Question: Mary Mgonja alizaliwa wapi?

Mary Mgonja
Mary Mgonja ni mwanasayansi wa kilimo kutoka Tanzania na mzalishaji wa mimea, pia ni mkurugenzi wa teknolojia na mwasiliano katika kampuni ya kilimo Namburi nchini Tanzania{{Infobox officeholder

Maria Nyerere
Alikuwa mtoto wa saba kati ya tisa wa Gabriel Magige, wa Baraki, Tareme, kutoka kwa mkewe Hannah Nyashiboha.

Jackie Aygemang
Jackie Agyemang (jina lake la ukoo ni Appiah, alizaliwa 5 Desemba 1983) ni mwigizaji kutoka Ghana. Amewahi kuchaguliwa mara mbili kwa tuzo la mwigazaji bora wa kike katika uhusika na mwigizaji chipukuzi bora katika tuzo la Afrika Kisasa Academy Awards la mwaka 2008. [1]

Chedieli Yohane Mgonja
1961 --- 62 Chuo Kikuu Cambridge UK -- kozi ya utawala na Diplomasia.
Wengine katika kozi hiyo ni walioapata kuwa mabalozi George Nhigula,John Malecela, Bernard Mulokozi, Raphael Lukindo, Akili Daniel.

Kanku Kelly
Kanku ambaye alifukuzwa shule kwa ajili ya muziki, jina lake halisi ni Nkashama Luis Polycarp, alizaliwa Januari 20, 1958, katika mji wa Kananga Mkoa wa Kasai, Magharibi mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kanku ambaye aliingia nchini Tanzania akiwa kinda kabisa (chini ya miaka ishirini) alikuwa kivutio kikubwa kwenye safu ya wapulizaji wa trumpet katika bendi iliyokuwa tishio miaka ya 1970 hadi 1990 ya Maquis du Zaire iliyokuwa ikipiga muziki wake katika ukumbi wa White House, Ubungo jijini Dar es Salaam. Baba yake mzee Chasuma Leonard alikuwa Daktari wa binadamu na mama yake Chibwabwa Kayipu, alikuwa mfanyabiashara katika mji huo wa Kananga. Kelly alipata elimu ya msingi katika shule ya Kamilabi ambayo miongoni mwa masomo yaliyokuwa yakifundishwa somo la muziki lilikuwemo. Baadaye aliendelea na masomo ya juu katika shule ya Sekondari ya Lyceede Kelekele, ambako aliishia kidato cha tano kwa kufukuzwa shule baada ya kufumwa na mwalimu akiandika wimbo wa Nyboma Mwandido darasani mwaka 1973.

Godfrey William Mgimwa
Alichaguliwa na wananchi kuwa mbunge wa jimbo la Kalenga katika uchaguzi mkuu wa Tanzania uliofanyika mwaka 2014
Mgimwa alizaliwa katika mkoa wa Iringa. Ni mtoto wa aliyekuwa Waziri wa fedha, William Mgimwa.

Umwilisho
Umwilisho ulifanyika pale ambapo Maria alikubali wito wa Mungu kwake alivyoletewa na Malaika Gabrieli katika kijiji chake, Nazareti . Habari inasimuliwa hivi (Lk 1:26-38):

Genevieve Nnaji
Genevieve Nnaji alikulia mjini Lagos. Yeye ni wa nne kuzaliwa kutoka katika familia ya watoto wanane, alikulia katika mazingira ya hali ya kawaida tu. Baba yake anafanyakazi kama mhandisi na mama yake hufanyakazi kama mwalimu. Alihitimu chuo cha Methodist Girls College Yaba, kabla kuelekeza zake katika Chuo Kikuu cha Lagos. Akiwa chuo kikuu, Genevieve alianza usaili wa shughuli za uigizaji ambazo nyingi zilikuwa kazi za Nollywood.

Maria wa Mt. Yusto
Maria wa Mt. Yusto (jina la awali Anne Moreau, aliyezaliwa tarehe 9 Aprili 1866 huko Rouans, Loire-Inférieure, Ufaransa) alikuwa sista wa shirika la Wafransisko Wamisionari wa Maria aliyefia dini China alipokuwa mmisionari.

Joatham Mporogoma Mwijage Kamala
Joatham Mporogoma Mwijage Kamala (16 Mei, 1946 - 18 Juni, 1998), alikuwa ni mwanasiasa, kiongozi na mwanachama wa Chama cha Mapinduzi (CCM). Alikua na kipawa asilia cha uongozi na utashi mzuri kiasi cha kumgusa Baba wa Taifa la Tanzania, Marehemu Mwalimu Julius Kambarage Nyerere haswa kwa imani yake kubwa juu ya misingi ya ujamaa. Amewahi kushika nafasi mbalimbali za uongozi nchini.

David Archuleta
Archuleta alizaliwa mjini Miami, Florida, na bwana Jeff Archuleta na Lupe Marie, mwimbaji na mnenguaji wa muziki wa chalanga. Anazungumza Kihispania.[7] Mama yake Archuleta anatokea Honduras, ilhali baba yake ana asili ya Kihispania, Kidemark, Kiayalandi, Kijerumani, na Iroquois.[8] Archuleta has four siblings.[9] Familia ya Archuleta ilihamia Salt Lake Valley, kwenye mji wa Sandy, Utah, wakati Archuleta akiwa na umri wa miaka sita. Yeye ni mwanachama wa Kanisa la Kanisa la Yesu Kristo la Watakatifu wa Siku ya Mwisho (pia linajulikana kama kanisa la "Wamormoni").[10] Kwa sasa anaishi mjini Murray, Utah ambapo alimaliza elimu yake ya juu kwenye shule la Murray High School.[11] Archuleta ni mwanachama wa Boy Scouts of America.[12][13]

Utoto wa Yesu
1:18 Kuzaliwa kwake Yesu Kristo kulikuwa hivi. Mariamu mama yake alipokuwa ameposwa na Yusufu, kabla hawajakaribiana, alionekana ana mimba kwa uweza wa Roho Mtakatifu. 19 Naye Yusufu, mumewe, kwa vile alivyokuwa mtu wa haki, asitake kumwaibisha, aliazimu kumwacha kwa siri. 20 Basi alipokuwa akifikiri hayo, tazama, malaika wa Bwana alimtokea katika ndoto, akisema, Yusufu, mwana wa Daudi, usihofu kumchukua Mariamu mkeo, maana mimba yake ni kwa uweza wa Roho Mtakatifu. 21 Naye atazaa mwana, nawe utamwita jina lake Yesu, maana, yeye ndiye atakayewaokoa watu wake na dhambi zao. 22 Hayo yote yamekuwa, ili litimie neno lililonenwa na Bwana kwa ujumbe wa nabii akisema,

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Tsitsi Dangarembga (1959 -) Chenjerai Hove (1956 -) Nagib Mahfuz, alizaliwa katika Uajemi (sasa Iran) (1919 -) Yohana Marangwanda Shimmer Chinodya (1957 -) Dambudzo Marechera (1952-1987) Nozipa Maraire (1966 -) Charles Mungoshi (1947 -) Tinashe Severa (1986 -) Suleiman Mutswairo (1924 -) (angalia pia Zambia) Alexander McCall Smith, pia anahusishwa na Botswana (1948 -) Stanlake Samkange (1922-1988) Andrew Bamba (1980 -) Yvonne Vera, pia anahusishwa na Kanada (1964-2005) Musaemura Zimunya (1949 -) Elias Kudzai Manyara (1981 -) Obediah Mlilo (? -1995) George Mujajati (1957 -) Marrily Runoona Kuzonyei Adin Kachisi

Charles Njonjo
Njonjo ni mwana wa Yosia Njonjo aliyekuwa mkuu wa kikoloni na kupokea shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Fort Hare katika Afrika ya Kusini. Baada ya uhuru wa Kenya mwaka 1963, Njonjo aliteuliwa Mwanasheria Mkuu. Njonjo aliandikisha Chama cha G.E.M.A, lakini hapo baadaye angekuwa mpinzani wa kikundi mnamo mwaka wa 1976 akawastaki baadhi ya wanachama wake pamoja na Kihika Kimani, Njenga Karume na uhaini - amri mara Rais nchini aligeuka na kutupilia hio kesi. Naye Mwanasheria Mkuu aliushikilia kazi yake hadi mwaka wa 1979. Mwaka huo huo alichaguliwa kuwa Mbunge wa jimbo la Kikuyu na mwaka wa 1980 aliteuliwa kuwa Waziri wa Katiba katika Serikali ya Daniel arap Moi. Mwaka wa 1983 alilazimishwa kujiuzulu, na akaacha maisha ya umma baada ya uchunguzi wa mahakama alihitimiza alikuwa ananyanyasa watu ofisini mwake huku ikiwa na madai kwamba alikuwa anajaribu kuchukua urais kutoka Moi.. Hapo mapema mwaka wa 1980 alikuwa mwenyekiti wa Idara ya Shirika la Afrika Mashariki ya Wanyama.

Mariah Carey
Mwaka 1988, Carey alikutana na Tommy Mottolla wa studio za Columbia Records katika sherehe,ambapo Starr alimpa tepu ya Carey. Mottola baada ya kucheza tepu hiyo, aliipenda. Baadae alimtafuta Carey lakini hakumpata kwani alikuwa ameshalipa. Lakini Mottola alimtafuta Carey na kusaini nae mkataba wa kutengeneza nyimbo na studio hizo. Na huu ndio ukawa mwanzo wa Carey kuingia katika ulimwengu wa muziki.[22]

Maryam Salum Msabaha
Maryam Salum Msabaha ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha CHADEMA. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Yesu
Alizaliwa na bikira Maria kwa uwezo wa Roho Mtakatifu, huko Bethlehemu ya Uyahudi. Maisha yake yalikuwa ya pekee kwa kuwa alifahamu vitu vingi kwa mfano: sheria hata kuwazidi walimu wa sheria japokuwa hakusomea sheria. Alifanya pia maajabu mengi.

Lady Gaga
Stefani Joanne Angelina Germanotta (amezaliwa tar. 28 Machi 1986) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo za pop dansi kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Lady Gaga.

Mary Machuche Mwanjelwa
Mary Machuche Mwanjelwa (amezaliwa tarehe 27 Agosti 1965) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha siasa cha CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa viti maalumu -Mbeya Mjini kwa mwaka 2015 – 2020.

Martha Karua
Karua alizaliwa katika Wilaya ya Kirinyaga, Mkoa wa Kati wa Kenya; yeye ni mzaliwa wa pili katika familia yao ya watoto nane, wasichana wanne na wavulana wanne. Alisomea sheria katika Chuo Kikuu cha Nairobi kuanzia mwaka wa 1977 hadi mwaka wa 1980. Kati ya mwaka wa 1980 na 1981 alijiunga na Kenya School of Law kwa kozi ya sheria ya waliohitimu ambayo ni kozi inayofanywa kabla ya kujiunga na Shirika la Wanasheria la Kenya na kupewa leseni ya kufanya mazoezi ya sheria nchini Kenya. Kisha aliingia katika huduma ya umma, na kufanya kazi kama Hakimu kuanzia mwaka wa 1981 hadi 1987. Kuanzia mwaka wa 1987 hadi 2002 alifanya kazi katika mazoezi ya kibinafsi kama mtetezi.

Marie Curie
Maria Curie (jina kamili: Maria Skłodowska-Curie;alizaliwa tar 7 Novemba alikufa tar 1867 – 4 Julai 1934) alikuwa mwanafizikia na mwanakemia Mpoland na Mfaransa aliyepata Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka 1903 na Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka 1911.

Margareta Mtakatifu wa Uskoti
Mtakatifu Margareta alizaliwa mwaka 1046 nchini Hungaria, ambako baba yake aliishi uhamishoni.

Wangari Maathai
Maathai alihudhuria shule ya msingi ya Ihithe, halafu shule ya upili ya Loreto Convent, Limuru. Baada ya kuhitimu sekondari, alienda ng’ambo kusoma bayologia nchini Ujerumani na Marekani. Mwaka wa 1967, alipata shahada ya kwanza ya bayologia kutoka Chuo Kikuu cha Benedictine, Marekani. Aliendelea na masomo yake katika Chuo Kikuu cha Pittsburg ambako alipata shahada ya pili. Halafu alirudi Nairobi na kupata shahada ya udaktari kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi katika somo la udaktari wa wanyama. Kuanzia mwaka wa 1977, Maathai alikuwa profesa msaidizi wa anatomia ya wanyama huko Nairobi akiwa mwanamke wa kwanza kupata uprofesa katika chuo kikuu cha Nairobi. Baadhi ya tuzo zake ni Tuzo ya Mwanamke ya Dunia (1983), Tuzo ya Goldman kwa Mazingira (1991), Elder of the Burning spear (2003) kutoka serikali ya Kenya, Tuzo ya Nobel ya Amani (2004), na Legion D’Honneur (2006) kutoka serikali ya Ufaransa.

Mohandas Karamchand Gandhi
Gandhi alizaliwa katika eneo la Gujarat kama mtoto mdogo wa Karamchand Gandhi na mama Putali Bai. Baba yake alikuwa waziri mkuu katika serikali ya maharaja wa nchi lindwa ndogo ya Porbandar wakati ilipokuwa sehemu ya Uhindi wa Kiingereza.

Wawanji
Inasemekana Wawanji walitokea Dodoma katika kabila la Wagogo; uthibitisho wa hilo ni kwamba majina mengi ya koo za Kigogo na Kiwanji zinafanana. Tofauti ipo katika matamshi ambayo yaliathiriwa na lafudhi ya mahali walipofika wazee wa zamani walipotoka Ugogo kwenda kusini. Kwa mfano, Wagogo wana Msemwa ila Wawanji wana Nsemwa, Wagogo wana Mgogo ila Wawanji wana Ngogo, Wagogo wana Mkinda ila Wawanji wana Nkinda. Hii inaonyesha jinsi gani asili ya watu hao ilivyo moja, ila imebadilika kutokana na uhamaji ambao ni moja ya tabia ya viumbe hai. Kwa maana hiyo, ukitaka kuita majina ya koo za Kiwanji mengi yanaanza na N'.

Maria Nyerere
Maria Nyerere (alizaliwa kama Maria Waningu Gabriel Magige mnamo 31 Disemba 1930) alikuwa mke wa rais wa kwanza wa Tanzania Mwl Julius Kambarage Nyerere kuanzia 1964 hadi 1985. Kwa kawaida nchini Tanzania anajulikana kama 'Mama Maria' tu.

