga picha kamili si tarakibu tu kwenye kuta za nyumba. Maghofu ya Kiroma yanaonyesha mifano mingi iliyodumu hadi leo.

Franz Liszt
Amefahamika sana kwa ujuzi wake wa upigaji kinanda kwa haraka zaidi na kuwa na maarifa ya juu katika fani hiyo.

Trilojia ya filamu za Sabata
Trilojia ya Sabata ni jina la kutaja aina ya mifululizo ya filamu za Spaghetti Western zilizotolewa mnamo mwaka wa 1969 na 1971. Filamu zilioongozwa na Bw. Gianfranco Parolini na kuchezwa na nyota Lee van Cleef katika sehemu ya kwanza ya Sabata, Yul Brynner katika sehemu ya pili ya Sabata - Adiós, Sabata, na kisha Lee Van Cleef akarudia tena katika mfululizo wa tatu uliojulikana kwa jina la Return of Sabata.

Mchoraji (kundinyota)
Mchoraji ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama ilivyo kwa nyota nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 la jina Equuleus Pictorius lililomaanisha “ Kiegemeza cha kuchorea picha cha Mchoraji “ iliyofupishwa baadaye kuwa Pictor yaani mchoraji.

Kanisa la Mtakatifu Clotilde
Ujenzi wa kanisa la basilica liliteuliwa lijengwe na Baraza kuu la Mji wa Parisi mnamo mwaka wa 1827. Lilisanifiwa na msanifu majengo F. C. Gau, kwa mtindo wa kizamani neo-Gothic (ujenzi wa Ulaya ya magharibi). Kazi ilianza mnamo mwaka 1846, ingawaje Gau alifariki mnamo mwaka wa 1853, lakini kazi iliendelezwa na Bw. Théodore Ballu ambaye alilimalizia kanisa hilo kabisa kunako mwaka wa 1857. Na likaja kufunguliwa mnamo tarehe 30 Novemba ya mwaka wa 1857 na Kadinali Morlot.

Anjela wa Foligno
Anjela wa Foligno (Foligno, 1248 – 4 Januari 1309) ni Mkristo wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko maarufu kwa vipaji vyake vya kiroho vilivyomfanya aheshimiwe na Kanisa Katoliki kama mtakatifu na msimamizi wa wanawake wajane.

Salvador Dali
Salvador Dalí (11 Mei 1904 - 23 Januari 1989) aliitwa kwa jina la kiraia Salvador Felipe Jacinto Dalí Domènech alikuwa mchoraji mashuhuri wa Hispania katika karne ya 20. Alifahamika zaidi kwa taswira zake katika mtindo wa usurealisti lakini alikuwa pia mwandishi, mchongaji na mwigaji wa maigizo.

Peter Paul Rubens
Pieter Pauwel (Peter Paul) Rubens (28 Juni 1577 – 30 Mei 1640) alikuwa mchoraji mashuhuri Mholanzi wa Flandria wakati wa karne ya 17.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Mabaki ya binadamu wa kwanza yalipatikana nchi gani?

Olduvai Gorge
Bonde la Oltupai (maarufu kwa Kiingereza kama Olduvai Gorge) ni eneo la kiakiolojia linalopatikana katika mkoa wa Arusha nchini Tanzania ambalo ni kati ya yale muhimu zaidi duniani.

Mexiko
Waliishi katika kanda la pwani la Mexiko katika majimbo ya leo ya Veracruz na Tabasco. Ni watu wa kwanza katika Mexiko wanaojulikana kubuni mwandiko na kalenda, mchezo wa mpira na ujenzi wa piramidi za hekalu. Walikuwa hodari sana kuchonga sanamu ya mawe, hasa vichwa vikubwa vyenye urefu WA zaidi ya mita 3. Walifaulu kuunda sanaa hii bila kujua vifaa vya metali. Sanamu nyingine inayorudirudi ni mtu-jagwaa inayounganisha sehemu ya maumbile ya binadamu na jagwa. Takriban mwaka 400–300 KK miji yao iliachwa na wakazi; hakuna uhakika ni nini iliyosababisha mwisho wa ustaarabu huu.

Kenya
Katika mwaka wa 1984, uvumbuzi uliofanywa na mtafiti maarufu Richard Leakey na Kamoya Kimeu huko Ziwa Turkana ulikuwa wa mifupa ya mvulana iliyohusishwa na Homo erectus wa miaka milioni 1.6 iliyopita. Utafiti wa awali wa viumbe hawa unahusishwa na Mary Leakey na Louis Leakey, ambao ndio waliofanya uchunguzi wa mwanzo wa kiakiolojia huko Olorgesailie na Hyrax Hill. Baadaye utafiti wa Olorgesailie uliendelezwa na Glynn Isaac.

Homo neanderthalensis
Kabla hawajatoweka miaka 40,000 iliyopita, waliweza kuzaliana na Homo sapiens baada ya huyo kutoka nje ya Afrika na hivi kurithisha sehemu ya jeni zao kwa binadamu wasio wa Kusini kwa Sahara.

