Question: Kikohozi kikuu kiligunduliwa mwaka gani?

Kikohozi kikuu
Inakadiriwa kwamba kifaduro huwaathiri watu milioni 16 kote duniani kila mwaka.[13] Idadi kubwa ya visa hutokea katika mataifa yanayostawi na watu wa umri wowote wanaweza kuathiriwa[9][13] Mwaka wa 2013, ugonjwa huu ulisababisha vifo 61,000 – vilivyoshuka kutoka vifo 138,000 mwaka wa 1990.[14] Karibu 2% ya watoto wanaoambukizwa wakiwa wa chini ya mwaka mmoja hufa.[4] Maelezo ya mizuko ya ugonjwa huu yalitolewa kwa mara ya kwanza katika karne ya 16. Bakteria inayosababisha ugonjwa huu ilitambuliwa mwaka wa 1906. Chanjo yake ilipatikana katika miaka ya 1940.[5]

Mapinduzi ya Viwandani
Sababu ya vifo vingi zaidi katika miji ilikuwa ni kifua kikuu. Kufikia kipindi cha mwisho cha karne ya 19, kati ya 70 hadi 90% ya wakazi wa miji wa Ulaya na Amerika ya Kaskazini walikuwa wameambukizwa ugonjwa wa "M. tuberculosis", na karibu 40% ya vifo vya watu wa daraja la kufanya kazi katika maeneo ya mijini yalisababishwa na kifua kikuu.

Osteotomi
Osteotomi ya mnyororo iligunduliwa na daktari wa Ujerumani Bernhard Heine mwaka 1830. Kifaa hiki kimsingi ni msumeno wa mnyororo mdogo.

Mapinduzi ya Viwandani
Kiwanda kingine kikubwa cha kipindi cha baadaye cha Mapinduzi ya Viwandani kilikuwa cha taa ya gesi. Ingawa wengine waliweza kubuni vifaa sawa kwingeneko, kuanzishwa kwa kazi hii katika eneo kubwa kulifanywa na William Murdoch, mfanyikazi wa Boulton na Watt, waanzilishaji wa injini za mvuke za Birmingham. Mchakato ulihusu kupitisha gesi kwa tanuri kubwa zenye makaa ya mawe, kuisafisha gesi (kutoa kiberiti, amonia na haidrokaboni nzito), kisha uhifadhi na usambazaji wake. Vifaa vya kwanza vilivyowashwa na gesI vilianzishwa mjini London kati ya miaka ya 1812 na 1820. Baadaye vilikuwa mojawapo ya watumiaji wakubwa wa makaa ya mawe nchini Uingereza. Taa ya gesi ilisababisha mabadiliko makubwa katika mipango ya kijamii na ya viwanda kwa sababu iliviruhusu viwanda na maghala kubaki wazi kwa muda mrefu zaidi kuliko kupitia mishumaa na mafuta taa. Kutumika kwake kuliwezesha maisha ya usiku kunawiri mijini kwa sababu miji na maeneo ya ndani ya manyumba yaliweza kumulikwa kwa njia kubwa sana ambayo haikuwezekana miaka ya awali.

Pumu
Pumu uligunduliwa kitambo nchini Misri na ulitibiwa kwa kunywa ubani mchanganyiko unaoitwa kyphi. Ulitajwa rasmi kama tatizo la upumuaji na Hippocrates mwaka 450 KK hivi, kutoka kwa neno la Kigriki kumaanisha "kuhema" ikiunda asili ya neno la kisasa. Mnamo 200 KK uliaminika kuhusiana kidogo na hisia.

Mshtarii
Doa jekundu linaloonekana usoni mwa angahewa ni dhoruba ya tufani kubwa sana iliyotazamwa mara ya kwanza miaka 300 iliyopita wakati darubini za kwanza zilipopatikana. Duniani tufani zinapotea kwa kawaida baada ya wiki kadhaa lakini doa jekundu limeendelea bila kusimama.

Baruti
Baruti za kisasa ziligunduliwa Ulaya wakati wa karne ya 19. Wanajeshi walizipendelea kwa sababu zililipuka bila moshi. Nguvu ya mlipuko iliongezeka iliyomaanisha ya kwamba kiasi kidogo cha baruti kilitosha; risasi zilifika mbali zaidi na wanajeshi waliweza kubeba ramia nyingi kuliko awali.

Kifua kikuu
Kifua Kikuu unasababishwa zaidi kuenea umma wasiwasi katika karne ya 19 na 20 mapema kama ugonjwa wa ndwele maskini wa mijini. Katika 1815, moja katika vifo nne nchini Uingereza ni kutokana na "matumizi". By 1918, moja katika vifo sita katika Ufaransa alikuwa bado unasababishwa na TB. Baada ya kuamua ugonjwa huo kuenea katika miaka ya 1880, TB ilikuwa kuweka liolazimu kujulishwa Ugonjwa katika Uingereza, kampeni walikuwa wameanza kuacha watu kutoka kutema katika maeneo ya umma, na maskini walioambukizwa walikuwa "moyo" kuingia sanatorium sanatoria ambayo inafanana magereza (sanatoria kwa ajili ya madarasa kati na juu inayotolewa huduma bora na matibabu ya mara kwa mara). [103] Chochote faida ( kwa kusudi ) ya "hewa safi" na ajira katika sanatoria, hata chini ya hali bora, 50% ya wale waliokuwa wakiingia alikufa ndani ya miaka mitano (circa 1916).[103]

Koreshi Mkuu
Tangu mwaka 550 KK Kroiso alikuwa na jirani mpya Uajemi. Kufuatana na taarifa ya Herodoti aliona milki ya Koreshi kama tishio.

Ceres (sayari kibete)
Ilivumbuliwa 1 Januari 1801 na Giuseppe Piazzi aliyeiona kama sayari kamili. Piazzi aliteua jina lake kutokana na mungu wa Kiroma wa kike Ceres aliyehusika na mambo ya ustawi wa mimea hasa ya kilimo, mavuno na upendo wa kimama.
Katika mwendo wa karne ya 19 magimba mengi mengine yalivumbuliwa hasa katika ukanda kati ya Mrihi na Mshtarii kwa hiyo wanaastronomia walipatana kutumia majina kama asteroidi au pia planetoidi kwa ajili ya magimba yale madogo. Kwa ajili asteroidi hizi ilikuwa kawaida kuweka namba mbele ya jina lenyewe na Ceres iliyokuwa asteroidi ya kwanza iliyovumbuliwa ilipata namba "1" hivyo jina lake likawa "1 Ceres".

Mapinduzi ya Viwandani
Kutengenezwa kwa poda ya kufanya vifaa view vieupe zaidi (kalsiamu haipoklorati) na mwanakemia wa Kiskoti Charles Tennant karibu mwaka wa 1800, ulikuwa na msingi katika uvumbuzi wa mwanakemia wa Kifaransa Claude Louis Berthollet, na ulisababisha mapinduzi katika mchakato wa kufanya vifaa kuwa viupe zaidi kwa kuupunguza muda uliohitajika (kutoka miezi hadi masiku) ikilinganishwa na mbinu ya kijadi iliyokuwa ikitumika wakati huo, iliyohitaji mfiduo unaorudiwa kwa jua katika mashamba maalum baada ya kulowesha nguo na alkali pamoja na maziwa yaliyoganda. Kiwanda cha Tennant kilichokuwa katika mji wa St Rollox, Glasgow ya kaskazini, kikawa kiwanda kikubwa zaidi cha kemikali duniani kote.

Kaswende
Mwanzo halisi wa kaswende haijulikani [4] Kuna nadharia tete mbili za kimsingi:. Moja inapendekeza kuwa kaswende ililetwa Ulaya na wafanyikazi wa meli kutoka Christopher Columbus safari kuelekea Marikani, na nyingine inapendekeza kwamba kaswende ilikuwepo Ulaya hapo awali, lakini haikuwa imetambuliwa. nadharia hizi hujulikana kama nadharia "Columbian" na "kabla ya Columbian", mtawalio.[15] Nadharia ya Columbia inathibitiswa na ushahidi uliopo.[37] Taarifa ya kwanza iliyoandikwa kuhusu mlipuko wa kaswende katika Ulaya iliyotokea katika mwaka wa 1494/1495 katikaNaples, Italia, wakati waliingiliwa na Ufaransa.[13][15] Kutokana na kuenezwa na kundi la wapiganaji wafaransa waliporudi, hapo awali ilijulikana kama "ugonjwa wa Kifaransa". Mwaka wa 1530, jina "kaswende" lilitumiwa kwanza na daktari Mwitaliano na mshairi GirolamoFracastoro kama kichwa chaKilatini shairi lake kuelezea ongezeko la ugonjwa huo Italia.[38] Kaswende pia ilijulikana kihistoria kama "Poksi Kuu".[39][40]

