Question: Tarakilishi ya kwanza duniani ilizinduliwa na nani?

Tarakilishi mpakato
Tarakilishi mpakato ya kwanza ilivumbuliwa na Mwingereza mbunifu Bill Moggridge mwaka 1979. Shirika la mifumo ya GRiD lilimsaidia kuongeza ubunifu wake kwa kuweka bawaba. Mnamo mwaka 1982 tarakilishi mpakato ziliuzwa sana kwa jeshi la Marekani.

Historia ya tarakilishi
Ada Lovelace (Augusta Ada Byron) mtoto wa mwinyi Byron wa London Uingereza, anaaminika kama mwasisi wa uandishi wa programu za Tarakilishi na anachukuliwa kama mtu mwenye kipaji halisi cha hesabu.

Historia ya tarakilishi
Equatorium na Universal Latitude-independent Astrolabe zilivumbuliwa na Abū Ishāq Ibrāhīm al-Zarqālī mnamo 1015 baada ya Kristo.

Historia ya tarakilishi
Mifano mingine ya Tarakilishi analojia ambazo zilitengenezwa kitaalamu zaidi, ni kama vile Automata na Programmable cart, hizi zilitengenezwa na Shujaa wa Alexandria miaka ya 10 – 70 Baada ya Kristo (AD).

Karatasi
Karatasi yenyewe ilibuniwa nchini China. Waziri Tsai-Lun alieleza mnamo mwaka 105 mbinu ya kutengeneza karatasi katika kitabu chake. Mabaki ya hariri yalichanganywa na nguo zilizochakaa na utembo wa miti. Yote yalipondwa na kusagwa halafu kupikwa katika maji na kusafishwa. Nyuzi tupu zilizobaki zilichotwa kwa chujio halafu zikasilibiwa ndani ya chujio na kukandamizwa na kukaushwa.

Redio
Mwaka 1886 Mjerumani Heinrich Hertz alitambua mawimbi ya sumakuumeme. Wataalamu na muhandisi mbalimbali walifanya majaribio katika miaka iliyofuata kutumia mawimbi haya kwa mawasiliano, kati yao Mwitalia Guglielmo Marconi, Mmarekani Nikola Tesla na Mrusi Alexander Popov. Kila mmoja ametajwa kama "mtu wa kwanza aliyegundua rungoya".

Historia ya tarakilishi
Wengi wa Tarakilishi walikua ni wanawake, na walitambulika wana digrii ya Kalkulasi. Baadhi walifanya hesabu za kifalaki kwa ajili ya kalenda.

Historia ya tarakilishi
Turing alitoa maana ya Tarakilishi ya kazi zote ambayo ingetekeleza maelekezo ya programu iliyotunzwa kwenye mkanda. Muundo huu ukaja kuitwa Mashine ya Turing.

Historia ya tarakilishi
Kikokotoo cha mezani cha kwanza kabisa kilichotumia umeme kilikuwa cha Uingereza kilichoitwa ANITA MK.VII

Cherehani
Cherahani ya kwanza ilitengenezwa mwaka 1790 na mwingereza Thomas Saint na baadaye ikaendelea kuboreshwa ili iwe ya kufana Zaidi na kufanya kazi kwa haraka zaidi.

Tarakilishi
Mwaka 2011, changamoto na magumu katika kusukuma mgubiko wa matumizi ya tarakilishikuu viliwekewa msisitizo na kampuni ya IBM kutelekeza mradi wake wa tarakilishi Blue Waters ya kipimopeta.

Historia ya tarakilishi
Mwezi wa kumi na moja mwaka 1937 George Stibitz alivumbua kikokotoo kilichotumia rilei kilichoitwa Model K. Hiki ndicho kikokotoo cha kwanza kufanya kazi kwa mfumo wa namba jozi. K inasimama kama Meza ya Jikoni ambapo ndipo alipokiungia kikokotoo hiki.

Tarakilishi
Kuna kompyuta zilizoandaliwa kwa ajili ya matumizi yote ambayo mtumiaji anaweza kutumia kutegemea na malengo yake binafsi, kwa mfano mhasibu anaweza kutumia kompyuta kwa ajili ya kufanyia kazi zake za uhasibu (hesabu). pia mwanasayansi, fundi, mwalimu na mwanafunzi, wote hao wanaweza kutumia kompyuta kwa malengo yao tofauti.

Bakteria
Bakteria ziligunduliwa mara ya kwanza na Antonie van Leeuwenhoek mwaka wa 1676, kwa kutumia hadubini ya lensi moja ya muundo wake mwenyewe.[1] Aliziita "animalcules" na alichapisha habari za utafiti wake kwenye msururu wa barua kwa Shirika la Muungano wa Mfalme.[2][3][4] Jina bacteriam lililetwa miaka mingi baadaye, na Christian Gottfried Ehrenberg katika mwaka wa 1838.[5]

Historia ya tarakilishi
Kimsingi tarakilishi ni kifaa chochote kinachomsaidia binadamu kufanya hesabu. Zipo tarakilishi za aina mbili: za kianalojia (za umakanika) na za kidijiti (za elektroniki). Za kwanza hazitumii umeme, na ndizo ambazo zilianza kabla ya tarakilishi za kidijiti (zinazotumia umeme).

Mawasiliano
Mabadiliko ya pili: maandishi yalianza kufanyiwa kwenye karatasi, mavunjo, udongo, nta, n.k. Herufi za alfabeti zilibuniwa, hivyo basi kuruhusu mfanano wa lugha katika maeneo makubwa. Baada ya muda, shirika la uchapishaji la Gutenberg lilianzishwa. Gutenberg alitayarisha kitabu cha kwanza cha kuchapishwa akitumia mashine yake, na kitabu hicho kilikuwa Biblia. Maandiko hayo yaliweza kusafirishwa kwa watu wengine duniani ili wayaone, pia yaliweza kuhifadhiwa na kubebwa.

Historia ya tarakilishi
Mradi huu ulilenga kuitengeneza Tarakilishi hiyo kwa kipindi cha miaka 10, ambapo baada ya hapo mradi ungefikirika kumalizika na uwekezaji ungeanzishwa katika mradi mpya wa “Kizazi cha Sita”.

Historia ya tarakilishi
Analytical Engine ilikua ni Tarakilishi ya Madhumuni-ya-Ujumla yenye kuweza kufuata utaratibu wa mfuatano wa mambo ya kutekeleza, iliyotumia panchi kadi na injini ya mvuke kwa ajili ya nguvu ya uendeshaji.

Historia ya tarakilishi
Kwa ujumla Tarakilishi zinaweza kuwekwa katika makundi manne ya hatua za kimaendeleo.

Historia ya Intaneti
J. C. R Licklider alichaguliwa kuwa kiongozi wa IPTO. Licklider alihama kutoka maabara ya masomo yanayochunguza jinsi ubongo wa binadamu unavyofasiri sauti katika Chuo Kikuu cha Harvard MIT mwaka 1950, baada ya kuvutiwa na teknolojia ya habari. Akiwa MIT, alikuwa kwenye kamati iliyoanzisha Maabara ya Lincoln na kufanya kazi ya mradi wa Sage. Mwaka wa 1957 akawa Makamu wa Rais katika BBN, ambapo alinunua kompyuta ya kwanza ya PDP-1 na kuongoza maonyesho ya kwanza ya ugawanaji muda.

Tarakilishi
Orodha ya TOP500 inaonyesha Tarakilishikuu yenye kasi iliyopo ni ile ambayo nchi nyingi duniani kote zinashiriki kuitumia.

Spika (muziki)
Alexander Graham Bell, mzinduzi wa simu ya kwanza aliidhinisha spika ya simu yake mwaka 1876. Hili lilifuatwa na uzinduzi mwingine bora na Ernst Siemens.

Simu
Watu wengi wanaamini kuwa simu iligunduliwa mnamo 1876 na Alexander Graham Bell, Mskoti mwenye umri wa miaka 29 aliyeishi nchini Marekani. Lakini Mwitalia Antonio Meucci alianzisha matumizi ya simu toka mwaka wa 1871 hukohuko Marekani.

Historia ya tarakilishi
Tarakilishi ya kwanza ya elektroniki ya Madhumuni-ya-Ujumla iliitwa ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Computer).

Historia ya tarakilishi
Mwaka 1956, kampuni ya IBM (International Business Machine) iliunda diski ngumu ya kwanza iitwayo IBM 350 RAMAC.

Tarakilishi mpakato
Kando ya tarakilishi mpakato, kuna tarakilishi nyingine ndogo kama vile tablet, .

Historia ya tarakilishi
Kuzitengeneza Panchi Kadi Herman Hollerith akabuni Mtambo wa Kuorodhesha (Tabulator) na mtambo uitwao Key Punch.

Data
Vifaa vya tarakilishi vya muwasho vimewekwa katika vikundi kulingana na njia ambazo zinawakilisha data. Tarakilishi ya aina ya "Analojia" inawakilisha Datum kama umbali au pozishoni. Tarakilishi ya aina ya "Digitali" inawakilisha Datum kama mlolongo wa ishara inayotolewa kutoka alfabeti isiyobadiliki. Tarakilishi za aina ya "Digital" zinazotumika sanasana hutumia alfabeti ya "binary", ambazo kwa kawaida ni namba "0" na "1". Aina tofauti za uwakilishaji zinazojulikana sana, kama vile idadi au alfabeti, vinajengwa kutoka kwa alfabeti ya "binary".

Guglielmo Marconi
Guglielmo Marconi (25 Aprili 1874 – 20 Julai 1937) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Baadhi ya uchunguzi mwingi, alivumbua njia ya mawasiliano bila waya. Mwaka wa 1909, pamoja na Ferdinand Braun alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Marconi ametajwa mara nyingi kama mvumbuzi wa redio pamoja na Nikola Tesla na Alexander Popov.

Nyotamkia
Kataka tamaduni nyingi za dunia Nyotamkia zilitazamiwa kama tukio nje ya utaratibu wa kawaida na hivyo kama ishara ya balaa fulani inayokaribia. Tangu karne ya 16 Nyotamkia zimetambuliwa kuwa magimba yanayorudi baada ya muda fulani. Mara ya kwanza nyotamkia ya Halley ilitambuliwa na Mwingereza Edmond Halley mwaka 1705 ya kuwa inarudi. Halley alitambua ya kwamba nyotamkia aliyoiona mwaka 1705 ilikuwa ileile iliyowahi kuonekana mwaka 1682. Alitabiri ya kwamba nyotamkia hii itaonekana tena mwaka 1759 ikawa hivyo. Nyotamkia hii iliyopewa jina la "Halley" imeendelea kurudi kila baada ya miaka 76. Wanahistoria waliweza kuthibitisha ya kwamba taarifa mbalimbali katika historia kuhusu nyotamkia tangu mwaka 240 BK ziliihusu "Halley". Ilipoonekana mwaka 1985/1986 nuru yake ilikuwa imepungua kulingana na ziara za awali kutokana na kupungua kwa maada yake iliyopotea katika "mkia".

Historia ya tarakilishi
Tasnifu inaeleza kwamba, mbinu ya hisabati inaleta matokeo pale ikiweza kuwekwa kama orodha ya maelekezo yanayoweza kufuatwa na Karani binadamu kwa penseli na karatasi, kwa muda wote unaohitajika, na pasipo ubunifu au utambuzi.

Bahasha
Bahasha za barua zimekuwa kawaida tangu karne ya 19 pamoja na kuboreshwa kwa huduma za posta na upatikanaji wake kwa watu wengi. Mwaka 1845 mashine ya kwanza ya kutengezea bahasha ilirekodiwa nchini Uingereza chini ya sheria ya hataza.

Tarakilishi
Ni kompyuta zinazotumika kwa ajili ya kufanyia hesabu pamoja na kazi za kutumia akili.

Historia ya tarakilishi
Sakiti changamano (IC) ikachukua nafasi ya transista katika muundo wa Tarakilishi, hivyo Tarakilishi zikazidi kupungua ukubwa wa umbo ukilinganisha na za kizazi kilichopita.

Historia ya tarakilishi
Kundi hili ni la zile Tarakilishi zilizotumika miaka ya 1955 hadi 1960.

Tarakilishi
Ni ibara ya taarifa au maelezo, na inaweza kuonekana kwa sura ya maandishi, michoro, picha, namba, alama, nembo, sauti au lugha ya maandishi, au sauti pamoja na picha.

John Logie Baird
John Logie Baird (13 Agosti 1888 - 14 Juni 1946) alikuwa mhandisi wa Scotland na mvumbuzi wa mfumo wa kwanza wa televisheni duniani, na wa mirija ya televisheni

Historia ya tarakilishi
Msemo Mtambo kokotoaji taratibu ukaanza kupotea mwishoni mwa miaka ya 1940, na kubaki Tarakilishi pale ambapo mwanzo wa kishindo wa Mitambo dijitali ya elektroniki ulipozoeleka.

Tarakilishi
Mradi wa TOP500 unaweka safu na maelezo ya mifumo ya Tarakilishi 500 zenye nguvu zaidi duniani.

Historia ya tarakilishi
Kitendo cha Tarakilishi kutumia Sakiti changamano (IC) kilikua cha taratibu, hivyo Tarakilishi za Kizazi cha Pili ziliendelea kutumika.

Historia ya tarakilishi
Hili ni kundi la Tarakilishi zilizotumika kuanzia miaka ya 1971 mpaka sasa.

Historia ya tarakilishi
Miaka ya 1960 na kuendelea ilishuhudia uvumbuzi wa Sakiti changamano (IC) ambapo Jack St. Clair Kilby na Robert Noyce, kwa kutumia udongo wa silikoni (ambao ni Nusu-kipitishi cha umeme) waliwezesha vifaa vya elektroniki kama vile transista, dayodi, na kadhalika kufungamanishwa kwa idadi kubwa katika kisilikoni kimoja.

Riksho
Riksho ya kwanza ilitengenezwa mwaka wa 1869 nchini Japani. Taarifa zinatofautiana kama mvumbuzi alikuwa mwenyeji wa Japani au mgeni kutoka Ulaya au Marekani .

Historia ya tarakilishi
Hizi ni Tarakilishi zilizotumika kuanzia mwaka 1977 mpaka sasa.

ENIAC
ENIAC (kifupisho cha Electronic Numerical Integrator and Computer) ni tarakilishi au kompyuta za kwanza katika historia ya kompyuta.

Gantt
Chombo cha kwanza kinachojulikana cha aina hii mara kimeripotiwa kilichotengenezwa mwaka 1896 na Karol Adamiecki, ambaye hujulikana kuwa ni hamonogramu. Adamiecki hakuchapisha chati yake hadi 1931, hata hivyo, na kisha tu katika lugha ya Kipolishi. Hiyo chati inajulikana baada ya Henry Gantt (1861-1919), ambaye iliyoundwa chati yake kuzunguka miaka 1910-1915.[1][2][3]

Tarakilishi
Utabiri wa hali ya hewa wa kisasa pia unategemea tarakilishikuu. Idara ya Taifa ya Usimamiaji masuala ya Bahari na Hewa inatumia tarakilishikuu kuchakacha mamia ya mamilioni ya chunguzi kusaidia kufanya tabiri za hali ya hewa ziwe sahihi zaidi.

Tarakilishi
Baadaye, msemo huu ukatumika kubainisha mitambo yenye nguvu ya kibiashara dhidi ya ile yenye nguvu ndogo. Miundo mikubwa ya nyingi ya Mifumo ya Tarakilishi ilianzishwa miaka ya 1960, lakini ikaendelea kukua.

Historia ya tarakilishi
Mwaka 1645, Blaise Pascal, msomi kutoka Ufaransa, alivumbua Kikokotoo analojia na kukipa jina Pascal’s Calculator au Pascaline. Hiki ni chombo cha kufanyia hesabu, ambacho alikitengeneza kwa ajili ya kumsaidia baba yake katika kazi za hesabu, lakini hakikuwa na sifa bora kama ilivyotakiwa.

Historia ya tarakilishi
Kwa sababu thamani zinazotunzwa na mitambo ya dijitali hazikuwekewa mipaka na tabia asili kama vifaa vya analojia, Tarakilishi mantiki, kwa msingi wa vifaa vya dijitali, iliweza kufanya chochote ambacho kiliweza kuelezewa kama “makanika halisi.”