Mtama
Waakiolojia maalumu waitwao wapalaeoethnobotanisti, hutegemea takwimu kama wingi wa nafaka inayopatikana katika maeneo ya akiolojia, hudokeza kwamba kulima mtama kulikuwa kumeendelezwa kuliko mchele, hasa katika kaskazini mwa China na Korea. Ilikuwa mtama, kuliko mchele, uliochukua sehemu muhimu ya chakula katika historia ya Kichina na jamii za Mumun za Kikorea. Mtama aina ya Ufagio wa Mahindi "(Panicum miliaceum)" na mtama aina ya Mkia wa Mbwehailikuwa mazao muhimu mwanzo katika historia ya ki[[Neolithic]] ya [[Uchina.]] Kwa mfano, baadhi ya ushahidi wa mwanzo kabisa katika Uchina kulima mtama ulikutwa katika Cishan (kaskazini) na Hemudu (kusini). Tarehe za Cishan za maganda ya kawaida ya mtama phytoliths na vipengele vya mtama zimetambuliwa kuwa katika miaka 8300-6700 KK, huku ikihifadhiwa mashimoni pamoja na mabaki ya shimo za nyumba, vyungu, na mawe yaliyohusiana na kilimo wa mtama. Ushahidi katika "Cishan" kwa mtama aina ya mkia wa mbweha unaanza karibu 6500 KK. Bakuli iliyohifadhiwa vizuri kwa miaka 4.000 yenye mbegu zilizotengenezwa kutoka mtama wa aina ya mkia wa mbweha na uwele aina ya ufagio wa mahindi ilipatikana katika tovuti ya kiakiolojia ya Lajia katika Uchina.

Ubongo
Wenzipacha wote wanadhaniwa kuwa walitokana na mhenga mmoja aliyeishi mapema katika kipindi cha Kambria, miaka milioni 550-600 iliyopita.[9] Mhenga huyo alikuwa na umbo neli la mnyoo sahili mwenye mwili uliokuwa na mikato, katika kiwango cha kidhahania, umbo hilo kama la mnyoo unaendelea kujitokeza katika mwili na mfumo wa neva wa wanyama wenzipacha wa kisasa, ikiwa ni pamoja na binadamu.[10] Umbo la kimsingi la mwili enzipacha ni neli iliyo na kijishimo wazi cha utumbu kinachotoka mdomoni hadi kwenye mkundu, na ukano wa neva ulio na uvimbe (ganglioni) kwa kila sehemu ya mwili, huku kukiwa na ganglioni mahsusi kubwa mbele, iitwayo ubongo.

Amerika ya Kusini
Mabaki ya vijiji na miji ya kudumu katika Andes yanajulikana tangu milenia ya pili KK.

Bafu
Katika historia za jamii nyingi, kukoga hakukufanywa na mtu akiwa peke yake. Watu walioga wakiwa pamoja. Hata leo, tendo la kukoga kwa pamoja bado lafanywa katika nchi kama Japani na Uturuki ambako bafu huwa kubwa na watu huingia kukoga wote pamoja. Bafu la kwanzal ilionekana miaka ya 3000 kabla ya ujio wa Yesu Kristo.

Afrika ya Mashariki
Majina ya miji ya Afrika ya Mashariki imetajwa mara ya kwanza katika Periplus ya Bahari ya Eritrea (karne ya 1 B.K.).

Mpagazi
Katika historia ya kibinadamu watu yaani wapagazi walikuwa njia ya kusafirisha mizigo kwa muda mrefu. Katika Asia, Ulaya na Afrika ya Kaskazini wanyama walipatikana walioweza kuchukua kazi hii kama vile farasi, punda, ng'ombe au ngamia. Lakini katika sehemu kubwa ya Afrika na pia Amerika utamaduni asilia ulitegemea nguvu ya wapagazi wa kibinadamu. Pia katika maeneo penye milima mikali au misitu minene penye matope wanayama wa kubebea mizigo walishindwa na mizigo ilitegemea nguvu ya kibinadamu.

Historia ya Tanzania
Binadamu wa kwanza kuishi huko huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani, halafu Wabilikimo. Wa kwanza wanaendelezwa na wajukuu wao Wasandawe, kabila la pili limemezwa na makabila mengine

Historia ya Afrika
Hapo kale, bara la Afrika lilishuhudia matukio mengi ya harakati za mwanadamu kuliko mabara mengine ya ulimwengu.

Historia ya Madagaska
Madagaska ni kati ya maeneo ya mwisho kufikiwa na kukaliwa na binadamu duniani.

Historia ya Iceland
Iceland iko mbali na bara la Ulaya na la Amerika tena katika mazingira ya baridi. Hivyo inaaminika haikuwa na watu kabisa hadi mwaka 800 BK. Wataalamu hawakubaliani kama ni mabaharia kutoka Norwei au Eire waliobahatika kufika kisiwani na kujenga makao ya kwanza.

Uhai
Inakadiriwa kwamba dunia ina miaka bilioni 4.54, na kwamba uhai uliweza kujitokeza juu yake walau miaka bilioni 3.5 iliyopita, baada ya ganda la la nje la dunia ilikauka. Ushahidi wa zamani zaidi ulipatikana huko Greenland (mabaki ya viumbe hai wa miaka bilioni 3.7 iliyopita). Hata hivyo wataalamu wengine wanakadiria miaka bilioni 4.25 na hata 4.4 iliyopita.