Henry Rono
Rono alizaliwa katika sehemu ya Milima ya Nandi nchini Kenya na kabila yake ni Kinandi. Alianza mbio akiwa angali katika shule ya msingi. Kuanzia mwaka wa 1977 alihudhuria Chuo Kikuu cha Washington State, pamoja mkimbiaji mwenzake Samson Kimobwa, ambaye alivunja rekodi ya dunia ya mita 10,000 mwaka wa 1977. Mkufunzi wake katika chuo kikuu alikuwa John Chaplin. Wakimbiaji zaidi kutoka nchi ya Kenya baadaye walijiandikisha katika chuo kikuu cha Washington State, pamoja na Bernard Lagat, Mike Kosgei, na Patrick Muturi. Akiwa angali bado katika chuo kikuu cha Washington State, Rono akawa mtu wa tatu tu katika historia (baada ya Gerry Lindgren na Steve Prefontaine) kushinda mchuano wa Cross Country wa wanaume wa NCAA mara tatu, katika miaka ya 1976, 1977, na 1979. Muda wake wa ushindi ulikuwa 28:07 mwaka wa 1976 na muda wake umebakia wa kasi zaidi katika mita 10,000 ya cross-country katika historia ya NCAA (ingawa mwaka wa 2008 Galen Rupp alikimbia kwa muda wa 27:41 katika mkutano wa mkoa wa NCAA katika kozi ambayo ilisemekana kuwa mita 80 fupi kuliko mpimo wa kawaida ). Pia alikuwa bingwa mtetezi wa steeplechase ya NCAA miaka ya 1978 na 1979 na bingwa wa mchuano wa ndani (yaani indoor kwa lugha ya kimombo) wa NCAA katika mita 3000 mnamo mwaka wa 1977.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
John Ruganda (1941-2007) Okot p'Bitek (1931-1982) Serumaga Robert (1939-1980) Timotheo Wangusa (1942 -) Ayeta Anne Wangusa Musa Isegawa (1963 -) Catherine Samali Kavuma (1960 -) Uchina Keitetsi (1967 -) Timotheo Kalyegira Mahmood Mamdani (1947 -) Henry Kyemba Rajat Neogy (1938-1995) Maria Karooro Okurut Tarcis Nsobya Gorretti Kyomuhendo Arthur Gakwandi Emmanuel Acheta Charles Lubega Mbidde Julius Ocwinyo Regina Amollo Monica Arac de Nyeko Jane J. Bakaluba Lilliane Barenzi Violet Barungi Jackee Budesta Batanda Neema Birabwe Isharaza Jane Kaberuka Hope Keshubi Mildred Barya Kiconco Susan N. Kiguli Barbara Kimenye Beatrice Lamwaka Jane Musoke-Nteyafas Glaydha Namukasa Beverly Nambozo Margaret Ntakarimize Sandra Okoed Aimo Igor Kossov Maria Karooro Okurutv Christine Oryema-Lalobo Lillian Tindyebwa Hilda Twongyeirwe

Chedieli Yohane Mgonja
1965 --- 67 Mbunge wilaya ya Pare, Waziri wa Maendeleo na Utamaduni. rekodi ya kuwa waziri kijana kuliko wote Tanzania.

Margaret Ayer Barnes
Margaret Ayer Barnes (8 Aprili 1886 – 25 Oktoba 1967) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1931 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "Years of Grace".

Mary Deo Muro
Mary Deo Muro ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha CHADEMA. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Angelique Kidjo
Kidjo alizaliwa mjini Ouidah, Benin. Wakati kidjo ana umri wa miaka sita alikuwa akijushughulisha na kikundi cha kibisa kilichokuwa kinamilikiwa na mama yake mzazi, mama yake akawa anampa kipaumbele sana katika muziki na kucheza pia.
Kuendelea kwa machafuko ya kisiasa nchini Benin kulimpelekea Kidjo kukimbilia Paris Ufaransa mnamo miaka ya 1982.

Joseph Kony
Joseph Kony alizaliwa mwaka 1961 katika kijiji cha Odek, kinachopatikana mashariki mwa Gulu kaskazini mwa Uganda, wazazi wake walikuwa wakulima. Aliwapenda wadogo zake lakini walipomkosea aliwaadhibu. Katika ujana wake, Joseph Kony alifunzwa kuwa mganga wa kijiji na kakake mkubwa, Benon Okello, na kakake alipoaga alichukua kikamilifu wajibu wa kuwa mganga wa kijiji. Alipokosewa alipendela kupigana badala ya maelewano kwa njia ya mazungumzo. Akiwa shuleni alitaniwa kwa ukubwa wake na walimu walimpa wakati mgumu kwa sababu hakuonekana muerevu sana. Babake alikuwa mteandakazi wa mungu katika kanisa katoliki na mamake alikuwa Muangilikana, Kony alikuwa alatare kwa miaka kadhaa. Aliacha kwenda kanisani akiwa na umri wa karibu miaka 15. Aliachaia masomo yake shule ya upili na alipata umaarufu mwezi wa Januari mwaka 1986, akiwa na miaka ishirini na kitu hivi. Kundi lake lilikuwa moja ya makundi makubwa yaliyoibuka huko Acholi wakati wa vuguvugu maarufu la Roho Mtakatifu lililoongozwa na Alice Auma (aka Lakwena). Hata hivyo kulikuwa na mgogoro miongoni mwa Wacholi walionung'unikia kupoteza uashawishi wao baada ya Rais Tito Okello aliyekuwa Muacholikupinduliwa na Yoweri Museveni na jeshi lake la National Resistance Army (NRA) wakati wa Vita vya msituni vya Uganda vilivyoisha mwaka 1986.

Msindo (Same)
Watu au familia mashuhuri hapa katika kata ya Msindo ni pamoja na Bi.Nipanema Mdoe Mshighati aliyewahi kuwa balozi wa Tanzania katika nchi mbalimbali kama vile Zambia Ujerumani{Mbakweni}, Bw.Ezekiel Mshighat(i932), ambaye ameshika nyasifa mbalimbali za kisiasa na kidini. Kwa mfano, aliwahi kuwa diwani wa kata ya Msindo kwa miaka kumi na mitano. Katika nyakati mbalmabali za uongozi wake alihamasisha maendeleo ya kata hiyo ambapo matokeo yake ni kujengwa shule ya sekonadari ya madiveni, Zahanati ya Msindo, zahanati ya Mbakweni, na pia huko nyuma alipokuwa Mwenyetekiti wa TANU, alisimamia uchimbaji wa barabara ya kuanzia Nakombo hadi Kamadeghe, Msindo. Katika nyanja ya dini anakumbukwa kuwa Mwasisi wa dhehebu la kipentekoste kwani ndiye aliyempokea Mishenari wa kwanza toka Tibro Swedeni( Kurt Anderson na mkewe Irma, Watoto wao Stephen, Daniel , Trubion, Kristel na Mode) pamoja na timu yake ya wainjilisti( Fanuel Yosua, Japhet Kyara Na John Mathiaka) mwaka 1966. Alifanya kazi kama mwinjilisti wa kipentekoste huko Mamba, Nyumba ya Mungu na Ruvu Mfrejini. Ndani ya kanisa la Pentekoste amekuwa Mweyekiti wa kiwanda cha samani cha kanisa kilichopo Same mjini. Mwaka 1981 alifanikiwa kuongoza ujumbe maalumu wa Kanisa la Pentekoste Upare huko Tibro Sweden akiwa ameongozana na Elisante Mzava. Kuanzia hapo Wachungaji wengine kutoka kanisa la pentekoste Upare waliendele kwenda Sweden kwa sababu mbalibali.. Amewasilisha mada mbali mabali katika washa za dini na uchumi, mfano mada ya nzota ya mnyime(njaa kubwa ambayo haijawakutokea nyingine kama hiyo katika historia ya wapare), Misitu, maoni ya wazee kuhusu serkali ya awamu ya nne nk. ambazo aidha zilirushwa na vyombo mbali mabali vya habari{Mbakweni}, Bw.Said Geleta Mmbakweni almaaruf kama Dokta Kanyani mganga na mtaalamu mashuhuri Afrika Mashariki na Kati{Mbakweni}, Bi.Sirieli Mapande Mmbakweni aliyewahi kuwa mwalimu na mwalimu mkuu tangu mwaka 1959 hadi 1985 pamoja na kuwa mwenyekiti wa kijiji hicho tangu 1985 hadi 1995{Mbakweni}, Bw.Anaeli Mwanyika aliyewahi kuwa mwalimu na Mkuu wa Wilaya ya Same mnamo miaka ya 1970-1980{Mbakweni}, Bw. Sechome mganga na mtaalamu wa tiba za jadi{Mbakweni},Bw.Samweli Youze Mmbakweni. Huyu naye ni mtoto mwingine wa Youze ambaye alikuwa hodari sana katika fani yake ya misitu. Amefanya kazi nyingine za kiutawal kama vile Meneja wa kijiji{Mbakweni}, Bw.Mbazi Y Mmbaga aliyewahi kuwa mwalimu na mkuu wa Shule ya Sekondari ya Mbaga-Manka mnamo miaka ya 1970-2000 na pia diwani{Mbakweni}, Bw.Safiel Chambua Mnzava aliyewahi kuwa mwinjilisti wa KKKT{Chabaru}, Bw.Aza Andrea Mmbaga aliyewahi kuwa mwinjilisti wa KKKT{Msindo}, Bw.Eza Joas Mavunde aliyewahi kuwa mchungaji wa KKKT{Mbakweni}, Bw Eneza Bartholomew Mtaita mwinjilisti na mwalimu wa muziki wa KKKT{Msindo}, Bw.Nzinyangwa Paulo Mnzava almaarufu kama Katahera au Mtundha aliyewahi kuwa mwinjilisti wa KKKT{Mbakweni}, Bw Godfrey Mbonea Kabongo{Mbakweni}, Bw.Elimiliki Godfrey Mbonea Kabongo almaaruf kama Mwalimu Dominiki mwinjilisti na mwalimu wa muziki{Mbakweni}, Bi Maryceline Twazihirwa Mapande Mmbakweni pamoja na Bi.Tujanael Athumani Kitaringo Mndeme almaarufu kama Mwalimu Natujwa walimu wa Shule ya Msingi Mbakweni-Kiwetha{Mbakweni} Bw.Wildad na Bw.Gilbert Wilson Mapande Mmbakweni wafanyabiashara maarufu waliokuwa na kampuni ya usafirishaji iitwayo Mapande Bus Service{Mbakweni], Bw Fahamuel Safiel Chambua Mnzava aliyewahi kuwa mwalimu na mwalimu mkuu wa shule ya msingi Mbakweni-Kiwetha{chabaru}, Bw.Tumaini Safiel Chambua Mnzava aliyewahi kuwa mwalimu mkuu wa shile ya sekondari na Katibu Mkuu wa KKKT Dayosisi ya Pare-Same{Mbakweni}, Bw.Yosefu Kilaghai{Mbakweni}, nabii Eliya na wafuasi wake kanisa la Assembles of God almaaruf kama Wasembu/Vathembu{Ikongwe}, Bw Fahamuel Mmbaga aliyewahi kuwa mwalimu{Mavengera}, Bi Grace Kivaria almaaruf kama Bi Maendeleo(Mbakweni), Bw. Lasiri ASMleli (Mbakweni ), BwGreyson E Senguji ambaye Ni mkuu wa Shule ya Sekondari ya Kata ya Msindo Madiveni (Mbakweni ), Bw. Juma Senkoro Mleli (Mbakweni ), Bw.Elineema Senguji Mleli (Mbakweni ), Bw.Ombeni E Mmbaga aliyewahi kuwa mchungaji wa KKKT Usharika wa Msindo Dayosisi ya Pare (Msindo ), Bi. Niael JSMleli (Mbakweni ), Bw Ombeni almaaruf kama Zili. Bwana Zili amekuwa mfanyabiashara mkubwa sana katika wilaya ya same. Anakumbukwa kwakuokoa wanachi kipindi cha njaa kwa weza kuleta vyakula kutoka sehe mbambali na kunusuru kaya na kata hata taarafa zinazozunguka Mbakweni. (Mbakweni ), Bw Elias Shimbo (Mbakweni ), Bw. Elieneza Kakoo (Mbakweni ), Bw Nkambadhi Kiogwe Mapande ambaye ni mwalimu maarufu wa kilimo (Mbakweni ), Bw. Charles Yeremia Kanyagire Mmbaga aliyewahi kuwa mchungaji wa Kanisa la Pentekoste MBAGAMbakweni (Mbakweni ), Bw. Julius Kivwathi Mapande na Bw. Goodluck Kivwathi Mapande (Mbakweni ), Bw. Athumani Kitaringo Mndeme almaaruf kama Mzee Meri (Mbakweni ), Bw. Zefania na Bw Zawadi Lanja Mmbakweni . Sefania alikuwa mganga(medicla Asssinstant) kati maeneo mengi yaUpareni, kama vile manka, vudee na mwanga. Ankumbukwa sana kwa kuhiza wamama kujifungulia hospital na kupuuza ukunga wa jadi ambao mara nyingi ulisababaish vifo visivyokuwa va lazima. Inawezekana ndiye mtu wa kwanza katia kijiji cha Mbakweni kuwa na taluma ya uganga.(Mbakweni ), Mzee Ifolong 'o (Mbakweni ), Bw. Mathias Kavuraya (Mbakweni and, Bw. Amani Zakayo na Bw. Silas Zakayo (Mbakweni ), Bw. Jotham Alfred Mbwambo aliyewahi kuwa mwalimu {Msindo}, Bw.Yona Mnguruta aliyewahi kuwa mwalimu {Msindo}, Assistant Chief [Mchili] Mapande Ntamba Ifiro Mmbakweni na Chief [Mfumwa] Yosefu Mampombe Mmbaga {Madiveni}.

Jennifer Mgendi
Jennifer Mgendi (alizaliwa katika hospitali ya Ocean Road, Dar es Salaam, Tanzania, 2 Mei 1972) ni mwimbaji wa nyimbo za Injili na pia ni mwigizaji.

Emily Ruete
Emily Ruete (30 Agosti 1844 – 29 Februari 1924)[1] alizaliwa Zanzibar kama “Salama binti Said’’, pia aliitwa Sayyida Salme [2], Malkia wa Zanzibar na Oman. Alikuwa mtoto wa mwisho kati ya 36 kwenye familia ya Sayyid Said bin Sultan Al-Busaid, Sultani wa Zanzibar, Muscat na Oman. Pia ni mwandishi wa kitabu kiitwacho Memoirs of an Arabian Princess from Zanzibar.

Maria Magdalena wa Pazzi
Roho Mtakatifu, huishii katika Baba asiyebadilika,
wala huishii katika Neno;
ingawa umo daima ndani ya Baba, ndani ya Neno,
ndani mwako na ndani ya roho zote zenye heri mbinguni
na ndani ya viumbe.