Tarakilishikuu
Tarakilishikuu ni tarakilishi inayoshughulikia kiwango kikubwa kabisa cha hesabu za sayansi.

Uchapaji
Mwanzilishi wa teknolojia hii mpya alikuwa fundi dhahabu na mfanyabiashara Johannes Gutenberg kutoka mji wa Mainz katika Ujerumani. Alibuni njia sawa jinsi walivyowahi Wachina zamani lakini mwandiko wa Kilatini ulimpa mafanikio makubwa zaidi. Kinyume na mwandiko wa Kichina mwenye alama maelfu mwandiko wa Kilatini una alama chache kwa herufi zake, kama 26 pekee.

Ndugu Wadogo
Mahubiri yaliendelea kuwa njia kuu ya utume, sio tu katika wiki za uamsho, maandalizi ya sherehe na mafungo, bali pia kwa njia ya vyombo vya upashanaji habari: baada ya magazeti (la kwanza lilianzishwa na Wakapuchini wa Ufaransa mwaka 1861; kufikia mwaka 1919 yalikuwa 164 tayari, halafu yakazidi tena), Ndugu Wadogo walifanya kazi katika redio na televisheni au kuzimiliki wenyewe. Katika nusu ya kwanza ya karne XX utume wa maungamo ulishika nafasi kubwa hata kwa Wakapuchini, ambao toka mwanzo hadi mwaka 1847 walikuwa wakizuiwa na katiba wasifanye kazi hiyo.

Historia ya tarakilishi
Zaidi, katika kufanya kazi na Babbage, kulipelekea Ada Locelace kubashiri Tarakilishi za baadae ambazo sio tu zingefanya hesabu za namba, bali pia kuzifanyia kazi alama, ziwe za hesabu au la.

Tarakilishi
Vifaa hivi vipo ndani ya chombo kiitwacho C.P.U. (kifupi cha Central Processing Unit), ambacho ni kiini cha kompyuta na ndicho kinachofanya kazi ya kuviendesha vifaa vyote vya kompyuta na kutoa maelekezo yote.

Marco Polo
Marco Polo (15 Septemba 1254 – 8 Januari 1324) alikuwa mpelelezi na mfanyabiashara wa Kiitalia. Ndiye wa kwanza kufanya upelelezi katika nchi zilizokingama na bara la Asia na “Mashariki ya Mbali” na wa kwanza kufanya upelelezi duniani kwa jumla.

Historia ya tarakilishi
Mwaka 1903, Ryōichi Yazu wa Japani aliiweka dhahiri Yazu Arithmometer. Hiki ni Kikokotoo analojia kilichotumia Mche Duara mmoja wenye gia ishirini na mbili (22), ambacho kilifanya hesabu mchanganyo katika mpango wa namba wa kizio cha pili na wa kizio cha tano. Hizi hesabu ni mashuhuri kwa watumiaji wa Soroban (Abakusi ya Kijapani).

Historia ya tarakilishi
Calculi kilikuwa kifaa kitumikacho kuhifadhi hesabu. Vitu kama Pia, Tufe Mfinyanzi, na kadhalika vinafungwa kwenye kopo kuwakilisha hesabu pengine ya wanyama wafugwao au nafaka.

Historia ya tarakilishi
Tarakilishi ya kwanza ya elektroniki isiyo ya Madhumuni-ya-Ujumla iliitwa ABC (Attanasof-Berry Computer).

Historia ya tarakilishi
Charles Babbage mara nyingi anafikiriwa kama mwasisi wa vifaa vya Tarakilishi za kisasa. Mwanzoni mwa miaka ya 1810 Babbage alipata maono ya hesabu za namba na chati zitakazofanywa kimashine.

Tarakilishi
Historia ya ukokotozi mkubwa sana inarudi nyuma hadi miaka ya 1960 wakati mfululizo wa tarakilishi katika Control Data Corporation (CDC) ulibuniwa na Seymour Cray kutumia ubunifu vumbuzi na usambamba ili kufanikisha kufikia kilele cha ukokotoaji bora.

Tarakilishi
Orodha ya kwanza ya kisasa mara zote inatukia na Mkutano wa Kimataifa wa Ukokotozimkuu mwezi Juni. Na ya pili huwakilishwa mwezi Novemba katika Mkutano wa Ukokotozimkuu wa ACM/IEEE. Mradi huu umelenga kutoa msingi wa kutumainiwa wa ufuatiliaji na ugunduaji mielekeo ya ukokotozi wa kasi ya juu na kuweka safu katika misingi ya HPL. Ni utekelezaji unaowezekanika wa utendaji wa hali ya juu wa alama teule ya LINPARK ulioandikwa kwenye fortran ya Tarakilishi za distributed-memory.

Historia ya tarakilishi
Tarakilishi hizi zinakimu uwakilishaji muono wa maandishi na namba kwenye skrini.

Tarakimu
Tarakimu zinazojulikana na kutumika zaidi duniani siku hizi ni 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. Alama hizo huitwa mara nyingi namba za Kiarabu au tarakimu za Kiarabu ilhali Waarabu wenyewe wanaziita "namba za Kihindi". Sababu yake ni kwamba Waarabu walipokea alama hizo kutoka Uhindi na baadaye Wazungu huko Ulaya walipokea alama kutoka Waarabu na kutoka Ulaya zilisambazwa kote duniani.

Tarakilishi
Kimsingi tarakilishi ni kifaa chochote kinachomsaidia binadamu kufanya hesabu. Zipo tarakilishi za aina mbili: za kianalojia (za umakanika) na za kidijiti (za elektroniki). Za kwanza hazitumii umeme, na ndizo ambazo zilianza kabla ya tarakilishi za kidijiti (zinazotumia umeme).

Tarakilishi
Nazo ni kompyuta za kubeba mkononi, ambazo zimegawanyika katika aina zifuatazo:

Waklara
Tofauti zaidi ni Utawa wa Bikira Maria ([[Waanunsyata]]) ulioanzishwa na malkia [[Yoana wa Valois]] (+1505) kwa heshima ya Maria Mpashwa Habari. Tawi hilo halifuati kanuni ya Kifransisko, lakini toka mwanzo liko chini ya Waoservanti na linashiriki fadhili za Waklara: ndiyo sababu linaorodheshwa pamoja nao.

Tarakilishi
Mwishoni mwa miaka ya 1950, tarakilishi kiunzikuu nyingi zilikuwa hazina kipengee ingiliano kamilifu. Zilikubali kundi la panchi kadi, mikanda ya karatasi, au mikanda ya sumaku kuhamisha data na programu. Zilifanya kazi katika mtindo wa bechi kuhimili shughuli za nyuma ya ofisi kama vile tozo za wateja, na vituo ingiliano vinavyohimiliwa takribani maalum kwa matumizi zaidi kuliko uendelezaji wa programu. Vifaa kama Mashine chapa na Teleprinta vilikuwa pia viweko amrisho vya kawaida kwa waendeshaji mifumo mpaka miaka ya 1970, ingawaje kwa kiasi kikubwa vilipandikiziwa vibao mbonyezo na vifaa onyeshi.

Historia ya tarakilishi
Teknolojia hii ilipelekea [kupitia Turing na wengine] kuundwa kwa Tarakilishi elektroniki ya kwanza ya kibiashara nchini Marekani.

Historia ya tarakilishi
Mwaka 1909, muhasibu kutoka Dublin Ireland, Percy Ludgate, peke yake aliunda Tarakilishi ya umakanika yenye kuweza kutumia programu.

Redio
Hapo zamani, redio zilitumika na mabaharia kwa kutuma jumbe toka chombo majini hadi nchi kavu kwa kutumia kodi za Morsi (Morse code). Wakati chombo kilichojulikana kama Titanic kilikuwa kinazama mwaka 1912, jumbe zilitumwa kutoka kwa mabaharia waliokuwa kwenye chombo hicho kwa vyombo vilivyokuwa karibu.

Telegrafu
Baada ya majaribio mbalimbali, mbinu ya Samuel Morse ilifaulu mwaka 1844 na kusababisha uenezaji wa teknolojia hii kote duniani. Morse alitafsiri kila herufi katika mfumo wa alama fupi au ndefu zinazoweza kuandikwa kama mfuatano wa nukta na kistari au kutumwa kama alama fupi au ndefu ya nuru, sauti au umeme na kadhalika.

Tarakilishikuu
Tarakilishikuu inachukua nafasi muhimu katika sayansi ya mkokotoo, na zinatumika kwa mapana kwenye kazi makini za mkokotoo katika nyanja mbalimbali, ikiwa ni pamoja na makanika ya kwanta, utabiri wa hali ya hewa, tafiti za tabia nchi, chunguzi za mafuta na gesi, fanyizo za molekuli (ukokotozi wa maumbile na tabia za michanganyiko ya kemikali, makromolekuli za biolojia, polima, na fuwele), na uigaji wa Asili (kama vile uigaji wa nyakati za mwanzo za ulimwengu, erodainamiki za ndege na vyombo vya anga, ulipuaji wa silaha za nyuklia, na mchanganyiko wa nyuklia).

Historia ya tarakilishi
Tunaingiza Habari (Pembejeo), Tarakilishi inachakata kwa njia ya elektroniki kulingana na maelekezo yapatikanayo katika programu inayotumika kwa muda huo, na kutoa matokeo (Zao).

Telegramu
Pale mwanzoni teknolojia hii ilitumiwa na makampuni ya reli, baadaye pia kati ya miji kama huduma za posta. Tangu mwaka 1850 nyaya za kwanza zilitandazwa pia chini ya bahari na kuwezesha mawasiliano ya haraka ya kimataifa. Mnamo mwaka 1870 nchi nyingi za Dunia ziliunganishwa na mtandao wa telegrafu.

Galileo Galilei
Anakumbukwa kwa sababu aliweka misingi ya mbinu mpya za sayansi zinazoendelea kutumika hadi leo. Akiwa mtaalamu wa kwanza aliyetumia darubini kwa kutazama nyota na sayari na kwa njia hiyo alipanua ujuzi wa binadamu juu ya ulimwengu.

Karatasi
Watu wa kwanza kutengeneza karatasi walikuwa Wachina.

Trinitrotoluene
TNT ilitengenezwa mara ya kwanza mwaka 1863 na mwanakemia Mjerumani Julius Wilbrand[1] aliyeitumia kama dawa ya rangi njano. Baadaye tabia ya kilipukaji ilitambuliwa lakini haikutumiwa kwa miaka kadhaa kwa sababu vilipukaji kali zaidi kama dainamiti na nitrogliserini zilipendelewa.[2]

Tarakilishi
Tarakilishi au Kompyuta ni mashine au chombo cha kielektroniki chenye uwezo wa kupokea na kukusanya taarifa (data), na halafu kuzishughulikia kulingana na kanuni za programu ya kompyuta inayopewa. Inafuata hatua za mantiki katika kazi hii. Hapo hutoa matokeo ya kazi hiyo na namna ilivyoendeshwa, pamoja na kutoa matokeo ya kitu kilichofanyika, yaani kinachoonekana (Information) kwa haraka.

Tarakilishi
Cray-2 ilifanya kazi kwa kasi ya 1.9gigaflops ikawa Tarakilishi yenye kasi kubwa duniani hadi mwaka 1990.

Tarakilishi
Mifumo ya Tarakilishi zitumiazo jumla kubwa ya prosesa kwa kawaida zinatumia moja ya njia mbili: Njia mojawapo (kwa mfano, kwenye ukokotozi msambao) idadi kubwa ya Tarakilishi peke (kwa mfano, Tarakilishi mpakato [laptop]) zinasambazwa kwenye mtandao (kwa mfano, intaneti) na kutenga kiasi au muda wote kutatua tatizo fulani kwa pamoja; kila Tarakilishi inapokea na kukamilisha kazi nyingi ndogo ndogo, na kutoa ripoti ya matokeo kwa Tarakilishikuu ambayo inaunganisha matokeo ya kazi kutoka Tarakilishi zote kuwa utatuzi wa jumla.

Historia ya tarakilishi
Mnamo 1672, Gottfried Wilhelm von Leibniz alivumbua Kikokotoo analojia kiitwayo Stepped Reckoner. Pia ndie mvumbuzi wa Mche Duara wenye gia nyingi zilizopangiliwa kitaalamu ambao ulikuja kupata umaarufu kwa kutumika zaidi katika miundo ya Tarakilishi analojia zilizofuata. Stepped Reckoner ni maboresho ya Pascaline ambapo sasa ikawa inafanya hesabu za kuzidisha na kugawanya moja kwa moja.

Historia ya tarakilishi
Tarakilishi hizi zinatumia Mikroprosesa badala ya Sakiti changamano (IC) hivyo zimepungua zaidi ukubwa wa umbo.

Taarab
Neno "taarab" laaminiwa lina asili katika Unguja ambako mnamo 1870 Sultani Sayyid Bargash alialika kundi la wanamuziki kutoka Misri kuja Zanzibar walioleta uimbaji wao aina ya "tarab". Alipopenda muziki huu sultani alimtuma Mzanzibari Mohammed bin Ibrahim kwenda Misri ajifunze vyombo vya huku. Mohammed aliporudi alikuwa mwanashairi wa Sultani akaendelea kuwafundisha marafiki vinanda vyake. Pamoja waliunda kundi la Nadi Ikhwani Safaa linalosemekana ni bendi ya kwanza iliyotumia jina la "taarab".[1]. Kundi limeendelea hadi leo na kujulikana sasa kwa jina la "Malindi Taarab"[2].

Baruti
Baruti iligunduliwa na Wachina mnamo mwaka 1200. Kuna taarifa kutoka karne ya 13 kuhusu matumizi ya baruti kwa mabomu vitani. Kutoka China teknolojia ya baruti ilienea magharibi kupitia Waarabu na kufika Ulaya katika karne ya 13.

Historia ya tarakilishi
Tarakilishi za kipindi hiki zilikua kubwa sana na changamani. Pia zilitumia kiasi kikubwa sana cha umeme.

Historia ya tarakilishi
Tarakilishi hizi ni zile zilizokua zikitumika katikati ya miaka ya 1971 na 1976.

Takwimu
Kati ya sensa mashuhuri duniani ni sensa katika Dola la Roma wakati wa Kaisari Augusto inayotajwa katika Injili ya Luka kwenye Agano Jipya la Biblia ya Kikristo [3]

Umeme
Michael Faraday wa Uingereza alitamka sheria ya mdukizo umeme akaendelea kuelewa sheria za elektrolisisi. Kwa njia hiyo aliweka misingi kwa mitambo ya telegrafi.

Historia ya tarakilishi
Kulikuwa na Tarakilishi analojia ambazo ziliundwa kwa sababu ya kufanya hesabu za falaki, ni kama zifuatazo, Antikythera mechanism na astrolabe kutoka Ugiriki wa kale miaka ya 100 – 150 Kabla ya Kristo.

Telegramu
Pale mwanzoni huduma ya telegrafu ilitumia mfumo wa Samuel Morse ambako mtumishi aligonga kifaa kilichotuma mishtuko mifupi na mirefu ya umeme kupitia waya kwa mtumishi mwingine. Kila herufi iliwakilishwa kwa ufuatano wa mishtuko hizi, mfano mshtuko mrefu na mfupi kama –· kwa "a" au ufuatano wa mishtuko mirefu na mifupi miwili-miwili kama ––·· kwa "z". Mtumishi upande wa kupokea ama alisikia mishtuko hii kama sauti au aliziona kama ufuatano wa nukta na mistari uliotoka katika mashine ndogo iliyoweza kuchora alama hizi kwenye karatasi. Baadaye kazi hii ilirahisishwa kwa mashine ya taipu zilizoweza kubadilisha maandishi kwa mishtuko ya umeme na kinyume.

Tarakilishi
Tarakilishikuu inachukua nafasi muhimu katika sayansi ya mkokotoo, na zinatumika kwa mapana kwenye kazi makini za mkokotoo katika nyanja mbalimbali, ikiwa ni pamoja na makanika ya kwanta, utabiri wa hali ya hewa, tafiti za tabia nchi, chunguzi za mafuta na gesi, fanyizo za molekuli (ukokotozi wa maumbile na tabia za michanganyiko ya kemikali, makromolekuli za biolojia, polima, na fuwele), na uigaji wa Asili (kama vile uigaji wa nyakati za mwanzo za ulimwengu, erodainamiki za ndege na vyombo vya anga, ulipuaji wa silaha za nyuklia, na mchanganyiko wa nyuklia).

