Question: Mama ya Isa kulingana na Qurani alikuwa anaitwa aje?

Mitume na Manabii katika Uislamu
Wengine tena wanatajwa katika Agano Jipya, hasa Yohane Mbatizaji (Yahya) na Yesu bin Mariamu ('Îsa).

Mama wa Mungu
Kwa kuwa wafuasi wa Yesu wanasadiki kuwa yeye ni Mungu sawa na Baba, wengi wao wanakubali kuwa aliyemzaa kama binadamu anastahili kuitwa Mama wa Mungu.

Bikira Maria
Bikira Maria anasifiwa kwanza kwa imani yake kuu kabisa, kuliko kwa kumchukua Yesu tumboni tu. Yesu alitaka kuwainua wasikilizaji wake wafuate mambo ya roho kuliko ya mwili. “Basi, mtu mmoja akamwambia, ‘Mama yako na ndugu zako wako nje, wataka kusema nawe’. Lakini Yesu akamjibu huyo mtu aliyemwambia hivyo, ‘Mama yangu ni nani, na ndugu zangu ni akina nani?’ Kisha akanyosha mkono wake juu ya wanafunzi wake akasema, ‘Hawa ndio Mama yangu na ndugu zangu, maana yeyote anayefanya anavyotaka Baba yangu aliye mbinguni, huyo ndiye kaka yangu na dada yangu na mama yangu’” (Math 12:46-50).
Vilevile, wakati wa [[utume]] wake, alimsikia “mwanamke mmoja katika lile kundi la watu akisema, ‘Hongera kwa mwanamke aliyekuzaa na kukunyonyesha’. Yesu akamjibu, ‘Barabara, lakini heri yake zaidi yule anayelisikia Neno la Mungu na kulishika’” (Mk 11:27-28).

Mitume na Manabii katika Uislamu
Sehemu za habari za manabii wa Qurani na watu wa Biblia hulingana, lakini mara nyingi ziko tofauti pia. Kwa mfano Ibrahim wa Qurani aliambiwa na Mungu kumtoa mwanawe kama sadaka lakini jina lake halitajwi, kumbe katika Biblia habari hii inasimuliwa juu ya Isaka. Dawud hutajwa na Qurani kama nabii, wakati Daudi wa Biblia ni mfalme mwenye manabii wake (hasa Gad na Nathan), ingawa anaweza kuhesabiwa kama nabii kwa sababu ya kuchangia kitabu cha Zaburi (ambacho kina utabiri mbalimbali kuhusu Yesu.

Bikira Maria
Katika Kurani jina hilo kwa Kiarabu ni مريم, "Maryam".

Yesu kuzaliwa na Bikira
Yesu kuzaliwa na Bikira ni fundisho la imani linalosema kuwa Yesu Kristo alitungwa tumboni mwa mama yake, Bikira Maria, kwa uwezo wa Mungu (Roho Mtakatifu) tu, na kuwa Maria alipomzaa alikuwa bado bikira.

Bikira Maria
Wanaosemwa katika [[Injili]] “ndugu zake Yesu” si watoto wa Bikira Maria, bali ndugu wa ukoo waliokuwa jirani sana na familia hiyo takatifu. Kama Bikira Maria angekuwa na watoto wengine, Yesu angekuwa amefanya kosa la kuwanyang’anya Mama yao na kumfanya awe Mama wa mtume Yohane alipomkabidhi msalabani, “‘Mwana, tazama Mama yako’. Na tangu saa ile huyo mwanafunzi alimchukua akae nyumbani kwake” (Yoh 19:27).

Yosia
Anatajwa pia katika Injili ya Mathayo kama babu wa Yesu.

Salome (mke wa Zebedayo)
Salome (kwa Kiebrania: שלומית, Shelomit, kutoka mzizi שָׁלוֹם, shalom, yaani amani[1]) alikuwa mke wa Zebedayo na mfuasi wa Yesu Kristo pamoja na wanae Yakobo Mkubwa na Mtume Yohane, waliokuwa marafiki wakuu wa Yesu pamoja na mtume Petro.

Mariamu (dada wa Musa)
Mariamu ni mwanamke wa kwanza kuitwa "nabii" na ndiye aliyeongoza mashangilio baada ya Mungu kuangamiza Wamisri katika maji ya Bahari ya Shamu (Kutoka 15:20-21).

Yesu kuzaliwa na Bikira
Katika Biblia ya Kikristo fundisho hilo linapatikana katika Injili mbili zilizo tofauti hata kwa vyanzo katika uzazi na utoto wa Yesu: Math 1:18-25 na Lk 1:26-38.

Isaka
Isaka (kwa Kiebrania יצחק) ni jina la mwana wa Abrahamu anayetajwa katika Biblia ya Kiebrania, ambayo ni sehemu ya Biblia ya Kikristo (Agano la Kale).

Alfayo
Alfayo ni jina la mwanamume linalotajwa katika Agano Jipya kama baba wa wawili kati ya Mitume wa Yesu, yaani:Hakuna taarifa yoyote kwamba hao walikuwa ndugu, hivyo inawezekana wazazi wao walikuwa tofauti ila wenye jina moja.

Bikira Maria
Katika Agano Jipya yupo Yakobo anayeitwa na mtume Paulo “ndugu yake Bwana” (Gal 1:19): Yakobo huyo alikuwa maarufu katika [[Kanisa la Yerusalemu]] (Mdo 12:7; 15:13-21; 21:18-20; Gal 2:9). Yakobo huyo si mtume Yakobo kaka yake Yohane (Lk 6:12-16), bali ni Yakobo ndugu yake Yose na mama yao kwenye Injili anaitwa “Maria mwingine”, si Maria Mama wa Yesu. “Walikuwepo pia wanawake waliotazama kwa mbali. Miongoni mwao akiwa [[Maria Magdalena]], [[Salome]] na Maria mama wa akina [[Yakobo mdogo]] na Yose” (Mk 15:40). Maria lilikuwa jina la kawaida kwa Wayahudi: akina Maria wakiwa wengi hivyo, tujue kuwatofautisha kwenye Injili, ambazo zinamtaja Bikira Maria kama “Mama wa Yesu”.

Bikira Maria
Jina asili kwa Kiaramu ni מרים, "Maryām" lenye maana ya "Bibi"; watafsiri wa kwanza wa Biblia ya Kiebrania wanaojulikana kama Septuaginta (LXX) waliliacha kama lilivyo wakiandika kwa Kigiriki Μαρίαμ, "Mariam", au walilifupisha wakiandika Μαρία, "Maria".

Ana
Ana (kutoka Kiebrania Hannah חַנָּה, yaani "fadhili") anaheshimiwa kama mama wa Bikira Maria na bibi wa Yesu kadiri ya mapokeo ya Ukristo na Uislamu, ingawa hatajwi katika Biblia wala katika Kurani, isipokuwa katika kitabu cha karne ya 2 kinachoitwa Injili ya Yakobo.

Bikira Maria
Mtume Paulo akaeleza, “Wakati maalumu ulipotimia Mungu alimtuma Mwanae aliyezaliwa na mwanamke” (Gal 4:4). Bikira Maria ni Mama wa Mungu kwanzia wakati huo: tangu Bikira Maria alipojaliwa kumchukua mimba, kumzaa, kumnyonyesha na kumlea mtu ambaye kwa asili ni Mungu. Cheo hicho kimemuinua juu kuliko hata malaika. “Malaika alimwambia, ‘Hicho kitakachozaliwa kitaitwa Kitakatifu, Mwana wa Mungu’” (Lk 1:35).

Kupashwa habari
26 Mnamo mwezi wa sita, malaika Gabrieli alitumwa na Mungu aende kwenye mji uitwao Nazareti huko Galilaya, 27 kwa msichana mmoja aitwaye Maria, mchumba wa mtu mmoja jina lake Yosefu, wa ukoo wa Daudi. 28 Malaika akamwendea, akamwambia, "Salamu Maria! Umejaliwa neema nyingi! Bwana yu pamoja nawe." 29 Maria aliposikia maneno hayo alifadhaika sana, akawaza: maneno haya yanamaanisha nini? 30 Malaika akamwambia, "Usiogope Maria, kwa maana Mungu amekujalia neema. 31 Utachukua mimba, utamzaa mtoto wa kiume na utampa jina Yesu. 32 Yeye atakuwa mkuu na ataitwa Mwana wa Mungu Mkuu. Bwana Mungu atampa kiti cha mfalme Daudi, babu yake. 33 Kwa hivyo atautawala ukoo wa Yakobo milele, na ufalme wake hautakuwa na mwisho." 34 Maria akamjibu, "Yatawezekanaje hayo, hali mimi ni bikira?" 35 Malaika akamjibu, "Roho Mtakatifu atakushukia, na uwezo wake Mungu Mkuu utakujia kama kivuli; kwa sababu hiyo, mtoto atakayezaliwa ataitwa Mtakatifu, Mwana wa Mungu. 36 Ujue pia kwamba hata Elisabeti, jamaa yako, naye amepata mimba ingawa ni mzee, na sasa ni mwezi wa sita kwake yeye ambaye watu walimfahamu kuwa tasa. 37 Kwa maana hakuna jambo lisilowezekana kwa Mungu." 38 Maria akasema, "Mimi ni mtumishi wa Bwana, nitendewe kama ulivyosema." Kisha yule malaika akaenda zake.

Ana (nabii)
Mtoto Yesu alipoletwa hekaluni siku 40 tu baada ya kuzaliwa, Ana alitangaza habari zake kwa waliokuwepo.

Teresa wa Mtoto Yesu
Teresa wa Mtoto Yesu na wa Uso Mtakatifu (Alençon, Ufaransa, 2 Januari 1873 - Lisieux, Ufaransa, 30 Septemba 1897) ni jina la kitawa la Thérèse Françoise Marie Martin, maarufu pia kama Teresa wa Lisieux, anayeheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mwenye sifa za bikira na mwalimu wa Kanisa.

Bikira Maria
[[Kurani]] inamtaja mwanamke mmoja tu, tena mara 34: ni Mariamu, mama wa [[nabii Isa]]. Akichanganywa na dada wa [[Haruni]] na Musa, aliyekuwa na jina hilohilo, anatajwa kama binti [[Imrani]]. Pia habari nyingine kadhaa zinapishana na zile za Injili.

Malaika wa Bwana
Salamu Maria, umejaa neema, Bwana yu nawe, umebarikiwa kuliko wanawake wote, na Yesu, mzao wa tumbo lako, amebarikiwa. Maria mtakatifu, Mama wa Mungu, utuombee sisi wakosefu, sasa na sa ya kufa kwetu. Amina.

Sirili wa Aleksandria
Katika barua nyingine aliandika, “Mwana ni mmoja tu, Bwana Yesu Kristo ni mmoja tu, kabla ya umwilisho wake na baada ya umwilisho vilevile. Kwa kuwa Neno aliyezaliwa na Mungu Baba hakuwa Mwana mmoja na aliyezaliwa na Bikira Maria mwingine; bali tunasadiki kwamba yuleyule aliyezaliwa kabla ya nyakati ndiye aliyezaliwa pia kimwili na mwanamke”.

Isa
Kadiri ya sura ya 3 aya ya 50 alisema ni "msadikishaji wa yale yaliyokuwa kabla yangu katika Taurati, na ili niwahalalishieni baadhi ya yale mliyoharimishiwa, na nimewajieni na Ishara kutoka kwa Mola wenu, kwa hiyo mcheni Mwenyezi Mungu na mnitii".

Nunc dimittis
Ilikuwa siku 40 baada ya Maria kumzaa Yesu na kwa kuwa mtoto huyo alikuwa wa kiume na wa kwanza kwa mama yake ilibidi atolewe kwa Mungu halafu kukombolewa kwa sadaka ya kondoo au, kwa mafukara, njiwa wawili (Kut 13:12-15; Law 12:1-8).