Nimonia
Joto jingi mwilini si mahususi kabisa kwa sababu hutokea katika maradhi mengine mengi, na hali hii inaweza kukosa kwa walio na ugonjwa mkali sana auutapiamlo. Zaidi ya hayo, kikohozi hukosa mara nyingi kwa watoto wenye umri wa chini ya miezi miwili[10] Ishara na dalili zaidi kali ni:ngozi yenye rangi ya bluu kidogo, kiu kilichopungua, matukutiko, kutapika kunakoendelea, halijoto iliyopungua sana au iliyozidi sana, au kiwango kilichopungua cha fahamu.[10][11]

Aina ya damu
Mifumo miwili ya aina za damu iliyo muhimu zaidi iligunduliwa na Karl Landsteiner wakati wa majaribio ya kwanza ya kuongezea damu: aina ya ABO mwaka wa 1901 na kwa ushirikiano na Alexander S. Wiener aina ya Rhesus mwaka wa 1937. Uvumbuzi wa jaribio la Coombs mwaka wa 1945, majilio ya udaktari wa kuongezewa damu, na ufahamu wa ugonjwa wa hemolitiki ya mtoto mchanga kuliongoza kwa ugunduzi wa aina zaidi za damu, na sasa mifumo 30 ya vikundi vya damu ya binadamu vinatambuliwa na Shirika la Kimataifa la Utoaji damu (ISBT), na ndani vikundi 30 vya damu, zaidi ya antijeni 600 tofauti za vikundi vya damu zimepatikana, nyingi kati ya hizi ni za nadra sana au zinapatikana katika makabila mengine. Aina za damu zimetumika katika sayansi ya kuchunguza na katika kupima ubaba, lakini nafasi ya matumizi haya mawili inachukuliwa na uchukuaji kijeni wa alama za vidole ambao hutoa uhakika zaidi.

Kiolwa cha kukaribia dunia
Wataalamu wa biolojia na jiolojia huamini ya kwamba kupotea kwa Dinosauri kulisababishwa na pigo la asteroidi kubwa iliyogonga dunia kwenye eneo la pwani la nchi ya Meksiko. Mgongano huu ulisababisha kutokea kwa kasoko ya Chicxulub na kurusha vumbi na moshi mwingi kwenye anagahewa. Hivyo nuru ya Jua ilishindwa kufika kwenye uso wa Dunia, halijoto ikapoa ghafla na baridi iliangamiza mimea na wanyama wengi duniani, pamoja na dinosauri.

Mtaguso wa kwanza wa Nisea
Mtaguso wa kwanza wa Nisea ndio mtaguso wa kwanza kuitwa (tangu mwaka 338) mtaguso wa kiekumeni, yaani mtaguso wa dunia yote au mtaguso mkuu. Ndiyo sababu inashika nafasi ya pekee kati ya mitaguso yote.

Kilipukaji
Kwa hiyo vilipukaji vinavyotumiwa ama kijeshi au kiraia haviathiriwi nyepesi. Mmenyuko wa kikemia huanzishwa kwa kiwashio ambacho ni kiasi kidogo cha kemikali kali zaidi inayoungwa katika kilipukaji wakati wake. Kiwashio kinawaka ama kwa pigo au kwa joto kwa mfano kwa njia ya umeme na mlipuko wake unaanzisha mmenyuko wa kilipukaji kikuu.

Kifua kikuu
Albert Calmette na Camille Guérin mafanikio ya kwanza ya kweli mafanikio katika utoaji wa chanjo dhidi ya kifua kikuu katika 1906. kwa kutumia mnachuja ya ngombe kufikika kifua kikuu. Ilikuwa inaitwa (bacillus of Calmette and Guérin) (BCG). Chanjo ya BCG mara ya kwanza kutumika juu ya binadamu katika 1921 nchini Ufalansa.[106] Lakini tu kupokea kukubalika kuenea katika Marekani, Uingereza, and Ujerumani na baada ya Vita Kuu ya II. [107]

Isopodi mkubwa
Isopodi wakubwa wamerekodiwa katika Atlantiki ya Magharibi kutoka Georgia (USA) hadi Brazili, ikiwa ni pamoja na Ghuba ya Meksiko na Karibi. [1] Spishi tatu zijulikanazo za Atlantiki ni Bathynomus obtusus, Bathynomus miyarei na Bathynomus giganteus, na wa mwisho wa hawa alirekodiwa kutoka Marekani tu. [1] Spishi nyingine zote zilizobakia zimezuiwa katika Indo-Pasifiki. [1] Isopodi mkubwa hajulikani kutoka Atlantiki Mashariki au Pasifiki ya Mashariki. [1] Spishi kubwa kabisa (spishi tano) ni utajiri upatikanao Mashariki mwa Australia.

Ndugu Wadogo
Mahubiri yaliendelea kuwa njia kuu ya utume, sio tu katika wiki za uamsho, maandalizi ya sherehe na mafungo, bali pia kwa njia ya vyombo vya upashanaji habari: baada ya magazeti (la kwanza lilianzishwa na Wakapuchini wa Ufaransa mwaka 1861; kufikia mwaka 1919 yalikuwa 164 tayari, halafu yakazidi tena), Ndugu Wadogo walifanya kazi katika redio na televisheni au kuzimiliki wenyewe. Katika nusu ya kwanza ya karne XX utume wa maungamo ulishika nafasi kubwa hata kwa Wakapuchini, ambao toka mwanzo hadi mwaka 1847 walikuwa wakizuiwa na katiba wasifanye kazi hiyo.

Ugonjwa wa uti wa mgongo
Baadhi ya watu hudokeza kuwa huenda [[Hippocrates]] alitambua uwepo wa meninjitisi, na inaonekana kuwa ugonjwa huu ulijulikana na wauguzi wa zama za Mwamko kama vile [[Avicenna]]. Maelezo ya meninjitisi ya kifua kikuu, ambayo wakati huo ilijulikana kama "[[dropisi]] ya ubongo", mara nyingi husifika kuwa ya muuguzi wa Edinburgn[[Robert Whytt|Sir Robert Whytt]] katika ripoti ya baada ya kufa kwake iliyotokea mnamo mwaka wa 1768, ingawa uhusiano wa viini vya kifua kikuu na ugonjwa wenyewe haukubainika hadi karne iliyofuatia.

Bauhaus
Staatliches Bauhaus ilikuwa chuo cha sanaa nchini Ujerumani. Ilianzishwa katika mwaka wa 1919 na Walter Gropius mjini Weimar na kuishi hadi mwaka 1933. Kulingana na vyuo vyingine vya wakati huo, Bauhaus ilikuwa kitu kipya kabisa, tangu  iliunganisha sanaa na ufundi katika mafundisho yake. Bauhaus ni chuo chenye ushawishi mkubwa sana katika uwanja wa usanifu, sanaa na design katika karne ya 20. Leo inaonekana kama makao ya avant-garde ya Classic Modernism katika sanaa na usanifu.

Kenya
Katika mwaka wa 1984, uvumbuzi uliofanywa na mtafiti maarufu Richard Leakey na Kamoya Kimeu huko Ziwa Turkana ulikuwa wa mifupa ya mvulana iliyohusishwa na Homo erectus wa miaka milioni 1.6 iliyopita. Utafiti wa awali wa viumbe hawa unahusishwa na Mary Leakey na Louis Leakey, ambao ndio waliofanya uchunguzi wa mwanzo wa kiakiolojia huko Olorgesailie na Hyrax Hill. Baadaye utafiti wa Olorgesailie uliendelezwa na Glynn Isaac.

Trinitrotoluene
Milipuko mikubwa hasa ya mabomu ya nyuklia hupimwa kwa "kilotani" au "megatani" za TNT. Bomu la nyuklia la kwanza lililotupwa na Marekani huko Hiroshima (Japani) mwaka 1945 lilikuwa na nguvu ya kilotani 15. Mabomu makubwa yaliyotengenezwa wakati wa vita baridi yalikuwa na nguvu zaidi; Marekani iliandaa mabomu hadi megatani 25; mwaka 1961 Umoja wa Kisovyeti (Urusi) ililipusha bomu la nyuklia la jaribio lenye nguvu ya megatani 50 huko kwenye kisiwa Novaya Zemlya.