Bikira Maria
Malaika alimsalimia Maria “umejaa neema” (Lk 1:28) maana ndiye tunda bora la ukombozi ulioletwa na Yesu. Ni imani ya Wakatoliki kwamba kwa stahili za Mwanae alikingiwa asirithi kwa wazazi dhambi ya asili na madonda yanayotokana nayo, wala asitende dhambi maisha yake yote. Kwa maneno mengine, Bikira Maria tangu atungwe mimba Mungu alimkinga na kila doa la dhambi kwa kutazamia [[stahili]] za Yesu Kristo aliye Mkombozi wa binadamu wote. Ndiye aliyekombolewa kwa namna bora kushinda viungo vyote vya Kanisa. Maisha yake yote hakutenda dhambi hata moja. Mapokeo ya [[mashariki]] yanamuita “A Panagia” = “Mtakatifu tu”. Dogma hiyo ilitangazwa na [[papa Pius IX]] mwaka [[1854]], halafu mwaka [[1858]] Bikira Maria alijitambulisha kama Mkingiwa kwa [[Bernadeta Soubirous]] huko [[Lurdi]] ([[Ufaransa]]). Tena mwaka [[1917]] huko [[Fatima]] ([[Ureno]]) aliwafunulia [[Lusia Marto|Lusia]], [[Fransisko Marto|Fransisko]] na [[Yasinta Marto]] moyo wake safi usio na doa.

Alex Song
Song alizaliwa katika mji mkuu wa Douala nchini Kamerun na kupoteza baba yake akiwa na umri wa miaka tatu. Tangu wakati huo, mjomba wake maarufu zaidi, Rigobert Song, amekuwa kama babake wa pili na alikuwa mshawishi mkubwa katika kumfanya Alex kuchagua kandanda kama wasifu. Alex Song alitaka kuwapa watoto wake malezi mazuri katika maisha, ambayo anadai hakuipata yeye; alioa akiwa na umri wa miaka 18 na sasa ni baba wa watoto wawili, na yule mkubwa ana umri wa miaka miwili na anaitwa Nolan.

Mto Mgonya
Mto Mgonya ni kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi.

Yvonne Cherrie
Cherrie, alizaliwa katika hospitali ya taifa Muhimbili huko mjini Dar es Salaam, Tanzania na Bi. Susan Lewis (almaarufu Natasha), akiwa kama mtoto wa kwanza kati ya watoto wawili aliojaaliwa kupata Bi. Lewis. Alianza kusoma shule ya chekechea huko mjini Luanda, Angola, na baadaye shule ya msingi ya Muungano ya Wilaya ya Temeke huko jijini Dar es Salaam kuanzia 1988 hadi 1994.

Toni Morrison
Toni Morrison ni mwandishi wa kike nchini Marekani na mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi ya mwaka 1993.
Alizaliwa kwa jina la Chloe Anthony Wofford tarehe 18 Februari 1931 huko Lorain, Ohio kama mtoto wa pili wa familia ya Waamerika weusi. Wazazi wake walikuwa wafanyakazi.

Lady Gaga
Gaga alizaliwa mnamo tar. 20 Machi 1986 mjini Yonkers, New York na baba (ambaye kabaila wa mtandao) na mama (ambaye mfanyabiashara mwenzi wa baba), ambao wote ni Waitalia. Akiwa mtoto, alijiunga na Shule ya Kikatoliki ya . Alianza kujifunza piano kwa kusikia tanguu akiwa na umri wa miaka minne, na akaja kuandika noti zake za piano kwa mara ya kwanza akiwa na umiri wa 13 na akaanza kutumbuiza kwenye matamasha madogomadogo akiwa na umri wa miaka 14.

Remmy Ongala
Remmy Ongala (10 Februari 1947 - 12 Desemba 2010) alikuwa mwanamuziki nchini Tanzania mwenye asili ya Zaire. Alizaliwa na jina la kiraia la Ramadhani Mtoro Ongala katika jimbo la Kivu la Kongo ya Kibelgiji. Remmy alifahamika sana kwa uwezo wake wa kutungia nyimbo akiwa jukwaani. Mbali na zile anazotunga akiwa na wenziwe, lakini akiwa katika kumbi huwa anazifanyia manjonjo zaidi ya yale aliyotungia. Alikuwa mbunifu na kipenzi cha watu. Licha ya kuingia katika dini mbalimbali mwisho akaishia kuwa Mlokole hadi kifo chake.

Maria Ndilla Kangoye
Maria Ndilla Kangoye (amezaliwa tarehe 21 Oktoba 1985) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalumu kwa miaka 2015 – 2020.

Grace Ogot
Grace Ogot alipozaliwa alipewa jina la Grace Emily Akinyi katika sehemu wilayani Asembo, katika mkoa wa Nyanza. Alifanya mafunzo kama muuguzi nchini Uganda na Uingereza. Alifanya kazi kama mkunga, kama mwalimu, kama mwandishi wa habari, kama mtangazaji wa huduma ya Ng'ambo ya BBC, na katika cheo cha usimamizi katika kampuni ya Air India Corporation ya Afrika Mashariki. Mwaka wa 1984 akawa moja wa wanawake wachache kuhudumu kama Mbunge na mwanamke wa kipekee aliyehudumu kama Naibu Waziri katika Baraza la Mawaziri la Rais Daniel arap Moi. Tangu wakati huo Ogot ameshikilia nyadhifa mbalimbali za ubalozi kwani ameiwakilisha nchi yake katika Umoja wa Mataifa na UNESCO. Ogot alikuwa mwanachama mwanzilishi wa Shirika la Waandishi wa Kenya maarufu kwa Kiingereza kama Writers' Association of Kenya.

George Cleopa Mapunjo
George Cleopa Mapunjo Mpembeni (alizaliwa tarehe 28 Septemba 1980 katika Wilaya ya Malinyi, Mkoa wa Morogoro.

Mary Benson
Dorothy Mary Benson (9 Desemba 1919 - 19 Juni 2000) alikuwa mwandishi na mwanaharakati wa Afrika Kusini. Kwa vile aliupigia vita ubaguzi wa rangi, alilazimishwa na serikali kuhama nchi yake na kukaa Uingereza. Anajulikana hasa kwa kuandika wasifu ya Nelson Mandela (1990), historia ya ANC (1962) na riwaya moja, kichwa chake "At the Still Point" (1969).

Mariam Salum Mfaki
Mfaki alianza kujihusisha na siasa akiwa kama katibu wa umoja wa wanawake wa Chama Cha Mapinduzi (CCM)(UWT) katika wilaya ya Kondoa, tangu mwaka 1973 mpaka 1976. . Baadae alichaguliwa kuwa katibu wa chama hicho cha wanawake ccm kimkoa, hivyo alikua katibu wa umoja wa wanawake mkoa wa Dodoma tangu mwaka 1976 npaka mwaka 1983., alipata uhamisho kwenda ofisi ya waziri mkuu kama katibu. Alitumikia nafasi ya ukatibu katika ofisi ya waziri mkuu tangu mwaka 1984 mpaka mwaka 1998.

Maria wa Mt. Natalia
Sikukuu yao huadhimishwa kila mwaka tarehe 9 Julai, siku alipouawa mwaka 1900 huko Taiyuan, Shanxi, China.

Mark Hayes
Hayes alizaliwa mjini Stillwater, Oklahoma nchini Marekani. Aliichezea timu ya Shule ya Oklahoma State University. Alishinda katika mashindano ya Sunnehanna Amateur mnamo 1972.
Pia alishinda mara tatu katika mashindano ya PGA Tour: Byron Nelson Golf Classic na Pensacola Open mnamo 1976 na Tournament Players Championship mnamo 1977.
Pia alishinda katika mashindano yaliyodhaminiwa na PGA Tour ya Tallahassee Open mnamo 1986 na mara tatu katika mashindano ya Oklahoma Open. Alicheza katika timu ya 1979 katika kombe la Ryder.

Elizabeth II wa Uingereza
Alizaliwa kwa jina la Elizabeth Alexandra Mary Windsor mjini London tarehe 21 Aprili 1926 kama mtoto wa kwanza wa mfalme George VI wa Uingereza na Elizabeth Bowes-Lyon.

Lady Gaga
Alitoka katika nyumba aliokuwa akiishi na wazazi wake, na kuanza kujirusha mitaani, huku akiwa ana tumbuiza katika klabu za mitaani kwao na kisha baadaye akawa anafanya kazi na bendi ya Mackin Pulsifer na SGBand. Akajikuta akizungukwa na waimbaji kibao ambao wanaimba staili sawa na ile ya muziki wake yeye anaoimba, na ndipo alipoamua kufanya mtindo mkali kabisa kwa kutumia staili ya rock 'n roll huku kwa mbali anatia muziki wa pop. Baba yake alishtushwa na kwa kuona kitendo cha mwanawe kuzurula mitaani na kujibwaga kwenye mabaa huku akionekana anafanya shoo na baadhi ya machangudoa wala unga na wale wacheza uchi kwenye mabaa ya usiku. Gaga alisema: alikili kwa jaribio lake la awali. Na kusema: "Nilikuwa kwenye mkia wa mwiba, kwa hiyo ni vigumu kwa yeye — kuelewa yale.

Maria Amandina wa Moyo Mtakatifu
Maria Amandina wa Moyo Mtakatifu (jina la awali: Paula Jeuris, Schakkebroek, Herk-de-Stad, 28 Desemba 1872 – Taiyuan, 9 Julai 1900) alikuwa sista wa shirika la Wafransisko Wamisionari wa Maria aliyefia dini China alipokuwa mmisionari.

Mary Harris Jones
Jones alifanya kazi kama mwalimu na mtengeneza mavazi, lakini baada ya mume wake na watoto wanne wote kufariki kwa homa ya manjano mnamo mwaka 1867 na duka lake la mavazi liliharibiwa na moto mkubwa, Chicago mwaka 1871, yeye alianza kufanya kazi kama mratibu kwa ajili ya Knights wa Kazi na Umoja wa Mgodi na Wafanyakazi wa muungano. Kutoka 1897, alikuwa na umri wa miaka 60, yeye alikuwa anajulikana kama Mama Jones. Mwaka 1902 alijulikana na kuitwa "mwanamke hatari katika Amerika" kwa ajili ya mafanikio yake katika maandalizi ya mgodi na wafanyakazi na familia zao dhidi ya wamiliki wa migodi. Mwaka 1903, na maandamano ya lax utekelezaji wa mtoto na sheria za kazi katika Pennsylvania migodi na hariri mills, yeye alipanga "watoto machi" kutoka Philadelphia nyumba ya Rais Theodore Roosevelt kuelekea (Marekani) New York.

Maria Magdalena
Maria Magdalena, yaani wa Magdala (kwa Kigiriki Μαρία ἡ Μαγδαληνή) ni mmoja kati ya wanafunzi maarufu zaidi wa Yesu wa Nazareti, hasa kutokana na sifa ya kuwa wa kwanza kumuona amefufuka (Mk 16:9; Yoh 20:16).

Mary Pius Chatanda
Mary Pius Chatanda (amezaliwa tarehe 5 Septemba 1959) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Korogwe Mjini kwa miaka 2015 – 2020.

George Moseti Anyona
Anyona alizaliwa mnamo 1945 katika Kijiji cha Tombe, Kitutu Masaba, Wilaya ya Kisii Kati iliyo Mkoani Nyanza nchini Kenya.

Marcia Cross
Cross alizaliwa mjini Marlborough, Massachusetts. Yeye alikuwa rafiki wa dhati wa Richard Jordan. Jordan alikuwa mkubwa wa Cross kwa miaka ishirini na tano. Yeye alikufa kutokamana na uvimbe wa bongo mnamo 1993.

Mary Rusimbi
Mary Rusimbi ni mwanamke Mtanzania ambaye ni mwanaharakati, mtafiti na mshauri wa masuala ya jinsia na maendeleo.

Haile Mariam Desalegne
Haile Mariam alizaliwa mwaka 1965 katika wilaya ya Boloso Sore kwenye kanda la Wolayita lililopo katika kusini ya Ethiopia. Familia yake ni sehemu ya kundi la Wawolayta na wakristo; tofauti na asilimia kubwa ya Wawolayta Haile Mariam anafuata aina ya ukristo wa kipentekoste katika kanisa la Hawariyat (Kanisa la kimitume la Ethiopia)[1]

Mary Rusimbi
Mwaka 1983 alikwenda nchini New Zealand kwa masomo zaidi na kupata stashahada yake katika elimu ya jamii..

Maria Goretti
Halafu akaishi utawani kwa Wakapuchini wa Macerata hadi alipofariki mwaka 1970.

John Garang
Kutoka kabila la Dinka Garang alizaliwa katika familia maskini katika kijiji cha Wanglei huko Bor, Sudan, katika ukanda wa upper Nile ya Sudan (kwa sasa Jonglei State). Kwa kuachwa yatima akiwa na umri wa miaka kumi, alilipiwa karo ya shule na mmoja wa jamaa zake, na kwenda shule Wau na kisha Rumbek. Mwaka wa 1962 alijiunga na vita vya kwanza vya wenyewe kwa wenyewe Sudan lakini kwa sababu alikuwa mchanga sana, viongozi walimshauri yeye na wenzake kutafutilia elimu. Kwa sababu ya mapigano yaliyokuwa yakiendelea, Garang alilazimishwa kuhudhuria elimu yake ya Sekondari nchini Tanzania. Baada ya kushinda udhamini, aliendelea na kuweza kupata shahada ya BA katika uchumi mwaka wa 1969 kutoka Grinnell College, Iowa, USA. Huko alijulikana sana kwa kupenda vitabu kwake. Alipewa udhamini mwingine kufanyaa masomo hitimu katika Chuo Kikuu cha California, Berkeley, lakini akachagua kurudi Tanzania na kusomea Uchumi wa kilimo katika Afrika Mashariki kama Thomas J. Watson Fellow katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDSM). Akiwa UDSM, alikuwa mwanachama wa University Students' African Revolutionary Front. Hata hivyo, punde Garang aliamua kurejea Sudan na kujiunga na waasi. Kuna ripoti nyingi za makosa zinazodai kwamba Garang alikutana na kufanya urafiki na Yoweri Museveni, rais wa baadaye wa Uganda, wakati huu; ingawaje Garang na Museveni walikuwa wanafunzi wa UDSM katika miaka ya 1960, hawakuhudhuria wakati mmoja[1].

Mgogwe
Asili ya mti huu ni milima ya Andes lakini siku hizi hukuzwa katika maeneno mengi ya nusutropiki, k.m. nchini kwa Afrika Afrika Kusini, Kenya na Rwanda.

Anna Tibaijuka
Alizaliwa Kagabiro karibu na Muleba, Tanzania katika familia ya wakulima wadogo. 1958-61 alisoma shule ya msingi Kaigara akaendelea kwenye shule ya kati ya Wasichana ya Kashozi – Kamukukubwa halafu shule ya sekondari ya wasichana Rugambwa, Bukoba, 1966 – 1969. Kutoka hapo alipokelewa Form V ya Marian Girls, Morogoro.

Mumbi
Spishi zote mbili zinatokea Afrika chini ya Sahara. Hula wadudu wakubwa, makoa, nyungunyungu, mijusi, nyoka na hata kuchakulo na sungura. Jike huyataga mayai 1-3 katika tundu asilia ya mwamba au mti. Hafungwi ndani ya tundu tofauti na spishi za hondohondo. Hata yakiwapo mayai 2 au 3, kinda mmoja tu aishi. Ndugu wa jozi inayozaa husaidia kuwaletea jike na kinda chakula.