Azori
Visiwa viligunduliwa na mabaharia Wareno mwaka 1427: vilipatikana bila wanadamu. Wakazi wa kwanza walifika kutoka Ureno mwaka 1439.

Uajemi ya Kale
Kuna dalili za kuwepo kwa watu katika eneo la Uajemi kuanzia zama za mawe. Akiolojia iligundundua vifaa vya Neanderthal na baadaye ya binadamu ya homo sapiens. Kijiji cha kwanza ambako watu walilima ilithebitishwa kwa zamani ya mnamo 7200 KK.

Limau
Asili kabisa ya limao bado haijulikani, japo inaaminika kuwa mimea ya kwanza ilipatikana huko India, Kaskazini mwa Bama na China . Huko Kusini na kusini Mwashariki mwa asia yalifahamika kwa uwezo wake wa matibabu na ukatumika sana kama dawa kwa sumu mbalimbali. Baadae ukafahamika huko Persie na kasha Misri na Iraki mnamo 700bk. Mlimao ulisambaa sana miongoni mwa jamii ya Uarabu na Ukanda wa Mediteraniani kati ya 1000 na 1150 BK. Malimao yaliingia ulaya baada ya karne ya kwanza BK, wakati wa utawala wa Roma.

Wazaramo
Wazaramo ni sehemu ya Wabantu. Mababu wanaaminika waliingia katika eneo la Tanzania katika milenia ya kwanza BK. Historia yao ya kimdomo inasema ya kwamba walihamia pwani katika mazingira ya Dar es Salaam kutoka Uluguru (Morogoro) katika karne ya 18.

Sfinksi
Viumbe vya kufanana na Sfinksi vinapatikana pia katika visasili na sanaa ya tamaduni za Asia Kusini na Asia Kusini-Magharibi. Kwa lugha mbalimbali wanajulikana kama "purushamriga" (Kisanskrit "mtu-mnyama"), "purushamirugam" (Kitamil "mtu-mnyama") , "nara-simha" (Kisanskrit "mtu-simb"a) au "manusiha" (Kipali "mtu-simba").
Sanamu za kwanza zinazounganisha tabia za mtu na simba zimepatikana tangu karne ya 1 KK

Waindio
Inadhaniwa kwamba hao mababu waliishi muda mrefu na kuzaliana bila mawasiliano na binadamu wengine, labda katika eneo ambalo leo limefunikwa na maji kwenye mlangobahari wa Bering. Inakadiriwa DNA yao ilitokana na ile ya Waasia mashariki (2/3) na Waeurasia (1/3).

Chumba cha mazoezi
Vyumba vya kwanza vya mazoezi vilipatikana nchini Persia miaka 3000 iliyopita.

Ufalme wa Kazembe
Dola la Kazembe lilikuwa ufalme wa Kibantu kati ya 1740 na 1890 upande wa Kusini wa nchi ya kisasa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Lilianzishwa na wasafiri kutoka Dola la Lunda. Lilikuwa na wafalme walioitwa Kazembe pia.

Historia ya Afrika
Baina ya karne ya 1 KK na karne ya 16 BK watu waliokuwa wakizungumza lugha ya Kibantu watokao sehemu za Nigeria na Cameroon ya leo, ndio waliokuwa wameenea kwenye sehemu mbalimbali kusini mwa bara la Afrika, wakiwa wameanzisha vijiji, mashamba na mamlaka katika sehemu za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ya leo, za Luba na Mwememutapa, lakini makundi ya wachungaji wa wanyama walianza kuhamia kusini katika karne za 15 na 16 na kukutana na Wabantu. Ndipo walipoanzisha mamlaka zao za Bunyoro, Buganda, Rwanda na Ankole.

Historia ya Ethiopia
Historia ya binadamu katika Ethiopia ilianza mapema kabisa. Mifupa ya kale kabisa ya viumbe jamii ya watu imepatikana katika nchi hii kwa sababu zilihifadhiwa katika mazingira yabisi ya nchi.

Nakuru
Historia ya Nakuru inaweza kurejelewa zamani kutokana na uvumbuzi wa vitu vilivyokuwa uhai, kilomita 8 kutoka hifadhi ya Hyrax Hill.

Dhiraa
Katika milki ya Misri ya Kale dhiraa iliwahi kusanifishwa mapema. Mafimbo yanayoonyesha alama za dhiraa zilipatikana katika makaburi ya Misri yaliyofungwa mnamo mwaka 1300 KK. Dhiraa hii ilikuwa dhiraa ndefu na mafibo yalionyesha kipimo cha milimita 523.5 hadi 529.2

Barry Cunliffe
Uamuzi wa Cunliffe wa kuwa mwanaakiolojia ulianza wakati wa alipokuwa na miaka tisa alipogundua mabaki ya Kirumi kwenye shamba la mjomba wake huko Somerset. Baada ya kujifunza katika Shule ya Grammar ya Portsmouth na kusomea Akiolojia na Anthropolojia katika Chuo Kikuu cha Cambridge, akawa mwalimu katika Chuo Kikuu cha Bristol mwaka 1963.

Historia ya Ufaransa
Ufaransa ulikaliwa na watu tangu muda mrefu sana. Utafiti wa akiolojia umeonyesha vifaa vya mawe vyenye umri wa miaka laki iliyopita.