Kamusi za Kiswahili
English-Swahili Dictionary (Kamusi ya Kiingereza-Kiswahili KKK/ESD) (imetungwa na TUKI, third edition Dar es Salaam 2006, ISBN 9976-911-29-7; [6]) Madan-Johnson, A. Standard English-Swahili Dictionary (M-J SES) (Oxford University Press, Nairobi & Dar es Salaam, 1939 na kuchapishwa upya mara nyingi) Snoxall R.A. - Mshindo H.B., Concise English-Swahili Dictionary / Kamusi ya Kiingereza-Kiswahili (Oxford University Press, Nairobi & Dar es Salaam, 1998 na kuchapishwa upya mara nyingi) Kirkeby, Willy A. English Swahili Dictionary (Kamusi ya Kiingereza-Kiswahili) (Kirkeby Publishing Company, Dar es Salaam and Skedsmokorset, Norwei, 2002, ISBN 82-994573-2-7) Mlacha, S.A.K., Kamusi ya Sheria Kiingereza-Kiswahili, TUKI 1999 Familia za Maamkio, English-Kiswahili Catholic Dictionary (a first English-Swahili dictionary of terms in use in the Catholic Church - with glosses in Latin and Italian) - Ndanda Mission Press, 2001, ISBN 9977 663 625 3 Kamusi sanifu ya Biolojia, Fizikia na Kemia (English-Swahili dictionary of Biology, Physics and Chemistry), David P.B. Massamba & alii, kutolewa na TUKI/UNESCO/SIDA,TUKI 1990, chapa ya tatu 2012, ISBN 9976 911 09 2

Kifua kikuu
Mchangamano wa “M. tuberculosis (MTBC) ni pamoja na bakteria nyingine nne zinazosababisha kifua kikuu {mycobacteria: “M. bovis,” “M. africanum,” “M. canetti,” pamoja na “M. microti.”[22] “M. africanum” haijasambaa sana, lakini ndio kisababishi kikubwa cha kifua kikuu katika maeneo ya Afrika [23][24] “M. bovis” ndio ilikuwa ni kisababishi kikubwa cha kifua kikuu, lakini baada ya kuanza kutumia maziwa yanayopashwa moto vimelea vya mycobacterium vimeweza kuondolewa na kupuguza matatizo ya kiafya katika nchi zinazoendelea.[1][25] "M. Canetti " ni adimu sana na huonekana zaidi Eneo la Pembezoni mwa Afrika, ingawa kuna wagonjwa wachache kati ya wahamiaji wanaotoka Afrika. [26][27] "M. microti" pia ni adimu na inawaathiri zaidi watu wenye upungufu wa kingamwili, ingawa ugonjwa huu unaweza kuwa umeenea zaidi kuliko inavyofikiriwa[28]

Nikolaus Otto
1862 Majaribio ya kwanza na injini nne za kiharusi 1864 Kuanzisha kiwanda cha injini ya kwanza ulimwenguni: NA Otto Cie 1867 Medali ya Dhahabu ya Maonyesho ya Dunia huko Paris kwa injini ya gesi 1869 Kampuni hiyo huhamia na kubadilisha jina lake kwa Langen, Otto, na Roosen 1872 Kampuni hiyo huhamia vituo vikubwa na hubadili jina la Deutz Gasmotoren Fabrik 1876 Maendeleo ya injini nne za kiharusi (Otto-motor) 1882 Uzalishaji wa injini ya anga imekoma baada ya 2649 kufanywa 1884 Nikolaus Otto inakaribisha umeme 1885 Gottlieb Daimler na Karl Benz walijenga magari ya kwanza kwa kutumia injini za mafuta ya petroli.

Jokofu
Jokofu ni kifaa kilichotengenezwa na Wazungu kuanzia katikati ya karne ya 18, na hasa mwanzoni mwa karne ya 19.

Titan (Zohali)
1 Julai 2004 chombo cha angani Cassini–Huygens iliingia katika mzingo wake kuzunguka Zohali. Sehemu ya Huygens iliachana na Cassini na kufika usoni wa Titan 14 Januari 2005 ambako iliweza kutuma data kwa dakika 72. Data hizi zilihusu hasa angahewa ya mwezi huu na kuwepo kwa viowevu. Cassini inaendelea kuzunguka Tita na Tohali pamoja na miezi mingine ya Zohali. [8] Cassini ilithebisha kuwepo kwa maziwa makubwa ya hidrokaboni karibu na ncha ya kaskazini. [9] Ziwa kubwa lenye eneo kama Bahari ya Kaspi duniani ilipewa jina la Kraken Mare.[10]

Mapinduzi ya Viwandani
Abraham Darby alifuata na kufanya maendeleo makubwa kwa kutumia koki kama kuni ya tanuri za kulipua katika mji wa Coalbrookdale mnamo mwaka wa 1709. Hata hivyo, chuma ya nguruwe aliyotengeneza na koki ilitumika hasa kwa utengenezaji wa vifaa vigumu vya chuma kama vile masufuria na mabirika. Alikuwa amewashinda washirika wake kwani sufuria zake, zilizoundwa na mchakato wa patenti, zilikuwa konde zaidi na za bei rahisi kuliko zingine. Chuma ya nguruwe ya koki ilitumika nadra sana kutengeneza vipande vya chuma kwa kuchomelea hadi miaka ya kati ya 1750, mwanawe Abraham Darby II alipojenga tanuri za “Horsehay” na Ketley (karibu na Coalbrookdale). Kufikia wakati huo, chuma ya koki ya nguruwe ilikuwa ikiuzwa kwa bei rahisi kuliko chuma ya nguruwe ya makaa.

Ndegeputo
Kmapuni ya kwanza iliyoboresha muundo huo ilikuwa Zeppelin ya Ujerumani tangu mwaka 1900. Usafiri wa mbali angani ulifanywa hasa kwa Zeppelin hadi maafa ya Lakehurst mwaka 1937. Ndegeputo kubwa kabisa ilichomwa moto kwa sababu ilijazwa gesi ya hidrojeni ilishikwa na moto.

Injini
Hasa mashine za kusaga kama kinuupepo au kinumaji zilitumiwa kwa karne nyingi.
Chanzo cha injini za kisasa kilikuwa injini ya mvuke tangu karne ya 18.
Injini hizi za kwanza zilitumia joto la moto uliowaka nje ya injini yenyewe kwa kusudi la kupata mvuke yenye shindikizo kubwa. Mvuke ulipelekwa ndani ya mabomba hadi silinda iliposukuma pistoni na kusababisha mwendo wa injini. Injini ya mvuke jinsi ilivyobuniwa na James Watt ilitumiwa mwanzoni kabisa kuendesha pampu ya maji katika migodi ya makaa, baadaye pia kwa ajili ya mashine za viwandani na usafiri kama vile meli na gari la moshi.
Nafasi ya injini ya mvuke ilichukuliwa baadaye na injini za mwako ndani zinazochoma fueli ndani yao hasa petroli, diseli, gesi au alikoholi.

Utenzi wa Gilgamesh
Utenzi huu haujulikani kwa sehemu zake zote. Ulisahauliwa mpaka ulipogunduliwa upya katika karne ya 19, wakati ambako wanaakiolojia walianza kusoma mwandiko wa kikabari uliosahauliwa kwa milenia mbili.

Dioksidi kabonia
Kiasi cha kaboni dioksidi hewani imeongezeka katika miaka 150 iliyopita kutokana na kuchoma kwa fueli kisukuku kama makaa mawe na mafuta ya petroli. Uchumi wa viwanda, uzalishaji umeme na usafiri kwa magari yenye Injini mwako ndani kumeleta kuchomwa kwa kiasi kikubwa cha fueli hizi ambazo zote zina kaboni ndani inayomwagwa sasa kwenye angahewa kwa umbo la dioksidi kabonia.

Mikrobiolojia
Bakteria ziligunduliwa mara ya kwanza na Antonie van Leeuwenhoek mwaka wa 1676, kwa kutumia darubini ya lensi moja ya muundo wake mwenyewe.[2] Aliziita "animalcules" na alichapisha habari za utafiti wake kwenye msururu wa barua kwa Shirika la Muungano wa Mfalme.[3][4][5] Jina bacteriam lililetwa miaka mingi baadaye, na Christian Gottfried Ehrenberg katika mwaka wa 1838.[6]

Homa ya Bonde la Ufa
mizuko ya ugonjwa huu imetokea barani Afrika na Arabia pekee. Mizuko kwa kawaida hutokea katika misimu ya mvua nyingi inayosababisha ongezeko la idadi ya mbu.[1] Ugonjwa huu uliripotiwa mara ya kwanza katika mifugo katika Bonde la Ufa la Kenya miaka ya kwanza ya 1900,[2] navyo virusi vyake vilitambuliwa kwa mara ya kwanza mwaka wa 1931.[1]

Historia ya tarakilishi
Mnamo 1672, Gottfried Wilhelm von Leibniz alivumbua Kikokotoo analojia kiitwayo Stepped Reckoner. Pia ndie mvumbuzi wa Mche Duara wenye gia nyingi zilizopangiliwa kitaalamu ambao ulikuja kupata umaarufu kwa kutumika zaidi katika miundo ya Tarakilishi analojia zilizofuata. Stepped Reckoner ni maboresho ya Pascaline ambapo sasa ikawa inafanya hesabu za kuzidisha na kugawanya moja kwa moja.

Historia ya Kanisa Katoliki
Kanisa Katoliki likiwa la zamani (Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki wanashiriki sifa hiyo) na kubwa kuliko madhehebu yote ya Ukristo, historia yake inashika sehemu muhimu ya historia ya Kanisa lote duniani tangu lilipoanza mwaka 30 hivi BK hadi leo.

Kifua kikuu
Dalili za kawaida za maambukizi ya kifua kikuu kinacholeta madhara ni kikohozi sugu na kukohoa damu, Kohozi, homa, kutokwa na jasho usiku, na kukonda. Maambukizi ya viungo vingine husababisha dalili mbalimbali. Njia ya kitaalamu ya utambuzi wa kifua kikuu kwa kutumia eksirei ya kuchunguza ugonjwa hujulikana kama eksirei ya kifua na pia wanatumia hadubini na kufanya uchunguzi wa vimelea maradhi vya majimaji ya mwilini. Uchunguzi wa kifua kikuu kisicholeta madhara hutumia kipimo kiitwacho kipimo cha ngozi (TST) na vipimo vya damu.