Maria Nyerere
Maria alisoma katika shule "White Sisters' School" iliyokuwa Nyegina, kisha shule ya Ukerewe, kisha akajiunga na chuo cha ualimu "Sumve Teacher Training College"; alihitimu kwa kupata cheti cha ualimu akaanza kufundisha katika Shule ya Msingi Nyegina iliyoko Musoma. Aliolewa na Julius Nyerere mwaka 1953.

Marguerite Yourcenar
Marguerite Cleenewerck de Crayencour, jina la kisanii: Marguerite Yourcenar (Brussels, Ubelgiji, 8 Juni 1903-Mount Desert Island, Marekani, 17 Desemba 1987) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Ubelgiji-Ufaransa.

Bikira Maria
Maria alikuwa mwanamke Myahudi aliyeishi kati ya karne ya 1 KK na karne ya 1 BK. Mke wa Yosefu, alimzaa Yesu Kristo.

Wangari Maathai
Wangari Muta Maathai (1 Aprili 1940 – 25 Septemba 2011) alikuwa mwanaharakati wa masuala ya mazingira na haki za wanawake kutoka nchini Kenya. Mwaka wa 2004 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.[1] Yeye ni mwanamke Mwafrika wa kwanza kupokea tuzo hilo. Pia, aliwahi kuwa mbunge wa Kenya na waziri msaidizi katika serikali ya Mwai Kibaki kati ya Januari 2003 hadi Novemba 2005.

Mengistu Haile Mariam
Mengistu alizaliwa tar. 27 Mei 1937 katika mji wa Addis Ababa. Babake Haile Mariam alikuwa mtumishi wa mkabaila na gavana wa sehemu ya jimbo la Shoa. Wazazi wake walitoka katika kusini ya Ethiopia (leo: Jimbo la Mataifa ya Kusini). Mamake Mengistu alikufa alipokuwa mdogo wa miaka 8 kwa hiyo aliishi kwa bibi yake pamoja na wadogo zake. Baadaye akarudi akaishi pamoja na babake na kuingia jeshini. Alipanda ngazi ya vyeo hadi kuwa meja.

Ukristo
Chimbuko la Ukristo ni mtu huyo aliyezaliwa takriban miaka 2000 iliyopita huko Mashariki ya Kati, katika kijiji cha Bethlehemu kilichopo hadi hivi leo kwenye mipaka ya Palestina; alikuwa akiitwa Yesu wa Nazareti (kijiji alikokulia) au mwana wa Yosefu mchonga samani,mama yake akifahamika kwa jina la Bikira Maria.

Oliver N'Goma
Oliver N'Goma (23 Machi 1959 – 7 Juni 2010) alikuwa mpiga gitaa na mwimbaji wa muziki wa Afro-zouk na reggae kutoka nchini Gabon. Alipewa jina la utani la "Noli," alizaliwa mjini Mayumba huko mjini kusini-mwagharibi mwa nchi ya Gabon mnamo mwaka wa 1959. Alifahamika sana kwa kibao chake cha mwaka wa 1989 Bane, ambacho kilivumishwa sana na Radio Africa N.1 na Gilles Obringer.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Abdullatif Abdalla Sayyid Aidarusi Joseph R. Alila Karen Blixen aka Isak Dinesen (1885-1962) Rocha Chimera Yusuf Dawood Anne Gathuo Mwangi Gicheru Moraa Gitaa Muyaka bin Haji al-Ghassany Elspeth Huxley (1907-1997) Francis Imbuga Billy Kahora Parselelo Kantai Petro Kareithi Jomo Kenyatta (1892? -1978) Leonard Kibera Bella McFarland Marjorie McGoye Charles Mangua Sam Mbure Mwana Kupona binti Msham Micere Mugo (1942 -) Henry Muoria Wahome Muthahi (-2003) Joseph Muthee Meja Mwangi (1948 -) Ahmad Nassir (Malenga wa Mvita) Hilary Ngweno Rebeka Njau (1930 -) Chacha Nyaigotti-Chacha (1952 -) Asenath Bole Odaga Atieno Odhiambo (1945 -) Margaret Ogola Grace Ogot (1930 -) Henry Ole Kulet (1946 -) Yvonne Adhiambo Owuor mshindi Caine Prize 2003 Mwangi Ruheni Wanda Simon (jina halisi Nichola Muraguri) Halejoetse Tsehlana MG Vassanji (1950 -) Ngugi wa Mirii (1951 -) Thiong'o wa Ngugi (1938 -) Koigi Wamwere (1949 -) Daniel Wabala Binyavanga Wainaina mshindi Caine Prize 2002 (1971 -) Ken Walibora Kyallo W. Wamitila (1966 - ), mshindi wa Tuzo Jomo Kenyatta (2001), (2005) na (2007) Gakaara Wanjau Omar Babu "Abu Marjan" - mshindi wa Pili wa tuzo la Jomo Kenyatta (Kiswahili Adult Fiction 2009) Elijah Kaberia (1983 - ) Mwenda Mbatiah Kithaka Wa Mberia Bitugi Matundura Stanley Gazemba Kinyanjui Kombani Jason Kap Kirwok John Kobia Timothy Kinoti M'ngaruthi

Franco Luambo Makiadi
Alizaliwa mnamo mwaka 1938 katika nchi ambayo awali ilijukana kama Kongo ya Kibelgiji. Mama yake alikuwa anafanya biasha katika soko moja huko mjini Ngiri-Ngiri, na hasa alikuwa anapiga hamonica na vyombo vingine ili kuvutia wateja.[1]

Mkongo (Rufiji)
Mkongo ni kata ya Wilaya ya Rufiji katika Mkoa wa Pwani, Tanzania yenye postikodi namba 61604 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,619 walioishi humo.Kijiji cha Mkongo kilianzishwa mwaka 1961.Kabla ya hapo wanakijiji hao waliishi ktk eneo la Lusende kwa sasa hufanywa mashamba ya watu Wa Mkongo.Lusende ipo km4 kutoka Mkongo mjini pia km4 kutoka Mto Rufiji.Asili ya Jina,baada ya uhuru kulianzishwa vijiji vya ujamaa ndipo watu walitoka Lusende na kuhamia Mkongo ambapo kulikuwa na miti mingi aina ya mikongo pia kulikuwa na Mkongo mkubwa Sana ambao ndio ulio beba jina la kijiji na mpaka sasa uwo mti upo tkt Barabara ya kuelekea Lusende(Mashambani) nihiyo barabara inaitwa Mkongo road.Hapo Mwanzo Mkongo ndio kulikua na mji kubwa katika Wilaya ya Rufiji hata Mwalimu JK Nyerere alifika hapo alifikia kwa mzee ALLY MAMBA aliyekuwa mtu Wa kwanza kujiunga na chama cha mapinduzi ktk Wilaya ya Rufiji mwaka 1977,Nerere aliwezesha kujenga Bunge Dogo,Benki,Mahakama ya wilaya,pia kulikuwa na karakana ambayo iliuliwa na kufanywa Shule ya Sekondary itwayo Mkongo mnamo mwaka 1996 pia Kuna Shule za msingi Mbili ambazo ni Mkongo ilijengwa 19961na Kaunda 1976. Mkongo ndipo iliopo Makao makuu ya (RUBADA) Rufiji Basin Development Authority.Wanakijiji wake ni wakabila la Wandengereko Koo zipatikanazo ni Mbonde,Mkumba,Rwambo,Msumi,Mlinda nk.pia ujishughurishs Sana na kulimo cha Mpunga na Mahindi.lakini pia mtu wa kwanza kuugua UKIMWI ktk wilaya ya Rufiji Alitokea Mkongo.

Doris Mollel
Doris Mollel alizaliwa njiti pamoja na pacha wake David, wakiwa ni wa kwanza kuzaliwa katika familia ya watoto watatu ya William Mollel (Marehemu) na Mama Celine Mollel. Amekuwa akijibidiisha kutoa misaada mbalimbali kwa jamii kupitia taasisi yake ya Doris Foundation, misaada hiyo ni pamoja na vifaa tiba katika hospitali mbalimbali nchini Tanzania kwa kushirikiana na wadau [1] lakini pia kusaidia upatikanaji wa mahitaji muhimu kwa ajili ya watoto Njiti kama vile, Mashine za Oksijeni na za kunyonyea uchafu kutoka kwa watoto Njiti[2] lakini pia kuwasaidia wazazi wa watoto hao pale msaada unapohitajika[3]

Margareta Maria Alacoque
Margareta Maria Alacoque (L'Hautecour, Burgundy, Ufaransa, 22 Julai 1647 – Paray-le-Monial, 17 Oktoba 1690) alikuwa mwanamke mtawa aliyepata umaarufu kama mwanasala mwenye njozi.

Mariana Ochoa
Mariana Yolanda Ochoa Reyes (amezaliwa tar. 19 Februari 1979, katika mji wa Mexico City, Mexico) ni muigizaji wa filamu na pia mwanamuziki kutoka nchi ya Mexico.Pia alikuwa mwanachama wa kundi la muziki maarufu kama OV7 (Lilifahamika kama "La Onda Vaselina" wakati lilianza shughuli zake). Baada ya hapo ikawa kama bahati kwa OV7 kuachana na Ochoa katika kundi na Ochoa kuanza kujitangaza mwenyewe katika masuala ya muziki na uigizaji.

Edith Masai
Masai alizaliwa katika kijiji cha Chepkoya, wilaya ya Mlima Elgon. Alishindana wakati wake wa shule ya sekondari wakati alikuwa katika shule ya upili ya Kibuk. Alihitimlu kutoka skuli hiyo mwaka wa 1988. Alijiunga na Kenya Prisons Service mwaka wa 1990, inayojulikana sana kwa kusajili wanariadha wengi wenye vipaji. Masai hata hivyo, hakupata chochote hadi mwaka wa 1999, wakati akawa bingwa wa mbio za kuvuka nchi au “cross-county” ukipenda,akiwa na umri wa miaka 32. Baada ya ushindi huu, alianza kufanya mazoezi zaidi kwa umakini

Maria Ermelina wa Yesu
Maria Ermelina wa Yesu (jina la awali Irma Grivot, aliyezaliwa Beaune, Ufaransa, 28 Aprili 1866) alikuwa sista wa shirika la Wafransisko Wamisionari wa Maria aliyefia dini China alipokuwa mmisionari).

Chedieli Yohane Mgonja
1972 -- 75 Mkuu wa Mkoa na Katibu wa Chama Mtwara. Ni uteuzi pekee ambao Mwalimu alimjulisha kabla haujatangazwa. Ilikuwa ni kipindi cha madaraka mikoani na vita ya ukombozi ya Msumbiji. Mkoa wa Mtwara kushika nafasi ya pili, ukifuatia Dar es Salaam, katika kuchangia vita vya ukombozi.

Aisha Madinda
Aisha Madinda (jina la kuzaliwa: Mwanaisha Mohamed Mbegu mnamo 5 Mei 1979 - 17 Disemba 2014) alikuwa mnenguaji na mwimbaji maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Tanzania. Enzi za uhai wake, alichezea bendi ya African Stars (Twanga Pepeta) na Extra Bongo. Alijiunga na Twanga Pepeta mnamo mwaka 2001 na kudumu humo hadi hapo ilipoanzishwa Extra Bongo. Kimaisha, amezaliwa Dar na kusoma na kukulia huko Kigoma. Vilevile ni miongoni mwa wanenguaji maarufu waliopata kutokea nchini Tanzania.

Mvungunya
Mvungunya, mvungavunga, mbungati, mranaa au mwegea ("Kigelia africana") ni mti mwenye matunda kwa umbo wa soseji kubwa (mavungunya). Kwa asili mti huu unatokea Afrika ya tropiki lakini umepandwa kama mti wa kupamba katika mabara mengine. Mavungunya hutumika katika uganga wa mapokeo na ili kutengeneza pombe ya kienyeji (Kikikuyu: ).

Mary Harris Jones
Mary Harris Mama Jones (30 Novemba 1930) alikuwa mzaliwa wa Ireland na baadae akawa Mmarekani mwalimu wa shule na mtengeneza mavazi, akawa maarufu na kupangwa mwakilishi wa taasisi za kazi na mipango jamii. Yeye alisaidia kuratibu migomo mikubwa na mwanzilishi wa Wafanyakazi wa Viwanda Duniani.

Madeleine Albright
Albright alipozaliwa katika wilaya ya Smíchov mjini Prague, Czechoslovakia alipewa jina Marie Jana Korbelová. Wakati wa kuzaliwa kwake, Czechslovakia ilikuwa imekuwa huru kwa miaka isiyozidi ishirini, kutoka nchi ya Austria baada ya Vita Vikuu vya Kwanza vya Dunia.

Mary Mgonja
Jamii:Wikipedia Editathon 2018 Jamii:Watu walio hai Jamii:Wanasayansi wa Tanzania Jamii:Wanawake wa Tanzania

Rhona Mitra
Mitra alizaliwa mjini Paddington, London, Uingereza, akiwa kama binti wa Antony Mitra, ambaye ni daktari wa upasuaji, na Nora Downey. Ana kaka'ke mkubwa, Jason Wath Mitra, ambaye ni mkubwa kwake kwa miaka miwili, na mdogo wake wa kiume.[1] Baba yake ni Mhindi-Mwingereza, na mama'ke ni Mwa-Ireland.[2][3] Mnamo mwaka wa 1984, wakati Mitra ana miaka nane, wazazi wake wakatalikiana, na yeye akapelekwa kusoma katika shule za bweni. Ametumia miaka kadhaa akijisomea katika shule mbili tofauti, ikiwemo na Roedean School, lakini Mitra anadai hatimaye alifukuzwa katika shule zote mbili.

Marcia Cross
Marcia Cross alisoma shule ya msingi na ya upili katika shule ya Juilliard mjini New York, na kisha akafuzu kwa shahada ya pili ya saikolojia kutoka kwa chuo kikuu cha Antioch mjini Los Angeles. Alianza kuigiza mnamo 1984 kwenye kipindi cha "The Edge of Night". Baadaye, aligura kutoka mji wa New York hadi Los Angeles na kisha akaigiza kwenye filamu ya "The Last Days of Frank and Jessie James". Kuanzia 1986 hadi 1987, aliigiza kama Kate Sanders kwenye kipindi cha "One Life to Live".