Samia Yusuf Omar
Samia Yusuf Omar alizaliwa Somalia mnamo 25 Machi 1991,[1] kwa Omar Yusuf na Dahabo Ali akiwa wa kwanza kati ya watoto sita.[2] Mamake aliwahi kuwa mwanariadha kwenye ngazi ya kitaifa.[3]

Kipindi cha Noeli
Siku ya nane ni pia mwanzo wa mwaka mpya ambao tunaomba uwe na amani. Ndiyo siku ya Yesu kutahiriwa na kupewa jina hilo linaloeleza maana ya yeye kujifanya mtu (ישוח = Mungu anaokoa). Lakini hasa tunamshangilia Bikira Maria mzazi wa Mungu, sifa yake bora iliyompatia fadhili nyingine zote.

Qurani
Kuna baadhi ya kurasa za Qu'ran zinazoelezea habari za mambo ya watu wa katika Biblia. Kwa mfano watu wa katika Biblia waliotajwa kwenye Qu'ran ni pamoja na Adamu, Nuhu, Abraham, Lutu, Ismaili, Yakobo, Yosefu, Haruni, Musa, mfalme Daudi, Solomoni, Elisha, Yona, Yobu, Zakaria, Yohane Mbatizaji, Bikira Maria na Yesu.

Bikira Maria wa Mateso
Bikira Maria wa Mateso ni jina mojawapo linalotumika kumheshimu mama wa Yesu kama mshiriki wa mateso na kifo cha Mwanae msalabani.

Krismasi
Bikira Maria, Mama wa Yesu, alipata mimba wakati alipokuwa mchumba wa Yosefu. Yosefu alitaka kumwacha lakini aliambiwa na malaika aanze kuishi naye na kumkubali mtoto kama wake kwa kumpa jina "Yesu".

Kitabu cha Yoshua
Mara baada ya kushika uongozi, Yoshua alituma wapelelezi nchini; huko Yeriko, mji wa zamani kuliko yote ya dunia, walisaidiwa na Rahabu, kahaba aliyeamini kuwa ushindi utakuwa wa Mungu wa Israeli (Yos 2): kwa hiyo akaokolewa pamoja na ndugu zake, tena akajaliwa kuwa bibi wa babu wa mfalme Daudi, hata akatajwa na Injili kama bibi wa Yesu Kristo (Math 1:5-6), halafu akachukuliwa kama mfano wa imani (Eb 11:31) na wa matendo mema (Yak 2:25).

Mariamu (dada wa Musa)
Anatajwa katika vitabu vitatu vya Biblia (Kutoka, Hesabu na Mika).

Twariqah Ahmadiyah Idrisiyah
Sayiduna Sheikh alikuwa na wanawe Abul Abbas, na mdogo akiitwa Abdulwahab. Inasimuliwa kabla ya kifo chake sheikh alikuwa safarini kuelekea Shaam(Syria) kumtembelea binti yake. Binti yake akamuuliza baba ni nani utamuachia Twariqah?. Hapo bintiye alikuwa hajawahi kumuona nduguye Abul Abbas, Sheikh akamjibu nitamuachia Twariqah Abul Abbas na akija Shaam utamjua bila kuambiwa na mtu. Na kweli baada ya kufariki kwake huko mji wa Madinah mwanawe alishika Twariqah na alikwenda Syria. Alipofika dada mtu akamuona moja kwa moja akajua yule ndiye kaka yake na akafurahi kwa ukelele mkubwa wa furaha na kumuita kwa jina nduguye.

Mama wa Mungu
Mama wa Mungu (kwa Kigiriki Θεοτόκος, Theotókos; kwa Kilatini "Deipara" au "Dei genetrix", yaani "Mzaa Mungu") ni sifa kuu ambayo Wakristo wengi wanampatia Bikira Maria mama wa Yesu Kristo.

Isaka
Isaka anatajwa pia katika Kurani ya Uislamu.

Rahabu
Rahabu (kwa Kigiriki Ῥαχάβ, Rakhab) anatajwa na Injili ya Mathayo (1:5) katika kitabu cha ukoo cha Yesu.

Sirili wa Aleksandria
Sirili alipata nguvu dhidi yake pale ambapo padri wa Antiokia alianza kuhubiri huko Konstantinopoli kwamba Bikira Maria hastahili kuitwa "Mama wa Mungu," ila “Mama wa Kristo". Waamini walipomshtaki kwa Nestori, huyo akamtetea kwa msingi wa teolojia ya Antiokia iliyosisitiza ukweli wa ubinadamu wa Yesu.

Fatimah
Fatimah bint Muhammad (606 Makka - 632 BK au 11 BH Madina) (ajulikana pia kama Fatimah Zahra - فاطمة الزهراء) alikuwa binti wa Mtume Muhammad aliyezaa wajukuu wake wa pekee.

Kitabu cha Isaya
Katika kutuliza watu alimtabiria mfalme Ahazi kwamba mwanamwali atamzaa mtoto wa kiume atakayethibitisha uwepo wa Mungu pamoja na watu wake, jina lake Emanueli litakavyomaanisha. (7:1-17) Kweli mke wa Ahazi alimzaa Hezekia atakayeendeleza ufalme wa ukoo wa Daudi, lakini Wakristo wanaona utabiri huo ulimlenga zaidi Yesu, mwana wa Bikira (walivyoelewa watafsiri wa kwanza wa Biblia katika Kigiriki) ambaye kweli ni Mungu pamoja nasi, na ni mwana wa Daudi ambaye atatawala milele kwa amani na haki (11:1-9).

Historia ya Wokovu
Ukuu wa Samweli ulidokezwa na uzazi wake wa ajabu, kwa kuwa mama yake alikuwa tasa akampata baada ya kusali na kuweka nadhiri (1Sam 1). Hivyo baada ya miaka michache alihamia Shilo kwenye sanduku la agano kama mtumishi wa kuhani Eli.

Maria wa Kleopa
Haieleweki vizuri kama alikuwa binti au mke wa huyo Kleopa. Wengine wanadhani ndiye aliyetajwa kati ya wanawake waliokwenda kaburini Jumapili asubuhi na mapema kadiri ya Mk 16:1 kama "Maria wa Yakobo" (bin Alfayo) kwa maana ya mama yake.

Utoto wa Yesu
1:18 Kuzaliwa kwake Yesu Kristo kulikuwa hivi. Mariamu mama yake alipokuwa ameposwa na Yusufu, kabla hawajakaribiana, alionekana ana mimba kwa uweza wa Roho Mtakatifu. 19 Naye Yusufu, mumewe, kwa vile alivyokuwa mtu wa haki, asitake kumwaibisha, aliazimu kumwacha kwa siri. 20 Basi alipokuwa akifikiri hayo, tazama, malaika wa Bwana alimtokea katika ndoto, akisema, Yusufu, mwana wa Daudi, usihofu kumchukua Mariamu mkeo, maana mimba yake ni kwa uweza wa Roho Mtakatifu. 21 Naye atazaa mwana, nawe utamwita jina lake Yesu, maana, yeye ndiye atakayewaokoa watu wake na dhambi zao. 22 Hayo yote yamekuwa, ili litimie neno lililonenwa na Bwana kwa ujumbe wa nabii akisema,

Nabii Isaya
Katika kutuliza watu alimtabiria mfalme Ahazi kwamba mwanamwali atamzaa mtoto wa kiume atakayethibitisha uwepo wa Mungu pamoja na watu wake, jina lake Emanueli linavyomaanisha. (7:1-17) Kweli mke wa Ahazi alimzaa Hezekia atakayeendeleza ufalme wa ukoo wa Daudi, lakini utabiri huo ulimlenga zaidi Yesu, mwana wa Bikira (walivyoelewa watafsiri wa kwanza wa Biblia katika Kigiriki) ambaye kweli ni Mungu pamoja nasi, na ni mwana wa Daudi ambaye atatawala milele kwa amani na haki (11:1-9).

Yesu kutolewa hekaluni
36 Palikuwa na nabii mmoja mwanamke, mzee sana, jina lake Ana, binti Fanueli, wa kabila la Asheri. Alikuwa ameishi na mumewe kwa miaka saba tangu alipoolewa. 37 Halafu alibaki mjane hadi wakati huo akiwa mzee wa miaka themanini na minne. Wakati huo wote alikaa Hekaluni akifunga na kusali usiku na mchana. 38 Saa hiyohiyo alijitokeza mbele, akamshukuru Mungu, na akaeleza habari za huyo mtoto kwa watu wote waliokuwa wanatazamia ukombozi wa Yerusalemu.

Muhammad
Mbali na wake rasmi, Kurani inaruhusu kuwa na masuria wasio na idadi (dhāt al-yamīn, "waliomilikiwa na mkono wa kuume", yaani watumwa, hasa waliotekwa vitani). Muhammad alikuwa nao 16: kati yao Marya (Mkristo) alimzalia mtoto wa kiume: Ibrahim, aliyefariki mdogo sana, kwa huzuni kubwa ya baba yake aliyemfuata kaburini muda mfupi baadaye.

Yesu
Lugha mama ya Yesu na ya Mitume ilikuwa Kiaramu ambacho ni jamii ya Kiyahudi na ambacho polepole kilishika nafasi yake kati ya Wayahudi kuanzia karne ya 6 KK.

Isa
Muhammad alikuta Wakristo au Manasara wakiwa wamehitilifiana katika imani yao kuhusu Nabii Isa, kwani wote walimkiri kuwa Mwana wa Mungu, lakini kwa wengi hii ilikuwa na maana kuwa yeye ni Mungu aliyejifanya mtu, isipokuwa wachache walitafsiri tofauti.

Zebedayo
Zebedayo (kwa Kigiriki Ζεβεδαῖος, "Zebedaios", kutoka Kiebrania זְבַדְיָה, "Zvad'yah", yaani "Mwingi" au "Zawadi yangu"), kadiri ya Injili zote nne, alikuwa baba wa Mitume wawili wa Yesu Kristo: Yakobo Mkubwa na Yohane.

Majusi
Walifika na kumkuta mtoto Yesu akiwa na mama yake, Bikira Maria, wakamtolea zawadi: dhahabu, ubani na manemane.

Maria wa Yesu Ekaristi
Alifiwa mama akiwa bado mtoto mdogo na baba akiwa na umri wa miaka 19.

Ujio wa pili
Katika Islam, عيسى (ʿĪsā, Isa) anaheshimiwa kama mtume na Masihi aliyetumwa kwa Waisraeli ("banī isrā'īl") akiwaletea kitabu kipya, Injili.

Ukoo wa Yesu
Ukoo wa Yesu unapatikana katika vitabu viwili vya Agano Jipya: Injili ya Mathayo ambayo inaorodhesha vizazi kuanzia Abrahamu hadi kwa Yosefu (mume wa Maria), na Injili ya Luka inayorudi nyuma kuanzia Yosefu hadi kwa Adamu, aliyeumbwa na Mungu mwenyewe.

Isa
Mwenyezi Mungu ameleta Mitume na Manabii wengi ulimwenguni, lakini alichagua baadhi yao na kuwateremshia vitabu vya uongozi na sharia na hekima kwa wafuasi wao. Katika vitabu vilivyoteremshwa kwa Manabii mbalimbali ni Taurati kwa Nabii Musa, Zaburi kwa Nabii Daudi, Injili kwa Nabii Isa, na Qurani kwa Nabii Muhammad. Kitabu cha Nabii Isa kiliteremshiwa Wayahudi ambao ndio walengwa wake wa kwanza wa Nabii Isa, kama ilivyothibitishwa na Qurani wakati aliposema:

Zakaria (Injili)
Hata Kurani inamtaja mara kadhaa kama nabii na mzazi wa nabii Yahya, hasa katika sura ya 3 na ya 19.

Teresa wa Mtoto Yesu
Alipofikia umri wa miaka 14 Teresa alizidi kushikamana kwa imani na Yesu msulubiwa, akajitosa kwa “moyo wa kimama” kumuombea muuaji aliyeonekana kukabili adhabu ya kifo bila kutubu. “Nilitaka kwa gharama yoyote kumzuia asiende motoni milele… Nilikuwa na tumaini kubwa kabisa katika Huruma ya Yesu isiyo na mipaka”. Ndiyo mang’amuzi yake ya kwanza ya umama wa kiroho.