Kisukari aina ya 2
Aina ya 1 ya kisukari na ya 2 zilitambuliwa kama hali mbili tofauti kwa mara ya kwanza na matabibu kutoka India walioitwa Sushruta na Charaka katika mwaka wa 400-500 huku aina ya 1 ikihusishwa na vijana, na aina ya 2 ikuhusishwa na watu wanene kupindukia.[60] Neno "kisukari" au "kutokwa na asali" liliongezwa na Mwingereza John Rolle mwishoni mwa miaka ya 1700 ili kutofautisha diabetisi insipedasi inayohusishwa na kukojoa kila mara.[60]Dawa hazikuwa zimetengenezwa hadi kufikia mwanzo wa karne ya 20 ambapo Frederick Banting na Charles Best kutoka Kanada waligundua insulin, mwaka wa 1921 na 1922.[60] Hii ilifuatiwa na kutengenezwa kwa insulini ya kudumu ya NPH miaka ya 1940. [60]

Kisukari aina ya 2
Viwango vya kisukari vimeongezeka katika miaka 50 iliyopita, sambamba na unene wa kupindukia. Kufikia mwaka wa 2010 watu karibu milioni 285 wana kisukari ikilinganishwa na karibu watu milioni 30 katika mwaka wa 1985. Matatizo ya baadaye ya kiwango cha juu cha sukari ya damu ni pamoja na ugonjwa wa moyo, kiharusi, retinopathi ya kisukari inayoathiri uwezo wa kuona, matatizo ya figo, hali inayoweza kuhitaji dialisi, na kutozunguka vyema kwa damu viungoni kukipelekea kukatwa viungo. Matatizo makali ya ketoasidosisi, ambayo ni pamoja na ugonjwa wa aina ya 1 ya kisukari ni ya nadra.[3]Hata hivyo, koma ya haipaosmola isiyo ya ketosisi inaweza kutokea.

Mitaguso ya kiekumene
Yote ilitokea katika mashariki ya Dola la Roma iliyoendelea baadaye kama Milki ya Bizanti.
ka
Mitaguso hiyo saba inakubaliwa na Kanisa Katoliki, Kanisa la Kiorthodoksi, na pia katika madhehebu mengi ya Uprotestanti hasa Anglikana, Walutheri, Wamethodisti, Wamoravian na mengine.
1. Mtaguso wa kwanza wa Nikea (mwaka 325)

Kikohozi
Magonjwa ya muda mrefu ni pamoja na kupata madhara kwenye misuli ya fupanyonga na hata kwenye kibofu cha mkojo.

Chuo Kikuu
Vyuo hivi vya Ulaya viliendelea kuwa mahali pa maendeleo na kukuza sayansi ya kisasa. Kutoka hapa mfumo wa chuo kikuu pamoja na utaratibu wa ngazi zake za elimu ulisambaa kote duniani.
Kitovu cha kwanza cha elimu ya hali ya juu barani Afrika kilikuwa maktaba ya Aleksandria nchini Misri lakini ilikuwa taasisi ya kukusanya vitabu na mahali pa uchunguzi, si mafundisho.
Kihistoria vyuo vya kwanza vilivyotoa mafundisho kwenye hali ya juu ya kimataifa ya wakati wake vilikuwa chuo cha Al-Karaouine mjini Fes, Moroko tangu mwaka 859 BK na Al Azhar mjini Kairo, Misri tangu mwaka 975.

Cherehani
Cherahani ya kwanza ilitengenezwa wakati dunia ilipokuwa ikipata mfumo mpya wa kiufundi (industrial revolution). Ushonaji huu wa cherahani ulianznshwa ili kupunguza kazi za kushona zilizokuwa zikifanywa kwa mikono.

Dawa za mfadhaiko
Katika mwaka wa 1951, watu wawili kutoka Hospitali ya Sea View katika kisiwa cha Staten, Irving Selikoff na Edward Robitzek, walianza kufanya utafiti wa kiafya kwa vikolezo viwili vipya vya kupambana na kifua kikuu kutoka Hoffman-LaRoche, isoniazidi na iproniazidi. Ni wagonjwa waliolemewa na ugonjwa pekee waliotibiwa hapo awali; hata hivyo, hali yao iliendelea kuwa bora kwa kasi kikubwa. Selikoff na Robitzek waligundua "mchangamsho mpole kwa ujumla...wagonjwa walionekana kuwa na nguvu mpya na kwa kweli, mara kwa mara jambo hili lilisababisha matatizo ya kinidhamu." [9] Matumaini ya tiba ya kifua kikuu katika majaribio ya hospitali ya Sea View yalijadiliwa kwa msisimuko katika vyombo vikuu vya habari. Katika mwaka wa 1952, baada ya kujifunza kuhusu madhara ya uchochezi ya isoniazidi, mtaalamu wa saikolojia kutoka Cincinnati, Max Lurie, aliijaribu kuitumia kwa wagonjwa wake. Katika mwaka uliofuata, yeye na Harry Salzer waliripoti kuwa isoniazidi ilipunguza mfadhaiko katika theluthi mbili ya wagonjwa wao na wakaunda neno dawamfadhaiko kuelezea kitendo hiki. [10] Tukio sawa na hili lilifanyika Paris, ambako Jean Delay, mkuu wa taaluma ya tiba ya magonjwa ya akili katika hospitali ya Sainte-Anne, aligundua madhara ya isoniazidi kutoka kwa wenzake wa taaluma ya magonjwa ya mpumuo katika hospitali ya Cochin. Katika mwaka wa 1952, kabla ya Lurie na Salzer, Delay, pamoja na mkaazi Jean-Francois Buisson, alitoa taarifa kuhusu athari chanya ya isoniazidi kwa wagonjwa waliofadhaika. [11] Kwa sababu zisizohusiana na ufanisi wake, matumizi ya isoniazidi kama dawamfadhaiko hatimaye yalitolewa maanani na kubadilishwa na dawa yenye sumu zaidi ya iproniazid, [10] ingawa bado ni msingi wa matibabu ya kifua kikuu. Njia ya utendakazi ya dawamfadhaiko ya isoniazidi bado haieleweki vyema. Inakisiwa kwamba athari zake zinatokana na kuzuiliwa kwa oksidesi diamini, pamoja na uzuiaji dhaifu wa oksidesi ya monoamini A. [12]

Historia ya tarakilishi
Mwaka 1903, Ryōichi Yazu wa Japani aliiweka dhahiri Yazu Arithmometer. Hiki ni Kikokotoo analojia kilichotumia Mche Duara mmoja wenye gia ishirini na mbili (22), ambacho kilifanya hesabu mchanganyo katika mpango wa namba wa kizio cha pili na wa kizio cha tano. Hizi hesabu ni mashuhuri kwa watumiaji wa Soroban (Abakusi ya Kijapani).

Kamusi za Kiswahili
Kamusi ya Kiswahili Sanifu (KKS). Dar es Salaam, Tanzania: Oxford University Press. 1981, 2004, 2013. (imetungwa na TATAKI, awali TUKI) Kamusi la Kiswahili Fasaha (KKF), (imetungwa na BAKIZA), Oxford 2010 - ISBN 978 019 5736182. Kamusi ya Karne ya 21 (KK21). Nairobi, Kenya: Longhorn. 2011 - ISBN 978 9966 36 120 0. Kamusi Teule ya Kiswahili (KTK). Nairobi, Kenya: East Africa Educational Publishers, 2014. Kamusi Kuu ya Kiswahili (KKK). Nairobi, Kenya; Kampala, Uganda; Dar es Salaam, Tanzania: Longhorn, 2015. (imetungwa na BAKITA) Bakhressa, Salim K., Kamusi ya Manaa na Matumizi (KMM). Nairobi, Kenya: Oxford University Press, 1992 Kiputiputi, Omari M. Kamusi Sanifu ya Kompyuta (KSK), Taasisi ya Taaluma za Kiswahili, toleo la kwanza 2011, ISBN 978 9987 531 12 7 Kamusi Sanifu ya Biolojia, Fizikia na Kemia / English-Swahili Dictionary of Biology, Physics and Chemistry - TUKI/UNESCO/SIDA, Dar es Salaam, 1990 Kamusi ya Tiba (KyT), TUKI, dar es Salaam 2003, ISBN 9976-911-65-3 Kamusi Sanifu ya Isimu na Lugha - TUKI/UNESCO/SIDA, Dar es Salaam, 1990, ISBN 9976 911 10 6 Massamba, D.P.B., Kamusi ya Isimu na Falsafa ya Lugha, TUKI, Dar es Salaam, 2004, ISBN 9976 911 73 4 Wamitila, K.W., Kamusi ya Tashbihi, Vitendawili, Milio na Milingano, Longhorn 2003, ISBN 9966 49 768 4 Wamitila, K.W., Kamusi ya Fasihi. Istilahi na Nadharia, Focus Books, Nairobi 2003, ISBN 9966 882 79 6 Mwansoko H.T.Z. - Tumbo-Masabo Z.N. - Sewangi S.S., Kamusi ya Historia - TUKI, Dar es Salaam, 2004 - ISBN 9976 911 75 0 Mkota, A., Kamusi ya Methali, Vide-Ruwa, Nairobi 2009 Arege, T. - Nyanje, M., Kamusi Fafanuzi ya Methali, Target Publications Ltd, Nairobi 2011, ISBN 9966 002 41 3 Tumbo-Masabo, Z.N. - Chuwa A.R., Kamusi ya Biashara na Uchumi, TUKI, Dar es Salaam, 1995, ISBN 9976 911 37 8 Mwita, A.M.A. - Mwansoko, H.J.M., Kamusi ya Tiba (TUKI) 2003 Mlingwa, C.O.F. - Kiango, J.G., Kamusi ya Ndege kwa Picha, TUKI 2006ù Mdee T.S. - Kiango J.K., Kamusi ya Wanyama - TUKI 2008, ISBN 978 9987 442 263 Mkota, A. - Sakara, F., Kamusi ya Semi, Vide-Ruwa, Nairobi 2011 King'ei, K. - Ndalu, A., Kamusi ya Semi, EAEP Ltd, Nairobi, Kampala, Dar es Salaam, 1988-2007, ISBN 9966 46 898 6 Mohamed, H.A. - Mohamed, S.A., Kamusi ya Visawe, Swahili Dictionary of Synonims, EAEP, Nairobi, Kampala, Dar es Salaam, 1998 Nyenyembe, J. - Kamusi ya Ukristo, Mkuki na Nyoka, Dar es Salaam, 2016, ISBN 978-9987-753-17-8