Doris Lessing
Lessing amezaliwa kwa jina la Doris May Tayler nchini Uajemi tarehe 22 Oktoba, 1919. Wazazi wake walikuwa Alfred Tayler aliyefanya kazi huko Uajemi kwa Benki ya Ufalme wa Uajemi ("Imperial Bank of Persia") na Emily Maude Tayler. Mwaka wa 1925, familia walihamia nchi ya Zimbabwe (au Rodesia Kaskazini ilivyoitwa wakati huo). Baada ya kuhitimu shule, Lessing alihamia mji wa Salisbury kufanya kazi kama opereta wa simu. Aliolewa mara ya kwanza na Frank Wisdom na kuzaa watoto wawili. Wakapeana talaka mwaka wa 1943. Ndoa ya pili, Lessing aliifunga na Gottfried Lessing; walikuwa na mtoto mmoja kabla ya kutengana tena mwaka wa 1949. Alikuwa ameanza kuandika, hasa kuhusu mambo ya kisiasa dhidi ya ubaguzi wa rangi. Kwa hiyo alikataliwa kuishi Zimbabwe, akalazimishwa kuhama. Tangu mwaka wa 1949 ameishi mjini London, Uingereza.

Nandy
Nandy alizaliwa Moshi, Tanzania na Bi. Mary Charles, fundi kushona na Mzee Charles Mfinanga, ambaye ni fundi makenika. Jina la Nandy ni kifupi cha jina lake halisi Nandera. Alianza kutumbuiza akiwa na umri mdogo kabisa. Akiwa na miaka mitano, alikuwa mwanachama hai wa kwaya ya mafunzo ya Jumapili ya Kanisa la KKKT huko Moshi. Alimaliza elimu ya msingi katika shule ya msingi ya Mawenzi, baadaye kajiunga Lomwe High School ambako huko alikuwa mwana-kwaya mkuu katika shule hiyo. Baada ya kumaliza elimu ya juu alijiunga na Chuo cha Biashara (CBE), Dar es Salaam, Tanzania.
Kazi yake ilianza kujulikana baada ya rafiki yake kumtambulisha kwa Ruge Mutahaba, Afisa Mtendaji Mkuu wa Tanzania House of Talent (THT). Hapa ndipo alipokutana na Ema the Boy, ambaye ndiye aliyekuja kumtayarishia kibao chake maarufu cha "Nagusagusa".Wimbo ulikuja kutamba mno wiki tu tangu kutolewa kwake.

Maria Goeppert-Mayer
Maria Goeppert-Mayer (28 Juni 1906 – 20 Februari 1972) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa Ujerumani na kuhamia Marekani mwaka wa 1930 baada ya kuolewa na Mmarekani Joseph Mayer. Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1963, pamoja na J. Hans D. Jensen na Eugene Wigner alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Josette D. Abondio Marguerite Abouet, alizaliwa mjini Abidjan (1971 -) Anne-Marie Adiaffi (1951 -) Marie-Danielle Aka Marie Giselle Aka (amezaliwa katika Lebanon) (1971 -) Assamala Amoi, alizaliwa katika Ufaransa (1960 -) Michele Assamoua, awali kutoka Ufaransa (1941 -) Annick Assemian, alizaliwa katika Ufaransa (1952 -) Angèle Bassolé-Ouédraogo, pia anahusishwa na Burkina Faso (1967 -) Khadi Sy Bizet Fatou Bolli Tanella Boni Isabelle Boni-Claverie Anne Marie Caro Jeanne de Cavally (1926 -) Fanny Fatou Cissé (1971 -) Micheline Coulibaly, alizaliwa katika Vietnam (1950-2003) Bernard Binlin Dadié (1916 -) Henriette Diabate Muriel Diallo (1967 -) Gina Dick Richard Dogbeh, pia anahusishwa na Benin, Senegal na Togo (1932-2003) Werewere-Liking Gnepo, pia anahusishwa na Kamerun (1950 -) Gilbert G. Groud (1956 -) Genevieve koutou Guhl Oklomin Kacou Simone Kaya (1937 -) Fatou Keita Ahmadou Koné Alimatou Koné Boundou Koné Akissi Kouadio Adjoua Flore Kouame (1964 -) Ahmadou Kourouma (1927-2003) Lauryn, pia anaendana na Togo na Benin, alizaliwa katika Ufaransa (1978 -) Manïssa Mary Lee Martin-Koné (amezaliwa katika USA) Mariama Méité (1967 -) Isabelle Montplaisir Rosalie Nana (1962 -) Goley Niantié Lou Pascale Quao-Gaudens (1963 -) Cristiane Remino-Granel, alizaliwa katika Martinique Marinette Secco, alizaliwa katika Ufaransa (1921 -) Marie-Simone Seri, pia anahusishwa na Burkina Faso Haïdara Fatoumata Sirantou Véronique Tadjo (1955 -) Caroline Angèle Yao Regina Yaou (1955 -) Annie Yapobi Marion Diby Zinnanti (1960 -)

Jackie Aygemang
Agyemang alizaliwa Kanada na ndiye kitinda mimba katika familia ya watoto watano. Maisha yake ya utotoni aliishi Kanada, na alihamia Ghana pamoja na wazazi wake mwaka 1993.[2] Yeye ni Ikijulikana Maiden yake yake kwa jina, Appiah.Anatambulika zaidi kwa jina lake la ukoo la Appiah. Agyemang aliolewa mwaka 2005 na ana mwana mmoja.

Keyshia Cole
Keyshia Cole alizaliwa mnamo tar. 15 Oktoba 1981 mjini Oakland, California, ambapo pia alikulia. Cole alizaliwa na Francine "Frankie" Lons na Sal ambaye ni marehe baba'ke. Baadaye akajakulelewa na Yvonne Cole na familia yake, marafiki wa Frankie, ambao ndiyo waliomlea. Akiwa pamoja na kaka Sean, Keyshia alianza kujionesha kwenye tasnia ya muziki tangu yungali na miaka 12, alikutana na kurekodi na MC Hammer.[2] Baadaye akaanzisha bendi na Tupac Shakur, ambaye alimwahidi kumsaidia kuanzisha kazi zake za uimbaji kabla hajafa kwa kutotarajia.[3] Baada ya kusimamisha uhusiano wake wa zahama, Cole akahamia mjini Los Angeles akiwa na umri wa miaka 18 akiwa na nia ya kujiendeleza zaidi kimuziki. Mwaka wa 2004, baada ya kutoka mixtape, alivutiwa sana na mtendaji mkuu wa A&M Records, Ron Fair,[4] ambaye aliingia naye mkataba na baadaye kuwa mshauri mkuu wake.

Marijani Rajab
Historia ya gwiji huyu inaanzia siku alipozaliwa tarehe 23 Machi mwaka 1955, katika eneo la Kariakoo. Mama yake alikuwa mama wa nyumbani wakati baba yake alikuwa na shughuli za uchapishaji. Maisha yake ya utoto yalikuwa ya kawaida ila alikuwa kipenda sana uimbaji wa Tabu Ley na mwimbaji mmoja wa Guinea Sorry Kandia. Alisoma shule ya Msingi ikiambatana na elimu ya Madrasa. Mwaka 1970 Akiwa bado shuleni, utaona umri wake ulikuwa miaka 15 tu, alijiunga na STC Jazz, ikiwa chini ya mpiga gitaa maarufu wakati huo Raphael Sabuni, kabla ya hapo bendi hii ilikuwa unajulikana kama The Jets.

Marie Fuema
Marie Fuema (amezaliwa tar. 6 Septemba 1987, Dakar, Senegal) ni mwanamitindo kutoka Senegal.

Maria Fransiska wa Madonda Matano
Maria Fransiska wa Madonda Matano aliishi Napoli (Italia) tangu azaliwe tarehe 25 Machi 1715 hadi kufa tarehe 6 Oktoba 1791.
Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira kila tarehe 6 Oktoba.

Maria Magdalena wa Pazzi
Na Roho Mtakatifu anakuja rohoni
imetiwa daima mhuri azizi ya Damu ya Neno, Mwanakondoo aliyechinjwa;
tena damu ndiyo inayomsukuma aje,
ingawa mwenyewe anakuja kwa kutaka...

Mary Harris Jones
Mary Harris Jones alizaliwa upande wa kaskazini wa mji wa Cork, Ireland, binti wa Roman Katoliki mpangaji wakulima Richard Harris na Ellen (nee Cotter) Harris. Yake halisi tarehe ya kuzaliwa haifahamiki, alibatizwa tarehe 1 Agosti 1837. Mary Harris na familia yake walikuwa waathirika wa Ukame wa Eire|Njaa Kubwa, kama zilivyokuwa familia nyingine nyingi za Ireland. Hii njaa ilifukuza zaidi mamlilioni ya familia, ikiwa ni pamoja na familia ya Harris, kuhamia Amerika ya Kaskazini. Kutokana na vifo vilivyosababishwa na njaa mkubwa na uhamaji wa familia, idadi ya watu Ireland ilipungua kwa wastani wa 20-25%.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Je, Vatikani ndio makao makuu ya papa wa katoliki?

Roma
Ndani ya mji wa Roma lipo eneo la mji wa Vatikano ambao ni nchi ya kujitawala chini ya Papa wa Kanisa Katoliki.

Orodha ya mapapa
Miaka ya upapaJina rasmiJina la KilatiniJina la kuzaliwaMahali pa kuzaliwaMaelezo30 – 64/67Petro Mtakatifu PetroPetrus, Apostolusשמעון בן יונה (Shimon ben Yona) Shimon Kipha, CΙΜΗΟΝ ΚΗΦΑC (Simeon Kephas - Simoni Mwamba - Simoni Petro) Bethsaida, GalilayaMtume wa Yesu ambaye alimpa funguo za Ufalme wa Mbinguni, kufuatana na Injili ya Mathayo 16:18-19. Alisulubiwa juu chini; sikukuu yake ni 29 Juni 68(?) – 79(?)Linus Mtakatifu Linus Linus, Episcopus RomanusLinusToscana (Italia ya Kati) Sikukuu yake ni 23 Septemba80(?) – 92Anacletus (Cletus) Mtakatifu AnacletusAnacletus, Episcopus RomanusAnacletusRoma au UgirikiAlifia dini; sikukuu yake ni 26 Aprili 92 – 96/99Klementi I Mtakatifu Klemens IClemens, Episcopus RomanusRomaAlifia dini; sikukuu yake ni 23 Novemba96/99 – 108Evaristus (Aristus) Mtakatifu EvaristusEvaristus, Episcopus RomanusAristusMgirikiInasemekana alifia dini (lakini haijathibitishwa); sikukuu yake ni 26 Oktoba108/109 – 116/119Alexander I Mtakatifu AlexanderAlexander, Episcopus RomanusAlexanderRomaSikukuu yake ni 3 Mei117/119 – 126/128Sixtus I Mtakatifu SixtusXystus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 6 Aprili127/128 – 137/138Telesfori Mtakatifu TelesforiTelesphorus, Episcopus RomanusUgirikiSikukuu yake ni 5 Januari138 – 142/146Hyginus Mtakatifu HyginusHyginus, Episcopus RomanusUgirikiInasemekana alifia dini (lakini haijathibitishwa); sikukuu yake ni 11 Januari142/146 – 157/161Pius I Mtakatifu PiusPius, Episcopus RomanusAquileia, Friuli, ItaliaAlifia dini kwa panga; sikukuu yake ni 11 Julai157 – 163/168Anicetus Mtakatifu Anicetus Anicetus, Episcopus RomanusEmesa, SyriaInsemekana alifia dini (lakini haijathibitishwa); sikukuu yake ni 17 Aprili166 hivi– 170/177Soter Mtakatifu SoterSoterius, Episcopus RomanusFondi, Lazio, ItaliaInasemekana alifia dini; sikukuu yake ni 22 Aprili171/177 – 185/193Eleuteri Mtakatifu EleutherusEleutherius, Episcopus RomanusNikopoli, EpyrusInasemekana alifia dini; sikukuu yake ni 6 Mei186/189 – 197/201Viktor I Mtakatifu ViktaVictor, Episcopus RomanusAfrika ya KaskaziniSikukuu yake ni 28 Julai198/201 – 217/218Zefirino Mtakatifu ZefirinoZephyrinus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 20 Desemba218 – 222Kalisti I Mtakatifu Kalisti ICallistus, Episcopus RomanusAlifia dini; sikukuu yake ni 14 Oktoba222 – 230Urban I Mtakatifu Urban IUrbanus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 25 Mei21 Julai 230 – 28 Septemba 235Ponsyano Mtakatifu PonsyanoPontianus, Episcopus RomanusRomaAlifia dini; sikukuu yake ni 13 Agosti21 Novemba 235 – 3 Januari 236Anterus Mtakatifu AnterusAnterus, Episcopus RomanusUgirikiSikukuu yake ni 3 Januari10 Januari 236 – 20 Januari 250Fabiani Mtakatifu FabianiFabianus, Episcopus RomanusRomaSikukuu yake ni 20 Januari

Mtaguso wa pili wa Vatikani
Kati ya sinodi za ngazi mbalimbali kuanzia ile ya jimbo, muhimu zaidi ni zile za kimataifa zinazofanyika mara kwa mara huko Roma (mtaa wa Vatikano), zikikusanya maaskofu wawakilishi wa nchi zote na baadhi ya wakuu wa mashirika ya kitawa.

Orodha ya mapapa
Hakuna orodha rasmi ya mapapa, ila kitabu cha Annuario Pontificio kinachotolewa na Vatikano kila mwaka kina orodha inayoangaliwa kama rasmi. Kulingana na kitabu hicho, Fransisko ni papa wa 266.

Kutangaza watakatifu
Kuanzia karne za kati, katika Kanisa Katoliki uamuzi wa mwisho ni wa Papa tu, na unafuata hatua ndefu ili kupata uthibitisho mkubwa. Uamuzi huo unafanya waumini kuwa na hakika kwamba roho ya aliyetangazwa mtakatifu iko mbinguni, hivyo anaweza kutajwa katika litania ya watakatifu na katika ibada nyingine. Kesi hizo katika hatua zote zinasimamiwa na idara maalumu yenye makao makuu huko Vatikani.

Historia ya Kanisa
Padri Yohane Hus alikuwa mwalimu wa teolojia kwenye Chuo Kikuu. Mwaka 1412 alihubiri kwa nguvu sana kule Praha (leo mji mkuu wa Ucheki), akafundisha ya kwamba mamlaka kuu Kanisani ni katika Biblia si katika maamuzi ya maaskofu au Papa.

VIWAWA
VIWAWA (kifupisho cha Vijana Wakatoliki Wafanyakazi; kwa Kiingereza: Young Christian Workers (YCW; kwa Kifaransa: Jeunesse ouvrière chrétienne) ni chama cha kitume cha Kanisa Katoliki. Makao makuu yako Brussels.

Katoliki
Madhehebu ya Kanisa Katoliki (Kanisa la Kilatini na Makanisa Katoliki ya Mashariki ishirini na tatu) huwa na jukumu la kuhifadhi mapokeo Katoliki ya Mababu wa Kanisa la mwanzo.

Italia
Makao makuu ni jiji la Roma, lenye umuhimu mkubwa katika historia ya dunia nzima.