Historia ya tarakilishi
Zilitumika kipekee na wahandisi na wapendeleaji walioelewa mfumo jozi.

Historia ya tarakilishi
Kutokana na mafanikio ya wazo lake hili, mwaka 1830 Babbage akaweka mpango wa kuunda machine ambayo ingetumia panchi kadi kuchakata hesabu za sayansi ya namba.

Tarakilishi
Historia ya tarakilishi inasimulia hatua za maendeleo ya tarakilishi (kompyuta) toka aina ya kizamani hadi aina ya kisasa zaidi. Hatua hizo zinachukuliwa kama vizazi vya Tarakilishi.

Historia ya tarakilishi
Baada ya miaka ya 1920, msemo Mtambo kokotoaji ukamaanisha mtambo wowote ambao unafanya kazi ya Tarakilishi binadamu, hususani zile ambazo zinafuatana na taratibu za utendaji za tasnifu ya Church-Turing.

Historia ya tarakilishi
Tarakilishi za elektroniki zina uwezo wa kufanya kiwango kikubwa cha hesabu na mikokotoo kwa muda mchache.

Transfoma
Tangu uvumbuzi wa transfoma ya kwanza ya mara kwa mara -uwezo katika mwaka 1885, wasindikaji wamekuwa muhimu kwa usambazaji na matumizi ya nishati mbadala ya umeme. Mipango mbalimbali ya transfoma imekutana na matumizi ya umeme na vifaa vya umeme.

Historia ya tarakilishi
Tarakilishi zikatumia umeme mdogo zaidi hivyo na joto likapungua pia.

Historia ya tarakilishi
Kwa mfano Tarakilishi iliyotumia maji kama idadi ya kifanani (data), ilikuwa ni Water Integrator iliyoundwa mwaka 1928.

Historia ya tarakilishi
Tarakilishi analojia za umakanika zilitumia hesabu za hali nyingine za asili, kama vile uhamisho wa nishati, momenta, na kadhalika kutengeneza idadi za kifanani (data).

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Uvuvi nchini Angola ulianza lini?

Uvuvi nchini Angola
Uvuvi nvhini Angola ulikuwa nyanja kuu ya uchumi na iliyoendelea kukua kabla ya Uhuu kutoka kwa Wareno mnamo 1975. katika miaka ya mwanzo ya 1970s, kulikuwa na mashua takribani 700 ya kuvua samaki. Pato la kila mwaka la samaki lilikuwa zaidi ya tani 300,000. Ikijumuishwa na uvuvi wa kigeni kutoka eneo lililotawaliwa na Ureno la Angola, pato lote lilikuwa zaidi ya tani miliono moja. Namibe|Moçâmedes]] pamoja na Luanda, Benguela na Lobito zilikuwa bandari kuu za uvuvi.

Historia ya Angola
Dola la Lunda lilikuwa ufalme wa Kibantu katika miaka 1600 hadi 1850 hivi kandoni kwa mto Kasai, mpakani kwa nchi za kisasa za Angola na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Kongo (mto)
Katika karne za 16 na 17 mto ulijulikana kwa majina yote mawili jinsi inavyoonekana katika maandishi ya siku zile, kwa mfano Mwingereza James Barbot aliandika mwaka 1746 juu ya safari kwenda mto "Kongo au Zaire" ("Voyage to Congo River, Or the Zair") [3]

Tarafa za Angola
Baixo Longa,
Bondo
Chinguanja,
Cuangar,
Dirico,
Kaiundo,
Kalai,
Kuchi,
Kueio,
Kuito Kuanavale,
Kutato,
Kutuile,
Longa,
Luengue,
Luiana,
Maue

Uvuvi nchini Angola
This article incorporatespublic domain material from the Library of Congress Country Studieswebsite .

Angola
Dola la Kasanje lilikuwa ufalme wa Kibantu katika miaka 1620 hadi 1910 hivi kandoni kwa mto Kwango, upande wa kaskazini wa nchi ya kisasa ya Angola. Lilianzishwa na viongozi kutoka Dola la Lunda.

Muziki wa Angola
Mji mkuu wa Angola ni Luanda ambao una sampuli tofauti tofauti za midundo ikiwemo merengwe, kilapanda na semba, ya mwisho ikiwa mwondoko ambao unashirikisha Roots na Samba ya Brazil zikiwekwa pamoja. Katika pwani ya Luanda pia kuna nji wa Ilha do Cabo, ambao umetawalwa na muziki unaotumia vyombo vya accordion na harmonica. Mwondoko unaitwa rebita.

Kubango
Kubango (pia: "Cubango") ni jina la mto Okavango katika nchi ya Angola.

Historia ya Kenya
Hii ilifuatwa na ufunguzi wa nyanda kwa Wazungu walowezi mwaka wa 1902. Ujenzi wa reli ulianza mwaka wa 1895 kutoka Mombasa hadi Kisumu katika ziwa Viktoria na ulimalizika mwaka wa 1901. Ujenzi huo uliwezesha wakoloni hao kuingia ndani kabisa mwa Kenya. Hii ilikuwa sehemu ya kwanza ya reli ya Uganda.

Allan Wanga
Mwishoni mwa 2007, yeye alihamia klabu ya Angola , Petro Atletico, akiwa amekataa nafasi ya kuajiriwa na klabu za Uswidi. Walishinda Ligi Kuu ya Angola (Girabola) katika msimu wake wa kwanza huko,hii ikiwa mara ya kwanza ya Petro Atleticos kushinda tangu mwaka wa 2001.

Mto Avon (Warwickshire)
Kazi za urambazaji katika Avon awali ziliruhusiwa na Baraza na barua kutoka Charles I katika mwaka wa 1635, na mwaka wa 1641 iliripotiwa kuwa mto ulikuwa na uwezo wa urambazji ndani ya 4 miles (6km) ya Warwick. Mara nyingi inapendekezwa kwamba William Sandys ( mfadhiliwa wa 1635 )alijenga milango tu (pamoja na kizuizi kimoja), na kwamba Andrew Yarranton, ambaye aliboresha mto huu miaka ya 1660 aliunda milango (pamoja na jozi mbili za milango ), lakini hii si sahihi. Ushahidi wa kweli unaoyesha kinyume, yaani kwamba Yarranton huwa na kuta za urambazaji (mtindo wa mlango) ili kuepuka matatizo yaliyobakia ; hayakuhusiana na Mills.[1]

Ndovu
Tembo mkubwa kupata kuishi alikuwa huko Angola na kupigwa risasi mnamo mwaka 1956. Tembo dume huyu alikuwa na uzito wa kg. 12,000, akiwa na kimo mpaka mabegani cha mita 4.2, mita moja zaidi kuliko tembo wa sasa wa Africa. Tembo wadogo, kama saizi ya ndama, au nguruwe mkubwa, waliishi zamani sana, huko visiwa vya Crete.

Ukristo barani Afrika
Mambo yalikwenda vizuri zaidi Kongo, kusini mwa mdomo wa mto huo. Tangu karne ya 14 Mfalme kwa cheo cha Manikongo alitawala nchi. Wakati wa Mfalme Nzinga Nkuwu Wareno wa kwanza walifika na kujenga ubalozi.

Muziki wa Angola
Kundi la kwanza kujulikana nje ya Angola lilikuwa Orquestra os Jovens do Prenda, ambalo lilikuwa maarufu katika miaka ya 1960 hadi mapema 1970s na wameendelea kutumbuiza na kurekodi tangu hapo. Bendi kuu ilishirikisha Trumphet mbili, Saksafoni moja, Guitar nne na nusu dazani ya vyombo vya Percussion. Walicheza kizomba, mwondoko wa kiasili ambao unajengeka na marimba au xylophone huku wakitumia gitaa nne kulinganisha na sauti ya marimba na quilapanga.
Carlos Vieira Dias, mchezaji wa gitaa ya akostiki, hata hivyo, ndiye mwanzilishi wa miondoko ya Pop nchini Angola. Alianzisha sauti za ensemble za dikanza (scraper, ngomas (conga drums) na viola, ambazo zilikuwa maarufu miaka ya 1950 katika mitaa ambapo watu walipenda ujumbe uliotiwa mawazo ya siasa na ushujaa a kutaifa. Dias alifungwa na Wareno kwa miaka mingi
Punde baada ya Vita nchini Angola, Mwondoko wa Rock ulitamba nchini. Msanii mmoja katika kundi maarufu alilinaganisha katika kundi maarufu na kuwa katika timu mashughuli ya Soka, wakati bendi yake iliingia kwa mkahawa wake walimshangilia (na makundi shindani yangewasinya)..
Kuanzia miaka ya 1970 mwanamuziki Bonga alijulikana zaidi katika miondoko ya Pop zaidi wa Angola. Alianza kutumbuiza mapema miaka ya 1960 wakati muziki wa kiasili (Folk) wa Angola ulikuwa ukipata umaarufu. Kama mwanachama wa kundi la Kissueia, alijishughulisha na shida za kijamii za watu wakati huo huo akiwa sogora wa Soka. Aliamishwa na serikali ya Kikoloni kwenda Lisbon ambapo alicheza soka hadi 1972 aliporejea kupinga utawala wa kikoloni nchini Angola. Alihamia Rotterdam, ambapo alijihusisha kwa karibu na jamii ya Cape Verde. Wimbo wake wa "Mona Ki Ngi Xica" (1972) ulimpa kibali cha kutiwa nguvuni na akaanza kutembelea Ujerumani, Ufaransa na Ubelgiji hadi Angola ilipopata uhuru mnamo 1975.

Wasangu (Tanzania)
Jamii hii imekaa katika mbuga za Usangu tangu karne ya 19 na tangu wakati huo jamii hii imejishughulisha sana na kilimo cha mpunga na pia mazao mengine. Walikuwa watu wa kwanza katika bonde ia Usangu Kutumia kilimo cha kumwagilia maji katika mashamba kwa njia ya mifereji iliyochimbwatoka mto Mbarali. Angalia habari zao hapa chini.

Wanawake wa Angola
Wanawake wengi walijiunga na Chama cha Wanawake cha Angola (Organização da Mulher Angolana--OMA). Kabla ya uhuru, OMA kilikuwa chombo muhimu katika harakati za kuwahamasisha wakimbizi wengi wa Angola kukiunga mkono chama cha MPLA kilichopigania uhuru.

Ukomeshaji wa Biashara ya Watumwa
Ya kwanza ilikuwa kwamba mikataba ilianza kutiwa saini kati yao na viongozi wenyeji walioahidi kutumia njia za amani au za nguvu kuzima biashara ya watumwa katika maeneo yao. Mbinu ya pili ilikuwa kuzingira vituo muhimu vya kusafirishia watumwa nje, ili kusitisha upelekaji wa watumwa. Uingiliano huu uliashiria mwanzo wa diplomasia ya mabavu. Hali hii ilijitokeza hasa pwani ya Afrika Magharibi kati ya miaka 1841 na 1850, mahali ambapo palikuwa ndio kitovu cha biashara ya watumwa waliovuka Atlantiki.

Bangi
Uruguay ndiyo nchi ya kwanza duniani kuhalalisha biashara, matumizi na upandaji wa bangi. [1] Nchi nyingine ambazo zimehalalisha bangi ni pamoja na Jamhuri ya Czech,[2] Kolombia,[3][4] Ecuador,[5] Mexico,[6] Ureno,[7] na Kanada.[8]

Angola
Ingawa lugha za Kibantu zinaongoza, na 6 kati yake zina hadhi ya lugha ya taifa, lugha rasmi ni Kireno.

Kongo (mto)
Vyanzo vya Kongo viko katika nyanda za juu na kwenye milima inayopakana Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki, pamoja na Ziwa Tanganyika na Ziwa Mweru ambayo yanamwaga maji yao kwenda mto Lualaba ulio tawimto mkubwa wa Kongo. Kwa kawaida chanzo cha mto Chambeshi huko Zambia ambao unaishia katika Lualaba hutazamiwa kama chanzo cha Kongo.

Fly540
Ilipokea ruhusa kuanza oparesheni nchini Angola mwezi Aprili 2009. Mipango ya kwanza ni usafiri wa ndani hadi Cabinda, Luanda, Soyo, Benguela, Huambo na Malanje lakini katika kanda upanuzi utafanyika haraka kama soko la ndani litaonyesha mafanikio yake Mwezi Juni 2009, iliripotiwa kuwa Fly540 ilikuwa ikitayarisha kuanzisha kiwanda nchini Zimbabwe

Historia ya Angola
Baada ya wafalme kuwa Wakristo Wakatoliki na kujengwa kwa kanisa kuu, jina la "São Salvador do Congo" (kwa Kireno: "Mwokozi Mtakatifu wa Kongo") lilikuwa kawaida kwa mji mkuu wa milki.

Mkimbizi
Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Angola (1975-2002), mojawapo ya migogoro mikubwa zaidi na yenye kusababisha vifo vingi iliyotokana na Vita Baridi, ilitokea muda mfupi baadaye na kuenea katika nchi iliyokuwa imeanza kujitegemea upya. Takriban watu milioni moja waliuawa, milioni nne wakawachwa bila makao na wengine nusu milioni wakatoroka kama wakimbizi.

Kirimba (visiwa)
Wareno walivamia visiwa mnamo mwaka 1522 kwa sababu ya biashara ya meno ya ndovu. Padre João dos Santos alifika kuhubiri Ukristo mwaka 1593 alikuta tabaka ya juu walikuwa Waislamu na watu wa kawaida wakifuata dini za jadi. Kuna taarifa ya mwaka 1769 juu ya malamiko ya Wareno dhidi ya Waarabu na Waswahili wa visiwa kuwa walifanya biashara ya watumwa na meno ya ndovu na Waswahili waislamu wa kaskazini badala ya Wareno wenyewe wa Msumbiji.

Uvuvi nchini Angola
Miaka ya kati ya 1980, serikali ilianza kuifufua sekta ya uvuvi hasa katika maeneo ya Mkoa wa Namibe na a wa Benguela. Jukumu lililopewa kipaumbele ni urekebishaji wa mashine zilizozeeka za kuvua.Ili kufikia lengo hili, seikali ilipokea usaidizi kwa nchi za nje. Mnamo 1987 EEC ilitangaza mipango yake ya kutoa pesa kusaidia katika kujenga tena maeneo ya kuegeza meli ya Dack Doy na viwanda viwili vya kupika samaki mjini Tombua. ispania iliiuzia Angola mashua za kuvua 27 za chuma za thamani ya US$ miliono 70, na mashua 14 za kisasaziliahidiwa kutoka italy

Lome
Mwisho wa karne ya 19 wafanyabiashara walianzisha soko kwenye pwani la kupokea bidhaa kutoka meli bila kulipa ushuru kwa Waingereza katika Ghana ("Koloni ya Pwani la Dhahabu") jirani. Mwaka 1880 Waafrika Chico na Octaviano Olympio walifika kama wawakilishi wa kampuni ya biashara ya Kiingereza "A. and F. Swanzy" na kujenga ghala. Misafara ya Wahausa iliingia kutoka kaskazini kubeba bidhaa kwao wakajenga kambi la kudumu. Wafanyabiashara waliendelea kujenga makao yao hapa hivyo kuanzisha mji mwambaoni kati yao pia makampuni ya Kijerumani.

Hifadhi ya Taifa ya Tsavo Mashariki
Wafanyabiashara waswahili walifanya biashara na wenyeji wa Tsavo kwa kuuza na kununua pembe za ndovu, ngozi za wanyamapori na pengine watumwa mnamo miaka 700 Baada ya Kifo cha Kristo (na pengine mapema). Hakuna ushahidi wa moja kwa moja kwamba waswahili walikuwa wakoloni wa Tsavo. Badala yake, biashara iliimarishwa kupitia kupelekwa kwa bidhaa kutoka swahili ya pwani na pia kuondolewa kwa bidha kutoka Swahili ya pwani kupitia kupanuliwa kwa jamii. Biashara ya bidhaa kama vile gamba za kaa na mbanyoa zimekuwa zikipatikana kutoka maeneo ya akiolojia yaliyoanza mapema wakati wa kipindi hicho cha uswahili.