Kingamwili
Mwaka wa 1888 Emile Roux na Alexandre Yersin walitenga sumu ya dondakoo, na baada ya ugunduzi wa 1890 wa Emil von Behring na Kitasato wa kinga inayotokana na antitoksini dhidi ya dondakoo na pepopunda, antitoksini ikawa fanikio kuu la kwanza la elimu ya kingamaradhi ya kisasa. [3]

Mwandiko wa kikabari
Ilianzishwa na Wasumeri mnamo mwaka 3,000 KK ikaishia baada ya mwaka 400 KK: mfano wa mwisho unaojulikana uliandikwa mwaka 75 BK.

Kifua kikuu
Shirika la Afya Duniani na Bill and Melinda Gates Foundation ni kutoa ruzuku mpya haraka-kaimu uchunguzi mtihani kwa ajili ya matumizi katika nchi chini na kipato cha kati.[114][115] Wengi raslimali maeneo kama ya 2011 bado tu kupata hadubini makohozi.[116]

Kidonda cha duodenamu
Vidonda vya tumbo hupatikana katika takribani asilimia 4 ya watu. Takribani asilimia 10 ya watu hupata kidonda cha tumbo katika wakati fulani maishani mwao. Vilisababisha vifo 301,000 katika mwaka wa 2013 idadi iliyopungua kutoka kwa vifo 327,000 katika mwaka wa 1990. Maelezo ya kwanza ya kidonda cha peptisi kilichotobokayalikuwa katika mwaka wa 1670 katika Princess Henrietta ya Uingereza. "filori H." iligunduliwa kwanza katika mwaka wa 1981 na Barry Marshall na Robin Warren.

Ukame wa Eire
Ukame Mkubwa au Njaa Kubwa (Kieire: An Gorta Mór au An Drochshaol) ni jina lilotolewa kwa ajili ya kipindi cha ukame nchini Eire kati ya 1845 na 1849. Nje ya Eire, maranyingi waliita Irish Potato Famine yaani Ukame wa Mbatata Eire. Ukame huo ulisababishwa na mabaka-baka. Mabakabaka ilikuwa ugonjwa uliyoharibu viazi mbatata vya nchini Eire kwa haraka sana.

Kifua kikuu
Wataalamu wanaamini kwamba theluthi moja ya idadi ya watu duniani waliambukizwa kifua kikuu,[3] na kila sekunde kuna mtu ambaye anaambukizwa [3]. Mwaka 2007, kadri ya watu 13,700,000 duniani waliambukizwa kifua kikuu kinacholeta madhara sugu[4] Mwaka 2010, kadri ya milioni 8.8 ya watu waliambukizwa na milioni 1.5 ya watu walifariki baada ya kuambukizwa na kifua kikuu, na wagonjwa wengi wanapatikana katika nchi zinazoendelea.[5] Idadi halisi ya wagonjwa wa kifua kikuu imekuwa ikipungua tangu mwaka 2006, na kesi mpya zimeshuka tangu mwaka 2002.[5]

Sanamu ya Kolossos kisiwani Rhodos
Ilijengwa kwa muda wa miaka 12 ikakamilishwa mnamo 300 KK na kuwa na kimo cha zaidi ya mita 30. Ilikuwa sanamu kubwa kabisa ya dunia ya kale. Kumbukumbu zimehifadhiwa kuwa matumizi ya vifaa yalikuwa pamoja na tani 13 za bronzi na tani 8 za chuma zilizofunika nguzo za matofari na mawe zilizokuwa majenzi ya ndani.

Antibiotiki
Katika miaka ya 1970, kifua kikuu kilionekana kukaribia kupotea katika nchi zilizoendelea, ingawa kilikuwa kinaendelea katika nchi zinazoendelea. Sasa kimekuwa kikiendelea kuwepo; kwa kiasi fulani ni kutoka na ukinzani wa tubercle bacillus (aina ya bakteria wanaosababisha kifua kikuu) dhidi ya antibiotiki. Bakteria fulani, hasa aina za staphylococci wamejenga upinzani/utukutu juu ya aina mbalimbali za antibiotiki kiasi kwamba maambukizi wanayosababisha yamekuwa hayatibiki.

Mbozi
Eneo hilo linapata umaarufu zaidi baada ya kuvumbuliwa mabaki ya mifupa ya mijusi mikubwa ya kale dinasaure kando ya kijito Mahoma. Profesa Patrick O'Connar wa Chuo kikuu cha Ohio nchini Marekani amekuwa akifanya utafiti tangu mwaka 2002 ambapo ameweza kugundua mabaki hayo.

Kiendeshi diski kuu
Diski kuu au kiendeshi diski kuu ni sehemu ya kompyuta ambako kumbukumbu ya habari hutunzwa. Inaitwa pia kwa kifupi chake cha Kiingereza HDD (hard disk drive) au HD (hard drive). Inaitwa diski kuu kwa sababu komputa hutumia diski mbalimbali kwa mfano CD au diski ndogo aina ya flopi.

Bakteria
Mafanikio makubwa katika utafiti wa bakteria yalikuwa kutambuliwa kwa Carl Woese mwaka 1977 kwamba akea zilishuka kutokana na mabadiliko tofauti kutoka yale ya bakteria.[12] Uanishaji huu mpya wa jamii ya filojenetiki ulikitwa kwenye misingi ya kufululizwa kwa ribosomu RNA 16S, na ukagawa prokaryota katika makundi mawili yenye mageuko tofauti, kama mojawapo ya sehemu ya mifumo ya vikoa vitatu.[13]

Nimonia
Kwa wagonjwa wanaotibiwa katika jamii, kutambua ajenti inayosababisha hugharimu sana na hakubadilishi matibabu.[10] Kwa watu wasiopata nafuu baada ya matibabu, ukuzaji wa vimelea vya makohozi unafaa kuzingatiwa, na ukuzaji wa maikobakteria za Kifuakikuu unafaa kufanywa kwa watu walio na kikohozi sugu chenye makohozi .[37] Kupimwa kwa vimelea vingine mahususi kunaweza kupendekezwa wakati wa milipuko ya maradhi kwa mujibu wa afya ya umma.[37] Kwa wale waliolazwa hospitalini kutokana na ugonjwa mkali, ukuzaji wa vimelea vya makohozi na vya damu umependekezwa,[37] na vile vile kupima mkojo kwa antijeni za Legionella na Streptokokasi.[41] Maambukizi ya virusi yanaweza kudhibitishwa kupitia ugunduzi wa virusi au antijeni zake kwa kukuza vimelea au tishu au kipimo cha msururu wa athari za polima, miongoni mwa mbinu zingine.[6] Ajenti inayosababisha hali hii hubainishwa katika asilimia 15 tu ya visa kwa vipimo vya mara kwa mara vya mikrobiolojia.[9]

Ugonjwa sugu wa njia za pumzi zilizofungana
Matibabu ya kitambo yalikuwa kitunguu saumu, mdalasini na ipecac, miongoni mwa mengine.[114] Matibabu ya kisasa yalianzishwa katika nusu ya pili ya karne ya 21. Ushahidi wa kuunga mkono utumizi wa steroidi katika ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa ulichapishwa mwishoni mwa miaka ya 1950. Vitanua bronkasi vilianza kutumika katika miaka ya 1960 baada ya majaribio yenye matumaini ya isoprenaline. Vitanua bronkasi zaidi, kama vile salbutamol, vilitengenezwa katika miaka ya 1970, na matumizi ya LABAs yakaanza katikati mwa miaka ya 1990.[115]

Ufunguo
Historia ya ufunguo inafanana na ile ya kufuli maana zote zilitengenezwa kwa pamoja. Kufuli na ufunguo wa kwanza zilipatikana kule Ninawi, Assyria. Baadaye, mwambatanisho huo ulipatikana nchini Misri.