Ubongo
Sehemu kadhaa za ubongo zimehifadhiwa maumbo zao katika aina zote za wauti, kutoka kwa balika hadi kwa binadamu.[1] Hii ni orodha ya baadhi ya sehemu muhimu, pamoja na maelezo mafupi sana ya kazi zao jinsi inavyoeleweka sasa (lakini kumbuka kuwa kazi za nyingi yazo bado zina utata kwa kiasi fulani):

Historia ya Sudan
Nchi ilikuwa na makazi ya kudumu kuanzia milenia ya 8 KK.

Hadubini
Uwezo wa lenzi ya kukuza kitu kinachotazamiwa kwake ulijulikana tangu kale. Tangu mwaka 1280 BK hivi mafundi nchini Italia walianza kutengeneza miwani ya kwanza. Ufundi wa lenzi na miwani ulienea polepole katika nchi mbalimbali za Ulaya hadi kupata lenzi bora zaidi. Mnamo mwaka 1600 mafundi nchini Uholanzi walifaulu kuunganisha lenzi mbili katika bomba na hivyo kuunda hadubini na darubini za kwanza; ugunduzi huu ulitumiwa maka michache baadaye na Galileo Galilei aliyefahamisha vifaa hizi kwa jumuiya ya wataalamu. Mwitalia Francesco Stelluti alichora mnamo 1630 mwili na miguu ya nyuki alizotazama katika hadubini yake; mnamo mwaka 1675 Mholanzi Antoni van Leeuwenhoek aliboresha lenzi zaidi akawa mtu wa kwanza aliyeona na kutoa wasifu wa bakteria na protozoa ndani ya tone la maji akitumia kifaa chenye lenzi 1 tu..

Dinosauri
Ujuzi kuhusu wanyama hao unatokana na visukuku vyao (mabaki ambayo yamekuwa mawe) kama vile mifupa, nyayo, mayai au samadi. Visukuku vya dinosau vimepatikana kwenye mabara yote, hata Antaktika, kwa sababu waliishi wakati mabara yote yalikuwa bado pamoja kama bara kubwa asilia la Pangaia.

Bulgaria
Zamadamu walikuweko walau miaka milioni 1.4 iliyopita.

Olduvai Gorge
Karibu na Olduvai Gorge, 45 km. kusini kwake, kuna eneo la Laetoli ambapo mwaka 1972 huyohuyo Mary Leakey aligundua nyayo za kale (miaka milioni 3.7 iliyopita) za zamadamu waliotembea kwa miguu miwili.

Amerika
Inaaminiwa leo ya kwamba miaka 20,000 hadi 16,000 iliyopita hakukuwa na binadamu Amerika. Wakazi asilia walianza kuingia wakati ule kutoka Siberia (Asia ya Kaskazini) kupitia nchi kavu iliyopatikana wakati ule katika eneo la mlango wa bahari wa Bering kutokana na kipindi cha baridi.

Sudan
Nchi ilikuwa na makazi ya kudumu kuanzia milenia ya 8 KK.

Hallonflickan
Hallonflickan au "Binti wa Luttra" ni jina la mabaki ya maiti ya mwanamke aliyekufa takriban miaka 5000 iliyopita na ambaye mifupa yake ilihifadhiwa katika matope ya kinamasi.

Historia ya Malta
Malta ilikaliwa na watu tangu milenia ya 4 KK. Kuna maghofu ya hekalu la mwaka 3200 KK hivi.

Ethiopia
Wataalamu wengi huamini ya kwamba Ethiopia (pamoja na Kenya na Tanzania) inaweza kuwa mahali ambako watu wa aina ya Homo Sapiens walianza kupatikana duniani.

Punt
Mahali pa Punt bado haijatambuliwa na wanahistoria kwa uhakika. Zamani maoni yalitofautiana zaidi, lakini tangu kutambua taarifa inayopatikana katika hekalu la kaburi la malkia Hatshepsut inaeleweka ya kwamba Punt ilikuwa upande wa kusini wa Misri. Ilhali njia ya bahari inaacha uwezekano ya kwamba Punt ilikuwepo ama Uarabuni kusini au kinyume upande wa Eritrea na Somalia, kuna bado taarifa nyingine iliyotambuliwa. Hapo msafara fulani ulirudi Misri kwa kufuata njia ya mto Naili. Kwa hiyo leo wataalamu wengi wanafikiri mahali pa Punt ilkuwa barani Afrika, kwenye pwani za Sudan, Eritrea au Somalia. Wachache wamehisi Punt kuwa kusini zaidi, hadi Afrika ya Mashariki.

Bayburt
Kuna misikiti kibao ya kuvutia, kuna mamawe kadhaa ya kituruki ikiwa sambamba kabisa na Miji ya Chini ya Catalcesme na pamoja na Mapolomoko ya Maji ya Sirakayalar.
Tarehe kamili ya kuanzishwa kwa mji huu wa Bayburt bado haijulikani. Ingawa, kuwa inakisiwa kwamba utakuwa umeanzishwa kunako mwaka 100 KK. Mji wa Bayburt unafahamika zaidi kwa kuwa ulishawahi kumilikiwa na Dola la Roma na baada ya mgawiwo wa miji ukaja kuwa moja kati ya miji ya Roma ya Mashariki.