Lumbila
Wakati wa kuanzishwa kwa koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani kituo cha Langenburg kilianzishwa hapa mwaka 1893 kando ya mdomo wa mto Luyangala (Wajerumani waliandika "Rumbira"). Langenburg ilikuwa makao makuu ya serikali kwa sehemu za kusini za koloni kwa sababu usafiri ulipatikana kwa njia ya maji tu, ilhali Wajerumani hawakusimamia bado njia za ndani hadi kukandamizwa kwa upinzani wa Wahehe mnamo mwaka 1898 (kifo cha Mkwawa).

Muziki wa Angola
Ikilinganishwa na nchi jirani za kusini mwa Afrika na koloni zingine za Ureno, Angola ndiyo iliyo na umaarufu mkuu zaidi kimataifa.

Angola
Wakazi wengi ni Waafrika, hasa wa makabila ya Waovimbundu (37%), Waambundu (25%) na Wakongo (13%). Machotara ni 2%, Wachina 1,4% na Wazungu 1%.

Uvuvi
Uvuvi ni kati ya shughuli za kale kabisa za binadamu na katika uchumi huhesabiwa katika sekta za msingi pamoja na kilimo na uchimbaji wa madini. Kutokana na takwimu za FAO kuna watu milioni 38 duniani wanaofanya kazi ya kuvua au kufuga samaki na hivyo husaidia kukuza uchumi wa nchi fulani.

Wavuvi
Kutokana na takwimu za FAO Ulimwenguni kote kuna watu milioni 38 duniani wanaofanya kazi ya kuvua au kufuga samaki na hivyo husaidia kukuza uchumi wa nchi. Mara nyingi wavuvi hutumia chombo cha kusafiria majini kama boti au mtumbwi lakini wengine wanakaa ufukoni na kuvua kutoka nchi kavu.

Bendera ya Angola
Baadaye maelezo kwa ajili ya nyekundu yalibadilishwa kumaanisha jitihada na damu yaliyomwagika kwa ajili ya uhuru wa taifa.

Tarafa za Angola
Aldeia Nova,
Banga,
Danje - ia - Menha,
Dondo,
Golungo Alto,
Kaenda,
Kakulo,
Kamabatela,
Kambondo,
Kanhoca,
Kiangombe,
Kiculungo,
Kilombo dos Dembos,
Kissola,
Luinga,
Lukala,
Massangano,
Maúa,
Ndalatando,
Quiage,
Quibaxe,
São Pedro da Kilemba,
Samba Caju,
Samba Lukala,
Tango,
Zenza do Itombe,
Bindo,
Bolongongo,
Cariamba,
Terreiro,
Quiquemba,
Cacongo,
Cerca,
Camome,
Cavunga,
Kiluanje

Angola
Katika karne za kwanza BK kutoka kaskazini walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi.

Uchale
Sababu za kufanya undugu huo zilihusiana wanaume kutaka kulinda mali na kutaka kuhakikisha heshima baina ya ndugu. Kwa mfano, katika jamii za watu wa Kigezi, Uganda, wanaume waliingia katika uchale ili waweze kupitia njia za biashara kwa usalama. Machifu wa jamii za Watio na Wabhobangi walichanjiana ili washirikiane katika raslimali za Mto Kongo. Katika jamii ya Wakikuyu, watu ambao hawakuwa Wakikuyu hawakukubalika hadi wakati mviga wa uchale ufanyike.

David Livingstone
Livingstone alitafuta njia ya usafiri kati ya eneo la Watswana na pwani ya magharibi ya Afrika, hivyo akaanza safari kubwa iliyompeleka hadi Luanda (Angola). Aliporudi alikuwa Mzungu wa kwanza kuona maporomoko ya Victoria Falls mwaka 1855. Mwaka uliofuata alifika Msumbiji alipokuta meli iliyompeleka Uingereza.

Kabinda
Ureno iliingia katika mkutano wa Berlin wa 1885 ikaonyesha mkataba huu lakini mkutano uliamua kumpa Leopold kanda la eneo la kufika baharini kwa himaya yake katika Kongo. Hivyo kanda la ardhi kaskazini ya mdomo wa mto Kongo likakatwa na maeneo yaliyodaiwa na Ureno na kuwekwa chini ya Dola la Kongo.

Jonas Savimbi
Jonas Malheiro Savimbi alikuwa ni kiongozi wa vita vya msituni nchini Angola. Savimbi alizaliwa 3 Agosti 1934 na kufariki 22 Februari 2002. Mwaka 1966 alianzisha vuguvugu la UNITA ("kireno:" União Nacional para a Independência Total de Angola) kama harakati ya kukomboa Angola kutoka ukoloni wa Ureno.

Pwani na Bara ya Afrika Mashariki 1800-1845
Meno ya ndovu na watumwa ndizo bidhaa zilizokuwa na faida kubwa zaidi kwa usultani wa Oman kwa sababu ya mahitaji yake makubwa ndani na nje ya nchi. Wayao, kikundi cha bara, walikuwa na mtandao wa biashara ya masafa marefu waliotumia kuleta pwani meno ya ndovu na watumwa. Shughuli zao zilienea kuzunguka ziwa Nyasa, na bidhaa zao zilifika pwani ya Zanzibar kupitia Kilwa Kivinje. Kwa hakika kukua kwa umaarufu na ustawi wa Kilwa Kivinje kulitokana na kuongezeka kwa mashirikiano ya kibiashara kati ya watu wa pwani na bara katika karne ya 19.

Mto Kwilu
Chanzo chake ni nchini Angola.

Kongo (mto)
Hadi sasa kuna takriban vituo 49 vinayvozalisha umememaji katika beseni ya Kongo. Kituo kikubwa iko kwenye Lambo la Inga takriban kilomita 200 upande wa kusini magharibi ya Kinshasa. Mradi ulianzishwa katika miaka ya 1970. Wakati ule mfululizo ya malambo 5 ulipangwa. Hadi sasa 2 yamejengwa, lambo la kwanza Inga I ilikuwa tayari mwaka 1972, Inga II ikafuata 1982 na yote miwili ina rafadha 14[6] zinazoweza kuzalisha megawati 1,775 kwa jumla lakini kutokana uhaba wa matengenezo na usimamzi yanafikia si zaidi ya nusu. [7]

Meli
Jahazi ziliboreshwa hadi kuvuka bahari kuanzia karne ya 15 BK. Wachina na Wareno ni watu wa kwanza waliovuka bahari za mbali. Ila tu Wachina baada ya kutembelea mara kadhaa pwani za Afrika chini ya Zheng He mnamo mwaka 1400 waliamua kuacha upelelezi huu, lakini Wareno waliendelea kuzunguka Afrika na dunia yote na hatimaye kuanzisha kipindi cha ukoloni cha Ulaya.

Muziki wa Angola
Kwa muda sasa, muziki wa aina mpya ambayo kwa ukubwa inashirikisha vifaa vya elektroniki ambao unaitwa kuduro, umechipuka nchini Angola.

Angola
Manikongo mbalimbali walijenga uhusiano na Ureno na Kongo ilikuwa taifa la kushikamana na Ureno hadi kuharibika kwa uhusiano huo. Katika kipindi kile taarifa mbalimbali ziliandikwa zinazotupa leo picha nzuri ya ufalme huo.

Wanawake wa Angola
Kwa ujumla, ndoa ilijumuisha utilizi maanani wa familia, siasa na maswala ya kiuchumi na vile vile mahitaji ya kibinafsi. Jamii ilipewa kipaumbele katika ndoa. Jamii ya nyumbani ndiyo ilikuwa msingi wa uzao na ilishirikisha marika mbalimbali.

Kwango
Kwango (au Cuango) ni mto wa Angola na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambao ni pia tawimto mrefu wa mto Kasai.

Historia ya Kenya
Kuanzia karne ya 6 au karne ya 9, Kenya ilijihusisha na shughuli za ubaharia kukuza uchumi ikaanza kutengeneza meli za kuabiria kusini hadi miji mingine yenye bandari kama Kilwa na Shanga iliyo katika pwani ya Afrika Mashariki.

Okavango
Chanzo cha mto ni kusini ya mji wa Vila Nova (Angola) katika milima ya Bié kwenye kimo cha 1,780 m. Mwanzoni mwendo wake ni ya haraka kuna maporomoko madogo. Halafu mto ni mpaka kati ya Angola na Namibia. Baada ya kupokea tawimto wa Kwito inaingia Namibia inapopita kanda nyembamba ya kishoroba ya Caprivi kwa kilomita chache. Kabla ya kuvuka mpaka wa Botswana mto unashuka mita 4 kwenye maporomoko ya Popa.

Hifadhi ya Taifa ya Tsavo Mashariki
Karne ya kumi na tisa wapelelezi wa Kiingereza na hata wa Kijerumani waliandika kwamba watu ambao sasa tunawaita Orma na Waata wakati wa safari zao kupitia "nyika,", kwa ujumla wao walikuwa wanaonekana kama maadui kutokana na hisia zao. Kuanzia mwisho wa karne ya kumi na tisa / mapema karne ya ishirini, Waingereza walianza juhudi za kuwa wakoloni katika sehemu za ndani za Kenya na wakajenga reli ya Uganda kupitia Tsavo katika mwaka wa 1898. Ujenzi ulikwama kwa muda katika eneo la Tsavo mashariki wakati wa kujenga daraja juu ya mto Tsavo kwa sababu "simba walao wandamu" waliwashambulia wajenzi wa reli na simba hao walijulikana baada kama wala watu wa Tsavo.

Kabinda
Mwaka 1884/5 ulikuwa kipindi cha kugawiwa kwa Afrika na Mfalme Leopold II wa Ubelgiji alijaribu kutwaa maeneo yote ya Kongo. Ufaransa ilitangulia kufanya mikataba ya ulinzi na maeneo kaskazini ya "mto Kongo".

Luanda
Mji ulianzishwa na Wareno mwaka 1575 BK kwa jina la "São Paulo de Luanda". Umekuwa mji mkuu wa Angola tangu mwaka 1627.

Muziki wa Angola
Mapema miaka ya themanini, Muziki wa Pop wa Angola ulishawishiwa vikali na Muziki wa Cuba, hasa katika kazi ya André Mingas. Rumba ya Cuba ilikuwa maarufu nay a ushawishi mkuu Kusini mwa Afrika zikiwemo nchi jirani za Zaire, ambapo ilijiimarisha kama msingi wa mwondoko wa soukous. Kando na kuenea kwa muziki wa Cuba uliorekodiwa, majeshi ya Cuba ambayo yaliungana na MPLA ya Angola yalisaidia kueneza modundo ya Cuba nchini.

Uvuvi nchini Angola
Hii inamaanisha kuwa serikali iliyakubalia mataifa kuuza pato lao lote kwao oli kupata fedha za leseni.

Bendera ya Angola
Jinsi ilivyo katika nchi mbalimbali za Afrika bendera ya chama tawala imebadilishwa kidogo na kutangazwa kuwa bendera ya taifa.
Katika Angola ni chama cha MPLA kilichoshinda baada ya vita ya wenywewe kwa wenyewe na kubadilisha bendera yake hivyo.

Tarafa za Angola
Assango,
Botera,
Dumbi,
Ebo,
Gabela,
Gangula,
Kabuta,
Kalulo,
Kapolo,
Kariango,
Kassanje,
Kassongue,
Kibala,
Kienha,
Kikombo,
Kilenda,
Kissanga Kungo,
Kissongo,
Konda,
Kungo e Sanga,
Kunjo,
Munenga,
Mussende,
Ndala Kachibo,
Pambangala,
Quissanga,
Sanga,
São Lucas,
Ucu – Seles,
Waco Cungo,
Sumbe,
Porto Amboim,
Quipaze,
Atome,
Quirimbo,
Ambovia

Historia ya Jamhuri ya Kongo
Katika karne za BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi waliotawala eneo lote na kuendesha biashara katika beseni ya mto Kongo.

Angola
Dola la Kongo lilikuwa ufalme ulioenea ndani ya nchi za leo za Angola, Kongo (Kinshasa) na Kongo (Brazzaville).

Historia ya Nigeria
Wakati huohuo wapelelezi Wareno na Wahispania walianza kufika kwenye pwani za Afrika ya Magharibi na pia katika delta ya Niger. Walianza kujenga vituo vya biashara kwa vibali vya watawala wa sehemu za pwani kama huko Lagos na Calabar. Wazungu walifanya biashara ya bidhaa mbalimbali na watu wa pwani na hii ilikuwa pia chanzo cha biashara ya watumwa ya kuvukia Atlantiki. [13] Bandari ya Calabar kwenye Hori ya Biafra (leo hii inajulikana zaidi kwa jina la "Bight of Bonny") iliendelea kuwa moja kati ya vituo vya biashara ya watumwa vikubwa zaidi kwenye pwani ya Afrika ya Magharibi. Vituo vingine vya biashara ya watumwa kwenye pwani ya Nigeria vilikuwa Lagos na Badagry, [13][14] Wangi waliouzwa hapo walifukuwa wafungwa wa vita vya watawala wenyeji kati yao au walikamatwa katika kampeni zilizoendeshwa kwa shabaha za kupata watumwa wa kuuzwa. [15]

Puto
Mtu wa kwanza anayejulikana kupaa kwa msaada wa puto alikuwa padre Mreno Bartolomeu de Gusmão mnamo mwaka 1709 mjini Lisbon. Baada ya majaribio ya kurusha puto bila mzigo alifaulu kujipeleka kwa takriban kilomita moja lakini akaanguka chini baadaye.

Wanawake wa Angola
Baada ya uhuru, hasa baada ya kuundwa kwa MPLA-PT mnamo 1977, vyama vyote viliwekwa chini ya utawala mkali wa chama hicho na vilipewa jukumu la waunganishi kati ya MPLA-PT na wananchi.

Mkimbizi
Upinzani dhidi ya ukoloni katika kipindi cha miaka ya 1960 na 1970 mara nyingi kulisababisha misafara mikubwa ya Walowezi wenye asili ya Kiulaya kuhama bara la Afrika - hasa kutoka Afrika Kaskazini (Watu wenye asili ya Ulaya yaani "pied noirs" milioni 1.6 ), kutoka nchi za Kongo, Msumbiji na Angola. Kufikia miaka ya kati ya 1970, maeneo yaliyotawaliwa na Ureno barani Afrika yalikuwa yamepotea kutoka mikononi mwao, na Wareno takriban milioni moja au watu wa asili ya Kireno walihama kutoka maeneo hayo (hasa Angola ya Kireno na Msumbiji) kama wakimbizi hohehahe- yaani "retornados".

Kwanza (mto)
Kwanza (Kireno: Cuanza, pia Coanza, Quanza au Kuanzani) ni mto katika Angola. Chanzo chake ni katika Nyanda za Juu za Bie ambako mito mingi mikubwa inaanza.
Jina la mto limekuwa pia jina la mikoa miwili ya Cuanza Norte (kaskazini ya mto) na Cuanza Sul (kusini ya mto).

Kwanza
Kwanza (kifupi: KZ) ni pesa inayotumika kwa malipo halali katika nchi ya Angola. Wakati wa uhuru Angloa imerithi pesa ya escudo kutoka Ureno. Mwaka 1977 Kwanza yenye 100 Lwei imeingizwa nchini kama pesa ya kwanza ya kitaifa. Kutokana na kushuka kwa thamani ya fedha mara kwa mara pesa ya Kwanza imebadilishwa mara nne tangu 1977:

Mkoa wa Pangani (DOA)
Kabla ya ukoloni wafanyabiashara Waarabu na Waswahili walianzisha mashamba ya sukari katika mazingira ya Pangani yaliyolimwa na watumwa wao. Abushiri bin Salim aliyeanzisha vita dhidi ya Wajerumani mwaka 1889 alikuwa mmoja ya wajasiriamali Waarabu wa eneo la Pangani. Lakini baada ya miaka ya kwanza ya ukoloni utumwa ulikomeshwa na mashamba ya sukari yaliporomoka.

Wanawake wa Angola
Hakukuwa na utafiti kuhusu majukumu ya wanawake wa Angola kufikia miaka ya 1980s, lakini kulikuwa na vipengele vya kijumla ambavyo vingeweza kuafikiwa kuwahusu.