Nimonia esinofili
Visababishi vingi vya nimonia esinofili vina dalili zinazofanana. Kikohozi, homa, kuongeza kwa tatizo la kupumua, na kutokwa na jasho usiku ni dalili maarufu na hujitokeza kwa karibu kila mtu anayeugua. Nimonia esinofili kali kwa kawaida huendelea kwa kasi sana. Homa na kikohozi zinaweza kutokea wiki moja au mbili tu kabla ya matatizo ya kupumua yameendelea na kufikia hatua ya kushindwa kupumua hivyo basi kuhitaji uingizaji hewa kwa kutumia mitambo. Nimonia esinofili sugu kwa kawaida huendelea polepole. Dalili hujilimbikiza katika kipindi cha miezi kadhaa na huwa ni pamoja na homa, kukohoa, tatizo la kushindwa kupumua, kukorota, na kupungua kwa uzito. Watu walio na CEP mara nyingi hupatikana kuwa na pumu kabla ya CEP hatimaye kutambuliwa.

Bakteria
Robert Koch alikuwa mwanzilishi wa taaluma ya uuguzi wa mikrobiolojia na alishughulikia kipindupindu, kimeta na kifua kikuu. Katika utafiti wake wa kifua kikuu, Koch hatimaye alithibitisha nadharia ya kijidudu, ambayo ilimfanya atunukiwe Tuzo la Nobel mwaka wa 1905.[7] Katika madai yake, Koch aliweka vigezo vya kutathmini kama kiumbe ndicho husababisha ugonjwa, na madai haya yanatumika mpaka leo hii.[8]

Mikrobiolojia
Robert Koch alikuwa mwanzilishi wa taaluma ya uuguzi wa mikrobiolojia na alishughulikia kipindupindu, kimeta na kifua kikuu. Katika utafiti wake wa kifua kikuu, Koch hatimaye alithibitisha nadharia ya kijidudu, ambayo ilimfanya atunukiwe Tuzo la Nobel mwaka wa 1905.[8] Katika madai yake, Koch aliweka vigezo vya kutathmini kama kiumbe ndicho husababisha ugonjwa, na madai haya yanatumika mpaka leo hii.[9]

Mtindo wa kigothi
Mtindo wa Kigothi (pia: Gotiki, kwa Kiingereza "Gothic architecture", "Gothic style") katika usanifu majengo wa Ulaya ni mtindo ulioanza katika karne ya 12 na kutumiwa hadi mnamo 1500. Mtindo huu ulichukua nafasi ya mtindo wa Kiroma uliotumiwa kabla yake. Ulionekana pia katika matawi mengine ya sanaa. Katika karne ya 19 ulitumiwa upya kwa majengo makubwa katika mtindo wa Kigothi mamboleo.

Mtaguso Mkuu
Mitaguso ya kiekumene (kutoka Kigiriki oικουμένη oikumene yaani dunia inayokaliwa na watu) ni jina linalotumika hasa kwa mikutano saba ya namna hiyo iliyofanyika kati ya mwaka 325 hadi 787 upande wa mashariki wa Dola la Roma (ulioendelea baadaye kama Milki ya Bizanti).

Kanisa kuu
Jina hilo linashuhudiwa tayari na maandishi ya mwaka 516.

Kaharabu
Matumizi na biashara ya kaharabi inajulikana kutokana na utafiti wa kiakiolojia tangu miaka 12,000 hivi. Wagiriki wa Kale waliita kaharaba kwa jina "elektron" wakatambua ya kwamba kipande cha kaharaba baada ya kusuguliwa kinavuta sehemu ndogo za kitambaa au nyuzi kwake. Hapa ni asili ya neno "electric" (umeme) katika lugha za Ulaya.
Katika elimu ya historia ya viumbehai kaharabu ni muhimu kwa sababu mara nyingi vipande vyake vinatunza wadudu na viumbe wengine wadogo waliokaa kwenye miti na kufunikwa ndani ya kitone cha rezini bichi. Wadudu hao wamehifadhiwa hivyo kwa miaka milioni kadhaa na leo wanapatikana kwa uchunguzi wa kitaalamu.

Historia ya tarakilishi
Mwaka 1645, Blaise Pascal, msomi kutoka Ufaransa, alivumbua Kikokotoo analojia na kukipa jina Pascal’s Calculator au Pascaline. Hiki ni chombo cha kufanyia hesabu, ambacho alikitengeneza kwa ajili ya kumsaidia baba yake katika kazi za hesabu, lakini hakikuwa na sifa bora kama ilivyotakiwa.

Antibiotiki
Antibiotiki ya kwanza kutumiwa kama matibabu na kufanikiwa ilikuwa ni tyrothricin, ambayo ilitolewa kutoka katika bakteria fulani wa udongoni na mwanasayansi Rene Dubos mnamo mwaka 1939. Kemikali hii ni sumu kali kwa matumizi ya kawaida lakini inatumika kwa matibabu ya nje (kiingereza external treatment) ya maambukizi fulani. Antibiotiki zingine zilizongenezwa na bakteria wa udongoni ziitwazo actinomycetes zimefanikiwa sana. Mojawapo ni streptomycin, iliyogunduliwa mwaka 1944 na Selman Waksman pamoja na washirika wake, ambayo wakati wa kipindi chake ilikuwa ndiyo tiba kubwa ya kifua kikuu. Tangu antibiotiki zilipokuwa zinatumika kwa matumizi ya kawaida katika miaka 1950 zimeleta mabadiliko makubwa. Magonjwa mengi ambayo mwanzoni yalikuwa yanaongoza katika kusababisha vifo kama vile kifua kikuu, kichomi na septicemia yalianza kudhibitiwa. Shughuli za upasuaji pia ziliboreshwa kwa sababu shughuli ingeweza kufanyika kwa muda mrefu bila uwezekano wa maambukizi.

Kifua kikuu
Kifua kikuu na kusababisha bacillus, ‘’Mycobacterium kifua kikuu ‘’, ilikuwa kutambuliwa na ilivyoelezwa kwenye Machi 24, 1882 na Robert Koch. Alipokea Tuzo ya Nobel katika in Fizilojia au dawa katika 1905 kwa ugunduzi huu. [104] Koch hawakuamini bovin (ng'ombe) na kifua kikuu na magonjwa ya binadamu walikuwa sawa. Ambayo kuchelewa utambuzi wa maziwa aliyeambukizwa kama chanzo cha maambukizi. Baadaye, hatari ya maambukizi kutoka chanzo hili kasi kupunguzwa kwa uvumbuzi wa mchakato pasteurishaji. Koch alitangaza dondoo glycerine ya bacilli kinundu kama "dawa" ya kifua kikuu katika 1890, na kuiita 'tuberculin'. Wakati ilikuwa si ufanisi, baadaye mafanikio ilichukuliwa kama mtihani uchunguzi kwa ajili ya uwepo wa kifua kikuu mbele ya dalili. [105]

Kipimajoto
Ugunduzi wa kipimajoto umechangiwa na Galileo, ingawa aina ya kipimajoto kilichozibwa hakikuwepo mpaka mwaka 1650. Vipimajoto vya kisasa vinavyotumia spiriti na zebaki viliundwa na mjerumani Gabriel Fahrenheit ambaye pia alipendekeza kipimio cha jotoridi, kilichoitwa kwa jina lake - Fahrenheit, ambapo 32o F ni jotoridi la kuganda kwa maji na 212o F ni jotoridi la kuchemka kwa maji katika mkandamizo wa hewa wa kawaida. Vipimio vingi vilipendekezwa tangu muda wake. Katika kipimio cha centigrade au celsius, kilichobuniwa na mnajimu wa kiswideni Anders Celsius, ndicho kinachotumika sana dunia. Katika kipimio hiki maji huganda katika 0o C na huchemka katika 100o C.

Mashimo ya Ajabu Duniani
Shimo hili liligunduliwa mwaka 1971 barani Asia katika nchi ya Turkmenistan. Wataalamu wa miamba waligundua mlundikano mkubwa wa gesi katika ardhi ya eneo hilo. Hivyo waliamua kuchimba ili kuifikia. wakiwa katika uchimbaji ghafla eneo hili likaachia na kutokea shimo kubwa lenye gesi. Katika kuikinga gesi hiyo, inayoaminika kuwa na sumu ya kudhuru watu, wataalamu hao waliiunguza, hivyo siku zote shimo hilo limekuwa likiwaka moto.

Kingamwili
Kati ya wakati wa Hippokrates na karne ya 19, ambapo misingi ya mbinu za kisayansi iliwekwa, magonjwa yalihusishwa na mabadiliko au kutolingana katika moja ya giligili nne (damu, kohozi, nyongo njano au nyongo nyeusi). [3] Nadharia ya miasma, iliyosema kwamba magonjwa kama vile kipindupindu au Tauni Nyeusi yalisababishwa na miasma, aina hatari ya "hewa mbaya" [2]ilikuwa maarufu wakati huo. Ikiwa mtu angefichuliwa kwa miasma, angeweza kupata ugonjwa.