Kipindi cha historia ya Tanzania
Mawasiliano ya Wazungu katika Afrika ya Mashariki yalifanywa mnamo karne ya 15 na mpelelezi wa Ureno, Vasco da Gama. Aliwasili mjini Kilimane (sasa hivi Tanzania) kunako mwaka wa 1498.

Manukato
Wanahistoria wanaamini kuwa nutmeg, ambayo hutoka katika Visiwa vya Banda huko Asia ya Kusini-Mashariki, ililetwa Ulaya katika karne ya 6 KWK.

Binadamu
Kama hao waliweza kweli kuzaliana na Homo sapiens maana yake walikuwa spishi moja na yeye. Hapo asili ya binadamu inatakiwa kuhesabiwa ya zamani zaidi sana kuliko miaka 200,000 iliyofikiriwa kwanza.

Homa ya Bonde la Ufa
mizuko ya ugonjwa huu imetokea barani Afrika na Arabia pekee. Mizuko kwa kawaida hutokea katika misimu ya mvua nyingi inayosababisha ongezeko la idadi ya mbu.[1] Ugonjwa huu uliripotiwa mara ya kwanza katika mifugo katika Bonde la Ufa la Kenya miaka ya kwanza ya 1900,[2] navyo virusi vyake vilitambuliwa kwa mara ya kwanza mwaka wa 1931.[1]

Historia ya Afrika
Historia ya Afrika ni historia[1] ya bara hilo lililo asili ya binadamu wote.

Chimbuko la mwanadamu
Chimbuko la mwanadamu ni suala linalochochea utafiti mwingi wa akiolojia, ili kuelewa wapi walitokea watu wa kwanza. \

Historia ya Nigeria
Tangu mnamo 500 KK kulikuwa na Utamaduni wa Nok kaskazini mwa Nigeria. Unajulikana tu kutokana na sanamu kubwa za watu zilizotengenezwa kwa terakota (udongo wa kuchomwa) ambazo zilitengenezwa kati ya 500 KK na 200 BK kufuatana na vipimo vya rediokaboni. [1][2][3][4]

Historia ya Afrika Kusini
Zamadamu waliishi katika eneo la Afrika Kusini tangu miaka milioni 3 iliyopita, inavyoshuhudiwa na akiolojia.

Italia
Akiolojia imethibitisha uwepo wa Homo neanderthaliensis miaka 200,000 hivi iliyopita. Homo sapiens sapiens alifika miaka 40,000 hivi iliyopita.

Takwimu
Takwimu yenyewe ilianza na sensa yaani hesabu ya watu katika milki au mji. Sensa za kwanza zinajulikana kutoka Misri ya Kale (mnamo mwaka 2700 KK)[1], China ya Kale (mnamo mwaka 2000 KK), mji wa Mari katika Mesopotamia (mnamo 1700 KK).

Historia ya Afrika Kusini
Binadamu wameishi huko kwa miaka 170,000 mfululizo.

Historia ya Romania
Homo sapiens aliishi katika eneo hilo walau kuanzia miaka 40,000 iliyopita.

Tibesti
Zamani, kabla ya kuenea kwa Sahara, eneo lilikuwa na wanyamapori wengi, jinsi inavyoonekana katika michoro kwenye mapango yaliyokuwa makazi ya binadamu takriban miaka 5000 iliyopita (yaani mnamo 3000 KK).

Wavandali
Wavandali walikuwa kabila kubwa la Kigermanik la mashariki ambao katika karne tano za kwanza BK walihama kutoka sehemu za Poland ya leo hadi Afrika ya Kaskazini wakiunda Ufalme wao katika maeneo ya Algeria na Tunisia ya leo, pamoja na kutawala visiwa vya Mediteraneo magharibi.

Ufaransa
Ufaransa ulikaliwa na watu tangu muda mrefu sana. Utafiti wa akiolojia umeonyesha vifaa vya mawe vyenye umri wa miaka laki iliyopita.

Nepal
Vyombo vya watu waliokuwa wakiishi katika zama za mawe zilipatikana katika bonde la Kathmandu kuonyesha kwamba kumekuwa na watu waliokuwa wakiishi katika eneo hili la Himalaya kwa muda wa zaidi ya miaka elfu kumi na moja. Maandishi makongwe yaonyesha kwamba Nepal ilikuwepo hata miaka 30 kabla ya ujio wa Yesu Kristo.

Akiolojia
Ujuzi wa akiolojia ni muhimu sana kwa ajili ya historia ya Afrika. Tamaduni nyingi za Afrika ziliendela bila maandishi hadi juzi au hata leo. Habari zetu kuhusu utamaduni wa Zimbabwe Kuu au kuhusu uenezi wa Wabantu hutegemea akiolojia kwa kiasi kikubwa sana.

Olduvai Gorge
Bonde hilo lipo katika hifadhi ya Ngorongoro na karibu na ile ya Serengeti, ni mahali ambapo zamadamu, viumbe wa kale waliokaribiana na mwili wa binadamu, waliishi tangu miaka milioni 2 hivi iliyopita.

Brazil
Brazil imekaliwa na watu tangu miaka 10,000 iliyopita. Waindio waliingia kutoka kaskazini. Hakuna taarifa za kimaandishi lakini akiolojia imeweza kufumbua makazi mbalimbali ya wenyeji asilia.