Ufalme wa Kasanje
Dola la Kasanje lilikuwa ufalme wa Kibantu katika miaka 1620 hadi 1910 hivi kandoni kwa mto Kwango, upande wa kaskazini wa nchi ya kisasa ya Angola. Lilianzishwa na viongozi kutoka Dola la Lunda.

Historia ya Angola
Kwa mikataba ya baadaye falme za Kakongo, Loango na Ngoy likatokea shirikisho ya sehemu nne.

Tanganyika (ziwa)
Samaki wa ziwani wanauzwa kote Afrika ya Mashariki. Katika miaka ya 1950 uvuvi wa kibiashara ulianzishwa ziwani ukasabisha kupotea kwa samaki: kufikia mwaka 1995 mavuno ya samaki yalipungua hadi tani 180,000. Kampuni nyingi za uvuvi zilizostawi katika miaka ya 1980 ziliporomoka.

Historia ya Afrika Kusini
Mnamo mwaka 1800 falme na milki zilianza kutokea hapa. Mwanzo wa karne ya 19 ni hasa Wazulu chini ya Shaka Zulu walioanza kuenea na kuwashambulia majirani katika vita vya Mfecane. Vita hivyo vilileta uharibifu mkubwa lakini vilisababisha pia kutokea kwa milki za Wasotho na Watswana na wengine walioiga mitindo ya Wazulu na kujenga madola yenye uwezo wa kijeshi.

Kiluchazi
Kiluchazi ni lugha ya Kibantu nchini Angola inayozungumzwa na Waluchazi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiluchazi nchini Angola imehesabiwa kuwa watu 155,000. Pia kuna wasemaji wa Kiluchazi nchi za Namibia na Zambia (54,400 - 1986). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiluchazi iko katika kundi la K20.

Historia ya Angola
Ufalme huo umejulikana zaidi kihistoria kwa sababu ya mawasiliano yake ya kimataifa. Katika karne ya 15 meli za Wareno zilifika mwambaoni mwake.
Wakati wa kukutana na Wareno Ufalme wa Kongo labda ulikuwa na eneo la km² 300,000 ukaunganisha robo ya magharibi ya Kongo (Kinshasa) pamoja na sehemu za Angola na Kongo (Brazzaville).

Mapinduzi ya Viwandani
Mapinduzi ya Viwanda ya Kwanza, ambayo yalianza katika karne ya 18, yaliingia katika Mapinduzi ya Pili ya Viwanda mnamo mwaka wa 1850, ambapo maendeleo ya kiteknolojia na kiuchumi yalizidi kuendelea huku meli zinazotumia mvuke, reli, na baadaye katika karne ya 19 injini ya mwako ya ndani na uzalishaji wa nguvu za umeme. Urefu wa Mapinduzi ya Viwanda unatofautiana na wanahistoria mbalimbali. Eric Hobsbawm anasisitiza kwamba 'yalianza' nchini Uingereza katika miaka ya 1780 na hayakuonekana kikamilifu hadi miaka ya 1830 au 1840, ilhali T. S. Ashton anaamini kwamba ilifanyika, kwa kukadiria, kati ya mwaka wa 1760 na 1830.

Historia ya Angola
Kuanzia karne ya 14, falme mbalimbali zilienea sehemu za Angola, kwa mfano Dola la Kongo, Dola la Lunda na Dola la Kasanje.

Historia ya Kanisa
Kati ya miaka 1500 na 1850 wamisionari Wakatoliki walihubiri kwenye pwani ya Afrika, hata Afrika Mashariki. Walifuata uenezi wa Wareno waliojaribu kutawala pwani hiyo kama vituo vya biashara kati ya Ulaya na Bara Hindi. Ustawi wa pekee ulipatikana katika ufalme wa Kongo (kusini kwa mto huo) ambapo Wakristo walifikia kuwa 50% za wakazi wote, na kati yao alipatikana askofu Mwafrika wa kwanza kutoka Kusini kwa Sahara, Dom Enrique.

Historia ya Angola
Ufalme wa Kongo ulikuwa dola lililoenea ndani ya nchi za leo za Angola, Kongo (Kinshasa) na Kongo (Brazzaville).

Angola
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani.

Angola
Mwaka 1910 lilivamiwa na Wareno na kuingizwa katika koloni lao la Angola.

Mkoa wa Pangani (DOA)
Badala yao mashamba makubwa ya makampuni na walowezi Wazungu yalianza kuenea (mwaka 1913 makampuni 7 na walowezi 13). Kikogwe-Mwera (leo: kata ya Mwera (Pangani) ilikuwa shamba la Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki na sehemu ya kwanza ambako mikonge ililimwa katika Afrika ya Mashariki. Mashamba yaliyotumiwa na Wazungu yalikuwa na kilomita za mraba 436, ilhali kiasi kikubwa ilikodishwa na serikali ya kikoloni kwa walowezi na sehemu ndogo tu kuuzwa. Pamoja na mikonge mashamba haya yalikuwa pia na kahawa na minazi.

Ruaha Mkuu
Maji ya Ruaha Mkuu ni muhimu kwa ekolojia ya beseni lake pamoja na watu wote wanaoishi huko. Lakini matumizi ya binadamu yameleta mvurugo kwa ekolojia ya mto na tangu mwaka 1993 mto umeanza kukauka wakati wa ukame. Uhaba wa maji umesababishwa na matumizi mabaya ya maji upande wa miradi mikubwa ya mpunga katika Usangu.

Mnyanya
Kulingana na Andrew Smith, aliyeandika kitabu cha ‘The Tomato in America’, nyanya zilianza sehemu za miinuko ya magharibi ya kusini mwa Amerika. Hata hivyo anasema hakuna ushahidi wa kuonesha kuwa nyanya zilikuwepo na hata kuliwa huko Peru kabla ya Wahispania hawajavamia. Nyanya huko Hispania, baada ya utawala wa wahispania huko Amerika, wahispania walisambaza nyanya kwenye makoloni yake yote mpaka Kusini mwa Asia na baadaye Asia yote. Wahispania walipeleka nyanya Ulaya pia. Nyanya zilikuwa nzuri sana huko Mbarka wa Mediteranean na kilimo chake kilianza rasmi mnamo 1540. Nyanya zilianza kuliwa rasmi na huko Hispania mnamo 1600. Mwaka 1692, kilipatikana kitabu kinachoaminika kuwa kilichapishwa huko Naples, kilichokuwa kikielezea mapishi yaliyohusika nyanya kama kiungo.

Clube de Regatas do Flamengo
Flamengo hii ilianzishwa 1 Septemba 1895,na ni moja kati ya timu kubwa nchini brazil yenye mashabiki wengi karibu milioni 39 kutokana na mafanikio ya yake.

Wabusinenge
Historia yao ilianza baada ya Waingereza kuanzisha mashamba ya kwanza walipotumia kazi ya watumwa. Kuna taarifa ya 1690 ya kuwa kikosi cha weusi wa porini walishambulia shamba la mmoja Imanuel Machato kwenye mto Cassewijne, kumwua mwenyewe na kuondoka na watumwa wake. Waholanzi na pia Waingereza walijaribu mbinu mbalimbali kuwashinda wale weusi wa porini walioonekana na tishio kwa utaratibu wa utumwa na uchumi wa koloni. Lakini kuanzia mwaka 1749 Waholanzi walijaribu kupatana na Wabusinenge na 1760 ikawa na mkataba wa kwanza wa amani ambamo serikali ya koloni ilikubali uhuru wa kabila moja la Wabusinenge. Wale waliahidi kutopokea watumwa wapya wakimizi bali kuwarudisha kwa Waholanzi.

Pierre Brazza
Akarudi Ufaransa akajipatia pesa za kufanya safari kubwa ya kugundua mwendo wa mto Ogowe. 1875-1878 alifuata mwendo wa mto huu na kuchora ramani yake hadi ndani ya eneo la Jamhuri ya Kongo ya leo. Akaongozana na kikundi kidogo pamoja na daktari mmoja, mtaalamu mmoja wa mimea na askari 12 Wasenegal.

Historia ya Angola
Historia ya Angola inahusu eneo la Kusini mwa Afrika ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Angola.

Tarafa za Angola
Baixo Longa,
Bondo,
Chinguanja,
Cuangar,
Dirico,
Kaiundo,
Kalai,
Kuchi,
Kueio,
Kuito,
Kuanavale,
Kutato,
Kutuile,
Longa,
Luengue,
Luiana,
Maue,
Mavengue,
Mavinga,
Menongue,
Missombo,
Mucusso,
Nancova,
Neriquinha,
Rito,
Rivungo,
Savate,
Vissati,
Xamavera,
Miconje,
Luali,
Cabinda,
Malembo,
Tanto-Zinze,
Landana,
Massabi,
Inhuca,
Necuto,
Belize

Bandari ya Kilindini
Mombasa ina historia ya karne za kale kama mji wa bandari. Bandari ya Kilindini ulizinduliwa mwaka wa 1896 wakati kazi ya ujenzi wa Reli ya Uganda ulianza.

Kwango
Chanzo chake kiko nyanda za juu za Bié katika Angola kikielekea kaskazini. Inakuwa mpaka kati ya Angola na Kongo halafu kuingia ndani ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Inaishia kwenye mto Kasai karibu na mji wa Bandudu.

Michezo ya Afrika Nzima
Makala ya kwanza yalifanyika mwaka wa 1965 katika mji wa Brazzaville, nchini Kongo. Kamati ya Kimataifa ya Olimpiki (IOC) ilitoa utambulisho rasmi kwa tukio hili kama tukio la bara la michezo mbalimbali, pamoja na michezo ya Pan American na Michezo ya bara Asia.

Angola
Angola ni nchi kubwa iliyopo upande wa kusini wa bara la Afrika ikipakana na Namibia, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na Zambia. Upande wa magharibi kuna pwani ndefu ya Bahari Atlantiki. Mkoa wa Kabinda umetenganika na sehemu nyingine za nchi na unapakana na Jamhuri ya Kongo pia.

Ujiji
Ujiji huaminiwa imeundwa mwanzoni mwa karne ya 19, labda kidogo baada ya mwaka 1821 . Ilikuwapo kwenye mwisho wa njia ya misafara kati ya pwani ya Bahari Hindi na Ziwa Tanganyika. Bidhaa kutoka pwani zilihifadhiwa huko katika ghala na kusambazwa kwa biashara ya kuvukia ziwa kwa mashua.

Historia ya Angola
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani.

Kinkumbi
Kinkumbi (au Kinkhumbi) ni lugha ya Kibantu nchini Angola inayozungumzwa na Wankumbi. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kinkumbi imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinkumbi iko katika kundi la R10.

Historia ya Nigeria
Utumwa katika maeneo ya Nigeria ya leo haukuanzishwa na watu kutoka Ulaya, ulikuwepo tayari pia biashara ya watumwa.[16] Lakini soko jipya kwenye pwani lililoanzishwa na Wazungu lilibadilisha uwiano katika jamii nyingi za Kiafrika na pia uhusiano kati ya jamii za Kiafrika. Watawala karibu na pwani waliweza kupata faida kwa kuuza watumwa moja kwa moja kwa Wazungu na waliweza kununua silaha za moto; wenye silaha za moto waliweza kushinda vita, kupata wafungwa wengi na kuuza wafungwa wengi zaidi. Hivyo mahitaji makubwa ya soko la watumwa la Atlantiki yalilisha ufuatano wa vita na mashindano ya kukamata wafungwa zaidi.[17]

Sukari
Watu wa Ulaya walipaswa kununua sukari kutoka kwa Waarabu hadi manmo mwaka 1500 kwa sababu hali ya hewa ya Ualya hairuhusu kilimo cha miwa. Uenezaji wa milki za Ulaya katika nchi tropiki za Amerika ya Kati tangu Kolumbus uliwapa nafasi ya kuanzisha kilimo cha miwa. Wahispania walianzisha mashamba ya miwa huko Kuba mwaka 1523, Wareno walifuata Brazil mwaka 1532.

Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mnamo karne ya 15, wakati wapelelezi wa kwanza Wareno walipofika kwenye pwani za Afrika, milki kubwa katika nchi ya Kongo ya magharibi pamoja na Angola ya kaskazini ilikuwa Ufalme wa Kongo. Wakati wa uenezaji mkuu ufalme huu ulianza kwenye mwambao wa Atlantiki na kuendelea hadi mto Kwango kwenye mashariki, halafu maeneo kutoka Pointe-Noire (leo: Jamhuri ya Kongo, upande wa kaskazini ya Cabinda) upande wa kaskazini hadi mto Loje (leo: mji wa Ambriz) katika kusini.

Wanawake wa Angola
 {Data iliyokuwapo kufikia 1989.)

Historia ya Afrika
Wazungu walianza kugundua bara la Afrika katika karne ya 15, wakati Wareno walipokuja kwenye fukwe za bara la Afrika kutafuta njia nyepesi na ya amani ya kufikia India, na kuweza kupata nafasi ya kushikilia biashara ya dhahabu na pembe na watumwa ambayo ilikuwa ikiendelea wakati huo katika bara la Afrika. Katika mwaka 1488 Bartolomeo Dias alizunguka Rasi ya Tumaini Jema (kwa Kiingereza: Cape of Good Hope), na katika mwaka 1498 Vasco da Gama alifika ufukwe wa Afrika Mashariki na kuendelea mpaka India.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Je, Paul Labile Pogba alizaliwa mwaka upi?

Paul Pogba
Paul Labile Pogba (aliyezaliwa 15 Machi 1993) ni mchezaji wa soka wa Kifaransa ambaye anacheza klabu ya Manchester United katika ligi kuu ya uingereza na timu yake ya taifa ni Ufaransa. Yeye hufanya kazi hasa kama kiungo wa kati na ni vizuri kucheza nafasi zote ya mashambulizi na ulinzi.

Diogo Dalot
Diogo Dalot (alizaliwa 18 Machi 1999) ni mchezaji wa soka wa Ureno ambaye anayecheza katika klabu ya ligi kuu ya Uingereza Manchester United.

Mauricio Pochettino
Mauricio Roberto Pochettino Trossero (alizaliwa 2 Machi 1972) ni mchezaji wa zamani wa Argentina ambaye alicheza kama kituo cha nyuma, na ndiye meneja wa sasa wa klabu ya Premier League Tottenham Hotspur.

Pablo Zabaleta
Pia Zabaleta alizichezea timu nyingi za Uingereza kama vile Manchester City na pia aliisaidia timu hiyo kuchukua makombe kama vile FA Cup (2011), Premier league (mwaka 2012, 2014) na alichezea timu ya Hispania iitwayo RCD Espanyol na aliisaidia kuchukua kombe la Copa Del Rey mwaka 2004-2005 na aliiwakilisha timu yake ya taifa ya Argentina mwaka 2011 na 2015 katika kombe la Copa America.

Paul Kagame
Paul Kagame (amezaliwa 23 Oktoba 1957) ni Rais aliyepo madarakani nchini Rwanda.

Pol Pot
Jamii:Waliozaliwa 1925 Jamii:Waliofariki 1998

Frank Lampard
Frank Lampard (alizaliwa Romford, London, 20 Juni 1978) ni mwanakandanda wa Uingereza na anazichezea klabu ya Kiingereza Chelsea FC na timu ya taifa ya Uingereza.

Bernard Muwanga
Bernard Muwanga (alizaliwa 25 Agosti 1993) ni mchezaji wa soka wa kimataifa wa Uganda ambaye anacheza katika klabu ya SC Villa kama kiungo.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
José Eduardo Agualusa (1960 -) Mário Pinto de Andrade (1928-1990) Arlindo Barbeitos (1940 -) Mendes de Carvalho Jose Sousa Jamba Dia Kassembe Alda Lara (1930-1962) Pedro de Gouveia Leite Mateus Mbwango (Reis Luis) Manuel Rui Monteiro Agostinho Neto (1922-1979) Ondjaki Pepetela (Artur Carlos Maurício Pestana dos Santos, 1941 -) Oscar Ribas (1909-2004) Paula Tavares (1952 -) Amplia Veiga, alizaliwa nchini Ureno (1931 -) José Luandino Vieira (1935 -)

Ronaldo
Ronaldo alicheza Brazil katika mechi 98, akifunga malengo 62, na ndiye mchezaji wa pili kwa lengo la timu yake ya kitaifa, akiwa na Pelé tu. Wakati wa miaka 17, Ronaldo alikuwa mwanachama mdogo sana wa kikosi cha Brazil ambacho alishinda Kombe la Dunia ya FIFA ya 1994. Katika Kombe la Dunia ya 1998, alipokea mpira wa dhahabu kwa mchezaji wa mashindano hayo, akisaidia Brazil kufikia mwisho ambapo alipata masaa machache kabla ya kushindwa kwa Ufaransa. Alishinda Kombe la Dunia ya pili mwaka 2002 ambapo alifunga mbele tatu na Ronaldinho na Rivaldo. Ronaldo alifunga mara mbili mwisho, na alipokea Golden Boot kama mchezaji bora wa mashindano. Wakati wa Kombe la Dunia ya 2006, Ronaldo alifunga bao la 15 la Kombe la Dunia, ambayo ilikuwa rekodi ya Kombe la Dunia wakati huo. Pia alishinda Copa América mwaka 1997, ambako alikuwa mchezaji wa mashindano hayo, na 1999, ambako alikuwa mchezaji bora.