Yosefu (babu)
Yosefu (kwa Kiebrania יוֹסֵף, Yossef au Yôsēp̄; kwa Kiarabu, kwa mfano katika Qur'an, jina hilo linaandikwa يوسف, Yūsuf) ni jina la mtoto wa kiume wa kumi na mmoja wa Yakobo Israeli na babu wa kabila mojawapo la Israeli lililoitwa kwa jina lake mwenyewe, au kwa kawaida zaidi liligawanyika pande mbili: kabila la Manase na kabila la Efraimu kufuatana na majina ya watoto wake wawili wa kiume.

Samia Yusuf Omar
Wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Somalia babake aliuawa na bomu lililolipuka sokoni alipofanya kazi wakati Samia alikuwa katika darasa la nane. Wakati ule aliacha shule akaangalia wadogo olhali mama aliendelea kufanya biashara ndogondogo.[2] Mama alimpa moyo kufanya mazoezi ya mbio. [3] Alienda kwa mazoezi kwenye uwanja wa michezo penye njia ya mbio iliyokuwa na mashimo kutokana na milipuko ya mabomu. Kama hakuweza kuingia uwanjani alikimbia kwenye barabara za miji hata akishikwa mara kwa mara na wanamigambo na kurudishwa nyumbani kutokana an iamni zao za kidini eti mwanamke Mwislamu asishiriki katika riadha.[2]

Yohane Mbatizaji
Kufuatana na Injili ya Luka sura 1-2 Yohane na Yesu walikuwa ndugu na mama zao walikuwa wazito kwa wakati mmoja.

Familia takatifu
Ni wakati huo wa katikati kwamba, kadiri ya Injili, Maria alipata mimba kwa uwezo wa Roho Mtakatifu. Baada ya Yosefu kujulishwa, ndipo alipomchukua nyumbani asifanye naye tendo la ndoa walau hadi alipomzaa mtoto Yesu.

Julita na Kwiriko
Julita na Kwiriko (jina la mama kwa Kigiriki Ἰουλίττα, "Iulitta", kwa Kiaramu ܝܘܠܝܛܐ, "Yolitha", jina la mtotoܡܪܝ ,ܩܘܪܝܩܘܣ ܣܗܕܐ "Mar Quriaqos Sahada") walikuwa mama na mtoto wake mdogo ambao mwanzoni mwa karne ya 4 waliuawa kwa ajili ya imani ya Kikristo katika eneo ambalo leo ni sehemu ya Uturuki kusini mashariki.

Umwilisho
Imani hiyo inaongoza kumkiri Yesu kuwa Mungu kweli milele yote na mtu kweli tangu alipotwaa mwili. Kwa sababu hiyo, Wakristo wengi (Wakatoliki, Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na baadhi ya Waprotestanti) wanamuita Maria "Theotokos" (yaani "Mzazi wa Mungu" au "Mama wa Mungu", kwa maana ni mama aliyemzaa mtu ambaye tangu milele ni Mungu, si kwamba aliweza kumzaa Mungu kama Mungu).

Salome (mke wa Zebedayo)
Pengine anadhaniwa kuwa na undugu na Bikira Maria, mama wa Yesu.[2]

Teresa wa Mtoto Yesu
Kwa Teresa, kuwa mtawa maana yake ilikuwa kuwa bibiarusi wa Yesu na mama wa roho za watu. Ndiyo maana siku hiyo aliandika sala iliyotokeza dira yote ya maisha yake, akimuomba Yesu, kama zawadi ya Upendo wake usio na mipaka, aweze kuwa mdogo kuliko wote, lakini hasa aliomba wokovu wa watu wote: “Leo kusiwe na roho yoyote ambayo ipotee milele”.

Unestori
Kwa kukataa jina lililozoeleka la Θεοτόκος, Theotokos, "Mama wa Mungu", kwa Bikira Maria, Nestori alisababisha mabishano makubwa na hatimaye mafarakano kuhusu fumbo la Yesu Kristo.

Raheli
Raheli ni mwanamke wa Biblia anayejulikana hasa kutokana na Kitabu cha Mwanzo kama binti Labano na mke wa pili wa Yakobo Israeli, aliyemzalia watoto wawili, Yosefu na Benyamini.

Bikira Maria
Elizabeti, mama wa Yohane, alijiona hastahili kutembelewa na Bikira Maria, Mama wa Yesu, akamuita, “Mama wa Bwana wangu” (Lk 1:43).

Yesu kuzaliwa na Bikira
Mathayo anathibitisha hilo kwa kutaja utabiri wa maneno ya Isa 7:14 katika tafsiri ya Kigiriki ya Septuaginta: "Tazama bikira atachukua mimba, naye atazaa mwana, nao watamwita jina lake Emmanuel, yaani Mungu pamoja nasi".

Hafez
Baba yake aliitwa Baha-ud-Din alikuwa mwuzaji wa makaa akafa Hafez alipokuwa mdogo. Mvulana alivutwa sana na kumbukumbu jinsi baba alisoma Qurani akajitahidi akaweza kushika Qurani yote alipokuwa na umri wa miaka 8. Lakini alisikia pia mashairi ya Maulana Rumi na Sa'di. Inaaminiwa ya kwamba alipata mafundisho katika madrasa.

Maria wa Yesu Ekaristi
Kutokana na sifa zake nyingi, tarehe 25 Januari 1921 akawa mama mkuu na muda mfupi baadaye alitunga katiba ya shirika lake jipya iliyoidhinishwa na jimbo mwaka 1930. Hapo aliweka nadhiri za daima kwa jina la Maria wa Yesu katika Sakramenti.

Elizabeti (Injili)
Katikati ya matukio hayo, Elizabeti alitembelewa na jamaa yake, Bikira Maria, akiwa pia mja mzito[2]. Kabla ya kuongea lolote, salamu ya Maria ilimfanya Yohane aruke kwa shangwe tumboni mwa mamaye, na kusababisha Elizabeti atambue hali ya Maria na kumtolea kwa uvuvio wa Roho Mtakatifu maneno ya sifa kwa imani yake na ujauzito wake wa pekee.

Ali ibn Abu Talib
Ali alikuwa binamu wa Mohammed na kati ya wafuasi wa kwanza wa mtume. Alimwoa Fatimah binti wa mtume akazaa naye watoto watano: * Hasan ibn Ali (imamu wa pili wa Shia)

Bikira Maria
[[Injili ya Yohane]] inaanza kwa kishindo, “Hapo mwanzo kulikuwako [[Neno]], naye Neno alikuwako kwa Mungu, naye Neno alikuwa Mungu” (Yoh 1:1). Huyo [[Mungu Mwana]] alitwaa ubinadamu katika Bikira Maria akazaliwa mtoto, jina lake Yesu, maana yake Mungu Mwokozi. Huyo ni binadamu kama sisi katika yote isipokuwa dhambi. Ubinadamu wa Yesu unategemea [[Nafsi]] yake ya Kimungu: akisema, ‘Mimi’, ni kwa Nafsi yake hiyo. Ndiyo maana aliwaambia [[Wayahudi]], “Kweli nawaambia, kabla Abrahamu hajazaliwa, nalikuwepo” (Yoh 8:50). “Kama vile [[Baba]] alivyo [[asili]] ya uhai, ndivyo alivyomjalia Mwanae kuwa asili ya uhai” (Yoh 5:26).

Kuzaliwa kwa Bikira Maria
Kwa vyovyote, mama wa Yesu alizaliwa kweli katika karne ya 1 KK, na tukio linaandaa kabisa kuzaliwa kwa Yesu Kristo.

Utoto wa Yesu
Nao watamwita jina lake Imanueli;

Utoto wa Yesu
36 Palikuwa na nabii mke, jina lake Ana, binti Fanueli, wa kabila ya Asheri, na umri wake ulikuwa miaka mingi, alikuwa amekaa na mume miaka saba baada ya uanawali wake. 37 Naye ni mjane wa miaka themanini na minne; haondoki katika hekalu, ila huabudu usiku na mchana kwa kufunga na kuomba. 38 Huyu alitokea saa ile ile akamshukuru Mungu, na wote waliokuwa wakiutarajia ukombozi katika Yerusalemu akawatolea habari zake.

Historia ya Wokovu
Mara baada ya kushika uongozi, Yoshua alituma wapelelezi nchini; huko Yeriko, mji wa zamani kuliko yote ya dunia, walisaidiwa na Rahabu, kahaba aliyeamini kuwa ushindi utakuwa wa Mungu wa Israeli (Yos 2): kwa hiyo akaokolewa pamoja na ndugu zake, tena akajaliwa kuwa bibi wa babu wa mfalme Daudi, hata akatajwa na Injili kama bibi wa Yesu Kristo (Math 1:5-6), halafu akachukuliwa kama mfano wa imani (Eb 11:31) na wa matendo mema (Yak 2:25).

Isa
Habari za kuzaliwa kwake Nabii Isa zinapatikana katika Kurani, surat "Maryamu" (19) kuanzia aya 16 - 35.

Bikira Maria
Ni imani ya Wakatoliki na Waorthodoksi kuwa Mama wa Yesu anastahili kuitwa “Bikira daima” kwa sababu alimchukua mimba akiwa bikira, akamzaa bila ya kupotewa na ubikira, akabaki bikira hadi mwisho wa maisha yake. Hamu yake ya kuwa bikira hata kisha kuchumbiwa inajitokeza katika jibu alilompa malaika aliyemtabiria mimba: “Litakuwaje neno hili, maana sijui mume?” (Lk 1:35). Ni kielelezo cha Wakristo ambao Mtume Paulo aliwaandikia: “Nawaonea wivu, wivu wa Mungu; kwa kuwa naliwaposea mume mmoja, ili nimletee Kristo bikira safi” (2Kor 11:2), “mpate kumhudumia Bwana pasipo kuvutwa na mambo mengine” (1Kor 7:35).

Teresa wa Yesu
Mwaka 1536, akiwa amefikia hakika ya kuitwa utawani, alijiunga na monasteri ingawa kwanza baba yake hakukubali, akajichagulia jina la “Teresa wa Yesu”.

Bikira Maria
Pamoja na kusifiwa kwa usafi wake, anaongezewa sifa za imani na unyenyekevu: “Na Mariamu binti Imrani aliyejilinda uchi wake, na tukampulizia humo Roho yetu na kayasadikisha maneno ya Mola wake, na vitabu vyake; na alikuwa miongoni mwa wanyenyekevu” (66:12).
[[Jamii:Ukristo]]
[[Jamii:Bikira Maria]]
[[Jamii:Wafuasi wa Yesu]]
[[Jamii:Watakatifu wa Israeli]]
[[Jamii:Manabii wa Agano Jipya]]
[[Jamii:Watu wa Biblia]]
[[Jamii:Watu wa Kurani]]
[[Jamii:Waliozaliwa karne ya 1 KK]]
[[Jamii:Waliofariki karne ya 1]]

Ukoo wa Yesu
Hata hivyo majina mengi ni tofauti katika orodha hizo mbili, kiasi kwamba wataalamu wanatoa maelezo mbalimbali kuhusiana na desturi za Israeli wakati ule, kwa mfano katika kutumia orodha ya vizazi, na kutokana na malengo ya Wainjili hao, ambao wote wawili walitaka kusisitiza kihisabati kwamba Yesu amefika kwa wakati mwafaka uliopangwa na Mungu kwa makini (vizazi 14x3 kadiri ya Mathayo; 7x11 kadiri ya Luka).

Yesu
Alizaliwa na bikira Maria kwa uwezo wa Roho Mtakatifu, huko Bethlehemu ya Uyahudi. Maisha yake yalikuwa ya pekee kwa kuwa alifahamu vitu vingi kwa mfano: sheria hata kuwazidi walimu wa sheria japokuwa hakusomea sheria. Alifanya pia maajabu mengi.

Ruthu
Hivyo kwa uaminifu wake mwanamke huyo pia akatajwa katika Injili kama bibi wa Yesu (Math 1:5-6).