Ukristo
Kuanzia mwaka 100 hivi Kanisa likaitwa "katoliki" maana yake Kanisa moja kwa ajili ya nchi zote na watu wote, tofauti na vikundi vilivyojitenga nalo. Kila mji ulikuwa na askofu wake aliyeongoza kanisa. Maaskofu wa eneo au mkoa mmoja walikuwa chini ya Askofu Mkuu. Maaskofu wa Roma (Ulaya hadi Afrika Kaskazini-Magharibi), Aleksandria (Afrika) na Antiokia (Asia), waliheshimiwa kuliko maaskofu wengine wote wakaitwa "Papa" na "Patriarki". Cheo cha Patriarki kilipatikana pia kwa Askofu wa Bizanti (leo nchini Uturuki) baada ya makaisari wa Roma kuhamia kule, na vilevile kwa Askofu wa Yerusalemu.

Dola la Papa
Kwa mapatano ya tarehe 11 Februari 1929, badala yake ilianzishwa Mji wa Vatikani, nchi ndogo kuliko zote duniani (kilometa mraba 0.44, wakazi 600 hivi), lakini huru ili mamlaka ya kiroho ya Papa isiingiliwe na watawala wa dunia kama ilivyotokea zamani.

Papa Vitalian
Anaheshimiwa kama mtakatifu. Kanisa Katoliki linaadhimisha sikukuu yake tarehe 27 Januari, lakini Waorthodoksi tarehe 23 Julai.

Vatikani
Idadi ya wakazi ni 791; raia ni 565 tu (mnamo Oktoba 2008).

Katoliki
Juhudi za hivi karibuni za Kanisa Katoliki hulenga kuponya mgawanyiko kati ya makanisa ya Magharibi ("Katoliki") na Mashariki ("Orthodoksi"). Papa Yohane Paulo II mara nyingi alizungumza hamu yake kubwa kwamba Kanisa Katoliki "lirudi kupumua kwa mapafu yote mawili", na hivyo kusisitiza kwamba Kanisa Katoliki linataka kurejesha ushirika kamili na Makanisa ya Mashariki yaliyotengana nalo.

Dola la Papa
Dola lilikoma tarehe 20 Septemba 1870, jeshi la Italia lilipoteka mkoa na mji wa Roma, isipokuwa mtaa wa Vatikano.

Papa Viktor I
Alikuwa papa wa kwanza kutokea Afrika, labda Leptis Magna, leo nchini Libya.

Katoliki
Ingawa kawaida Kanisa Katoliki linajitofautisha na makanisa mengine kwa kujiita "Kanisa Katoliki" tu, pengine linakubali kutumia ufafanuzi "Kanisa Katoliki la Roma", hasa katika hati zilizoandaliwa pamoja na makanisa mengine, lakini pia katika Nyaraka kadhaa za Kipapa

Kardinali
Pia kwa sababu hiyo kuna idadi ya makardinali wanaoishi Vatikani au katika mitaa mingine ya jiji la Roma.

Ukristo
Upande mwingine, hata Kanisa “Katoliki" linaloongozwa na Askofu (Papa) wa Roma ni la "Kiinjili" kwani linakubali na kutangaza Injili (= “habari njema”) ya Yesu Kristo.

Historia ya Kanisa
Kumbe Kanisa Katoliki liliendelea tofautitofauti katika sehemu hizo za mashariki na magharibi za Dola la Roma. Wakristo wa Magharibi (nchi za Ulaya magharibi pamoja na Afrika kaskazini) wakafuata uongozi wa Papa yaani Askofu wa Roma. Kanisani walitumia lugha ya Kilatini. Wakristo wa Mashariki wakafuata maaskofu wao waliokuwa chini ya serikali ya Kaisari wa Bizanti. Kama lugha walitumia Kigiriki.

Sanaa ya Kikristo
Kutokana na kujali na kustawisha aina zote za sanaa, Wakatoliki wameshika nafasi ya kwanza katika idadi ya vituo vilivyoorodheshwa na UNESCO kama Urithi wa Dunia. Kwa mfano, nchi nzima ya Vatikani imo katika orodha hiyo.

Historia ya Kanisa
Miaka 1545-1563 maaskofu wa Kanisa Katoliki walikutana Trento, Italia kaskazini, wakajadiliana juu ya mafundisho na hali ya Kanisa, wakachukua hatua za kuondoa matatizo na kuimarisha imani. Maazimio yake makuu yalibaki muhimu mpaka karne ya 20:

Katoliki
Neno hili pia limetumika kumaanisha yale makanisa ya Kikristo ambayo hudumisha Uaskofu wao tangu wakati wa mitume na kujiona sehemu ya Kanisa "la kikatoliki" (zima). Miongoni mwa wale ambao hujiona kama sehemu ya Kanisa "la kikatoliki", lakini si "Katoliki", ni Waaglikana na baadhi ya Makanisa ya kikatoliki yaliyogawanyika katika karne ya 19 na 20, kama vile Kanisa Katoliki la Kale na Kanisa Katoliki huru, hujifikiria kuwa Wakatoliki, tena Wakatoliki wa kweli wa Kirumi.

Farakano la mwaka 1054
Hatimaye mabalozi waliotumwa na Papa, ingawa hawakuwa na mamlaka hiyo, waliacha juu ya altare ya kanisa kuu la Konstantinopoli hati ya kumtenga Patriarki na Kanisa Katoliki, naye akaitikia kwa kumtenga Papa na Kanisa la Orthodoksi.

Ravenna
Kati ya 402 hadi 476 Ravenna ilikuwa makao makuu ya kaisari na hivyo mji mkuu wa Dola la Roma la Magharibi. Baada ya mwisho wa utawala wa Kiroma katika magharibi iliendelea kuwa mji mkuu wa wafalme wa Kigermanik kama Odoaker na Theodoriki. Wagermanik walikuwa Wakristo wa dhehebu la Waariano lakini wakazi wenyeji wa mji walifuata Ukristo wa Kiorthodoksi. Baada ya Italia kurudishwa chini ya Dola la Roma la Mashariki mji ulikuwa makao makuu ya gavana mkuu wa Bizanti katika Italia hadi mwaka 751 ambako kabila la kigermanik la Walangobardi lilitawala tayari sehemu kubwa za Italia ya Kaskazini lilivamia pia Ravenna. Wakati ule Walangobardi walikuwa Wakatoliki na katika miaka iliyofuata Wakristo wa Ravenna walikuwa chini ya usimamizi wa Papa wa Roma.

Makanisa Katoliki ya Mashariki
Mengi ya makanisa haya yanakubali kuwapa upadri waamini waliooa, lakini maaskofu na sehemu ya mapadri hawaoi. Kwa kawaida wanachagua maaskofu wao wenyewe watakaothibitishwa na Papa, tofauti na Wakatoliki wengi katika Kanisa la Kilatini ambako ni Papa anayemteua askofu mpya moja kwa moja.

Talaka
Vatikani ni nchi pekee ambayo hairuhusu talaka, mbali ya Ufilipino ambayo inairuhusu kwa Waislamu tu.

Austria
Hali halisi kuna jiji moja tu ambalo ni mji mkuu Wien (Vienna). Ulikua kama mji mkuu wa Kaisari wa Dola Takatifu la Kiroma na baadaye wa milki ya Austria iliyojumlisha sehemu kubwa za Ulaya ya Kusini-Mashariki.

Vatikani
Kwa miaka 57 Mapapa walijifungia ndani ya jumba la Vatikani.

Jimbo Katoliki la Yei
Yote yanaunda kanda ya Kanisa yenye makao makuu katika Jimbo Kuu la Juba.

Kikanisa cha Sisto IV
Kikanisa cha Sisto IV (kwa Kiitalia Cappella Sistina) ni kikanisa kikubwa nchini Vatikani, ambayo ndiko anakoishi Papa wa Kanisa Katoliki lote duniani.

Kanisa Katoliki
Imani ya Kanisa hilo inatokana na ufunuo wa Mungu ulivyotolewa kwa Israeli na ulivyokamilishwa na Yesu ambaye alimtambulisha kama Baba na alilianzisha kwa njia ya Roho Mtakatifu aliyetumwa naye juu ya Mitume wake siku ya Pentekoste mwaka 30 (au 33) BK.

Dayosisi
Mtaguso wa pili wa Vatikano uliweka mbele waamini kuliko eneo, hivi kwamba yanaweza kuwepo majimbo yasiyo na eneo maalumu, hasa kutokana na wingi wa uhamiaji uliopo siku hizi: "Jimbo ni sehemu ya Taifa la Mungu iliyokabidhiwa kichungaji kwa Askofu, akisaidiwa na mapadri wake, hivi kwamba kwa kuambatana na Mchungaji wake, na kuungana ndani ya Roho Mtakatifu kwa njia ya Injili na ya Ekaristi takatifu, iunde Kanisa maalumu, ambamo linakuwemo na kutenda Kanisa la Yesu Kristo, lililo Moja, Takatifu, Katoliki na la Mitume" (Christus Dominus)" 11.

Roma
Kuanzia karne ya 7 BK ukawa mji mkuu wa Dola la Papa, halafu wa Ufalme wa Italia na sasa wa Jamhuri ya Italia. Huitwa mara nyingi "Mji wa Milele".

Historia ya Kanisa Katoliki
Ushindani kati ya majimbo makuu muhimu zaidi (Roma, Konstantinopoli, Aleksandria, Antiokia na Yerusalemu) ulisababisha mafarakano makuu (431, 451, 1054) yaliyoacha Kanisa Katoliki katika Ulaya magharibi karibu peke yake.

Kanisa Katoliki
Papa amejaliwa na Mungu mamlaka kamili juu ya waamini wote awafungulie ufalme wa mbinguni, kama Yesu alivyomuambia Petro: “Nitakupa wewe funguo za ufalme wa mbinguni; na lolote utakalolifunga duniani, litakuwa limefungwa mbinguni, na lolote utakalolifungua duniani, litakuwa limefunguliwa mbinguni” (Math 16:19). “Nimekuombea wewe ili imani yako isitindike; nawe utakapoongoka waimarishe ndugu zako” (Lk 22:32). “Lisha wanakondoo wangu… Chunga kondoo zangu… Lisha kondoo zangu” (Yoh 21:15-17).

Esarkia ya Kitume
Esarkia ya Kitume ni jina la jimbo lisilokamilika la Makanisa Katoliki ya Mashariki ambalo linaongozwa na askofu kwa niaba ya Papa wa Roma.

Kanisa Katoliki
Maaskofu wote wamerithi mamlaka ya Mitume kwa kufundisha, kutakasa na kuongoza Kanisa lote pamoja na Papa na chini yake. Wale waliokabidhiwa jimbo fulani ni msingi wa umoja kwa waamini wao na kati yao na Kanisa lote duniani. “Jitunzeni nafsi zenu, na lile kundi lote nalo, ambalo Roho Mtakatifu amewaweka ninyi kuwa waangalizi ndani yake, mpate kulilisha kanisa lake Mungu, alilolinunua kwa damu yake mwenyewe” (Mdo 20:28).

Historia ya Kanisa Katoliki
Karolo alitawazwa na Papa Leo III kuwa Kaisari wa magharibi (800). Ushirikiano kati ya Mapapa na Makaisari wa Dola Takatifu la Kiroma (Ujerumani wa leo na nchi za kandokando) ulikuwa na mafanikio kadhaa na matatizo mengi zaidi na zaidi.

Jimbo Katoliki la Mtwara
Jimbo Katoliki la Mtwara (kwa Kilatini "Dioecesis Mtuarana") ni jimbo la Kanisa Katoliki lenye makao makuu mjini Mtwara katika kanda ya Songea upande wa kusini nchi Tanzania.

Katoliki
Wakati Wakatoliki wa Kirumi humwona Askofu wa Roma kama "Halifa wa Petro" anayepaswa kutumikia kama mchungaji wa Kanisa zima, Waanglikana na Wakatoliki wa Kale hukubali kuwa Askofu wa Roma ni "Primus inter Pares" kati ya Waprimati wote, lakini wao hukumbatia Usinodi ili kujikinga dhidi ya Ultramontanism.

Lazio
Mji mkuu wake ni Roma, ambao ni pia mji mkuu wa taifa na mji mkubwa kuliko yote nchini.

Papa Leo I
Umuhimu wa Upapa wa Leo, ambao ulidumu muda mrefu kuliko Mapapa karibu wote, ni katika kusisitiza hata kwa madondoo ya Biblia mamlaka ya pekee ambayo Kanisa la Roma linayo juu ya makanisa yote duniani kutokana na Mtume Petro kuwekwa na Kristo na kufia Roma walipo waandamizi wake.

Orodha ya mapapa
Miaka ya upapaPichaJina rasmiJina la KilatiniJina la kuzaliwaMahali pa kuzaliwaMaelezo 19 Aprili 2005 – 28 Februari 2013Benedikto XVIPapa Benedictus Sextus Decimus, Episcopus RomanusJoseph Alois RatzingerMarktl am Inn, Bavaria, Ujerumani Papa wa kwanza kutoka Ujerumani tangu Papa Adrian VI mwaka 1523. (Ingawa Adrian VI alizungumza Kijerumani na kuzaliwa ndani ya Dola la Ujerumani, mahali pake pa kuzaliwa siku hizi ni sehemu ya Uholanzi; papa Mjerumani aliyemtangulia alikuwa Stefano IX.) 13 Machi 2013 – hivi sasaFransisko, S.I.Papa Franciscus, S.I.Episcopus RomanusJorge Mario BergoglioBuenos Aires, Argentina Papa wa kwanza kutoka Amerika

Jimbo Katoliki la Vigevano
Jimbo Katoliki la Vigevano (kwa Kilatini "Viglevanensis") ni mojawapo kati ya majimbo 223 ya Kanisa Katoliki nchini Italia na kama hayo yote (isipokuwa 3) linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kanisa Katoliki la Kimelkiti
Kanisa Katoliki la Kimelkiti (kwa Kiarabu كنيسة الروم الملكيين الكاثوليك, Kanīsat ar-Rūm al-Malakiyyīn al-Kāṯūlīk) ni mojawapo kati ya madhehebu ya Kanisa Katoliki inayoongozwa na Patriarki wake akisaidiwa na sinodi yake na akiwa na ushirika kamili na Papa wa Roma tangu mwaka 1729.

Papa Agapeto I
Alisimama imara dhidi ya Waario, pia alimwondoa madarakani Anthimus, askofu mkuu wa Trabzon (Uturuki) aliyehamishimiwa na serikali kuwa Patriarki wa Konstantinopoli kutokana na mafunzo yake yaliyoangaliwa na Kanisa Katoliki kuwa ya uzushi.
Kuhusu Papa Agapeto I katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Basilika la Mt. Petro
Basilika hilo lote liko ndani ya eneo la Vatikani ambalo ni dola au nchi huru ndogo iliyoko ndani ya mji wa Roma (makao makuu ya Italia).

Kanisa Katoliki
Kanisa Katoliki ni jina linalotumika kwa maana mbalimbali, lakini hasa kumaanisha Kanisa la Kikristo linalokubali mamlaka ya kiroho ya Papa wa Roma kama mkuu wa urika wa maaskofu juu yake lote.