Pierre Emerick Aubameyang
Alizaliwa huko Laval kama mwana wa nahodha wa zamani wa Gabon Pierre Aubameyang, Aubameyang alianza kazi yake mwandamizi mwaka 2008 baada ya kukuzwa kutoka kuanzisha vijana huko Milan. Badala yake alikopwa mara nyingi kwa klabu za Ligue 1. Ingawa alikuwa anajulikana kwa kasi yake, mara nyingi alikuwa akitumiwa kidogo kwa mkopo mpaka akijiunga na Saint-Étienne mwaka 2011. Aubameyang alijenga juu ya maonyesho yake ikiwa ni pamoja na kuweka malengo msimu uliofuata. Baada ya kujitambulisha kuwa sehemu ya msingi ya timu, alimaliza kampeni kama mchezaji wa pili wa Ligue 1, na malengo 19, wakati pia kushinda Coupe de la Ligue 2013. Hii ilimfanya kuhamia klabu ya Bundesliga Borussia Dortmund, kwa ada ya rushwa ya € 14,000,000 nchini Ujerumani, Aubameyang, chini ya uongozi wa Jürgen Klopp, alitumia mchezo wake kutoka kwa winger, kwa kukamilika. Kushinda DFL-Supercup 2013 katika mwanzo wake, alipokea plaudits kwa ujuzi wake wa kiufundi na kumaliza; kupata kulinganisha na Thierry Henry. Katika msimu uliofuata huko Dortmund, Aubameyang alijitenga kuwa mojawapo ya mafanikio bora duniani, kama aliandika mabao 141 katika michezo 213, ikiwa ni pamoja na kukataa kwa lengo la 31 mwaka 2016-17 alishinda tuzo Hata hivyo, baada ya kuweka rekodi tu DFL-Supercup na DFB-Pokal kwa heshima yake moja kwa moja nchini Ujerumani, alionyesha hamu yake ya kuondoka, na kuhamishwa kwenda England kujiunga na Ligi Kuu ya uingereza timu iitwayo arsenal katika mpango wa rekodi ya klabu yenye thamani ya £ 56,000,000 (€ 64 milioni), kumfanya mchezaji wa gharama kubwa zaidi wa Gabon ya wakati wote.

Pepe Kallé
Katika mwaka wao wa kumi tangu kuanzishwa kwao mwaka wa 1982, bendi hii iliteuliwa kama kundi cha juu zaidi nchini Zaire. Katika miaka ya mapema ya 1980, Empire Bakuba iliendelea ziara zake za mbali huku ikitoa zaidi ya albamu nne kwa mwaka. Katikati ya miaka za 1980, walikuwa na wafuasi wengi katika Kati ya Francophone na Afrika Magharibi. Ushirikiano wake wa mwaka wa 1986 pamoja na Nyboma iliyokuwa ikiitwa Zouke Zouke ilikuwa mmoja kati ya Albamu zilizouzwa sana mwaka huo. Lakini ilikuwa ushirikiano wake wa pili na Nyboma, Moyibi (mwaka wa 1988), ambayo ilianzisha umaarufu wake kote Afrika.

Khalilou Fadiga
Jamii:Waliozaliwa 1974 Jamii:Watu walio hai Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal Jamii:Wachezaji wa Paris Saint-Germain FC Jamii:Wachezaji wa Red Star FC Jamii:Wachezaji wa Club Brugge KV Jamii:Wachezaji wa AJ Auxerre Jamii:Wachezaji wa FC Internazionale Milano Jamii:Wachezaji wa Bolton Wanderers FC Jamii:Wachezaji wa Derby County FC Jamii:Wachezaji wa Coventry City FC Jamii:Watu kutoka Dakar Jamii:Wachezaji wa K.A.A Gent Jamii:Wachezaji wa KFC Germinal Beerschot

Haruna Niyonzima
Haruna Niyonzima (amezaliwa 5 Februari 1990) ni mchezaji mpira wa miguu wa kimataifa kutoka nchini Rwanda ambaye kwa sasa anacheza kama kiungo katika kilabu ya Simba S.C. huko nchini Tanzania.

Allan Wanga
Wetende Allan Wanga (alizaliwa 26 Novemba 1985 katika jiji la Kisumu) ni mchezaji wa kandanda wa Kenya,hivi sasa anacheza katika timu ya Atletico Petróleos Luanda nchini Angola. Yeye hucheza katika nafasi ya mshambulizi katika timu.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Tsitsi Dangarembga (1959 -) Chenjerai Hove (1956 -) Nagib Mahfuz, alizaliwa katika Uajemi (sasa Iran) (1919 -) Yohana Marangwanda Shimmer Chinodya (1957 -) Dambudzo Marechera (1952-1987) Nozipa Maraire (1966 -) Charles Mungoshi (1947 -) Tinashe Severa (1986 -) Suleiman Mutswairo (1924 -) (angalia pia Zambia) Alexander McCall Smith, pia anahusishwa na Botswana (1948 -) Stanlake Samkange (1922-1988) Andrew Bamba (1980 -) Yvonne Vera, pia anahusishwa na Kanada (1964-2005) Musaemura Zimunya (1949 -) Elias Kudzai Manyara (1981 -) Obediah Mlilo (? -1995) George Mujajati (1957 -) Marrily Runoona Kuzonyei Adin Kachisi

Pascal Joy Migisha
Pascal Joy Migisha (alizaliwa mjini Buyenzi-Bujumbura, Burundi tarehe 25 Aprili, 1972) ni Mwinjilisti wa Kipentekoste. Alizaliwa mara ya pili katika umri wa miaka 14 mwaka 1986 katika Shule la Msingi. Pascal Joy Migisha alijiunga na chuo cha Biblia Emmaus cha Morsbach Ujerumani ambapo alifanya utafiti wake Biblia kwa njia ya mawasiliano 1994-2002. Baada ya uongozi wa Kanisa nchini Zimbabwe mwaka 2002, aliondoka Zimbabwe na kuelekea Afrika Kusini ambapo alifanya miaka miwili ya masomo ya ziada ya Biblia katika Chuo Kikuu cha Cape Town chini ya Taasisi ya Every Nation Leadership Institute, baada ya hapo aliwezeshwa kuendelea katika uongozi wa Shirika la Kikristo alilolianzisha mwenyewe Julai 1995, "Evangelism and Reconciliation for all Nations" (“ERNA”).

Scott McTominay
Msimu wa 2017-18 Kabla ya msimu wa 2017-18, McTominay alitajwa kuwa mwanachama wa Manchester United i, pamoja na mechi dhidi ya Vålerenga na Sampdoria.Katika mechi dhidi ya Vålerenga tarehe 30 Julai 2017,McTominay alicheza kama mbadala wa Paul Pogba.

Paul Modrich
Paul Modrich (amezaliwa 13 Juni, 1946) ni mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza jinsi ya kutibu saratani. Mwaka wa 2015, pamoja na Tomas Lindahl na Aziz Sancar, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Paul Muldoon
Paul Muldoon (amezaliwa 20 Juni 1951) ni mshairi kutoka nchi ya Ueire. Alihamia nchi ya Marekani mwaka wa 1987. Mwaka wa 2003 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Joseph Kabila
Joseph Kabila Kabange (* 4 Juni 1971) ni rais wa nne wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Prince Paul (mtayarishaji)
Paul Huston, (amezaliwa tar. 2 Aprili 1967) anajulikana zaidi kwa jina lake la kisanii kama Prince Paul, ni DJ na mtayarishaji wa rekodi za muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani. Pia alikuwa mmoja kati ya waanzilishi wa kundi la Gravediggaz ambamo alitumia jina la The Undertaker.

Kanku Kelly
Kanku ambaye alifukuzwa shule kwa ajili ya muziki, jina lake halisi ni Nkashama Luis Polycarp, alizaliwa Januari 20, 1958, katika mji wa Kananga Mkoa wa Kasai, Magharibi mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kanku ambaye aliingia nchini Tanzania akiwa kinda kabisa (chini ya miaka ishirini) alikuwa kivutio kikubwa kwenye safu ya wapulizaji wa trumpet katika bendi iliyokuwa tishio miaka ya 1970 hadi 1990 ya Maquis du Zaire iliyokuwa ikipiga muziki wake katika ukumbi wa White House, Ubungo jijini Dar es Salaam. Baba yake mzee Chasuma Leonard alikuwa Daktari wa binadamu na mama yake Chibwabwa Kayipu, alikuwa mfanyabiashara katika mji huo wa Kananga. Kelly alipata elimu ya msingi katika shule ya Kamilabi ambayo miongoni mwa masomo yaliyokuwa yakifundishwa somo la muziki lilikuwemo. Baadaye aliendelea na masomo ya juu katika shule ya Sekondari ya Lyceede Kelekele, ambako aliishia kidato cha tano kwa kufukuzwa shule baada ya kufumwa na mwalimu akiandika wimbo wa Nyboma Mwandido darasani mwaka 1973.

Lady Gaga
Gaga alizaliwa mnamo tar. 20 Machi 1986 mjini Yonkers, New York na baba (ambaye kabaila wa mtandao) na mama (ambaye mfanyabiashara mwenzi wa baba), ambao wote ni Waitalia. Akiwa mtoto, alijiunga na Shule ya Kikatoliki ya . Alianza kujifunza piano kwa kusikia tanguu akiwa na umri wa miaka minne, na akaja kuandika noti zake za piano kwa mara ya kwanza akiwa na umiri wa 13 na akaanza kutumbuiza kwenye matamasha madogomadogo akiwa na umri wa miaka 14.

Michael George Mabuga Msonganzila
Michael George Mabuga Msonganzila (amezaliwa 17 Julai 1956) ni askofu Mkatoliki nchini Tanzania.

Jua Cali
Jua Cali ambaye jina lake kamili ni Paul Nunda ni mzaliwa wa Kenya. Alizaliwa tarehe kumi na mbili, mwezi wa septemba katika mwaka wa alfu moja kenda mia sabini na tisa. Katika mwaka wa alfu mbili yeye pamoja na …….Clement Rapudo (Clemo) walianzisha Calif Records ambapo Jua Cali amefanya kazi hadi sasa. Jua Cali ni msanii wa nyimbo za Kiswahili akitumia mtindo wa kufururiza maneno ujulikanao kama genge.

Kanye West
Kanye Omari West (amezaliwa tar. 8 Juni 1977)[1] ni mshindi mara ishirini na moja wa Tuzo za muziki za Grammy, akiwa kama rapa-mtayarishaji bora wa muziki kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Kanye West.

Pierre Brazza
Pietro Paolo Savorgnan di Brazzà aliyejulikana pia kwa jina la Kifaransa Pierre Paul François Camille Savorgnan de Brazza (26 Januari 1852 - 14 Septemba 1905) alikuwa mpelelezi aliyeanzisha Brazzaville mji mkuu wa Jamhuri ya Kongo. Alizaliwa Mwitalia na kuchukua baadaye uraia wa Ufaransa.

Dekula Kahanga
Alain Kahanga Dekula (amezaliwa tar. 2 Aprili, 1962 katika kijiji cha Lemera Wilaya ya Uvira Mkoa wa Kivu ya Kusini) al-maarufu Vumbi ni mwanamuziki maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo- Tanzania. Alifahamika zaidi kwa kuwa miongoni mwa wapigaji gitaa la solo wakubwa wa bendi ya Marquis Original.

Mousa Dembele
Mousa Dembélé (amezaliwa tarehe 6 Julai mwaka 1987) ni mchezaji wa kitaalamu anayecheza kama kiungo wa klabu ya Tottenham Hotspurs iliyopo ligi kuu Uingereza na timu ya taifa ya Ubelgiji.

Paul Pogba
Jamii:Waliozaliwa 1993 Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa Jamii:Watu walio hai

Kinshasa
DJ Mbenga, mchezaji mtaalamu wa mchezo wa vikapu wa Los Angeles Lakers katika National Basketball Association. Dikembe Mutombo, mstaafu mtaalamu wa mchezo wa vikapu. Jimmy Omonga, mwimbaji, mtunzi. Ya Kid K, mwimbaji wa hip-hop. Guylain Ndumbu-Nsungu, aliyekuwa Sheffield Wednesday mchezaji soka. Leki, mwimbaji. Claude Makélélé, mchezaji mtaalamu wa soka wa Paris Saint-Germain katika Ligi ya Kifaransa. Ariza Makukula, mchezaji soka mtaalamu wa Ureno katika ligi ya Uturuki, aliyekopwa kutoka Sport Lisboa e Benfica kutoka ligi ya Ureno. José Bosingwa, mchezaji mtaalamu wa soka wa Ureno aliyechezea Chelsea katika Ligi ya Kiingereza. André Action Jackson au Diakité-M'zée Fula Ngenge, mwanabiashara wa almasi. Leroy lita, mchezaji mtaalamu wa soka wa Middlesbrough katika Ligi Kuu. Fabrice Muamba, mchezaji mtaalamu wa soka wa Bolton Wanderers katika Ligi Kuu. Odette Krempin, anayebuni fashoni. Tim Biakabutuka, aliyekuwa mtaalamu mchezaji wa soka ya Amerika. Kaysha, mwimbaji wa hip-hop. Lomana LuaLua, mchezaji mtaalamu wa soka wa Al-Arabi katika Qatar. Mwamba Kazadi, aliyekuwa mchezaji soka mtaalamu ambaye alishinda tuzo la "African Footballer of the Year" mwaka 1973. Peguy Luyindula, mchezaji soka mtaalamu wa Paris Saint-Germain katika Ligue 1. Herita Ilunga, wasomi football (soccer) mchezaji kwa West Ham United katika Ligi Kuu. Gary Kikaya, mkimbiaji Olimpiki wa mita 400 Steve Zakuani, mchezaji mtaalamu wa soka Seattle Sounders ya Major League Soccer. Gabriel Zakuani, mchezaji mtaalamu wa soka wa Peterborough wa Ligi ya soka nchini Uingereza. Patrick Kabongo, mchezaji mtaalamu wa Edmonton Eskimos wa Ligi ya soka ya Canada.

Macheda
Alizaliwa katika mji mkuu wa Roma na alianza wasifu wake wa kandanda na upande wa mtaa ujulikanao kama Lazio. Hata hivyo, kutokana na kanuni za kandanda za Kiitaliano zinazowazuia wachezajji wenye umri chini ya miaka 18 kusaini mikataba ya kitaaluma, hakuwa amefungwa na klabu, na muda mfupi baada ya kusheherekea siku yake ya kuzaliwa ya 16, alitia mkataba na klabu ya Manchester United ya Uingereza, ambapo kanuni zinaruhusu kuwasaini wachezaji wenye umri wa miaka 16 na zaidi. Kufuatia familia yake kuhamishwa kwa Uingereza, yeye alijiunga na klabu rasmi kama biträdande tarehe 16 Septemba 2007, na ilianza miaka mitatu udhamini katika klabu ya Academy.[2] aKufuatia familia yake kuhamishwa nchini Uingereza, alijiunga na klabu rasmi kama mwanafunzi tarehe 16 Septemba 2007, na ilianza udhamini wa miaka mitatu katika Academy ya klabu ya Manchester United.

Paul Parker (mwanasoka)
Alikuwa mchezaji muhimu sana wa Uingereza katika Kombe la Dunia la FIFA la mwaka 1990, pia alishawahi kupata makombe 19.