Neptun
Mwezi mkubwa unaitwa Tritoni uligunduliwa mwaka 1846, siku chache baada ya sayari yenyewe na kupokea jina lake kutokana na mwana wa mungu wa bahari katika mitholojia ya Kigiriki. Tritoni ina kipenyo cha kilomita 2707.
Katika karne ya 20 miezi mingine ilitambuliwa inayozunguka Neptuni, hadi sasa jumla ni 14 lakini mingi ni midogo.

Kichocho
Kichocho (pia schistosomiasis au bilharzia) ni ugonjwa ambao minyoo midogo ya aina ya schistosoma inaingia mwilini na kusababisha mwasho wa ngozi katika viungo mbalimbali, homa, udhaifu na baada ya muda damu katika kinyesi na maumivu tumboni. Minyoo ya aina ya Schistosoma inaendelea kwa hatua zifuatazo:

Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni
Maelezo ya ugonjwa huu yalianza angalau mwaka wa 1824 na Charles Bell. Katika mwaka wa 1869, uhusiano kati ya dalili na matatizo halisi ya kinurolojia ulielezwa kwa mara ya kwanza na Jean-Martin Charcot, alitumia jina sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni tangu mwaka wa 1874. Ilijulikana vizuri Marekani ilipomuathiri mchezaji maarufu wa besiboli Lou Gehrig, na katika karne ya 20 Stephen Hawking alipopata umaarufu wa ufanisi wa kisayansi.

Hydrox
Hydrox ni aina ya kuki iliyojazwa chokoleti ambayo ilianzishwa katika mwaka wa 1908 na ikatayarishwa na Kampuni ya Sunshine Biscuits. Jina lake la Hydrox linatokana na vipengele vya atomu vinavyounda maji: hasa haidrojeni na oksijeni. Baadhi ya ripoti kadhaa ,inasemekana kuwa Oreo ,iliyoanzishwa baadaye katika mwaka wa 1912, ilikuwa imeundwa ikiiga mfano wa Hydrox. Ingawaje, Hydrox imeshambuliwa na wengi kuwa bidhaa hii ilikuwa ikiiga Oreo. Ikilinganishwa na Oreo, kuki ya Hydrox ilikuwa inaonja "tamu kidogo" na ilikuwa ngumu na bora kuliwa na maziwa.

Historia ya tarakilishi
Mwezi wa kumi na moja mwaka 1937 George Stibitz alivumbua kikokotoo kilichotumia rilei kilichoitwa Model K. Hiki ndicho kikokotoo cha kwanza kufanya kazi kwa mfumo wa namba jozi. K inasimama kama Meza ya Jikoni ambapo ndipo alipokiungia kikokotoo hiki.

Utenzi wa Gilgamesh
Utenzi wa Gilgamesh ni shairi refu kutoka Mesopotamia ya Kale, ukiwa kati ya kazi za kwanza zinazojulikana za fasihi duniani. Unasimulia habari za mfalme na nusu-mungu Gilgamesh na safari zake pamoja na rafiki yake Enkidu. Utenzi huu unaaminiwa ulitungwa kati ya miaka 2400 KK na 1900 KK. Unajulikana hasa kutokana na hadithi ya gharika kuu iliyofunika dunia yote ambayo hufanana na habari za Nuhu katika Biblia.

Bakteria
Mwaka 1859 Louis Pasteur alionyesha kuwa mchakato wa kuchachusha unasababishwa na ukuaji wa vijiumbe, na kwamba ukuaji huu si wa kizazi cha kujianzia. (Hamira na kuvu, ambazo kwa kawaida zinahusishwa na uchachushaji, si bakteria, ila ukungu.) Pamoja na mwenzake, Robert Koch, Pasteur alikuwa wa kwanza kuitetea nadharia ya kijidudu ya ugonjwa.[6]

Cannabidiol
Cannabidiol kwanza iliweza kudondolewa mwaka 1940 na wanasayansi wawili, Adams na Todd. Kwa wakati ule walidhania kwamba kiungo hiki kuwa hakina nguvu zozote za kibaolojia. Lakini mwaka 1963, wanasayansi wawili tena, Mecholaum na Shvo waliweza kuchunguza kwa kina kuhusu muundo wa kikemia wa cannabidiol.

Kikokoteo
Kikokoteo kilivumbuliwa na William Oughtred na wenzake katika karne ya 17 kutokana na kazi za hisabati za John Napier.

Kifua kikuu
Ingawa aina ya mapafu kuhusishwa na tubercles ilianzishwa kama patholojia na Dr Richard Morton katika 1689.[99][100] kutokana na aina ya dalili yake, TB ilikuwa si kutambuliwa kama ugonjwa mmoja hadi miaka ya 1820, na haikuitwa kifua kikuu mpaka 1839 na J. L. Schönlein.[101] Katika miaka 1838-1845, Dk John Croghan, mmiliki wa of Pango Mammoth , kuletwa idadi ya watu wenye kifua kikuu katika pango kwa matumaini ya kutibu ugonjwa na joto mara kwa mara na usafi wa hewa pango; walikufa ndani ya mwaka. [102] Hermann Brehmer kufunguliwa kwanza TB sanatorium katika 1859 katika Sokołowsko, Poland.[103]

Ugonjwa sugu wa njia za pumzi zilizofungana
Maelezo ya kitambo ya uwezekano wa emfisema ni: Katika mwaka wa 1679 na T. Bonet kuhusu ugonjwa wa "mapafu makubwa” na katika mwaka wa 1769 na Giovanni Morgagni kuhusu mapafu yaliyokuwa yamevimba hasa kutokana na hewa".[111][113] Katika mwaka wa 1721 michoro ya kwanza ya emfisema ilifanywa na Ruysh.[113] Michoro hii ilifuatwa na picha za Matthew Baillie katika mwaka wa 1789 na maelezo ya hali ya uharibifu wa ugonjwa huo. Katika mwaka wa 1814 Charles Badham alitumia "katara" kueleza kikohozi na kamasi Zaidi katika bronkitisi sugu. René Laennec, fizishiani aliyevumbua stethoskopu, alitumia neno "emfisema" katika kitabu chake A Treatise on the Diseases of the Chest and of Mediate Auscultation (1837) kueleza mapafu yasiyosinyaa alipofungua kifua wakati wa otopsi. Aligundua kuwa hayakusinyaa kikawaida kwa sababu yalikuwa yamejaa hewa na njia za hewa zilikuwa zimejaa kamasi.. Katika mwaka wa 1842, John Hutchinson aligundua kipima pumzi, kilichoruhusu kupimwa kwa ujazo pumzi wa mapafu. Hata hivyo kipima pumzi chake kingeweza kupima ujazo tu, si kupita kwa hewa. Tiffeneau and Pinelli katika mwaka wa 1947 walieleza kanuni za kupima kupita kwa hewa. [112]

Mapinduzi ya Viwandani
Mbali na lethi za maduka ya kiufundi zilizotumika na mafundi, zana ya kwanza ya mashine ilikuwa mashine ya mtungi ya kutoboa mashimo iliyotumika kutoboa mashimo makubwa katika mitungi ya awali ya injini za mvuke. Mashine ya randa, mashine ya kutoboa mashimo na mashine ya kutengeneza maumbo zilivumbuliwa katika miongo ya kwanza ya karne ya 19. Ingawa mashine ya kusaga ilivumbuliwa wakati huu, haikutengenezwa kama zana ya maana Katika maduka ya kiufundi hadi Mapinduzi ya Pili ya Viwandani.

Kikokoteo
Kikokoteo ni rula yenye kikokoto iliyotumika kama nyenzo ya kufanya hisabati hususani katika kuzidisha na kugawanya na kutafuta vipeo na vipeuokabla ya ujio na uendelezaji wa matumizi makubwa ya Vikokoteo vya kielektroniki kuanzia mwaka 1974
Rula hizi zilitengenezwa kwa maumbo na vipimo anuwai kutegemeana na fani husika kama vile kutumika katika hisabati, uhasibu, uongozaji wa ndege, uhandisi n.k

Kikohozi kikuu
Kifaduro husababishwa na bakteria ya Bordetella pertussis. Kifaduro ugonjwa unaosambazwa hewani unaoenea haraka kwa kikohozi na chafya ya mtu aliyeambukizwa.[6] Watu wanaweza kuwaambukiza wengine kutoka mwanzo wa dalili hadi takriban wiki tatu baada ya kuanza kwa matukio ya kukohoa. Watu wanaotibiwa kwa antibiotiki huwa hawaambukizi wengine baada ya siku tano.[7] Utambuzi hufanywa kwa kuchukua sampuli kutoka kwa sehemu ya nyuma ya pua na koo. Sampuli hii kisha inaweza kuchunguzwa kwa kukuza vimelea au kwa kukuza akala ya DNA.[8]

Kifua kikuu
Kifua kikuu (kwa Kiingereza tuberculosis, kifupi TB) ni ugonjwa wa kuambukizwa ulio hatari. Ugonjwa huu husababishwa na aina mbalimbali za bakteria ambazo hujulikana kama Mycobacterium tuberculosis.[1]

Somo la Uchumi
Uchumi wa unyogofu ndio ulikuwa kichocheo cha ubuni wa “uchumi wa kiwango cha juu” kama kitengo tofauti cha somo la uchumi. Wakati wa Unyogofu Mkuu wa miaka ya 1930, John Maynard Keynes aliandika kitabu kiitwacho "The General Theory of Employment, Interest and Money" ambacho kiliorodhesha nadharia muhumu za uchumi wa Keneshia. Keynes alishikilia kuwa mahitaji ya jumla kwa bidhaa yanaweza kutotosha katika nyakati za kurudi nyuma katika ukuaji wa kiuchumi, huku matokeo yake yakiwa ni ukosefu wa ajira wa kiwango cha juu sana na ukosefu wa mapato yaliyokisiwa.