Yusufu
Katika Agano Jipya, Yosefu ni hasa Yosefu (mume wa Maria), mama wa Yesu.

Ishmaeli
Ishmaeli (au Ismaili, kwa Kiebrania יִשְׁמָעֵאל, Yišmāʻēl: kwa Kiarabu إسماعيلʾ, Ismāʿīl) alikuwa mtoto wa kwanza wa Abrahamu (au Ibrahimu) na Hagari (au Hajiri) kadiri ya Biblia na ya Kurani.

Mitume na Manabii katika Uislamu
Adam (آدم , Sura ) (Adamu) Idris au Idrisa (إدريس, Sura ) (Henoko) Nuh (نوح, Sura ) (Nuhu) Hud (هود, Sura ) (labda Eberi), Saleh au Salih (صالح, Sura ) (labda Shilo wa Biblia) Ibrahim au Ibrahimu (إبراهيم, Sura ) (Abrahamu) Luut (لوط, Sura ) (Lut) Ismail au Ismaili (إسماعيل, Sura ) (Ishmaeli) Ishaq au Isihaka (إسحاق, Sura ) (Isaka) Ya'qub au Yakubu (يعقوب, Sura ) (Yakobo Israeli) Yusuf (يوسف, Sura ) (Yusufu) Ayyub (أيوب, Sura ) (Ayubu) Shu'aib (شعيب, Sura ) (Yethro) Musa (موسى, Sura ) (Musa) Harun au Haruni (هارون, Sura ) (Aroni) Dzul-Kifli (ذو الكفل, Sura ) (labda Ezekieli Dawud (داود, Sura ) (Daudi) Suleyman au Suleimani (سليمان, Sura ) (Solomoni) Ilyas au Ilyasa (إلياس, Sura ) (labda Eliya) Al-Yasa (اليسع, Sura ) (Elisha) Yunus (يونس, Sura ) (nabii Yona) Zakariyya (زكريا ) (Zakaria) Yahya (يحيى, Sura ) (Yohane Mbatizaji) Isa (عيسى, Sura ) (Yesu) Muhammad

Krismasi
Sura ya 19 (Mariamu, 16-34) inarudia tangazo la malaika kwa Mariamu na inasimulia kuzaliwa kwake Yesu chini ya mti wa mtende, halafu majadiliano kati ya Mariamu na ndugu zake. Mtoto mchanga Yesu akaanza kusema wakati wa kuzaliwa akimtetea mama yake dhidi ya ndugu zake.

Teresa wa Mtoto Yesu
Teresa alipozaliwa, watoto 4 walikuwa wameshafariki, naye aliyumba sana kinafsi alipofiwa mama yake akiwa na umri wa miaka 4 tu. Hapo mjomba wake, Isidore Guerin, aliteuliwa kuwa mlezi msaidizi wa mabinti watano walioachwa na marehemu ambao wote wakawa masista baadaye. Hivyo, tarehe 15 Novemba 1877, Louis Martin alihamia Buissonnets, kitongoji cha Lisieux, awe jirani na shemeji yake mwenye famasia. Huko Teresa alijenga uhusiano mkubwa na binamu yake Maria.

Kitabu cha Ruthu
Hivyo kwa uaminifu wake mwanamke huyo pia akatajwa katika Injili kama bibi wa Yesu (Math 1:5-6).

Yosefu (mume wa Maria)
Kadiri ya Torati ya Musa, siku nane baada ya mtoto kuzaliwa, Yosefu alimpa mtoto jina wakati wa kutahiriwa, na siku arubaini baadaye alimpeleka hekaluni Yerusalemu ili kumtolea Mungu kama mtoto wa kiume wa kwanza. Ndipo wazee Simeoni na Anna binti Fanueli walipotoa utabiri juu ya Yesu.

Bikira Maria
Mapokeo ya karne ya 2 (Injili ya Yakobo) kuhusu Bikira Maria yanasema alikuwa binti pekee wa Yohakimu na Ana. Lakini habari muhimu zaidi ni zile zinazopatikana katika Biblia ya Kikristo.

Bikira Maria
Biblia inatupatia utabiri uliotolewa na Mungu mwanzoni mwa historia kuhusu mwanamke atakayemshinda nyoka wa kale (Shetani): “Nitaweka uadui kati yako na huyu mwanamke, kati ya uzao wako na uzao wake; huo utakuponda kichwa chako” (Mwa 3:15). Juu ya [[Eva wa kale, ambaye alidanganywa na kuangushwa na Shetani atende [[dhambi]], imesemwa: “[[Adamu]] akamwita [[mke]]we jina lake Hawa, kwa kuwa ndiye aliye Mama wa walio hai” (Mwa 3:20). Hata hivyo Adamu na Eva wa kale wametuletea [[kifo]] (Rom 5:12). [[Mababu wa Kanisa]] wanamtazama Bikira Maria kama [[Eva mpya]] aliyemshinda [[Ibilisi]] na kuwa mama wa wote walio hai. [[Yesu]], aliye [[Adamu mpya]], alipokuwa anakamilisha sadaka ya ukombozi pale [[msalaba]]ni alimfanya Mama yake awe Mama wa waliokombolewa kwa kumkabidhi [[mwanafunzi]], tena yule aliyempenda zaidi. “Penye msalaba wake Yesu walikuwa wamesimama mamaye, na umbu la mamaye, Mariamu wa Kleopa, na Mariamu Magdalene. Basi Yesu alipomwona mama yake, na yule mwanafunzi aliyempenda amesimama karibu, alimwambia mama yake, “Mama, tazama, mwanao”. Kisha akamwambia yule mwanafunzi, “Tazama, mama yako”. Na tangu saa ile mwanafunzi yule akamchukua nyumbani kwake. (Yoh 19:26-27).

Binti Yairo
Binti Yairo ni maarufu kama msichana aliyefufuliwa na Yesu Kristo kama inavyosimuliwa na Injili ndugu (Mk 5:21–43; Math 9:18–26; Lk 8:40–56).

Sara
Sara (kwa Kiebrania שָׂרָה, Śārā, awali Sarai) katika Biblia anajulikana kama mke tasa wa Abrahamu ambaye kwa imani katika ukongwe wake alijaliwa kumzaa Isaka, baba wa Israeli, taifa teule la Mungu. Habari hizo zinapatikana hasa katika kitabu cha Mwanzo.

Binti Yairo
Yairo, baba yake, alikuwa amemkimbilia Yesu kwa ajili yake.

Isa
Isa ni miongoni mwa mitume wakubwa ambao Mwenyezi Mungu amewasifu kwa subira yao na ustahimilivu wao mkubwa: Manabii Nuhu na Ibrahimu na Musa na Isa na Muhammad. Tena ni miongoni mwa Mitume waliopewa Kitabu kutoka kwa Mwenyezi Mungu kiitwacho Injili. "Masihi Isa bin Mariamu ni Mtume wa Mwenyezi Mungu na Neno lake tu alilompelekea Mariamu, na ni Roho iliyotoka kwake" (sura ya 4 aya 171). Wakristo wanamuita kwa kawaida Yesu Kristo.

Yesu
Hapa duniani Yesu alizaliwa na Bikira Maria kama malaika alivyomuambia: “Roho Mtakatifu atakujilia juu yako, na nguvu zake Aliye juu zitakufunika kama kivuli; kwa sababu hiyo, hicho kitakachozaliwa kitaitwa kitakatifu, Mwana wa Mungu” (Lk 1:35).

Yairo (Injili)
Yairo ni maarufu kama baba wa msichana aliyefufuliwa na Yesu Kristo kama inavyosimuliwa na Injili ndugu (Mk 5:21–43; Math 9:18–26; Lk 8:40–56).

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Je,mji mkuu wa Eritrea?

Historia ya Eritrea
Italia ilianzisha miradi ya kufanya Eritrea chanzo cha malighafi kwa ajili ya uchumi wa Italia. Kijiji cha Asmara katika nyanda za juu kilikuwa mji mkuu wa koloni na kupanuliwa kuwa mji kwa ajili ya walowezi Waitalia. Asmara ilipambwa na majengo mazuri ya kisasa.

Eritrea
Mji mkuu wa Eritrea ni Asmara na miji mingine ni kama vile mji wa bandari Assab kusini mashariki, na pia miji kama Massawa na Keren.

Ethiopia
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ye-Ityopp'ya Federalawi Dimokrasiyawi Ripeblik Shirikisho la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Ethiopia (Bendera ya Ethiopia)(Coat of Arms of Ethiopia) Kaulimbiu ya Taifa: nara-pengine kwa historia (Pengine pia utamaduni wa Kanisa la ethiopia: Wimbo wa TaifaWodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya (Songa mbele, Ewe mama Ethiopia)Lugha za TaifaKiamhara Mji MkuuAddis AbabaRais Waziri MkuuSahlework Zewde Abiy Ahmed AliEneo - Jumla - 0.7% MajiKadiriwa 27 duniani 1,127,127 km² AchaWatu - Kadiriwa ( 37 duniani ) - Jumla (85,237,338) - Umma kugawa na Eneo 167.9Kadiriwa 14 duni 85,237,338 85,237,338 38/km² (103 duniani)GDP (PPP) - Jumla - kwa kipimo cha umma 72 kadir $59,930,000,000 (223) $800 (223)Uhuru - Kadirifu - BarabaraMadaraka) siku kuu Siku ya Ukombozi FedhaBirrSaa za EneoUTC +3Intaneti TLD.etkodi za simu251

Eritrea
Waitalia walipanga na kujenga miji mingine kama vitovu vya biashara, mabandari, vituo vya kijeshi au vya kiuchumi.

Historia ya Ethiopia
Mwaka 1998 magombano ya mipaka na Eritrea yalileta Vita vya Eritrea na Ethiopia ambayo ilidumu hadi Juni 2000. Vita hivi vilileta uvivu wa uchumi na nguvu ya muungano unaongoza nchi.

Majimbo ya Ethiopia
Kuna majimbo 9 yanayogawiwa kwa msingi wa lugha kuu zinazojadiliwa katika jimbo pamoja na majiji 2 yenye hadhi ya jimbo ("astedader akababiwach, umoja: astedader akabibi") ambayo ni Addis Ababa na Dire Dawa.

Eneo la Kusini, Eritrea
Eneo la Kusini (Eneo la Debub) ni eneo za Eritrea.

Eritrea
Tangu hapo nchi inaendeshwa na chama kimoja bila uchaguzi.

Eritrea
Mwaka huo Umoja wa Mataifa ulikabidhi Eritrea kwa Ethiopia kama eneo la pekee lenye serikali na bunge lake katika shirikisho.

Eritrea
Eneo ambalo liko kwa milima kusini si kame vile, lakini hali ya hewa ni poa. Mlima wa juu zaidi ni Soira, ambao uko kati ya Nchi Eritrea, mita 3018 juu ya bahari.

Asmara
Asmara (pia Asmera) ni mji mkuu na makazi makubwa nchini Eritrea, watu 579,000 wakiwa wanaishi mjini huku.

Ethiopia
TareheJina za KiswahiliJina za waenyejiMaelezo7 JanuariWaminina Siku ya KrismasiGenna10 JanuariSiku kuu ya sadaka'Id al-Adhaya kutegemea; tarehe ya 200619 JanuariSiku kuu ya EpifaniaTimket2 MachiSiku ya AdwaYe'adowa B'al11 ApriliKuzaliwa kwa nabii MuhammadMawlid an-Nabiya kutegemea; tarehe ya 200621 ApriliWaminina Ijumaa ya PasakaSiqlet (kusulubiwa)ya kutegemea; tarehe ya 200623 ApriliWaminina PasakaFasikaya kutegemea; tarehe ya 200624 ApriliJumatatu ya Pasaka (sikukuu)ya kutegemea; tarehe ya 2006Mei 1Siku ya Wafanyakazi KimataifaMei 5Siku ya wazalendoArbegnoch QenMei 28Siku ya TaifaKuanguka kwa Derg18 AgostiBuhe11 SeptembaMwaka mpya wa EthiopiaInqut'at'ash27 SeptembaKutafuta Msalaba HalisiMeskel24 OktobaMwisho wa Mwezi wa Ramadhani'Id al-Fitrya kutegemea; tarehe ya 2006

Historia ya Eritrea
Mfalme mpya Menelik II tarehe 2 Mei 1889 aliutia sahihi mkataba wa Wuchale uliokubali utawala wa Italia juu ya kanda ya pwani pamoja na maeneo kadhaa ya nyanda za juu za Tigray.