Ifakara
Tangu tarehe 14 Januari 2012 mji ni makao makuu ya Jimbo Katoliki la Ifakara.

Mtaguso wa kwanza wa Vatikano
Uliitishwa rasmi na Papa Pius IX (1846-1878) mnamo 29 Juni 1867 na vikao vyake viliendelea katika Basilika la Mt. Petro huko Vatikano mjini Roma kuanzia tarehe 8 Desemba 1869 hadi vilipokatika mnamo 1870 kutokana na jeshi la Italia kuteka Roma tarehe 20 Septemba.

Katoliki
Mfano mwingine ni ufafanuzi kama Kanisa Takatifu, Katoliki, la Kirumi la Kitume katika Katiba Katoliki ya Mtaguso wa kwanza wa Vatikano ya tarehe 24 Aprili 1870. Kurasa hizi zote zinahusu Kanisa Katoliki na kwa majina mengine.

Vatikani
Vatikani ina uhusiano wa kibalozi na nchi 180 duniani kote kupitia Ukulu mtakatifu.

Orodha ya mapapa
Miaka ya upapaJina rasmiJina la KilatiniJina la kuzaliwaMahali pa kuzaliwaMaelezo12 Desemba 1254 – 25 Mei 1261Alexander IVPapa Alexander Quartus, Episcopus RomanusRinaldo dei Conti di Segni; Rinaldo ContiAnagni, Italia29 Agosti 1261 – 2 Oktoba 1264Urban IVPapa Urbanus Quartus, Episcopus Romanus Jacques PantaléonTroyes, Ufaransa5 Februari 1265 – 29 Novemba 1268Klementi IVPapa Clemens Quartus, Episcopus RomanusGui Faucoi le Gros Mtakatifu-Gilles, Ufaransa29 Novemba 1268 – 1 Septemba 1271hakuna papa1 Septemba 1271 – 10 Januari 1276Gregori X, Mwenye heri Gregori XPapa Gregorius Decimus, Episcopus RomanusTebaldo ViscontiPiacenza, Emilia-Romagna, ItaliaAlianzisha Mtaguso wa pili wa Lyon, 1274. Sikukuu yake ni 10 Januari.21 Januari 1276 – 22 Juni 1276Inosenti V, O.P. Mwenye heri Inosenti VPapa Innocentius Quintus, Episcopus RomanusPierre de TarentaiseSavoy, UfaransaSikukuu yake ni 22 Juni.11 Julai 1276 – 18 Agosti 1276Adrian VPapa Hadrianus Quintus, Episcopus RomanusOttobuono FieschiGenova, Italia8 Septemba 1276 – 20 Mei 1277Yohane XXIPapa Ioannes Vicesimus Primus, Episcopus RomanusPedro HispanoLisbon, UrenoAlikufa maabara yake ya kisayansi ilipoporomoka. 25 Novemba 1277 – 22 Agosti 1280Nikolasi III,Papa Nicolaus Tertius, Episcopus RomanusGiovanni Gaetano OrsiniRoma, Italia22 Februari 1281 – 28 Machi 1285Martin IVPapa Martinus Quartus, Episcopus RomanusSimon de BrionTouraine, Ufaransa2 Aprili 1285 – 3 Aprili 1287Honorius IVPapa Honorius Quartus, Episcopus RomanusGiacomo SavelliRoma, Italia22 Februari 1288 – 4 Aprili 1292Nikolasi IV, O.F.M.Papa Nicolaus Quartus, Episcopus Romanus Girolamo MasciAscoli Piceno, Marche, Italia4 Aprili 1292 – 5 Julai 1294hakuna papa5 Julai 1294 – 13 Desemba 1294Selestini V, O.S.B. Mtakatifu Selestini VPapa Coelestinus Quintus, Episcopus RomanusPietro da MorroneMolise, ItaliaAlijiuzulu. Sikukuu yake ni 22 Juni.24 Desemba 1294 – 11 Oktoba 1303Bonifasi VIIIPapa Bonifacius Octavus, Episcopus RomanusBenedetto CaetaniAnagni, Italia22 Oktoba 1303 – 7 Julai 1304Benedikto XI, O.P. Mwenye heri Benedikto XIPapa Benedictus Undecimus, Episcopus RomanusNiccolò BoccasiniTreviso, ItaliaSikukuu yake ni 7 Julai.5 Juni 1305 – 20 Aprili 1314Klementi VPapa Clemens Quintus, Episcopus RomanusBertrand de Got Bordeaux, UfaransaUpapa wa Avignon. Alilazimishwa kufuta Shirika la Hekalu kwenye Mtaguso wa Vienne, 1311-1312. 20 Aprili 1314 – 7 Agosti 1316hakuna papa7 Agosti 1316 – 4 Desemba 1334Yohane XXIIPapa Ioannes Vicesimus Secundus, Episcopus RomanusJacques d'Euse; Jacques Duèse Cahors, UfaransaUpapa wa Avignon20 Desemba 1334 – 25 Aprili 1342Benedikto XII, O.Cist.Papa Benedictus Duodecimus, Episcopus Romanus Jacques Fournier Saverdun, UfaransaUpapa wa Avignon7 Mei 1342 – 6 Desemba 1352Klementi VIPapa Clemens Sextus, Episcopus RomanusPierre Roger Limoges, UfaransaUpapa wa Avignon18 Desemba 1352 – 12 Septemba 1362Inosenti VIPapa Innocentius Sextus, Episcopus RomanusÉtienne Aubert; Stefano Aubert Beyssac, UfaransaUpapa wa Avignon28 Septemba 1362 – 19 Desemba 1370Urban V, O.S.B. Mwenye heri Urban VPapa Urbanus Quintus, EpiscopusGuillaume Grimoard; Guillaume de GrimoardLanguedoc, UfaransaUpapa wa Avignon. Sikukuu yake ni 19 Desemba.30 Desemba 1370 – 26 Machi 1378Gregori XIPapa Gregorius Undecimus, Episcopus RomanusPierre Roger de BeaufortLimoges, UfaransaUpapa wa Avignon; alirudi Roma8 Aprili 1378 – 15 Oktoba 1389Urban VIPapa Urbanus Sextus, Episcopus RomanusBartolomeo PrignanoNapoli, ItaliaFarakano la Magharibi2 Novemba 1389 – 1 Oktoba 1404Boniface IXPapa Bonifacius Nonus, Episcopus RomanusPietro TomacelliNapoli, ItaliaFarakano la Magharibi17 Oktoba 1404 – 6 Novemba 1406Inosenti VIIPapa Innocentius Septimus, Episcopus RomanusCosimo Gentile MiglioratiAbruzzo, ItaliaFarakano la Magharibi30 Novemba 1406 – 4 Julai 1415Gregori XIIPapa Gregorius Duodecimus, Episcopus RomanusAngelo CorrerVenice, ItaliaFarakano la Magharibi; alijiuzulu kwenye Mtaguso wa Konstanz.4 Julai 1415 – 11 Novemba 1417hakuna papa11 Novemba 1417 – 20 Februari 1431Martin VPapa Martinus Quintus, Episcopus RomanusOddone ColonnaRoma, ItaliaAlianzisha Mtaguso wa Basel, 14313 Machi 1431 – 23 Februari 1447Eugenio IV, Can.Reg.Papa Eugenius Quartus, Episcopus RomanusGabriele CondulmerVenice, ItaliaAlimvisha taji Mfalme Mkuu Sigismund mjini Roma mwaka 1433.6 Machi 1447 – 24 Machi 1455Nikolasi V,Papa Nicolaus Quintus, Episcopus RomanusTommaso ParentucelliSarzana, Liguria, ItaliaAlimvisha taji Mfalme Mkuu Frederick III mjini Roma mwaka 1452.8 Aprili 1455 – 6 Agosti 1458Kalisti IIIPapa Callistus Tertius, Episcopus RomanusAlfonso de BorgiaXàtiva, Valencia, Hispania Papa wa kwanza kutoka Hispania19 Agosti 1458 – 15 Agosti 1464Pius IIPapa Pius Secundus, Episcopus RomanusEnea Silvio PiccolominiSiena, Italia30 Agosti 1464 – 26 Julai 1471Paulo IIPapa Paulus Secundus, Episcopus Romanus Pietro BarboVenice, Italia9 Agosti 1471 – 12 Agosti 1484Sixtus IV, O.F.M.Papa Xystus Quartus, Episcopus RomanusFrancesco della RovereSavona, ItaliaAliagiza Kikanisa cha Sistina29 Agosti 1484 – 25 Julai 1492Inosenti VIIIPapa Innocentius Octavus, Episcopus RomanusGiovanni Battista CyboGenova, Italia11 Agosti 1492 – 18 Agosti 1503Alexander VIPapa Alexander Sextus, Episcopus RomanusRodrigo de Lanzòl-BorgiaXàtiva, Valencia, HispaniaAligawa dunia yote isiyo Ulaya kati ya Hispania na Ureno mwaka 1493.

Campidoglio
Campidoglio ni kilima maarufu katikati ya Roma, mji mkuu wa Italia.

Laterani
Tofauti na wanavyodhani wengi, ukulu wa Papa ni katika kanisa hilo, si katika Basilika la Mt. Petro huko Vatikano.

Ukulu mtakatifu
Mabalozi wanaowakilisha nchi huru nyingine (180, mwanzoni mwa mwaka 2013) wanatumwa kwa Ukulu mtakatifu, si kwa nchi ya Vatikani.

Liturujia ya Kilatini
Polepole liturujia ya Roma, mji mkuu wa Walatini uliotawala dola hilo, ilienea katika maeneo mengi ya Kanisa Katoliki, hasa kutokana na juhudi za makusudi za kaisari Karolo Mkuu za kuunganisha mataifa yaliyokuwa chini ya himaya yake.

Vatikani
Jamii:Nchi za Ulaya Jamii:Roma Jamii:Kanisa Katoliki Jamii:Urithi wa Dunia

Jimbo Katoliki la Ifakara
Makao makuu yako mjini Ifakara.

Mtume Petro
Yoh 21:18-19 inaeleza kifumbo kifodini ambacho Petro alimtukuza Mungu[17] mjini Roma, katika eneo la Vatikano. Ndipo linapoheshimiwa kaburi lake chini ya altare kuu ya kanisa kubwa kuliko yote duniani.

Orodha ya mapapa
Miaka ya upapaPichaJina rasmiJina la KilatiniJina la kuzaliwaMahali pa kuzaliwaMaelezo22 Septemba 1503 – 18 Oktoba 150370pxPius IIIPapa Pius Tertius, Episcopus RomanusFrancesco Todeschini PiccolominiSiena, Toscana, Italia31 Oktoba 1503 – 21 Februari 1513Julius II,Papa Iulius Secundus, Episcopus RomanusGiuliano della RovereAlbissola, Savona, ItaliaMpwa wa Sixtus IV; aliitisha Mtaguso wa tano wa Laterano, 1512. 9 Machi 1513 – 1 Desemba 1521Leo XPapa Leo Decimus, Episcopus RomanusGiovanni di Lorenzo de' MediciFlorence, ItaliaMwana wa Lorenzo de Medici, alimtenga Martin Luther na Kanisa. 9 Januari 1522 – 14 Septemba 1523Adrian VIPapa Hadrianus Sextus, Episcopus RomanusAdriaan Floriszoon BoeyensUtrecht, Dola la Ujerumani (siku hizi ni Uholanzi) Papa pekee kutoka Uholanzi na wa mwisho asiye Mwitalia hadi Yohane Paulo II (mwaka 1978). Alikuwa mwalimu wa Kaisari Karoli V26 Novemba 1523 – 25 Septemba 153470pxKlementi VIIPapa Clemens Septimus, Episcopus RomanusGiulio di Giuliano de' MediciFlorence, Italia13 Oktoba 1534 – 10 Novemba 1549Paulo IIIPapa Paulus Tertius, Episcopus RomanusAlessandro FarneseCanino, Viterbo, ItaliaAlifungua Mtaguso wa Trento mwaka 1545.29 Novemba 1549 – 29 Machi 1555Julius IIIPapa Iulius Tertius, Episcopus RomanusGiovanni Maria Ciocchi del MonteRoma, Italia9 Aprili 1555 – 30 Aprili au 1 Mei 1555Marcello IIPapa Marcellus Secundus, Episcopus RomanusMarcello CerviniMontefano, Macerata, Marche, Italia23 Mei 1555 – 18 Agosti 1559Paulo IVPapa Paulus Quartus, Episcopus RomanusGiovanni Pietro CarafaCapriglia, Campania, Italia26 Desemba 1559 – 9 Desemba 1565Pius IVPapa Pius Quartus, Episcopus RomanusGiovanni Angelo MediciMilano, ItaliaAlifungua upya Mtaguso wa Trento 1562, na kuumaliza mwaka 15637 Januari 1566 – 1 Mei 1572Pius V, O.P. Mtakatifu Pius VPapa Pius Quintus, Episcopus RomanusMichele GhislieriBosco, Alessandria, ItaliaAlimtenga Elizabeth I wa Uingereza na Kanisa, 1570. Sikukuu yake ni 30 Aprili.13 Mei 1572 – 10 Aprili 1585Gregori XIIIPapa Gregorius Tertius Decimus, Episcopus RomanusUgo BoncompagniBologna, ItaliaAlibuni Kalenda ya Gregori, 158224 Aprili 1585 – 27 Agosti 1590Sixtus V, O.F.M. Conv.Papa Xystus Quintus, Episcopus RomanusFelice PerettiGrottammare, Marche, Italia15 Septemba 1590 – 27 Septemba 1590Urban VIIPapa Urbanus Septimus, Episcopus RomanusGiovanni Battista CastagnaRoma, Italia5 Desemba 1590 – 15 /16 Oktoba 159170pxGregori XIVPapa Gregorius Quartus Decimus, Episcopus RomanusNiccolò SfondratiCremona, Lombardia, Italia29 Oktoba 1591 – 30 Desemba 1591Inosenti IXPapa Innocentius Nonus, Episcopus RomanusGiovanni Antonio FacchinettiBologna, Italia30 Januari 1592 – 3 Machi 1605Klementi VIIIPapa Clemens Octavus, Episcopus RomanusIppolito AldobrandiniFano, Marche, Italia1 Aprili 1605 – 27 Aprili 1605Leo XIPapa Leo Undecimus, Episcopus RomanusAlessandro Ottaviano de' MediciFlorence, Italia16 Mei 1605 – 28 Januari 1621Paulo VPapa Paulus Quintus, Episcopus RomanusCamillo BorgheseRoma, Italia9 Februari 1621 – 8 Julai 1623Gregori XVPapa Gregorius Quintus Decimus, Episcopus RomanusAlessandro LudovisiBologna, Italia6 Agosti 1623 – 29 Julai 1644Urban VIIIPapa Urbanus Octavus, Episcopus RomanusMaffeo BarberiniFlorence, Italia15 Septemba 1644 – 7 Januari 1655Inosenti XPapa Innocentius Decimus, Episcopus RomanusGiovanni Battista PamphiljRoma, Italia7 Aprili 1655 – 22 Mei 1667Alexander VIIPapa Alexander Septimus, Episcopus RomanusFabio ChigiSiena, Toscana, Italia20 Juni 1667 – 9 Desemba 1669Klementi IXPapa Clemens Nonus, Episcopus RomanusGiulio RospigliosiPistoia, Toscana, Italia29 Aprili 1670 – 22 Julai 1676Klementi XPapa Clemens Decimus, Episcopus RomanusEmilio AltieriRoma, Italia21 Septemba 1676 – 11/12 Agosti 1689Inosenti XI Mwenye heri Innocent XIPapa Innocentius Undecimus, Episcopus RomanusBenedetto OdescalchiComo, Lombardia, ItaliaSikukuu yake ni 22 Agosti.6 Oktoba 1689 – 1 Februari 1691Alexander VIIIPapa Alexander Octavus, Episcopus RomanusPietro Vito OttoboniPadova, Veneto, Italia12 Julai 1691 – 27 Septemba 1700Inosenti XIIPapa Innocentius Duodecimus, Episcopus RomanusAntonio PignatelliSpinazzola, Puglia, Italia23 Novemba 1700 – 19 Machi 1721Klementi XIPapa Clemens Undecimus, Episcopus RomanusGiovanni Francesco AlbaniUrbino, Marche, Italia8 Mei 1721 – 7 Machi 1724Inosenti XIIIPapa Innocentius Tertius Decimus, Episcopus RomanusMichelangelo de’ Conti; Mikael Angelo ContiPoli, Lazio, Italia29 Mei 1724 – 21 Februari 1730Benedikto XIII, O.P.Papa Benedictus Tertius Decimus, Episcopus Romanus Pierfrancesco OrsiniGravina, Puglia, Italia12 Julai 1730 – 6 Februari 1740Klementi XIIPapa Clemens Duodecimus, Episcopus RomanusLorenzo CorsiniFlorence, Italia17 Agosti 1740 – 3 Mei 1758Benedikto XIVPapa Benedictus Quartus Decimus, Episcopus RomanusProspero Lorenzo LambertiniBologna, Italia

Wilaya ya Mbinga
Mji wa Mbinga ni makao makuu ya dayosisi ya Kikatoliki.