Dabby K
Paul Munialo Barasa (amezaliwa 26 Disemba 1995) ni mwimbaji na mtunzi wa muziki wa Reggae pamoja na Dancehall kutoka Kenya. Anafahamika zaidi kwa jina lake kama Dabby K. Kiasili ni mtu wa mkoani Bungoma.

Paolo Maldini
Maldini alianza kuichezea Italia mwaka 1988 akiichezea kwa miaka 14 ambayo ni rekodi iliyovunjwa na Fabio Cannavaro mwaka 2009 na Gianluigi Buffon mwaka 2013. Maldini alikuwa nahodha wa Italia kwa miaka 8 na kuvaa kitambaa cha unahodha mara 74 mpaka alipomuachia Cannavaro 2010. Akiwa na Italia, Maldini alishiriki kwenye michuano ya UEFA European Championship mara tatu na FIFA World Cups mara nne.Ingawa hakushinda taji lolote akiwa na Italia, alifikisha Italia kwenye fainali za 1994 Kombe la dunia na Euro mwaka 2000,na nusu fainali za Kombe la dunia mwaka 1990 na Euro 1998. Alichaguliwa pamoja na timu yao iliyong'ara kwenye michuano ile pamoja na Euro 1996.

Ricardo Kaka
Kaká alianza kazi yake akiwa na umri wa miaka 18 huko São Paulo FC nchini Brazil mwaka 2001. Baada ya kuitwa jina la Bola de Ouro kama mchezaji bora zaidi katika michuano ya Ulaya 2002 mwaka 2003 alijiunga na klabu ya Italia A.C. Milan kwa ada ya £ milioni 8.5 .

Joatham Mporogoma Mwijage Kamala
Joatham Mporogoma Mwijage Kamala (16 Mei, 1946 - 18 Juni, 1998), alikuwa ni mwanasiasa, kiongozi na mwanachama wa Chama cha Mapinduzi (CCM). Alikua na kipawa asilia cha uongozi na utashi mzuri kiasi cha kumgusa Baba wa Taifa la Tanzania, Marehemu Mwalimu Julius Kambarage Nyerere haswa kwa imani yake kubwa juu ya misingi ya ujamaa. Amewahi kushika nafasi mbalimbali za uongozi nchini.

Riyad Mahrez
Riyad Karim Mahrez (alizaliwa 21 Februari 1991) ni mchezaji wa kulipwa wa soka ambaye anacheza kama winga katika klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza Manchester City na timu ya taifa ya Algeria.

Luke Shaw
Luke Paul Hoare Shaw (aliyezaliwa Julai 12, 1995) ni mchezaji wa soka wa Uingereza ambaye anacheza katika klabu ya Ligi Kuu ya Manchester United na timu ya taifa ya Uingereza.

Patrice Evra
Katika msimu wa 07-08, Evra akawa mlinzi muhimu katika safu ya ulinzi. Ingawa alicheza mechi 47 katika mashindano yote kwa ujumla, idadi iliyojuu zaidi katika wasifu wake, hakuweza kufunga bao. United ilishinda ligi hiyo kwa mara ya pili mfululizo siku ya mwisho ya ligi. Waliushinda ubingwa huo wakiwa na alama mbili zaidi ya Chelsea. Alicheza mechi kumi katika ligi ya Mabingwa barani Ulaya ya UEFA, pamoja na fainali ambayo United iliichapa Chelsea kwa njia ya penalti mabao 6-5, kufuatia sare ya 1-1 baada ya muda wa ziada. Tarehe 12 Juni, Evra alisaini mkataba wa urefusho wa miaka minne na United, sunobari ambao utamweka Old Trafford hadi mwaka wa 2012.

Philipp Lahm
Philipp Lahm (alizaliwa mnamo 11 Novemba 1983) ni mchezaji mstaafu wa soka wa Ujerumani ambaye alicheza kama mchezaji wa haki au kiungo cha kujihami na alitumia muda mwingi katika kazi yake ya kucheza mpira. Alikuwa nahodha wa Bayern Munich, baada ya kubeba makombe mengi ikiwa ni pamoja na Ligi ya Mabingwa ya UEFA 2013 kama sehemu ya Treble. Yeye pia ni nahodha wa zamani wa timu yake ya kitaifa, ambayo aliongoza kushinda Kombe la Dunia la FIFA ya 2014, kabla ya kustaafu kutoka soka ya kimataifa.

Pierre Emerick Aubameyang
Pierre Emerick Aubameyang (alizaliwa 18 Juni 1989) ni mchezaji wa soka wa Gabon ambaye anacheza klabu ya Uingereza Arsenal na maakida wa timu ya taifa ya Gabon.

Patrice Lumumba
Patrice Lumumba (2 Julai 1925 – 17 Januari 1961) alikuwa mwanasiasa mwanamapinduzi wa nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 1958 alikuwa miongoni mwa waanzishaji wa Chama cha Taifa la Kongo (kwa Kifaransa: Mouvement National Congolais). Mwaka wa 1960 alipata kuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo baada ya kuongoza harakati za kugombea uhuru toka kwa utawala wa kikoloni wa Wabelgiji. Baada ya miezi miwili tu ya kuwa Waziri Mkuu, Lumumba alipinduliwa na baadaye kutiwa ndani kabla ya kuuawa katika mazingira ya kutatanisha katika eneo la Katanga upande wa kusini wa Kongo.

Shaggy (msanii)
Orville Richard Burrell (alizaliwa 22 Oktoba 1968, Kingston, Jamaika), anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii Shaggy, ni mshindi wa Grammy Award kama mwimbaji wa reggae ya Jamaika-Amerika ambapo asili ya jina lake la kisanii ni kutoka rafiki wa Scooby-Doo [[|[1][2]]] -jina alilopewa na marafiki zake wakati wake miaka ya utotoni kwa sababu jina lake lilikuwa sawa na tabia za Scooby Doo . Yeye ni mashuhuri hasa kwa sauti yake ya iliyogwara . Akizungumza katika kipindi cha asubuhi hii 27 Agosti 2008, Burrell alisema jina Shaggy liliashiria mtindo wa nywele yake.

Paul Ryan
Paul Davis Ryan Jr. (amezaliwa 29 Januari, 1970) ni mwanasiasa wa Marekani. Tangu 1999 aliwakilisha jimbo la Wisconsin katika Bunge la Marekani, na tangu tarehe 29 Oktoba 2015, Ryan ni spika. Mwaka wa 2012 aligombea kama kaimu wake wa Mitt Romney lakini wakashindwa na Rais Barack Obama na Joe Biden.

Thiago Motta
Thiago Motta (alizaliwa 28 Agosti 1982) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Italia na klabu ya Paris Saint Germain.

Dele Alli
Alizaliwa na kukulia huko Milton Keynes, alijiunga na mfumo wa vijana wa Milton Keynes Dons mwenye umri wa miaka 11 na akacheza timu yake ya kwanza miaka mitano baadaye, wakati wa msimu wa 2012-13. Zaidi ya miaka miwili na nusu ijayo alifanya maonyesho 88 rasmi kwa timu hiyo, akifunga mabao 24. Alisaini Tottenham Hotspur mwezi Februari 2015 kwa ada ya awali ya £ 5 milioni, . Katika kampeni yake ya kwanza kamili katika White Hart Lane, Alli alipiga kura PFA Mchezaji wa Mwaka, na alishinda tena mwaka wa pili. Mnamo Januari 2016 alikuwa nafasi ya 8 katika gazzetta dello Sport orodha ya 50 bora U20 soka na Oktoba mwaka huo huo alikuwa ranked kama bora U21 talanta katika soka ya dunia na FourFourTwo. [4] [5]

Kolo Toure
Kolo Habib Toure (alizaliwa mnamo 19 Machi 1981) ni mchezaji kandanda ambaye kwa sasa anaichezea, na ni nahodha wa Manchester City,ambayo ni klabu katika ligi kuu ya Uingereza na huichezea timu ya taifa ya Ivory Coast. Touré ni mchezaji wa kati wa safu ya ulinzi, yaani difenda, na anajulikana kwa kasi yake, nguvu yake na uanaspoti wake. Yeye ni kaka mkubwa wa Yaya Toure, mchezaji wa kuingo cha kati katika klabu ya Barcelona na Ibrahim Touré wa klabu ya Al-Ittihad.

Paul Parker (mwanasoka)
Paul Andrew Parker (alizaliwa 4 Aprili 1964) ni mwanasoka wa zamani wa Uingereza na meneja wa mpira wa miguu.

Riyad Mahrez
Alizaliwa nchini Ufaransa, Mahrez alicheza mechi yake ya kimataifa na Algeria mwaka 2014 na aliiwakilisha kwenye Kombe la Dunia la FIFA la 2014 na Kombe la Mataifa ya Afrika 2015 na 2017. Mnamo mwaka wa 2016 aliitwa Mchezaji bora wa Afrika na CAF.

Gareth Bale
Gareth Frank Bale (alizaliwa tarehe 16 Julai 1989 nchini Wales) ni mchezaji anayecheza kama winga katika klabu ya Real Madrid na timu ya taifa ya Wales. Ana umaarufu wa kupiga mipira ya mbali, kupita katikati ya mabeki, na spidi kubwa na uwezo wake wa kutumia mguu wa kushoto na nguvu pia.

Mohamed Salah
Mohamed Salah Ghaly (kwa Kiarabu: محمد صلاح غالي; alizaliwa 15 Juni 1992) ni mchezaji wa soka wa Misri, ambaye anacheza Liverpool inayoshiriki ligi kuu ya Uingereza na timu ya taifa ya Misri kama mbele.

Paulo Ahyi
Paulo Ahyi alizaliwa mwaka 1930 huko Togo, ambayo ilikuwa inajulikana kama French Togoland wakati huo. Alifuzu kutoka école nationale supérieure des beaux-Arts huko Paris mwaka 1959 na kurejea Togo. Aliunda bendera ya Togo wakati alipokuwa akifanya kazi nyingine ya kisasa.
vipande vya sanaa wamekuwa visas katika Umoja wa mataifa mjini New York City, vilevile Kanada, Korea ya Kusini, Afrika Magharibi, Italia, Japan, na Paris, Ufaransa.
Ni mwandishi wa vitabu kadhaa, mengi yakilenga sanaa na raia wa Togo, pamoja na ""Togo, mon cœur saigne"" na ""La réflexion sur l'art et la utamaduni"."

Paul Horgan
Paul George Vincent O'Shaughnessy Horgan (1 Agosti 1903 – 8 Machi 1995) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Hasa aliandika riwaya na vitabu vya kihistoria. Alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia mara mbili, kwanza 1955 kwa kitabu chake "Great River: The Rio Grande in North American History" ("Mto Mkubwa: Mto wa Rio Grande katika Historia ya Marekani"), na tena 1976 kwa wasifu ya "Lamy of Santa Fe".

Lionel Messi
Lionel Andrés Messi (matamshi ya Kihispania: [ljonel andɾes mesi]; alizaliwa 24 Juni 1987) ni mchezaji wa kitaalamu wa Argentina.Ambaye anachezea klabu ya Hispania inayoitwa Barcelona na timu ya taifa ya Argentina . Mara nyingi huchukuliwa kuwa mchezaji bora zaidi , Messi ndiye mchezaji pekee katika historia ya kushinda tuzo za [ FIFA] Ballon d'Or nne ambazo alishinda mfululizo, na akiwa na viatu vinne vya Ulaya vya dhahabu.Ameshinda michuano 29 na Barcelona, ikiwa ni pamoja na mataji ya La Liga nane, mataji manne ya UEFA Champions League na Copas del Rey tano , Messi ana kumbukumbu za magoli mengi aliofunga katika La Liga (354), msimu wa La Liga (50) na msimu wa soka ya klabu Ulaya (73), mwaka wa kalenda (91), pamoja na wale waliosaidia zaidi katika La Liga (138) na Copa America (11). Amefunga mabao zaidi ya 500 ya kazi ya klabu na nchi.

Louis Saha
Louis Saha (alizaliwa 8 Agosti 1978) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa zamani wa timu ya taifa ya Ufaransa na klabu ya Manchester United aliyekuwa anacheza katika nafasi ya mshambuliaji.
Saha alianza kuichezea Manchester United kuanzia mwaka 2004 hadi mwaka 2008.

Paul Berg
Paul Berg (amezaliwa 30 Juni 1926) ni mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa uchunguzi wake wa DNA. Mwaka wa 1980, pamoja na Walter Gilbert na Frederick Sanger alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Julian Draxler
Julian Draxler (matamshi ya Kijerumani: [juːli̯aːn dʁakslɐ]; alizaliwa Septemba 20, 1993) ni mchezaji wa soka wa Ujerumani ambaye anacheza kama winga wa klabu ya Ufaransa Paris Saint-Germain (PSG) na timu ya taifa ya Ujerumani. Anajulikana kwa uwezo wake wa kutumia miguu yote, kasi yake, na nguvu za kupiga mashuti makali.

Didier Drogba
Katika majira ya joto ya 2004, Drogba alihamia klabu ya Ligi Kuu ya Chelsea kwa rekodi ya klabu £ milioni 24, na kumfanya mchezaji wa gharama kubwa zaidi wa Ivory Coast katika historia. Katika msimu wake wa kwanza alisaidia klabu kushinda cheo cha kwanza cha ligi katika miaka 50, na mwaka baadaye alishinda jina lingine la Ligi Kuu. Mwezi Machi 2012, aliwa mchezaji wa kwanza wa Kiafrika kushambulia malengo 100 ya Ligi Kuu, na pia akawa mchezaji pekee katika historia ya kupiga fainali nne za Kombe la FA mwaka huo huo, wakati alifunga katika kushinda Chelsea dhidi ya Liverpool. 2012 mwisho. Pia alicheza katika mwisho wa Ligi ya Mabingwa wa UEFA 2012, ambapo alifunga mechi ya dakika ya 88 na adhabu ya kushinda katika kuamua risasi dhidi ya Bayern Munich.

Paulinho
José Paulo Bezerra Maciel Júnior (anayejulikana kama Paulinho: kwa matamshi ya Kireno cha Brazil: [pawlĩju]; alizaliwa 25 Julai 1988) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Hispania Barcelona FC na timu ya taifa ya Brazil.

Karim Benzema
Benzema alizaliwa mji wa Lyon na alianza uchezaji kwenye klabu ya Terraillon. Mwaka 1996 alijiunga na klabu ya akademi. Kwenye msimu wa 2004-05 aliiwezesha timu yake kushinda makombe matatu,na msimu wa 2007-08 alibeba kombe la ligi na kuwa kombe la saba kwa Olympique Lyonnais, na kuwa mchezaji bora wa mwaka,na kuwa timu bora ya mwaka.Benzema alikuwa mfungaji bora na kushinda tuzo kutoka gazeti la Italia laGuerin Sportivo. Msimu uliofuata Olympique Lyonnais ilimuuza kwenda Real Madrid kwa ada ya £35 milioni ($50 milioni)na kusaini miaka sita. Baada ya kuhangaika ili aweke heshima,kwa misimu miwili alishinda magoli 32 na kui wezesha Real Madrid kushinda Copa Del rey mwaka 2011,na msimu wa 2011-12 alikuwa mchezaji bora mfaransa mara tatu mwaka 2011,2012,2014.

Paulo Dybala
Paulo Dybala (alizaliwa Laguna Larga, Cordoba, Arjentina, 15 Novemba 1993) ni mchezaji wa soka na anacheza kama namba (10).

Lucky Dube
Lucky Philip Dube (tamka doo-bei) [1] (3 Agosti 1964 - 18 Oktoba 2007) alikuwa mwanamuziki wa reggae kutoka Afrika Kusini. Alirekodi albamu 22 katika lugha ya Kizulu, Kiingereza na Kiafrikaans katika kipindi cha miaka 25-na alikuwa mwanamuziki wa Reggae kutoka Afrika Kusini ambaye aliuza albamu nyingi kabisa. [2] [3] Dube aliuawa katika kitongoji cha Rosettenville huko Johannesburg jioni ya 18 Oktoba, mwaka 2007. [3] [4] [5]

Aurlus Mabele
Alizaliwa mnamo mwaka wa 1953 katika Kongo-Brazzaville katika wilaya ya Poto-Poto nchini Jamhuri ya Kongo. Jina lake halisi ni Aurélien Miatsonama. Alianzisha kundi liitwalo "Ndimbola Lokole".