Historia ya Eritrea
Hadi karne ya 19 maeneo ya Eritrea yalikuwa sehemu ya Ethiopia.

Addis Ababa
Mwaka wa 1936, jeshi la Waitalia lilitwaa Addis Ababa kwa Vita vya Pili vya Waitaliano na Wahebeshi, na kuifanya Mji Mkuu wa Afrika Mashariki ya Kiitalia. Addis Ababa iliongozwa na gavana kutoka mwaka wa 1936 mpaka 1939.

Mauritania
Mji mkuu ni Nouakchott. Mji wa pili na kitovu cha uchumi ni bandari ya Nouadhibou karibu na mpaka wa Sahara Magharibi.

Historia ya Ethiopia
Lakini hii haikuzuia ukereketwa wa jimbo la Eritrea na Tigray, ambapo ukame wa mwaka 1985 na mapinduzi ya siasa hasa kwa Kambi za Ujamaa, zilileta uongozi wa Derg 1991 kukoma. Chama cha kukomboa Eritrea (EPLF) na Chama cha Mapinduzi cha Kidemokrasi Ethiopia (EPRDF), ziliungana kukomboa Ethiopia, wengi wa wanamgambo wakiwa wakombozi wa Eritrea.

Historia ya Eritrea
Tangu hapo nchi inaendeshwa na chama kimoja bila uchaguzi.

Eritrea
Waitalia walishindwa katika Vita Vikuu vya Pili ya Dunia mwaka 1941, ambapo Waingereza waliteka Ethiopia pamoja na Eritrea.

Historia ya Eritrea
Mfalme wa Ethiopia, Haile Selassie hakupendezwa na utaratibu huoː alilenga kuunganisha tena Eritrea na Ethiopia na kwa mbinu mbalimbali alipata kura ya bunge la Eritrea ya kujivunja na kuwa jimbo la Ethiopia (1962).

Asmara
Asmara ni makao makuu ya Patriarki wa Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea, lililokubaliwa na Patriarki wa Aleksandria (Misri) kuwa linajitegemea tangu mwaka 1993 na kuongozwa na Patriarki wake tangu mwaka 1998, sawa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia ambalo pia linakiri umoja wa nafsi wa Yesu Kristo (Tewahedo).

Rufiji (mto)
Wataalamu kadhaa huamini ya kwamba mji wa kale ulioitwa Rhapta na kutajwa katika kitabu cha Periplus ya Bahari ya Eritrea ulikuwepo kwenye Delta ya Rufiji.

Historia ya Eritrea
Pwani ilikaa karne nyingi chini ya utawala wa Uturuki au baadaye Misri kama nchi zenye nguvu kwenye Bahari ya Shamu.

Historia ya Eritrea
Ukombozi wa Eritrea ulitegemea rundo la Eritrean Liberation Front (ELF), ambayo pia inaitwa "Jebha", na Eritrean People's Liberation Front (EPLF), ambaye pia inaitwa "Shaabia". ELF ilikuwa na Waislamu wengi wa pwani na wahifadhi wa tedo za wananchi, na EPLF wengi Wakristo kutoka nyanda za juu za Tigrayi waamini Makisti-ULenin. ELF ilisaidiwa na wafadhili Waarabu, na EPLF kutoka nchi za kikomunisti zilizokuwa upande wa Urusi, lakini badaye nchi hizo zikapinduka na kusaidia Derg ya Mengistu Haile Mariam. ELF na EPLF hazikuweza kufanya kazi pamoja na kwa hiyo EPLF ikaimaliza ELF na kuendelea kutafuta uhuru.

Eritrea
Idadi ya wasemaji wa Kitigrinya iliongezeka kutoka asilimia 35 mwaka 1905 kuwa asilimia 54 mwaka 1939.

Oreste Baratieri
Oreste Baratieri (Condino 13 Novemba 1841 – Vipiteno 7 Agosti 1901) alikuwa mbunge wa Italia, jenerali wa jeshi na gavana wa koloni la Eritrea aliyeongoza Waitalia katika mapigano ya Adowa waliposhindwa vibaya na Ethiopia.

Kitigrinya
Lugha ya Kitigrinya ikiwa ni pamoja na lugha ya Kiarabu, zilikuwa moja katika ya lugha rasmi katika shirikisho lilidumu kwa muda mfupi la Ethiopia na baadae nafasi yake ilichukuliwa na lugha ya Kiamhari. Tangu kupatikana kwa uhuru wa Eritrea mwaka 1991, lugha ya Kitigrinya iliendelea kutumika kama lugha ya inayotumika zaidi nchini humo, na kuifanya nchi hiyo kuwa nchi pekee dunia kuitambua lugha ya Kitigrinya katika ngazi ya taifa.

Ethiopia
Ethiopia ndiyo Nyumba ya kiroho ya Mwendo wa Rastafari, ambao wanaamini Ethiopia ni Zion. Warastafari wamuona mfalme Haile Selassie I kama Yesu.

Eritrea
Eritrea iko katika eneo la Pembe la Afrika na ina Bahari ya Shamu upande wa kaskazini mashariki. Kwa mchanga wa pwani uliyo eneo kame pahali pa kutega samaki ni Funguvisiwa vya Dahlak.

Enugu
Hapo wali Enugu ilikuwa mji mkuu wa Mkoa wa Mashariki wakati Nigeria ilipata uhuru mwaka wa 1960. Tarehe 27 Mei 1967, serikali ya Nigeria iligawanya mikoa hii tatu katika majimbo 12. Mkoa wa Mashariki ulivunjwa na Enugu ilifanywa mji mkuu wa Jimbo Kuu ya Mashariki. Tarehe 30 Mei 1967, ilitangazwa kama mji mkuu wa taifa ya wa Jamhuri ya Biafra; tarehe 28 Septemba 1967, wakati Enugu ilitekwa na askari wa Nigeria,mji mkuu wa Biafran ulihamia Umuahia.
Mwishonim wa Vita vya Nigeria mwaka wa 1970, Enugu tena ikawa mji mkuu wa Jimbo Kuu ya Mashariki. Tarehe 3 Februari 1976, Jimbo Kuu Mashariki lilivunjwa katika majimbo mawili mapyaAnambra naIMO{/ 0} . Enugu ikawa mji mkuu wa jimbo laAnambra.
Mwaka wa 1991, udikteta wa kijeshi wa Ibrahim Babangida uligawanya jimbo la Anambra katika majimbo mawili mapya, jimbo la Enugu na jimbo la Anambra . Enugu alibakia kama mji mkuu wa jimbo lipya la Enugu, wakati huoAwka ikawa mji mkuu wa Anambra .
Wazawa kuu ya mji huu ni Ogui Nike ambao wanaishi katika maeneo yanayozunguka Hotel Rais na Obiagu na Ama-Igbo maeneo, kama vile Onu-Ihewuzi na maeneo ya Asata. Vikundi vingine ni pamoja na watu wa Awkunanaw , ambao wanaishi hasa katika eneo la Achara na maeneo ya Uwani;watu wa Enugwu Ngwo , ambao wanaishi juu ya vilima na mashamba yao yameenea kote bonde. Ugunduzi wa makaa ya mawe katika ardhi yao ilisababisha kuongezeka kwa makazi katika viini vya milima na wakazi walivyoongezeka, mji ulipanika katika maeneo mengine. Mji huu uliitwa Enugwu Ngwo kabla ya kubadilishwa na kuitwa Enugu . Wakazi wa Nike hasa huishi katika Abakpa, Iji-Nike, na Emene maeneo ya mji mkuu wa jimbo.

Ethiopia
Mwaka 1998 magombano ya mipaka na Eritrea yalileta Vita vya Eritrea na Ethiopia ambayo vilidumu hadi Juni 2000. Vita hivyo vilileta uvivu wa uchumi na nguvu ya muungano unaongoza nchi.

Addis Ababa
Menelik wa pili kaanza Addis Ababa kama Mji Mkuu wa Ethiopia. Mojawapo ya maendeleo Menelik alifanya ni kama kupanda miti ya mkaratusi kwa mitaa kando ya barabara.

Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea
Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea linaendeleza ushirika na Kanisa la Misri tangu lilipoanzishwa na mtakatifu Frumensyo aliyetumwa na mtakatifu Atanasi, Patriarki wa Aleksandria ainjilishe ufalme wa Aksum katikati ya karne ya 4 BK.

Abidjan
Abidjan ni mji mkubwa nchini Cote d'Ivoire pia ni mji mkuu hali halisi. Vilevile ni bandari kuu ya nchi kwenye Ghuba ya Guinea ya bahari ya Atlantiki. Abidjan haiko baharini moja kwa moja lakini kwenye wangwa ya Ebrie inayotengwa na bahari kwa kanda nyembamba ya mchanga.

Eritrea
Makabila makubwa ni Watigrinya (55%) na Watigre (30%), ambao wote wawanazungumza lugha za Kiafrika-Kiasia.

Eritrea
Vita vya Uhuru wa Eritrea vilitambakaa mwaka 1974 baada ya ufalme kupinduliwa na Umakisti kuingia na rundo la Jeshi lililoitwa Derg kuchukuwa mamlaka, na baadaye kuvamia Eritrea. Ukorofi wa serikali ya Mengistu Haile Mariam ilifanya mengi kuongeza waliotumaini uhuru wa Eritrea katika miaka ya 1980.

Historia ya Eritrea
Mnamo Novemba 1869 kampuni ya biashara ya Kiitalia ya Rubattino ilinunua bandari ya Assab kutoka kwa sultani wa Afar. Ilikuwa inatafuta kituo kwa meli zake zilizoanza kupita katika bahari ya Shamu baada ya kufunguliwa kwa Mfereji wa Suez mwaka uleule.

Ufalme wa Aksum
Katika kipindi cha kupata mafanikio zaidi, Himata ya Aksum ilifanikiwa kujitanua hadi kufikia katika nchi inayojulikana sasa kama Eritrea, Kaskazini mwa Ethiopia, Yemen, Kusini mwa Saudi Arabia na kaskazini mwa Sudan.

Historia ya Eritrea
Waitalia walishindwa katika Vita Vikuu vya Pili ya Dunia mwaka 1941, ambapo Waingereza waliteka Ethiopia pamoja na Eritrea.

Oreste Baratieri
Mwaka 1891 alipewa cheo cha jenerali na kuwa mkuu wa jeshi la Italia katika Eritrea. Mwaka 1892 alipata kuwa pia gavana.

Historia ya Eritrea
Idadi ya wakazi wote ilikadiriwa kuwa takriban 200,000 mwaka 1890. Idadi hiyo iliongezeka haraka kufikia zaidi ya 600,000 mnamo 1939. Mabadiliko makubwa yalitokea hasa katika nyanda za juu ambako walowezi Waitalia walianzisha mashamba yao na miji mikubwa zaidi ilijengwa.

Afrika ya Mashariki
Majina ya miji ya Afrika ya Mashariki imetajwa mara ya kwanza katika Periplus ya Bahari ya Eritrea (karne ya 1 B.K.).

Historia ya Eritrea
Awali uhusiano na serikali mpya ya Ethiopia ulikuwa mzuri, lakini baada ya miaka ya kwanza ulizorota.