Punt
Katika makaburi na majengo mengine ya Misri ya Kale yaliyohifadhiwa hadi leo kuna picha za Punt na maandishi yanayorejelea Punt. Vyote vinasema ya kwamba Punt ilikuwa karibu na bahari na njia ya kuifikia ilikuwa kupitia Bahari ya Shamu. Kati ya watu wake kulikuwa na vikundi vitatu vilivyotofautiana katika nguo na namna ya kupamba nywele zao. Kulikuwa na nyumba zilizojengwa juu ya nguzo na ufugaji wa ng'ombe. Katika hadithi za Wamisri nchi ya miungu ilikuwa karibu na Punt.

Olduvai Gorge
Pamoja na mabaki ya mifupa ya tembo, kongoo wenye pembe kubwa na mbuni, tarehe 17 Julai 1959 aligundua mabaki ya fuvu la kichwa la Paranthropus boisei (pamoja na mumewe alimuita kwanza Zinjanthropus) ambalo lipo katika makumbusho ya Dar es Salaam. Huyo anadhaniwa kuwa mtangulizi wa binadamu wa sasa.

Ubongo
wauti wa kwanza walionekana zaidi ya miaka milioni 500 iliyopita (mmi ), katika kipindi cha Kambri, na huenda walifanana kwa kiasi fulani na umbo la kisasa la samaki balika (hagfish).[21] Papa walionekana takribani miaka milioni 450 iliyopita, amfibia yapata miaka milioni 400 iliyopita, reptilia yapata miaka milioni 350 iliyopita, na mamalia yapata miaka milioni 200 iliyopita. Hakuna spishi ya kisasa inayoweza kuelezewa kuwa "isiyositawi" zaidi ikilinganishwa na nyingine, kwa kuwa zote zina historia ndefu ya mageuko, lakini bongo za samaki balika wa kisasa, mikunga, papa, amfibia, reptilia na mamalia huonyesha tofauti katika ukubwa na uchangamani ambayo kwa kiasi fulani hufuata utaratibu wa mageuko.[22] Bongo hizo zote zina mkusanyiko sawa wa vipengele muhimu vya kianatomia, lakini nyingi hazijakamilika katika balika, ambapo katika mamalia sehemu za kwanza kabisa zimesitawika na kupanuka sana.

Zama za Chuma
Sehemu nyingi za Ulaya, Afrika na Asia walifikia Zama hizi za Chuma kunako mwaka wa 500 KK. Kwa upande wa Ulaya, ni kipindi cha kabla ya historia, kwa sababu watu wa Zama za Chuma hawakuwa wakiandika kumbukumbu zao.

Lugha za Kibantu
Kutokana na sifa hizo wataalamu wamekadiria kwamba asili ya lugha za Kibantu ilikuwa katika maeneo ya Kamerun ya Kusini; kutoka huko wasemaji asilia wa Kibantu katika milenia ya pili KK walihamia Kongo hadi Zambia. Waliendelea kuhamahama na kupanuka hadi kufika maeneo yote walipo sasa.

Historia ya Burundi
Dola la kwanza katika eneo hili lilikuwa Ufalme wa Burundi. Katika mapokeo ya wenyeji ulianzishwa katika karne ya 17 na mtu kwa jina la Cambarantama aliyefika ama kutoka Rwanda ama kutoka Buha katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania ya leo.

Historia ya Ethiopia
Milki ya kwanza ya Ethiopia inayoweza kutajwa kutokana na mabaki ya majengo na maandishi ilikuwa milki ya D'mt (pia: Da'amot) katika Ethiopia ya kaskazini pamoja na Eritrea ya leo. Kuna mabaki ya hekalu la Yeha pamoja na makaburi ambako majina ya wafalme kadhaa yamehifadhiwa kwa maandishi kwenye mawe. Lugha ilikuwa karibu sana na lugha za kale za Uarabuni. Ilikuwa na athira juu ya sehemu za kaskazini ya Ethiopia kwa kipindi kikubwa cha milenia ya 1 KK.

Mpunga wa kiasia
Asili ya mpunga iko katika Asia. Wataalamu huamini ilipatikana mwanzoni ama China ya kusini au Uhindini. Wengine huona ya kwamba manyasi ya aina Oryza sativa yaliendelezwa na wakulima China na Uhindi kila mahali bila kutegemeana. Wakulima waliona manyasi yenye mbegu nzito kushinda manyasi mengine waliteua yale yaliyokuwa kubwa hasa na kuyapanda kwenye matuta ya bustani. Kwa njia hiyo manyasi yenye nafaka nzito yalipatikana. Wataalamu wa akiolojia walitambua alama za mpunga na matumizi yake katika mabaki yenye asili ya mwaka 6000 KK katika China na mwaka 5000 katika Uhindi.

Bronzi
Mahali pa kwanza ambako bronzi ilipatikana zamani za milenia ya 4 KK kulikuwa maeneo ya Uajemi, China, Mesopotamia na kwenye Balkani. Inaonekana ya kwamba bronzi iligunduliwa mara kadhaa mahali mbalimbali katika mazingira yenye shaba ambako watu walitangulia kutengeneza vifaa vya shaba tupu.