Jimbo Katoliki la Bunda
Askofu wake ni Renatus Leonard Nkwande na makao yake ni Bunda mjini. Kanisa kuu limejengwa kwa heshima ya Mtume Paulo.

Papa Fransisko
Alizaliwa tarehe 17 Desemba 1936 huko Buenos Aires, mji mkuu wa Argentina, hivyo ni papa wa kwanza kutokea bara la Amerika. Pia ni wa kwanza kutoka Shirika la Yesu.

Daraja takatifu
Katika Kanisa Katoliki cheo cha kwanza ni kile cha Papa , ambacho kinategemea na kudai sakramenti ya daraja katika ngazi ya uaskofu kwa sababu ni kukabidhiwa jimbo la Roma kama mwandamizi wa Mtume Petro aliyefia huko.

Historia ya Kanisa Katoliki
Utaifa, uliotokea Ulaya magharibi kuanzia ufalme wa Ufaransa katika karne ya 14, ulivuruga umoja wa Kanisa kiasi kwamba kwanza Mapapa waliishi Avignon, mbali na Roma, kwa miaka 69 (1309-1378), halafu kwa miaka 38 (1378-1409) kukawa na Farakano la Kanisa la Magharibi, waamini wengine wakimfuata Papa wa Roma na wengine Antipapa wa Avignon wakidhani ndiye Papa wa kweli.

Ukristo
Zaidi ya nusu ya Wakristo wote wanashikamana katika imani na sakramenti chini ya maaskofu wenye ushirika kamili na yule wa Roma, ambaye kwa kawaida anaitwa Papa.

Paliumu
Utepe huo unavaliwa shingoni wakati wa adhimisho la Misa katika jimbo kuu na majimbo ya kanda yake, ila Papa anauvaa duniani kote kuonyesha hadhi yake kama mchungaji mkuu wa kundi lote la Kristo kadiri ya imani ya Kanisa Katoliki.

Vatikani
Vatikani ikitazamwa kutoka mto Tiber Basilika la Mt. Petro Upande wa mbele wa Basilika la Mt. Petro usiku Basilika alfajiri Uwanja wa Mt. Petro Jumba la Vatikani anamokaa Papa Cappella Sistina, kikanisa anamochaguliwa Papa mpya Walinzi Waswisi Jumba la Serikali ya Vatikani Makumbusho ya Vatikani

Mtaguso
Kati yake, mtaguso muhimu wa siku za karibuni ulikuwa Mtaguso wa pili wa Vatikano uliofanyika Roma kati ya 1962 na 1965 na kuleta hali mpya hata katika uhusiano wa Wakatoliki na Wakristo wenzao wa madhehebu tofauti, tena kati yao na ulimwengu wote.

Papa
Papa ni pia mkuu wa nchi huru ya Mji wa Vatikano iliyopo ndani ya mji wa Roma (ambao ni mji mkuu wa Italia).

Roma (maana)
Roma (pia: Rumi) ni jina linalotumika kwa mji wa Roma (mji mkuu wa Italia), ama kwa dola la Roma lililokuwa kwa karne kadhaa kabla na baada ya Kristo dola kubwa kuliko zote duniani, tena kwa Kanisa la Roma ambalo ni kiini cha Kanisa Katoliki lote. Lilikuwa pia jina la mungu wa kike katika dini ya Roma ya Kale.

Monako
Utemi wa Monako (kwa Kifaransa: Principauté de Monaco; kwa Kimonako: Principatu de Munegu) au "Monako" kwa kifupi ni kati ya nchi ndogo kabisa duniani. Kuna nchi moja tu ndogo zaidi ambayo ni mji wa Vatikano. Hali halisi ni dola-mji ambako mji ni sawa na nchi na dola lote.

Papa
Kiasili neno la Kilatini "Papa" linamaanisha "Baba", nalo likawa cheo kutokana na nia ya kumtaja askofu wa Roma kwa heshima ya pekee. Msingi wa heshima hiyo ni imani ya Wakatoliki kuwa askofu wa Roma ni mwandamizi wa Petro, mkuu wa mitume wa Yesu.

Kardinali
Kwa sababu ya uhusiano wao na Kanisa la Roma, kimapokeo makardinali wengi ni Waitalia, hata Mapapa walikuwa Waitalia watupu kwa karne nne mfululizo hadi alipochaguliwa Papa Yohane Paulo II, Mpolandi.

Ekumeni
Hata hivyo Kanisa Katoliki liliingia kwa nguvu katika juhudi za ekumeni kuanzia Papa Yohane XXIII (1958-1963) na Mtaguso wa pili wa Vatikano (1962-1965).

Wakopti
Patriarki wao ni Papa Tawadros II, akiwa na makao makuu jijini Cairo.

Vatikani
Mkuu wa Dola ni Papa mwenyewe, kwa sasa Papa Fransisko (Jorge Mario Bergoglio). Nafasi yake ni kama mfalme wa kuchaguliwa asiyebanwa na katiba au masharti yoyote. Mambo ya utawala yako mkononi mwa gavana anayeteuliwa na Papa pia.

Kanisa la Roma
Kutokana na kifodini hicho, Wakatoliki wanasadiki Kanisa la Roma limeachiwa mamlaka ya mkuu wa mitume, hivi kwamba askofu wa Roma (yaani Papa) ni mkuu wa maaskofu wote duniani.

Ufalme
Ufalme ni mfumo wa utawala ambako mfalme, malkia au mtu mwingine aliyerithi cheo chake ni mkuu wa dola. Vyeo vingine vya mkuu katika ufalme ni pamoja na kaisari, shah, tenno, sultani, amiri au mtemi. Kwa kawaida mfalme amerithi cheo chake kutoka kwa babake au mamake kwa hiyo alizaliwa kama mfalme mteule na ataendelea kuwa na cheo hiki hadi kifo chake. Lakini kama mfalme aliyetangulia hakuwa na mrithi inawezekana ya kwamba mfalme mpya amechaguliwa. Mfano wa dola lenye mfumo wa ufalme ambako mkuu anachaguliwa mara kwa mara ni Vatikani ambao Papa ni mkuu wa dola.

Papa Fransisko
Papa Fransisko, S.I. (kwa Kilatini Franciscus, jina la awali Jorge Mario Bergoglio) ni askofu wa Roma, na hivyo pia Papa wa Kanisa Katoliki duniani kote, tangu tarehe 13 Machi 2013.

Papa Benedikto XVI
Baada ya kung'atuka, Benedikto alishika maisha ya sala tu kwenye monasteri iliyopo ndani ya Vatikani.

Kanisa Katoliki
Wote hao hukubali uongozi wa Papa bila kushindana, yaani wengine wanahudumia Wakatoliki wa mapokeo ya Kikopti, wengine wale wa mapokeo ya Kigiriki, wengine wale wa mapokeo ya Kiarmenia, wengine wale wa mapokeo ya Kikaldayo na wengine wale wa mapokeo ya Kiroma, hasa wahamiaji kutoka nchi nyingine.

Papa
Papa huchaguliwa na makardinali wa Kanisa Katoliki baada ya mtangulizi wake kufa au kung'atuka. Baada ya kuchaguliwa papa mpya anaweza akajipatia jina jipya. Tangu tarehe 13 Machi 2013 ni Papa Fransisko, ambaye awali aliitwa Jorge Mario Bergoglio, kutoka Argentina.

Jimbo kuu
Katika Kanisa Katoliki anavaa shingoni nguo maalumu inayoitwa "pallium" kama Papa, kumaanisha kwamba anashiriki mamlaka yake ya juu katika kanda ya Kanisa kadiri ya sheria za Kanisa.

Kanisa Katoliki
Ndilo kubwa kabisa kati ya madhehebu yote ya dini hiyo, likikusanya nusu ya wafuasi wote wa Yesu.

Wakatoliki wa Kale
Wakatoliki wa Kale ni jina linalotumika kujumlisha Wakristo wa Magharibi ambao wametengana na Askofu wa Roma hasa baada ya Mtaguso wa kwanza wa Vatikano (1869-1870) kutangaza dogma ya Papa kutoweza kukosea anapotamka rasmi jambo fulani kama fundisho la kudumu moja kwa moja.

Kardinali
Mkutano wa makardinali ndio humchagua Papa mpya ambaye ni mkuu wa Kanisa hilo ambalo ni madhehebu ya Ukristo makubwa kuliko jumla ya mengine yote duniani. Uchaguzi hutokea baada ya Papa aliyetangulia kufa au kung'atuka. Lakini kardinali aliyefikia umri wa miaka 80 hashiriki tena katika uchaguzi wa Papa.

Basilika
Kuanzia mwaka 313, Dola la Roma liliporuhusu raia kufuata Ukristo, basilika ziligeuzwa kuwa mahali pa ibada ya dini hiyo, kuanzia Kanisa kuu la Roma, maarufu kwa jina la Mt. Yohane huko Laterani.

Basilika la Mt. Paulo
Basilika la Kipapa la Mt. Paulo Nje ya Kuta ni mojawapo kati ya mabasilika ya zamani na muhimu zaidi ya Roma pamoja na yale ya Mt. Yohane huko Laterano, Mt. Petro huko Vatikano na Mt. Maria huko Eskwilino.

Katoliki
Kwa wengine, neno "Kanisa Katoliki" linahusu Kanisa ambalo lina ushirika kamili na Askofu wa Roma (maarufu kama Papa) na linaloundwa na umoja wa madhehebu ya Kilatini na mengine 23 ya Makanisa Katoliki ya Mashariki: ndiyo matumizi ya kawaida katika nchi nyingi. Waumini wake wengi hawajibaini kama "Waroma", lakini kama "Wakatoliki" tu.

Vatikani
Vatikani ina jeshi dogo kabisa lakini lenye historia ndefu kabisa duniani. Ni kikosi cha Walinzi Waswisi ambacho kipo tangu mwaka 1506 na chenye wanajeshi 100 hivi. Wote ni Wakatoliki raia wa Uswisi kwa kuzaliwa.

Kanisa
Ndani ya Kanisa Katoliki, linalokubali uongozi wa Papa wa Roma, neno Kanisa linatumika pia kumaanisha kila jimbo na makundi ya majimbo (Kanisa mahalia) yanayochanga mapokeo yaleyale upande wa teolojia, liturujia, maisha ya kiroho, sheria n.k.

Katoliki
Neno "Ukristo wa Kikatoliki" liliingia sheria za Dola la Roma wakati Theodosius Mkuu (Kaisari miaka 379-395) alipotuza jina hilo kwa ahali ya "kuwa dini ambayo ilikuwa mikononi mwa Warumi na Mtume Petro, kama ilivyohifadhiwa na waamini kimapokeo na ambayo ni sasa nadhiri kwa Papa Damas na kwa Askofu Petro wa Alexandria... Kuhusu wengine, ambao katika hukumu yetu ni wajinga, sisi tunaamuru wapewe jina la wazushi, wala hawatapata kuita nyumba zao kwa jina la makanisa."

Kanisa Katoliki la Waethiopia
Mkuu wake ni askofu mkuu wa Addis Ababa.

Historia ya Kanisa
Mwaka 1527 jeshi la Mfalme liliteka Roma, Papa akakimbia. Walipatana mwaka 1529 lakini mwaka uleule Waturuki Waislamu walifika mbele ya mji mkuu wa mfalme, Vienna. Kwa shida tu jeshi la Wakristo liliwashinda.

Vikarieti ya Kitume
Vikarieti ya Kitume ni aina mojawapo ya majimbo ya Kanisa Katoliki ambayo haijafanywa dayosisi kamili, ingawa mara nyingi inaongozwa na askofu: ni kwa sababu huyo anaongoza kwa niaba ya Papa, hasa katika eneo la umisionari. Ndiyo maana anaitwa kwa Kilatini "Vicarius Apostolicus" (yaani "Makamu wa Kitume", ambapo jina hilo la mwisho linadokeza mamlaka ya Papa kama mwandamizi wa Mtume Petro).

Jimbo Kuu la Pesaro
Jimbo Kuu la Pesaro (kwa Kilatini Archidioecesis Pisaurensis) ni mojawapo kati ya majimbo 223 ya Kanisa Katoliki nchini Italia na kama hayo yote (isipokuwa 3) linafuata mapokeo ya Kiroma.

Konklevu
Konklevu (kutoka Kilatini "cum clave", yaani "kwa ufunguo", kupitia Kiingereza "conclave") ni mkutano maalumu ya makardinali wote wenye umri chini ya miaka 80 unaofanyika ili kumchagua askofu wa Roma, maarufu kama Papa wa Kanisa Katoliki.

Papa Paulo VI
Chini ya Papa huyo, kardinali Montini alihusika sana na maandalizi ya Mtaguso wa pili wa Vatikano, hadi ulipofunguliwa tarehe 11 Oktoba 1962.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.