Axum
Kutokana na kuanguka kwa nguvu na idadi ya watu katika ufalme wa Aksum, hii ilichangia kuhama kwa nguvu za utawala na kuhamisha ufalme wake katika Ufalme wa Ethiopia ili uweze kukua kwa haraka na hatimaye kuweza kurudisha hadhi yake ya mwanza, na hivyo kukaja nji uliotwa Ethiopia na hadi sasa ukabaki kuwa mji wa Ethiopia

Adowa
Umri wa mji wa Adowa haujulikani. Mji ulipata umaarufu fulani tangu kuanzishwa kwa mji mkuu Gondar kama kituo muhimu njiani kati ya pwani na Gondar maana wasafiri wote kutoka pwani walipita hapa. Mnamo mwaka 1700 ilikuwa makao ya gavana wa jimbo la Tigray ikawa mi muhimu aidi katika kaskazini ya Ethiopia. Soko lake lilijulikana na wakati wa karne ya 19 kulikuwa na jumuiya ya wafanyabiashara Wagiriki.

Historia ya Eritrea
Tangu kuporomoka kwa utawala wa Misri nchini Sudan, baada ya vita vya Al-Mahdi, Misri ilijiondoa pia katika pwani ya kusini mwa bahari ya Shamu. Italia ilitumia nafasi hiyo na tarehe 5 Februari 1885 ilipeleka wanajeshi mjini Massawa na kuitangaza kuwa koloni lake.

Historia ya Ethiopia
Miaka ya 1880 ilikuwa miaka ya Ulaya kung’ang’ania ukoloni Afrika ambapo Waitalia na Waingereza walitafuta kutawala eneo la Assab, bandari iliyoko karibu na mdomo wa bahari ya Shamu. Bedari ya Kusini, karibu na kiingilio cha bahari ya Shamu, ilinunuliwa na Waitalia kutoka sultani mwenyeji Machi 1870 ambayo mwaka 1882 ilizaa koloni la Eritrea.

Orodha ya miji ya Albania
Mji mkuu wa Albania ni Tirana na pia ndiyo mji mkubwa nchini humu. Hapa ndipo mahala pa kitovu cha uchumi wa nchi Albania.

Berbera
Biashara ya bandari ilikuwa hasa kondoo, uvumba na mazao mengine ya Somaliland. Ethiopia imeanza kutumia bandari kwa biashara yake ya nje baada ya kutokea kwa mafarakano kati ya Ethiopia na Eritrea. Biashara ya Ethiopia inaleta mapata makubwa zaidi kwa bandari.

Historia ya Eritrea
Katika miaka ya 1930 idadi ya motokaa zilizoendeshwa Asmara ilishinda idadi ya magari ya binafsi mjini Roma. Urithi huo wa majengo umekuwa sababu ya kuingiza Asmara katika orodha ya Urithi wa dunia ya UNESCO.

Historia ya Eritrea
Waitalia waliendelea kuunganisha maeneo yao ya Assab na Massawa. Baadaye walijaribu kupanua utawala wao kutoka tambarare za pwani hadi nyanda za juu zilizokuwa chini ya Dola la Ethiopia.

Historia ya Eritrea
Baadaye, serikali ya Eritrea imeweza kusisitiza desturi ya ukoloni wa Waitalia ambayo inadai Kanisa na Dini kujiandikisha kwa serikali na kupewa ruhusa wa kuhubiri. Dini zilizopewa ruhusa na serikali ni Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea, Kanisa Katholiki, Kanisa la Mekane Yesus (Walutheri) na Uislamu. Nyingine zote, hasa zenye itikadi kali zimebanwa kote nchini.[1]

Eritrea
Hadi karne ya 19 maeneo ya Eritrea yalikuwa sehemu ya Ethiopia.

Eritrea
ሃግሬ ኤርትራ Hagärä Ertra (Bendera ya Eritrea)(Coat of Arms of Eritrea) Kaulimbiu ya Taifa: Nie nieWimbo wa TaifaErtra, Ertra, ErtraLugha za TaifaTigrinya, Kiarabu na KiingerezaMji MkuuAsmaraRaisIsaias AfwerkiEneo - Total - % MajiKadiriwa 101th 117,600 km² AchaIdadi ya Watu - Makadirio (2014) - Jumla (2002) - Chumo cha Umma kugawa na EneoKadiriwa 107th 6,380,803 4,298,269 51.8/km² (154th)GDP (PPP) - Jumla - Kwa Kila Raia (Per capita) 2005 estimate 4,250 (155th) 917 (177th)Uhuru - Kadirifu - BarabaraKutoka Ethiopia (Uhebeshi) Mai 29, 1991 Mai 24, 1993FedhaNakfaSaa za EneoUTC +3Intaneti TLD.erKodi ya simu291

Maseru
Maseru ni mji mkuu wa Lesotho ikiwa na wakazi 174.000 Einwohner (2003).
Chuo Kikuu cha Lesotho na kiwanja cha kimataifa cha ndege ni karibu na mji.
Maseru iko kwa mto Caledon (Mohokare). Ni mji mkubwa wa pekee nchini.

Historia ya Eritrea
Waitalia walipanga na kujenga miji mingine kama vitovu vya biashara, mabandari, vituo vya kijeshi au vya kiuchumi.

Basra
Basra ni mji mkubwa wa tatu wa Irak baada ya Baghdad na Mosul. Wakazi karibu wote ni Waarabu na zaidi ya asilimia 90 Waislamu Washia.

Historia ya Eritrea
Vita vya uhuru viliisha mwaka 1991, Waeritrea na waasi Waethiopia kutoka Tigray walishinda jeshi la Ethiopia na kuteka Addis Ababa; serikali ya Derg ikaanguka miaka miwili baadaye.

Khartoum
Khartoum (الخرطوم al-Khartūm) ni mji mkuu wa Sudan na pia mki mkuu wa dola la shirikisho la Khartoum. Mji uko mahali mito ya Nile nyeupe na Nile ya buluu inapokutana. Kisheria "Khartoum" ni eneo tu mashariki ya Nile nyeupe na kusini ya Nile ya buluu lakini hali halisi Khartoum pamoja na miji ya Omdurman na Bahri ni kama mji mmoja mkubwa sana unaounganishwa kwa madaraja kadhaa.

Sahara
Nouakchott, mji mkuu wa Mauritania; Tamanrasset, Ouargla, Béchar, Hassi Messaoud, Ghardaïa na El Oued nchini Algeria; Timbuktu, Mali; Agadez, Niger; Ghat, Libya; Faya-Largeau, Chadi.

Eritrea
Serikali ya Misri ilipinga mapatano hayo kwa sababu ilidai eneo lilikuwa chini ya amri yake. Makubaliano hayakufikiwa hadi 1882, serikali ya Italia ilipochukua moja kwa moja mali ya kampuni kama koloni lake la kwanza katika Afrika.

Baghdad
Baghdad (Kar.: بغداد ) ni mji mkuu pia mji mkubwa nchini Iraq. Iko kando la mto Tigris.

Misri
Watawala wapya hawakutumia Aleksandria kuwa mji mkuu bali walianzisha mji mpya wa Fustat karibu na Babylon ya Misri[2], pale ambako mto Nile unajigawa na kuanzisha delta yake.

Eritrea
Mwaka 1998, vita vya mpaka na Ethiopia vilileta kifo kwa wanajeshi wengi kwa nchi zote mbili, na Eritrea uchumi wake ukafifia na wananchi wakahangaika sana. Umma wa nchi ukanza kuhama na uchumi kukosa maendeleo. Eritrea ni nchi moja ya Afrika ambapo kuna shida ya mabomu ya ardhi. Serikali ya Ethiopia iliwafukuza WaEritrea ambao waiishi Ethiopia ama watu waliokuwa na utamaduni wa Eritrea baada ya vita na Eritrea. Hii iliwaletea Waeritrea shida na uhamaji.

Historia ya Eritrea
Kiongozi wa EPLF, Isaias Afewerki, akawa Rais. Eritrea (EPLF or Shaebia), ikawa chama pekee kinachotawala Eritrea kwa sheria na kubadilisha jina People's Front for Democracy and Justice (PFDJ).

Eritrea
Bunge la Taifa la viti 150, liliyotekezwa mwaka 1993 baada ya Uhuru, lilimchagua Rais wa sasa, Isaias Afewerki. Kura za nchi huwa zinapangwa na kupanguliwa.

Nigeria
Abia Abuja Federal Capital Territory Adamawa Akwa Ibom Anambra Bauchi Bayelsa Benue Borno Cross River Delta Ebonyi Edo Ekiti Enugu Gombe Imo Jigawa Kaduna Kano Katsina Kebbi Kogi Kwara Lagos Nassarawa Niger Ogun Ondo Osun Oyo Plateau Rivers Sokoto Taraba Yobe Zamfara

Edirne
Edirne (anc. "Hadrianopolis"; Kigiriki "Adrianòpolis", Αδριανουπολις; Kibulgaria "Одрин" ni mji katika sehemu ya magharibi mwa nchi ya Uturuki, katika sehemu yake iliyopo kwenye bara la Ulaya, karibu kabisa na mipaka ya Ugiriki na Bulgaria. Huu ni mji mkuu wa Jimbo la Edirne una wakazi wapatao 128,400, kwa mwaka wa 2002 kutoka lundiko la watu kiasi cha 119,298 cha mwaka wa 2000.

Ethiopia
Serikali ya Majimbo ya Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia ilichukua mamlaka mnamo Agosti 1995. Rais wa kwanza Negasso Gidada. EPRDF ikaongoza serikali na Waziri Mkuu Meles Zenawi ambaye aliunga mkono majimbo ya kikabila, na kuwapa madaraka viongozi wa kikabila. Ethiopia sasa ina majimbo 9 ambayo yana serikali ya madaraka ya shirika, na hata majimbo haya yanakubaliwa kutoza ushuru na kutumia akiba ya ushuru. Hata hivyo, uhuru wa habari na kisiasa bado umefinywa.

Eneo ya Kati, Eritrea
Eneo ya Kati (Eneo la Maekel) ni eneo za Eritrea.

Historia ya Ethiopia
Matokeo ya uchunguzi huo kama haijatokea mnamo Juni 2005, wanafunzi wa chuo kikuu walianza maandamano wakisaidiwa na wanamgambo wa Muungano wa Vyama vya Upinzani. Lakini serikali kwa kutoa amri ya kukomesha maaandamano, mnamo 8 Juni, watu 26 waliuliwa mjini Addis Ababa kwa msukosuko wa maandamano na wengine wengi kushikwa.

Eritrea
kanda la pwani lililokuwa na historia ndefu ya biashara na mawasiliano na Uarabuni ng'ambo ya Bahari ya Shamu kanda la Sahel katika kaskazini-magharibi lililowahi kuwa sehemu ya Sudan kanda la nyanda za juu liliwahi kuwa sehemu ya utamaduni wa Watigray Wakristo

Eritrea
Pwani ilikaa karne nyingi chini ya utawala wa Uturuki au baadaye Misri kama nchi zenye nguvu kwenye Bahari ya Shamu.

Periplus ya Bahari ya Eritrea
Kitabu hicho kimeandikwa na mwenyeji wa Aleksandria / Misri uliokuwa mji mkubwa wakati ule na kitovu cha biashara ya kimataifa kati ya Dola la Roma, Afrika ya Mashariki na Bara Hindi.

Eritrea
Baada ya kumaliza mashindano na Ethiopia, Italia tarehe 1 Januari 1890 iliunganisha maeneo yake yote katika koloni lililoitwa Eritrea kufuatana na jina la kale "Bahari ya Eritrea".

Ethiopia
Biblia ina taarifa juu ya ziara ya malkia wa Sheba aliyemtembelea mfalme Suleimani wa Yerusalemu. Milki ya Sheba imedaiwa kuwepo ama Ethiopia au Yemen na wengine huamini ya kwamba ilikuwa dola la pande zote mbili za mlangobahari wa Bab el Mandeb unaotenganisha Eritrea ya leo na Uarabuni Kusini.

Malabo
Malabo ni mji mkuu wa Guinea ya Ikweta mwenye wakazi 90,000 - 100,000. Iko mwambaoni wa Atlantiki kwenye pwani la kaskazini ya kisiwa cha Bioko (zamani: Fernando Po).

Uislamu nchini Eritrea
Imani hiyo iliwasili nchini Eritrea mapema sana, muda mfupi baada ya Hijira.