Homa ya manjano
Ugonjwa ulianzia barani Afrika, ambapo ulisambaa Amerika Kusini kupitia biashara ya utumwa katika karne ya 17. Tangu karne ya 17 milipuko ya ugonjwa umetokea Marekani, Afrika na Uropa. Katika karne za 18 na 19, homa ya manjano ilionekana kama ugonjwa wa kuambukiza hatari sana. Virusi vya homa ya manjano vilikuwa virusi vya kwanza vya binadamu kugunduliwa.

Kipindupindu
Mnamo miaka 1816-1826 kulikuwa na janga la kwanza la kipindupindu mkoani Bengal, nchini India. Waingereza 10,000 na Wahindi walikufa.[5]

Hifadhi ya Ngorongoro
Mabaki ya zamadamu katika Olduvai Gorge yanaonyesha kwamba wanyama hao waliokoma walikuweko tangu miaka milioni 3 iliyopita.

Moroko
Habari za kimaandishi za kwanza ni kutoka karne za kwanza KK. Wafinisia walijenga miji yao pwani lakini eneo la ndani lilibaki nchi ya Waberber waliounda ufalme wa Mauretania ya Kale (usiuchanganye na nchi ya kisasa Mauretania) uliounganisha sehemu kubwa ya Moroko ya kaskazini.

Punda milia
Punda milia walikuwa ni wa ukoo wa pili kutoka kwa ‘farasi wa mwanzo’, baada ya punda, kama takribani miaka milioni 4 iliyopita. Grévy’s zebra huaminika kuwa ndio aina ya punda milia ya kale zaidi na ya kwanza kutokea. Wanyama wa kwanza wa jenasi ya Equus inaaminika kuwa walikuwa na michirizi na hivyo zebra wamedumu na mistari hiyo mpaka sasa kutokana na kuchangamana kwao hasa katika sehemu za tropiki. Michirizi itakuwa haina kazi/faida yeyote kwa wanyama wa familia ya 'equids' wanaoishi kwa uchache sehemu za jangwani (kama vile punda na baadhi ya farasi) na kwa wale wanaoishi kwenye maeneo yenye baridi na kupukutisha kila mwaka (kama baadhi ya farasi).[1] Mabaki ya ‘equids’ wa kale zaidi yaligunduliwa huko Hagerman Fossil Beds National Monument; Hagerman, Idaho. Kisha yaliitwa 'Hagerman horse’ na jina la kisayansi Equus simplicidens. Inaaminika kuwa walikuwa sawa na Grévy’s zebra; wanyama hawa walikuwa na maumbo mafupi na ya kujaa kama punda milia na fuvu la kichwa jembamba kama la punda. Grévy’s zebra pia walikuwa na fuvu la kichwa mithili ya lile la punda. 'Hagerman horse' pia huitwa punda milia wa Amerika au punda milia wa Hagerman.

Kabichi
Kabichi inayoliwa na binadamu asili yake in kabichi mwitu. Kabichi ilianza kupandwa huko Ulaya kabla ya mwaka 1000 KK. Zilipofika Zama za Kati, kabichi ilikuwa sehemu kubwa ya vyakula vya Ulaya.

Amerika ya Kusini
Dalili za kwanza za kilimo zinajulikana kutoka beseni ya Amazonas tangu miaka 8,500 iliyopita. hapo watu walianza kulima viazi, pilipili na maharagwe.

Historia ya Ethiopia
Kuna mabaki mbalimbali ya kiutamaduni yanayochunguzwa na akiolojia, lakini sehemu kubwa ya nchi haijaangaliwa bado kitaalamu. Inaonekana kwamba katika karne za K.K. kulikuwa na uhusiano wa karibu na Uarabuni kwa sababu lugha za Kiethiopia ni karibu na lugha za upande mwingine wa Bahari ya Shamu. Inaaminiwa kwamba watu kutoka Uarabuni Kusini walihamia Ethiopia na kuleta lugha yao huko.

Haramia
Katika historia maharamia wamejulikana tangu habari za kwanza juu ya usafiri kwenye bahari. Kati ya habari za kwanza ni zile kuhusu maharamia kwenye Mediteranea mnamo karne ya 13 KK.

Laetoli
Laetoli ni eneo karibu na Bonde la Oltupai (Tanzania), km 45 kusini kwake, ambapo mwaka 1972 Mary Leakey aligundua nyayo za kale (miaka milioni 3.7 iliyopita) za zamadamu watatu waliotembea kwa miguu miwili.

Misri
Utafiti wa akiolojia umegundua ya kwamba wakazi hao wa bonde walianzisha tamaduni mbalimbali zilizokuwa tofauti kati yao lakini zilizowasiliana kibiashara. Mifano ya kwanza ya mwandiko wa hiroglifi imepatikana kwenye vyungu vilivyofinyangwa mnamo 3200 KK.

São Jorge
Visiwa viligunduliwa na mabaharia Wareno mwaka 1427: vilipatikana bila wanadamu. Wakazi wa kwanza walifika kutoka Ureno mwaka 1439.

Wayao (Tanzania)
Wayao ni miongoni mwa Wabantu wanaopatikana katika mataifa kadhaa barani Afrika na kwa ujumla wao wameenea Malawi, Msumbiji na Tanzania katika mikoa ya Mtwara na Ruvuma.