Kingamwili
Maelezo ya kwanza ya kiafya ya kinga ambayo yalitokana na kiumbehai maalumu mwenye kusababisha ugonjwa huenda ni Kitab fi al-jadari wa-al-hasbah (Tasnifu juu ya Ndui na Surua, ilitafsiriwa 1848 [4] ) yaliyoandikwa na daktari wa Kiislamu Al-Razi katika karne ya 9. Katika tasnifu, Al Razi anaeleza wasilisho la kiafya la ndui na surua na anaendelea kuonyesha kwamba ufichuo kwa vikolezo hivi maalum kufikia kinga ya kudumu (ingawa si kutumia muda). [3] Hata hivyo, ni nadharia ya viini-maradhi ya ugonjwa ya Louis Pasteur iliyoiruhusu sayansi mpya ya elimu ya kingamaradhi kueleza jinsi ugonjwa unavyosababishwa na bakteria, na jinsi, kufuatia maambukizo, mwili wa binadamu unapata uwezo wa kupinga maambukizo zaidi. [1]

Historia ya tarakilishi
Miaka ya 1820 Charles Xavier Thomas de Colmar alivumbua Kikokotoo analojia kiitwacho Thomas Arithmometer, ambacho kilizalishwa na kuuzwa kwa wingi zaidi. Thomas Arithmometer kilikuwa sehemu kubwa ya kazi ya Leibniz.

Kaboni
Fani ya akiolojia hutumia mbunguo nururifu wa 14</small>C kutambua umri wa dutu ogania. Mbinu ya rediokaboni[2] inaruhusu kujua umri wa ubao, mifupa na mabaki mengine ya viumbe hai hadi muda wa miaka 60,000 iliyopita.

Isopodi mkubwa
Mtafiti wa zoolojia Mfaransa Alphonse Milne-Edwards alikuwa wa kwanza [3] kuelezea jenasi hiyo katika mwaka wa 1879 [4] baada ya mwenzake Alexander Agassiz kumpata Bathynomus giganteus kijana wa kiume kutoka Ghuba ya Meksiko; huu ulikuwa ni ugunduzi wa kusisimua kwa wanasayansi na umma kwa sababu wakati ule wataalamu walikuwa bado wakivutana juu ya swali kama uhai unawezekana katika vilindi vikubwa vya bahari. Bathynomus giganteus wa kike hawakupatikana hadi mwaka 1891.

Kimondo cha Mbozi
Wenyeji wa eneo walijua kimondo hiki tangu muda mrefu; kilielezwa kisayansi mara ya kwanza mwaka 1930 na wakati ule hapakuwa na dalili za kasoko; kwa hiyo inawezekana ya kwamba ama kilifika kwenye uso wa Dunia kwa pembe butu sana na kuvingirika hadi kukaa au muda wa kugonga uso wa dunia ni mrefu sana hadi dalili zote za kasoko asilia zilipotea tayari kutokana na mmomonyoko.

Mapinduzi ya Viwandani
Uzalishaji mkubwa wa kemikali ulikuwa mojawapo ya maendelo muhimu wakati wa Mapinduzi ya Viwandani. Ya kwanza kati yao ikiwemo uzalishaji wa asidi sulfuriki kupitia mchakato wa chumba cha risasi iliyovumbuliwa na Muingereza John Roebuck (mwenziwe wa kwanza wa James Watt) mnamo mwaka wa 1746. Aliweza kuongeza pakubwa kiwango cha utengenezaji kwa kuondoa mitungi ghali ya vioo iliyotumika hapo awali na vyumba vikubwa, na ambavyo havikuwa ghali vilivyoundwa na vipande vya risasi. Badala ya kutengeneza kiasi kidogo kila wakati, aliweza kutengeneza karibu paundi 100 (kilo 50) katika kila chumba, ongezeko la angalau mara kumi.

Kichocho
Ugonjwa na kidusia chake vilitambuliwa mara ya kwanza mwaka 1851 na tabibu Mjerumani Theodor Bilharz alipochunguza maiti katika hospitali moja mjini Kairo, nchini Misri . Kwa hiyo ugonjwa umejulikana pia kwa jina la Bilharzia.

Mtindo wa kigothi
Mbinu hizi ziliwawezesha wajenzi wa karne ya 12-13 kuunda majengo makubwa yenye nafasi kubwa ndani yao iliyoruhusu kuingia kwa nuru nyingi ya nje iwezekanavyo. Madirisha yalipambwa kwa vioo vya rangi vilivyowapa wasanii nafasi ya kuonyesha picha za Biblia, za watakatifu au watu muhimu katika kanisa na serikali na hivyo kuwaelimisha waumini. Changamoto ya kujenga ukumbi mkubwa mwenye nuru ndani yake ilikuwa kuwa na madirisha makubwa ambayo kimsingi ni mashimo yanayodhoofisha ukuta bila kuhatarisha uthabiti wa jengo lote. Katika mitindo ya awali kama ya Kiroma kuongezeka kwa kimo kulihitaji kuwa na ukuta mnene na nguzo kubwa. Mifumo iliyotajwa iliruhusu kugawa uzito wa dari na jengo lote kugawiwa na kubebwa kupitia matao ya kuchongoka, bavu za kuba na gadimu za nje zilizokopea kani za masi ya juu. Wajenzi walihitaji elimu kubwa kuhusu mahitaji ya mahali pa jengo na misingi yake pamoja na kanuni za fizikia la jengo.
Tabia zilizotajwa zinapatikana hasa katika makanisa mengi yaliyojengwa kote Ulaya katika karne za kati, lakini ilitumiwa pia kwenye majengo mengine kama kumbi za monasteri au shirika za wafanyabiashara kwenye miji, maboma ya watawala, vyuo vikuu au kwa kiasi tu kwenye majengo ya watu binafsi waliokuwa na utajiri wa kutosha wa kujenga kwa mawe na kwa kumwajiri mjenzi hodari.

Motokaa
Injini mwako ndani imekuwa hadi leo njia kuu ya kusogeza magari na kwa kawaida tukiongelea motokaa tunamaanisha gari lenye injini mwako ndani inayochoma petroli au diseli. Katika karne ya 19 wahandisi mbalimbali walianza kutengeneza injini za mwako wa ndani zilizochoma gesi au petroli ndani yake. Injini ya kwanza iliyofaulu kuanzia 1876 na kutengenezwa kwa wingi ilikuwa ni ile ya Mjerumani Nikolaus Otto aliyeshirikiana na Gottlieb Daimler na Wilhelm Maybach. Ilikuwa na mapigo manne petroli ikichomwa kwa msaada wa mwasho wa umeme na hadi leo sehemu kubwa ya injini zote inafuata kielelezo wa Otto. 1879 Karl Benz alitengeneza injini ya mapigo mawili kwa mfano wa Otto akaitumia kwa gari lake na tangu 1885 akatoa aina ya kwanza ya motokaa yenye magurudumu matatu iliyoendelea kujengwa mfululizo yaani kibiashara.

Kifua kikuu
Kifua kikuu kikiambukiza kinaathiri mapafu kwa 90% ya wagonjwa [6] [10] Dalili zake huweza kuwa maumivu ya kifua na kikohozi cha muda mrefu chenye makohozi.[6] Kadri ya 25% ya watu hawana dalili yoyote (yaani, wao hawaonyeshi "dalili") [6] Wakati mwingine, wagonjwa. wanakohoa damu kwa kiasi kidogo. Wakati mwingine, ugonjwa unaweza kusababisha mshipa wa mapafu imomonyoke, na kusababisha damu nyingi kuvuja hali hii inaitwa Rasmussen's aneurysm.[9] Kifua kikuu kinaweza kusababishwa na vimelea sugu na kusababisha makovu katika masikio ya juu ya mapafu.[9]. Mara nyingi ni mapafu ya juu yanayoathirika [9] Sababu haijulikani vizuri [1] Labda mapafu ya juu yanaathirika zaidi kwa sababu yanapata hewa kwa njia bora [1] au kwa sababu ya ukaushaji mbaya wa limfu.[9]

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.