Eritrea
Hata baada ya kuonyesha maendeleo kidogo kwa uchumi na siasa, serikali ya Eritrea inanyanyasa magazeti na waandishi na pia watu kwa siasa. Serikali yenyewe hata haijaweza kuweka Katiba mpya na kuleta kura ya kidemokrasia.

Asmara
Asmara pia ni nyumbani kwa Chuo kikuu cha Asmara na gome ya karne ya 19. Kituo cha ndege, Uwanja wa Kimataifa wa Asmara, kimeungana pia na bandari ya Massawa kwa Reli ya Eritrea.

Bahari ya Eritrea
Bahari ya Eritrea (Kigiriki ερυθρά θάλασσα, erythrá thálassa) ni jina la kale la Bahari ya Shamu na Bahari Hindi. Neno "erythra" katika lugha ya Kigiriki inamaanisha rangi nyekundu ("thalassa" = bahari). Hivyo bahari ile iliitwa kwa jina kama "Bahari Nyekundu" (linganisha Kiing. "Red Sea"). Inasemekana ya kwamba jina hili limetokana na aina ya mwani unaoonyesha rangi hiyo wakati mwingine.

Eritrea
Italia ilijibu kwa kuvamia Ethiopia kwa jeshi kubwa. Jeshi hilo lilishindwa na Waethiopia katika mapigano ya Adowa tarehe 1 Machi 1896. Italia ilipaswa kukubali uhuru wa Ethiopia katika mkataba wa amani tarehe 26 Oktoba 1896. Ethiopia ilikubali mamlaka ya Italia juu ya koloni lake katika kaskazini.

Historia ya Eritrea
Vita vya Eritrea na Ethiopia viliisha mwaka 2000 kwa mashauriano yanayojulikana kama Mapatano ya Algiers. Mojawapo ya makubaliano lilikuwa kuanzisha Muungano wa kimataifa wa kuweka amani, ambao unajulikana kama Muungano wa Kimataifa wa misheni ya Eritrea na Ethiopia (UNMEE); Walinda amani 4,000 wa UM wamebaki kutoka mwezi Agosti 2004.

Eritrea
Baada ya kura ya wakazi wa Eritrea kukubali karibu kwa kauli moja, uhuru wa nchi ulitangazwa tarehe 24 Mei 1993 na kukubaliwa kimataifa.

Historia ya Eritrea
Historia ya Eritrea inahusu eneo la Afrika Mashariki ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Eritrea.

Jamhuri ya Afrika ya Kati
ሃግሬ ኤርትራ Jamhuri ya Afrika ya Kati République Centrafricaine Ködörösêse tî Bêafrîka (Kinaganaga)(Kinaganaga)Hadabu ya Taifa Unité, Dignité, Travail (Kifaransa: Umoja, Heshima, Kazi Lugha ya TaifaKisango, KifaransaMji MkuuBanguiMji MkubwaBanguiRais Waziri mkuuCatherine Samba-Panza Mahamat KamounEneo - Jumla -Maji -Eneo ya kadiriwa622,984 km² 0% Kadiriwa 42 duniUmma - Kadiriwa - Sensa, - Umma kugawa na Eneo (kilomita)3,895,150 Kadiriwa 124 duni sensa (2003) ; 5.8/km² (15 duni)Chumo cha uchumi - Jumla - kwa kipimo cha umma$ 4.53 Billioni (156 ) kadir $ 1,107 172 duniUhuru - Kadirifu - BarabaraKutoka Ufaransa >Augosti 13, 1960FedhaCFA frank (XFA)Saa za EneoUTC +1Wimbo wa TaifaWimbo wa La Renaissance" (Sango Aina "E Zingo")Intaneti TLD.cfkodi za simu236

Lalibela, Ethiopia
Kutokana na hali hiyo, mambo mengi ya asili katika mji huo yanatokana na majina ya Biblia, hata jina la mji wenyewe unaojulikana kama Mto Yordani. Ulibaki kuwa mji mkuu wa Ethiopia tangu karne ya 12 na karne ya 13.

Albania
Mji mkuu ni Tirana (wakazi 418,495).

Jimbo la Mataifa ya Kusini, Ethiopia
Mji mkuu wa jimbo ni Awassa.Jimbo liko katika kusini ya nchi likipakana na Kenya upande wa kusini, Sudan upande wa magharibi na majimbo ya Ethiopia ya Gambela upande wa kaskazini na Oromia upande wa kaskazini, mashariki na kusini-mashariki.

Ufalme wa Aksum
Ufalme wa Aksum (pia: Axum) (kwa Ge'ez: አክሱም), ulikuwa milki muhimu katika karne za kwanza baada ya Kristo. Uliunganisha sehemu za nchi za leo za Ethiopia ya kaskazini, Eritrea, Sudan na Yemen. Mji mkuu Aksum uko katika Ethiopia ya leo. Milki hii ilianzishwa mnamo karne ya 1 KK ikaishia wakati wa karne ya 7 BK.

Adowa
Adowa (pia: "Adwa", "Adua") ni mji wa Ethiopia karibu na mpaka wa Eritrea. Mwaka 2005 ulikuwa na wakazi 43,582. Adowa ni sehemu ya mkoa wa Tigray katika nyanda za juu za Ethiopia kwa kimo cha mita 1,900.

Addis Ababa
Addis Ababa ilianzishwa na Mfalme wa Ethiopia Menelik II. Menelik, kama mfalme wa Shewa, aligundua mlima Entoto kama kambi nzuri sana ya jeshi ili kumiliki upande wa kusini, na mwaka wa 1879 alitembea kwa mibomoko ya kale ya mji huu, na kuona kanisa ambalo ujenzi haukuwa umemalizwa, kuthibati kuwa Waethiopia waliishi katika mji huu kabla ya vita za Ahmad Gragn.

Eritrea
Nchi haina lugha rasmi ili kuheshimu sawasawa lugha zote. Hata hivyo Kitigrinya, Kiarabu na Kiingereza vina nafasi za pekee.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Biblia ya kikristo ina vitabu vingapi kwa jumla?

Orodha ya vitabu vya Biblia
Vitabu vya Biblia ya Kikristo vilivyoorodheshwa hapa chini ni vile 66 tu vinavyotambuliwa na Wakristo wote. Zingatia lakini kwamba walio wengi, hasa Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki, katika Biblia wanavyoitumia wana vitabu vingine 7 vinavyoitwa Deuterokanoni, navyo vyote vimo katika Agano la Kale: Yoshua Bin Sira, Kitabu cha Hekima, Kitabu cha kwanza cha Wamakabayo, Kitabu cha pili cha Wamakabayo, Tobiti, Yudithi, Baruku.

Historia ya teolojia
Maandishi ya Agano Jipya ya Biblia ya Kikristo (karne ya 1) hayaishii katika kusimulia habari za Yesu (6 KK - 30 BK hivi) na mafundisho yake, bali yanaleta tafakuri za dhati juu ya imani hiyo mpya, hasa katika nyaraka za Mtume Paulo (6 - 67 hivi) na vitabu vya Mtume Yohane (10 - 100 hivi).

Agano la Kale
Orodha hii inafuata kawaida ya Wakristo walio wengi. Umbo la majina ni ule wa tafsiri ya "Biblia - Habari Njema kwa Watu Wote". Vitabu saba vinafuatwa na alama ya DK ni vile ambavyo huhesabiwa kando na Waprotestanti wengi kama "Apokrifa" lakini hutazamiwa kama vitabu kamili vya Biblia (Deuterokanoni) katika mapokeo ya Kanisa Katoliki na ya Waorthodoksi wengi.

Kitabu cha Malaki
Kitabu cha Malaki ni cha mwisho kati ya vitabu 12 vya Manabii wadogo ambavyo, pamoja na vingine vingi, vinaunda Tanakh, yaani Biblia ya Kiebrania. Hivyo ni pia sehemu ya Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo, na kwa kuwa humo vitabu vya manabii vinapangwa baada ya vitabu vya hekima, kitabu cha Malaki ni cha mwisho kabla ya vitabu vya Agano Jipya.

Yohane Krisostomo
Maandishi yake ni mengi sana, kuliko ya mababu wengine wote wa Kigiriki. Sehemu kubwa ni mahubiri (zaidi ya 700) aliyoyatoa kwa kawaida wakati wa liturujia, vitabu vya ufafanuzi wa Biblia, vya teoloja n.k. mbali ya barua 241 zilizotufikia.

Biblia ya Kikristo
Biblia ya Kikristo ni mkusanyo wa maandiko matakatifu ya Ukristo. Maandiko hayo mbalimbali yanaitwa tangu zamani sana "vitabu" tu, inavyomaanishwa na neno la Kigiriki βιβλια, "biblia" ambalo ni wingi wa neno "biblos" yaani "kitabu".

Orodha ya vitabu vya Biblia
Majina ya vitabu yameandikwa hapa kufuatana na tafsiri ya Kiswahili cha kisasa maarufu kama Habari Njema. Kama kuna jina lingine limeongezeka katika mabano.

Kitabu cha Mormoni
Hadi leo Kitabu cha Mormoni kimetafsiriwa katika lugha 72 za sehemu mbalimbali za dunia.

Vitabu vya Wafalme
Vitabu hivyo viwili hapo mwanzo vilikuwa kitabu kimoja, navyo vinaendelea na historia ya Israeli tangu mwisho wa Vitabu vya Samweli. Muda wote unaoelezwa katika vitabu hivi ni kama miaka 400 hivi, kuanzia miaka ya mwisho ya utawala wa Daudi mpaka watu walipopelekwa katika kifungo cha Babeli. Hivyo vinaeleza mgawanyiko wa ufalme katika sehemu mbili, historia yake na jinsi falme hizo mbili zilivyorudi nyuma na kwenda mbali na mapenzi ya Mungu.

Biblia ya Kikristo
Kati ya vitabu vya Biblia, vilivyo bora ni Injili 4 zilizoandikwa na Mathayo, Marko, Luka na Yohane. Ndio moyo wa Maandiko Matakatifu yote, kwa kuwa ndizo shuhuda kuu juu ya maisha na mafundisho ya Yesu. Yeye “amepata huduma iliyo bora zaidi, kwa kadiri alivyo mjumbe wa agano lililo bora, lililoamriwa juu ya ahadi zilizo bora. Maana kama lile la kwanza lingalikuwa halina upungufu, nafasi isingalitafutwa kwa lile la pili” (Eb 8:6-7).

Mwanzo (Biblia)
Katika tafsiri hiyo, kitabu cha Mwanzo kinaitwa "Genesis", maana yake “asili” na vitabu vitano vya kwanza vinaitwa "Pentateuko" (Kiyunani: penta = tano; teuchos = kitabu), maana yake “Vitabu Vitano”.

Ambrosi
Ambrosi aliandika sana, ila si vitabu vyake vyote vimetufikia: vilikuwepo ishirini hivi vya ufafanuzi wa Biblia na vingine juu ya mafumbo ya imani na juu ya maadili. Tunazo pia hotuba za mazishi, barua, mashairi na tenzi hasa kwa ajili ya liturujia.

Kitabu cha Malaki
Kitabu kinaundwa na sehemu sita za namna ileile: Mungu (au nabii wake) anatoa kauli ambayo inajadiliwa na waamini na makuhani wao, halafu inafafanuliwa katika hotuba inayochanganya vitisho na ahadi za wokovu.

Injili
Kati ya vitabu vyote vya namna hiyo, Ukristo tangu karne ya 2 umekubali vile vinne vya kwanza tu, ambavyo viliandikwa wakati wa Mitume wa Yesu kuwepo duniani.

Biblia ya Kikristo
Vitabu hivyo 7 vikaja kukataliwa na Martin Luther katika karne ya 16, halafu na Waprotestanti wengi, lakini vinazidi kutumiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kwa jina la Deuterokanoni.