Historia ya Tanzania
Nchi ina mabaki ya kale sana ya zamadamu (kiumbe aliyekaribiana na binadamu kwa umbile). Sehemu ya Bonde la Ufa, kama Bonde la Oltupai (zamani Olduvai Gorge) lililoko ndani ya hifadhi ya Serengeti, ndiko kulikogunduliwa masalia ya viumbe wa jamii ya watu wa kale yenye umri mkubwa kuliko yote yanayojulikana duniani hadi hivi sasa.

Historia ya Ethiopia
Wataalamu wengi huamini ya kwamba Ethiopia (pamoja na Kenya na Tanzania) inaweza kuwa mahali ambako watu wa aina ya Homo Sapiens walianza kupatikana duniani.

Bakteria
Huenda asili ya bakteria za hivi karibuni na ya akea ilikuwa haipathamofili iliyoishi karibu miaka bilioni 2.5 hadi 3.2 iliyopita. [17][18]

Afrika ya Mashariki
Afrika ya Mashariki inatajwa na sayansi kuwa mahali ambako watu wa kwanza duniani walikopatikana.

Binadamu
Halafu upimaji wa kromosomu Y, ambayo kila mwanamume anarithi kwa baba tu, ulionyesha kuwa wanaume wote waliopo duniani wanachanga baba mmoja aliyewahi kuishi walau miaka 70,000 hivi iliyopita, kidogo kabla ya baadhi ya watu kuanza kuhama bara la Afrika na kuenea Asia labda kufuatia pwani za Bahari ya Hindi.

Komori
Visiwa vya Komori vimekaliwa na watu mbalimbali kutoka Afrika na Asia Kusini katika historia ndefu. Wanaakiolojia walitambua mabaki ya makazi ya watu kutoka karne ya 6 kwenye kisiwa cha Nzwani lakini haijulikani kama watu walitangulia kufika mapema bila kuacha mabaki ya kutambulika.

Historia ya Ghana
Kuna ushahidi kutoka kwa maarifa ya mambo ya kale ambao unaonyesha kwamba watu wameishi katika eneo linalojulikana siku hizi kama Ghana kutoka karibu miaka ya 1500 KK (Kabla ya Kristo).[1]

Historia ya Afrika
Wataalamu wa athari wamegundua athari za zamadamu zinazorudi nyuma kufikia hadi miaka milioni minne, na athari za ustaarabu wa Wamisri wa Kale huko Misri na Wafoinike huko Tunis na sehemu nyinginezo za Afrika ya Kaskazini katika karne ya 9 KK.

Historia ya Ethiopia
Ilifuata milki kubwa ya Aksum, iliyoanzishwa wakati wa kuzaliwa Yesu. Ufalme wa Aksum ulikuwa milki ya kwanza kutawala maeneo makubwa ya Ethiopia. Nabii Mwajemi Mani aliuweka Ufalme wa Aksum kwa utukufu sawa na Roma, Uajemii na Uchina kama nchi zilizokuwa na nguvu duniani karne ya 3 BK, wakati yeye alipoishi.

Divai
Divai imejulikana tangu miaka mingi; kuna dalili za kiakiolojia ya kwamba imepatikana katika sehemu za Uajemi na Kaukazi tangu miaka 5000 KK.

Suruali
Suruali ndefu ambayo yakadiriwa kuwa ndiyo ya kwanza kuwahi tengenezwa ilipatikana katika makaburi ya Yanghai, Turpan kule nchini China na yasemekana kwamba ilitengenezwa katika karne ya 10 kabla ya Kuzaliwa kwa Kristo.

Olduvai Gorge
Kwa kuwa watu wanadhaniwa kutokana nao, eneo hilo pengine limeitwa kwa Kiingereza Cradle of Mankind, kitovu cha binadamu, ambao wameishi katika eneo hilo kwa walau miaka 17,000 mfululizo.

Barua
Barua za kale kabisa zinazojulikana zimehifadhiwa kutoka Mesopotamia ya Kale ambako watu waliandika juu ya vigae vya mwandiko wa kikabari kwa kutumia mwandiko wa kikabari. Labda kulikuwa na barua za kale zaidi lakini hazikuhifadhiwa hadi leo.

Binadamu
Hatimaye, katika karne ya 20 watu walikwenda kukaa kwa muda katika bara la Antaktika kwa ajili ya utafiti.

Kuku
Asili ya kuku zetu ni kuku-mwitu mwekundu wa Asia ya Kusini-Mashariki. Ilisemekana kuwa, kuku walianza huko India, lakini ushahidi wa sasa unaonyesha kuwa walianza huko Vietnam miaka 10,000 iliyopita. Ufugaji wake ulisambazwa Asia Bara na Polynesia. Mabaki ya mifupa ya kuku yamepatikana China yakiwa na umri wa miaka 8,000. Kutoka Asia ya Kusini-Magharibi kuku walisambazwa pia Uhindi na kupitia Uajemi hadi Ugiriki na sehemu nyingine za Ulaya, Misri n.k. Inaaminiwa ya kwamba kuku waliletwa Amerika Kusini kabla ya kuja kwa Kolumbus kupitia Pasifiki.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.