Pelé
Alicheza kama mshambuliaji wa kati. Aliisaidia Brazili kutwaa kombe la dunia 1958, 1962 na baadaye tena mwaka 1970. Aliweka rekodi mwaka 1958 ya kuwa mchezaji mdogo kuliko wote duniani kucheza katika fainali ya kombe la dunia alipocheza akiwa na umri wa miaka 17. Alivuma sana katika miaka ya 1970 duniani kote.

Laurent Kabila
Alizaliwa katika familia ya Waluba huko Baudouinville (sasa Moba) karibu na Albertville (Kalemie) kando la Ziwa Tanganyika. Alisoma huko Ujerumani ya Mashariki na Paris akarudi Kongo baada ya uhuru wa nchi alipojiunga na umoja wa vijana wa chama cha Patrice Lumumba.

Paul Pogba
Pogba alianza kazi yake ya mpira wa miguu akiwa na umri wa miaka sita akicheza huko Marekani Roissy-en-Brie, kilomita chache kutoka kusini mwa jiji lake. Alitumia misimu saba kuchezea Roissy-en-briel kabla ya kujiunga na Us Torcy, ambapo aliwahi kuwa nahodha wa timu ya watoto chini ya umri wa miaka 13 . Baada ya msimu mmoja kuisha akiwa klabu ya Torcy, Pogba alijiunga na klabu ya wataalamu ya Le Havre. Katika msimu wake wa pili katika klabu hiyo, Pogba alikuwa nahodha katika timu na kuifiksha timu yake hadi fainali, Championnat National ya watoto wenye umri chini ya miaka 16. ikaipa ushindi timu ya pogba ijulikanayo kama le havre na timu ya pogba ikawa ya kimataifakwa kupata ushindi

Mauricio Pochettino
Alikaa miaka 18 akiwa mchezaji wa kitaaluma, kumi kati yake yalikuwa La Laiga na Espanyol ambapo alifunga mabao 13 katika michezo 275.

Jua Cali
Jua Cali alizaliwa Paul Julius Nunda mnamo 12 Septemba 1979 katika eneo la Eastlands Jijini Nairobi. Wazaziwe, Doreen Onditi na Evans Onditi (aliaga dunia) walikuwa waalimu Jua Cali alilelewa katika maadiri kali ya kikatoliki mtaani California Mashariki ya jiji la Nairobi Alianza mtindo wa kufururiza maneno akiwa na umri wa miaka kumi, akitiwa moyo na kakake mkubwa Christopher Sati Alijulikana kama kijana aliye mnyamavu na aliyekuwa na ugumu wa kushirikiana na wenzake

Emmanuel Adebayor
Sheyi Emmanuel Adebayor (amezaliwa tar. 9 Februari 1985 mjini Lome, Togo) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Togo - mwenye asili ya Nigeria. Kwa sasa anaichezea klabu mashuhuri barani Ulaya ya Manchester City. Na pia huichezea Timu ya Taifa ya Togo.

Paul McCartney
Paul McCartney (alizaliwa 18 Juni 1942) ni mwanamuziki Mwinegeza. Alimcharaza gitaa ya besi na The Beatles.

Chameleone
Joseph Mayanja (anajulikana kwa jina la kisanii Jose Chameleone au Chameleone, wakati mwingine Chameleon; alizaliwa mwaka wa 1979) ni mwanamuziki wa hip hop na ragga kutoka Uganda. Yeye huimba hasa katika lugha ya Kiswahili.

Moussa Sissoko
Moussa Sissoko (alizaliwa 16 Agosti 1989) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anachezea klabu ya Tottenham Hotspur na timu ya taifa ya Ufaransa.

Paul Scholes
Paul Scholes (alizaliwa 16 Novemba 1974) alikuwa ni mchezaji wa soka wa Uingereza ambaye anafahamika sana kwa sababu ya kucheza klabu ya Manchester United F.C. ya hukohuko nchini Uingereza.

Papa Yohane Paulo II
[[Picha:Karol Wojtyla-wikary w Niegowici.jpg|thumb|Karol Wojtyła akiwa padri huko [[Niegowić]], Poland, mwaka [[1948]].]]
Kisha kumaliza masomo yake seminarini, tarehe [[1 Novemba]] [[1946]] Karol alipewa [[upadirisho]] na kardinali Adam Stefan Sapieha.

Donald Ndombo Ngoma
Donald Ngoma (amezaliwa Zimbabwe tarehe 4 Februari 1989) ni mchezaji wa kandanda katika klabu ya Yanga Sc inayoshiriki ligi kuu ya Vodacom Tanzania bara.

Gabriel Obertan
Gabriel Obertan (alizaliwa mnamo 26 Februari 1989) ni mchezaji kandanda wa Kifaransa ambaye kwa sasa anaichezea klabu ya Manchester United ya Uingereza. Kimsingi yeye hucheza kama wing’a, lakini pia anaweza kucheza katika kiungo cha kati na kama mshambuliaji. Alikuwa mwanafunzi katika shule maarufu ya Clairefontaine academy na alianza wasifu wake wa kitaaluma kwa kuichezea klabu ya Bordeaux nchini Ufaransa, kabla ya kujiunga na Manchester United kwa kitita cha pesa ambacho hakikutangazwa mnamo Julai 2009. Yeye ni mwanachama wa timu ya vijana wasiozidi umri wa miaka 21 ya Ufaransa na alitajwa kama mchezaji bora wa Ufaransa wa 2009 katika shindano la Toulon.

Moussa Doumbia
Moussa Doumbia (alizaliwa 15 Agosti 1994) ni mchezaji wa soka wa Mali ambaye sasa anacheza katika Ligue 1 huko Ufaransa klabu ya Reims. Anacheza kama kiungo mshambuliaji au winga wa kushoto.

Pablo Zabaleta
Pablo Zabaleta (alizaliwa tarehe 16 Januari 1985) ni mchezaji mwenye asili ya Argentina anayecheza kama beki wa kushoto katika klabu ya West Ham United iliyopo nchini uingereza.

Paul Simon
Paul Simon alizaliwa tarehe 13 Oktoba 1941 katika mji wa Newark Height, New Jersey. Huko alifahamika kama muimbaji na mtunzi mwenye asili ya kiyahudi. Aliwahi kufunga ndoa mara tatu, ana watoto wanne. Mmojawapo ni mpigaji gitaa kama baba yake.

Mpira wa miguu
David Beckham wa Uingereza Franz Beckenbauer wa Ujerumani Gabriel Batistuta wa Arjentina Michael Ballack wa Ujerumani Pablo Aimar Carlos Tevez Lionel Messi wa Arjentina Adriano Dennis Bergkamp Jared Borgetti wa Mexico Fabio Cannavaro wa Italia Roberto Carlos Ronaldinho Deco Hernan Crespo Didier Drogba Michael Essien wa Ghana Samuel Eto wa Cameroon Luis Figo Steven Gerald Thierry Henry wa Ufaransa Oliver Kahn, Kipa wa Ujerumani Ricardo Kaka Roy Keane Jurgen Klinsmann Miroslav Klose Frank Lampard Diego Maradona wa Arjentina Michael Owen Alessandro Nesta Pele wa Brazil Robert Pires Rivaldo Robinho Romario Ronaldo wa Brazil Cristiano Ronaldo wa Ureno Wayne Rooney Ruud Van Nistelrooy Patrick Viera Zinedine Zidane wa Ufaransa

Papa Yohane Paulo II
Karol Józef Wojtyła alizaliwa Wadowice nchini Poland akiwa mtoto wa tatu na wa mwisho wa Karol Wojtyła, na Emilia Kaczorowska, ambaye alikuwa na asili ya Kilithuania, akafariki tarehe 13 Aprili 1929. Dada yake Olga alikufa kabla Karol hajazaliwa; hivyo, alihusiana sana na kaka yake Edmund, mpaka huyo alipokufa kwa tetekuwanga kutokana na kazi yake ya udaktari.

Marquinhos
Marcos Aoás Corrêa (anayejulikana kama Marquinhos; matamshi ya Kireno cha Brazil: [maʁkĩjus]; alizaliwa tarehe 14 Mei 1994) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza katika klabu kutoka Ligue 1 inayoitwa Paris Saint-Germain(PSG) na timu ya taifa ya Brazil.

Xavi
Xavier Hernandez Creus (anajulikana kama Xavi; amezaliwa mjini Terrassa, Barcelona, Catalonia, 25 Januari 1980) ni mchezaji wa kandanda Mhispania, ambaye kwa sasa anacheza kama kiungo wa kati katika klabu ya Kihispania katika La Liga huko Barcelona. Kufikiriwa sana miongoni mwa wanakandanda bora katika dunia, Xavi alitajwa kama rasmi Mtu mwenye ushawishi mwingi katika mechi katikaa fainali ya Ligi ya Mabingwa 2009 kwani alisaidia Barcelona kushinda Manchester United na kuibuka washinid wa Kombe Ulaya kwa mara ya tatu. Alitajwa kama mchezaji bora na UEFA katika Euro 2008
na alikuwa mmoja wa wagombeaji watano 2007-08 wa tuzo la FIFA Mchezaji bora duniani. Kwa jumla ameteuliwa mara 80 na timu ya taifa ya Kihispania na amechezea nchi yake katika 2000 Olimpiki, 2002 FIFA Kobe la Dunia, Uefa Euro 2004, 2006 FIFA Kombe la Dunia, Uefa Euro 2008, na 2009 FIFA Kombe la Mashirikisho.

Catherine Ndereba
Wincatherine Nyambura Ndereba [1] (alizaliwa 21 Julai 1972) ni mwanariadha maarufu ulimwenguni Mkenya . Alishinda Mbio refu za Boston mara nne na medali ya fedha katika Olimpiki ya mwaka 2004 na 2008. Ndereba akaivunja rekodi ya wanawake duniani mwaka 2001, kukimbia 2:18:47 katika mbio za Chicago . Mwaka 2008, Ndereba alielezwa na mtangazaji wa spoti Chicago Tribunekama wanawake wa mbio refu shupavu zaidi wakati wote.[2]

Karim Benzema
Karim Mostafa Benzema (alizaliwa tarehe 19 Desemba 1987) ni mchezaji wa Real Madrid na timu ya taifa ya Ufaransa. Anajulikana kama straika mwenye kipaji na mwenye nguvu.

Pol Pot
Pol Pot alizaliwa 19 Mei 1925 – 15 aprili 1998, Saloth Sar alikuwa Cambodia mwanasiasa na mpinduzi ambaye aliongoza Khmer Rouge[1] kutoka 1963 hadi mwaka wa 1997. Kutoka 1963 hadi 1981, yeye aliwahi kuwa Katibu Mkuu wa Chama cha Kikomunisti ya Kampuchea.[2] Kama vile, akawa kiongozi wa Cambodia tarehe 17 aprili 1975, wakati majeshi yake alitekwa Phnom Penh. Kutoka 1976 na 1979, yeye pia aliwahi kuwa Waziri Mkuu wa Kidemokrasia Kampuchea (30 Waziri Mkuu wa Cambodia).

Ousmane Dembele
Ousmane Dembélé (alizaliwa 15 Mei 1997) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anachezea klabu ya Barcelona F.C. na timu ya kitaifa ya Ufaransa.

Paul Ngei
Mheshimiwa Paul Joseph Ngei (alizaliwa mnamo 18 Oktoba 1923 na akafa mnamo 15 Agosti 2004) alikuwa mwanasiasa wa Kenya ambaye alikuwa kizuizini kwa jukumu lake katika harakati za kupinga ukoloni lakini baadaye alishikilia nyadhifa za kadhaa za wizara.

Paul Ereng
Alizaliwa Kitale(katika Wilaya ya Trans-Nzoia) nchini Kenya, Paul Ereng alisomea Shule ya Upili ya Starehe mjini Nairobi. Yeye alikuwa anaonekana kama alikuwa bora katika mbio ya 400m hadi mwisho wa mwaka wa 1988. Baada ya kujiandikisha katika Chuo Kikuu cha Virginia, Ereng alianza kukimbia mbio ya 800m,hapo mwanzo wa 1988.

Ng'olo Kante
N'Golo Kante (matamshi ya Kifaransa: [ŋɡolo kɑte]; alizaliwa Paris, Ufaransa, 29 Machi 1991) ni mchezaji wa soka ambaye anacheza kama kiungo wa kati wa klabu ya Uingereza Chelsea na timu ya taifa ya Ufaransa.

Kim Seung-gyu
Kim Seung-gyu (alizaliwa 30 Septemba 1990) ni mchezaji wa soka wa Korea Kusini ambaye anacheza katika klabu iliyopo Japani Vissel Kobe, na pia sasa ni kipa wa timu ya taifa ya Korea Kusini.

Paul Pogba
Ndani ya taifa lake alikuwa chini ya kiwango cha- 20,aliipatia taifa lake ushindiwa kombe la mataifa ya ulaya la FIFA U-20 ndani ya mwaka 2013 na alichukua tuzo ya mchezaji bora kwa maonyesho yake wakati wa mashindano hayo. Alifanya timu yake ya ya taifa ya ufaransa kupata ushindi wa 3-1 dhidi ya Georgia mwaka2013 mwezi wa3 tarehe22 katika, na alifunga bao lake la kwanza la Kombe la Dunia mnamo Juni 30, 2014 dhidi ya Nigeria; alipewa tuzo ya mchezaji bora kijana kwa mbwembwe zake katika Kombe la Dunia la FIFA ndani ya mwaka 2014, baada ya kufikia robo ya mwisho. Baadaye aliwakilisha taifa lake katika UEFA Euro 2016 kwenye udongo wa nyumbani, ambapo alifunga bao moja lililo dumu hadi mwisho wa mchezo.

Didier Drogba
Baada ya kucheza katika timu za vijana, Drogba alifanya kazi yake ya kwanza ya umri wa miaka 18 ya Ligue 2 klabu Le Mans, na alisaini mkataba wake wa kwanza wa kitaaluma mwenye umri wa miaka 21. Baada ya kumaliza msimu wa 20022-2003 na mabao 17 katika maonyesho 34 kwa upande wa Ligue 1 Guingamp, alihamia kwa Olympique de Marseille, ambapo alimaliza kama mchezaji bora zaidi katika msimu wa 2003-2004 na mabao 19 na kusaidiwa na klabu kufikia mwisho wa Kombe la UEFA 2004.

Roberto Baggio
Roberto Baggio (alizaliwa tarehe 18 Februari mwaka 1967) ni mchezaji wa zamani wa Italia ambaye alikuwa mchezaji wa pili, au kama kiungo wa kushambulia, ingawa alikuwa na uwezo wa kucheza katika nafasi kadhaa. Yeye ni rais wa zamani wa sekta ya kiufundi ya Shirikisho la Soka (FIGC).

David de Gea
David de Gea (amezaliwa 7 Novemba 1990) ni mchezaji mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Hispania pia anachezea timu ya ligi kuu Uingereza.

Pablo Oscar Cavallero Rodríguez
Pablo Oscar Cavallero Rodríguez (alizaliwa tarehe 13 Aprili 1974) ni mchezaji wa soka ya Argentina ambaye alicheza kama kipa.

Lady Gaga
Stefani Joanne Angelina Germanotta (amezaliwa tar. 28 Machi 1986) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo za pop dansi kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Lady Gaga.

Didier Drogba
Ndiye mchezaji bora wa wakati wote na nahodha wa zamani wa timu ya taifa ya Ivory Coast. Yeye anajulikana sana kwa kazi yake huko Chelsea F.C., ambaye amefunga malengo zaidi kuliko mchezaji mwingine wa kigeni na kwa sasa ni mchezaji wa nne wa klabu ya juu zaidi ya wakati wote. Ameitwa Mchezaji wa Afrika wa Mwaka mara mbili, kushinda mechi ya mwaka 2006 na 2009.

Samuel Umtiti
Samuel Umtiti (amezaliwa tarehe 14 Novemba mwaka 1993) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza kama mchezaji wa nyuma/au kwa jina lingine ni beki wa klabu ya Hispania iitwayo Barcelona F.C. na timu ya taifa ya Ufaransa.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.