Septuaginta
Azimio hilo lilisambaa polepole katika jumuiya za Wayahudi wa nchi mbalimbali.
Lakini wakati huo Septuaginta ilikuwa tayari Biblia ya kawaida ya Wakristo wa kwanza, hata kabla ya kukamilika kwa kanuni ya Agano Jipya.
Farakano kati ya Wakristo wa kwanza na Uyahudi lilikuwa limekamilika tayari, hivyo Wakristo hawakuona sababu ya kubadilisha vitabu vya Agano la Kale walivyopokea katika Uyahudi.

Kitabu cha Amosi
Kitabu cha Amosi ni kimojawapo kati ya vitabu vya Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania), na kwa hiyo pia ya Agano la Kale, sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.

Vitabu vya hekima
Zaburi, ambazo zilitungwa na kurekebishwa polepole kwa muda unaokaribia miaka elfu, yaani muda ule wote uliotumika kutunga vitabu vingine vyote vya Agano la Kale, ndizo sala za kishairi au nyimbo ambazo katika hali ya sifa, ibada, shukrani na dua zinajumlisha Biblia nzima.

Historia ya Kanisa
Tatizo mojawapo lilikuwa uhaba wa vitabu. Mashine za kupiga chapa vitabu hazikujulikana. Maana yake kila kitabu kiliandikwa kwa mkono. Nakala ya Biblia ilihitaji kuandikwa na mtu kwa muda wa mwaka au zaidi. Hivyo vitabu vilikuwa ghali sana. Mtu wa kawaida alishindwa kununua kitabu, hata kama angeweza kusoma. Kumbe Wakristo wengi sana hawakuwahi kusoma Biblia.

Kitabu cha Tobiti
Kitabu cha Tobiti ni kimojawapo kati ya vitabu vya deuterokanoni vya Biblia ya Kikristo.

Kanisa la Biblia Publishers
Kisha Helmut Gräf alianza kutafsiri ufafanuzi wa Agano Jipya katika vitabu 5 vinavyoitwa “Agano Jipya Lasema” No. 1 hadi 5, na baadaye aliongeza vitabu 10 vya “Agano la Kale Lasema” No. 1 hadi 10. Huu ni ufafanuzi wa kwanza wa Kiswahili wa Biblia nzima. Mfululizo una vitabu 15 na ulitolewa tangu mwaka 1986 hadi 1990.

Mwanzo (Biblia)
Pia ni kitabu cha kwanza cha "Torati" (au: "Torah", maana yake "mwongozo" au "sheria" ya kidini ya Wayahudi), yaani vitabu vitano vya kwanza vya Agano la Kale (kwa Kigiriki Pentateuko). Wengine wanaviita vitabu vitano vya Musa kwa vile wanafikiria kuwa ndiye mwandishi wa vitabu hivyo.

Agano la Kale
Tangu Luther matoleo mengi ya Kiprotestanti huonyesha vitabu vya Agano la Kale kuwa 39. Mara nyingine vitabu 7 vya Deuterokanoni vinaongezwa baada ya Agano la Kale kama sehemu ya pekee vikiitwa "Apokrifa".

Kanuni ya Biblia
Upande wa Ukristo, Wakatoliki wanavyo 73 katika Agano la Kale na Agano Jipya, wakati Waprotestanti wanavyo 66 tu. Tofauti hiyo katika matoleo ya Biblia ya Kikristo inaitwa suala la Deuterokanoni.

Biblia
Neno limetokana na lugha ya Kigiriki ambayo ndani yake βιβλία ("biblia") ina maana ya "vitabu" ikiwa ni wingi wa βιβλος ("biblos"). Hii ni kwa sababu Biblia ni mkusanyo wa maandiko mbalimbali yaliyoweza kutungwa kwa muda wa miaka 1000 hivi.

Alfonso Maria wa Liguori
Inakadiriwa kuwa vitabu vyake vimetafsiriwa katika lugha 72, na kuwa vimetolewa mara 21,500, kuliko vile vya Wakatoliki wengine wote.

Waraka kwa Wakolosai
Waraka kwa Wakolosai ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya ambalo pamoja na Agano la Kale linaunda Biblia ya Wakristo.

Vitabu vya Unabii wa Awali
Vitabu vya Unabii wa Awali ni vitabu 4 vya Thanak (Biblia ya Kiebrania) ambavyo katika Biblia ya Kikristo vimegawiwa na kuhesabiwa 6.

Mambo ya Nyakati
Kama ilivyokuwa kwa vitabu vya Samweli na vitabu vya Wafalme, Mambo ya Nyakati ni vitabu viwili katika Biblia ya Kikristo, lakini katika Biblia ya Kiebrania (Tanakh) ni kitabu kimoja tu.

Ukristo katika karne za kwanza
Wakati huohuo matumizi ya vitabu vya Agano Jipya katika ibada yalizidi kujadiliwa na kutungiwa orodha rasmi (Kanuni ya Biblia).

Agano la Kale
Katika mapokeo ya Kikristo kuna orodha tofauti za vitabu vya Agano la Kale. Hasa kuna matoleo yenye vitabu 39 na kuna matoleo yenye vitabu 46.

Waraka wa kwanza wa Petro
Waraka wa kwanza wa Petro ni kati ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kitabu cha Kwanza cha Wafalme
Kitabu cha Kwanza cha Wafalme ni sehemu ya Tanakh (Biblia ya Kiebrania na ya Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo. Hugawiwa katika sura 22.

Biblia ya Kikristo
Pamoja na hayo, vitabu vyote vya Biblia vinahusiana kwa kuwa vinaangaziana na kuunda kitabu kimoja ambacho ni Neno la Mungu yuleyule, ingawa katika hatua tofauti: Agano la Kale ndiyo maandalizi na Agano Jipya ndio utimilifu wake. Yesu alisema, “Msidhani ya kuwa nalikuja kuitangua Torati au Manabii; la, sikuja kutangua, bali kutimiliza” (Math 5:17). Tunahitaji Agano la Kale ili tuelewe vizuri Agano Jipya katika maandalizi yake, na tunahitaji Agano Jipya ili tuelewe Agano la Kale lilivyotimilizwa na Yesu.

Agano la Kale
Martin Luther alianza kutafsiri Biblia upya kutoka lugha asilia akaona achague vitabu vyake, akinyofoa 7 vya Agano la Kale pamoja na vichache vya Agano Jipya kadiri alivyoviona kuwa na mafundisho sahihi kiimani. Hivyo upande wa Agano la Kale alilingana na Wayahudi na kutofautiana na jinsi ilivyokuwa kawaida katika Kanisa Katoliki ambalo katika Mtaguso wa Trento (karne ya 16) lilithibitisha matumizi ya vitabu 46 katika Agano la Kale.

Historia ya Wokovu
Sehemu kuu mbili za Biblia ni Agano la Kale na Agano Jipya (2Kor 3:10; Eb 8:13). La Kale limeandikwa kabla ya Yesu, Jipya baada yake. Hata hivyo Agano la Kale lina utabiri mwingi juu ya Yesu (Lk 24:27,44), na Agano Jipya linarudia na kufafanua habari nyingi za kale: hivyo tunatakiwa kusoma daima Agano la Kale kwa mwanga wa Agano Jipya, na kutafuta katika habari za kale mifano inayotusaidia kuelewa mambo ya Yesu na Kanisa (1Kor 10:11; Kol 2:17). Kwa kuwa ufunuo wa Mungu ulifanyika hatua kwa hatua hata ukakamilishwa na Yesu (Eb 1:1-2), hatuwezi kutegemea dondoo moja tu kuhusu jambo fulani, bali tuzingatie jambo hilo lilivyoozungumziwa tangu mwanzo hadi mwisho wa ufunuo. Tunahitaji kujua Biblia nzima ili kuelewa jinsi Mungu alivyo, alivyotuokoa na anavyotaka tuishi.

Vitabu vya Unabii wa Baadaye
Vitabu vya Unabii wa Baadaye ni vitabu 4 vya Thanak (Biblia ya Kiebrania) ambavyo katika Biblia ya Kikristo vimegawiwa na kuhesabiwa 15.

Waraka wa kwanza kwa Timotheo
Barua ya kwanza kwa Timotheo ni kimojawapo kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kitabu cha Zaburi
Baadaye Zaburi ziligawanywa katika vitabu vitano: 1—41; 42—72; 73—89; 90—106; 107—150. Kila kimojawapo kinamsifu Mungu katika mstari wake wa mwisho: 41:13; 72:19; 89:52; 106:48; na Zaburi yote ya 150. Inawezekana kuwa mgawanyo huo ulifanyika ili kuiga mgawanyo wa vitabu vitano vya kwanza vya Biblia, yaani Torati.

Kitabu cha Hosea
Kitabu cha Hosea ni kimojawapo kati ya vitabu vya Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania), na hivyo pia vya Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo.

Historia ya Wokovu
Kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya, 21 vina mtindo wa barua au nyaraka. Hiyo ni tofauti kabisa na Agano la Kale, ambamo vitabu kadhaa vinazileta, lakini si kitabu kizima hata kimoja. Mtume Paulo ndiye aliyetumia zaidi mtindo huo ili afikie na ujumbe na mamlaka yake pale asipoweza kufikia kimwili. Barua 14 zinahusishwa na yeye kwa namna moja au nyingine, wakati nyingine 7 zinahusishwa na Yakobo Mdogo, Mtume Petro, Mtume Yohane na Yuda Tadei. Hii haina maana kwamba ziliandikwa zilivyo na Mitume hao. Kwanza, tokea awali watu waliweza kuandika barua kwa mkono wao, au kwa kumuongoza karani aandike maneno yao wenyewe, au kwa kumpa maelekezo ya jumla kuhusu namna ya kuandika kama si kumuachia aandike anavyoona inafaa. Zaidi ya hayo, wakati wa Mitume ilikuwa kawaida kuandika kwa kutumia jina la marehemu fulani maarufu kama kwa kumwezesha aendelee kutoa ujumbe aliokuwa anautoa maishani. Pengine aliyeandika hivyo alikuwa na uhusiano wa pekee na marehemu huyo kama mwanafunzi au mwandamizi wake.

Hesabu (Biblia)
Kitabu cha Hesabu kina sura thelathini na sita, na kinasimulia hasa safari za Waisraeli kutoka Mlima Sinai hadi nchi ya Israeli. Pia, kinataja maagizo mbalimbali ya Mungu na hesabu mbili za Wanaisraeli.

Jasoni wa Kurene
Maandishi hayo yaliyopotea yalikuwa katika vitabu vitano lakini yalifupishwa na kurekebishwa na Myahudi mwingine asiyejulikana katika kitabu kilichopo hadi leo maarufu kama Kitabu cha pili cha Wamakabayo, kimojawapo cha vitabu vya Deuterokanoni katika Biblia ya Kikristo ya madhehebu kadhaa. Tazama 2 Mak 2ː24.

Vitabu vya Unabii wa Awali
Ni kwamba Waisraeli waligawanya vitabu vyao vya unabii katika sehemu mbili zilizoitwa Vitabu vya Unabii wa Awali (Kitabu cha Yoshua, Waamuzi, Samweli na Vitabu vya Wafalme), na Vitabu vya Unabii wa Baadaye (kitabu cha Isaya, kitabu cha Yeremia, kitabu cha Ezekieli na vitabu 12 vya manabii wadogo).

Walawi (Biblia)
Kitabu cha Walawi (pia: Mambo ya Walawi) ni kitabu cha tatu katika Biblia ya Kiebrania (Tanakh) na katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo, kikifuata kile cha Mwanzo na kile cha Kutoka.

Kitabu cha Hosea
Kwa kuwa kina sura 14 tu, kimepangwa tangu zamani za kale kati ya vitabu 12 vya Manabii Wadogo.

Orodha ya vitabu vya Biblia
Yobu (Kitabu cha Ayubu) Zaburi Methali Mhubiri Wimbo Ulio Bora Maombolezo (Maombolezo ya Yeremia)

Orodha ya vitabu vya Biblia
Mwanzo (Kitabu cha Kwanza cha Musa) Kutoka (Kitabu cha Pili cha Musa) Walawi (Kitabu cha Tatu cha Musa) Hesabu (Kitabu cha Nne cha Musa) Kumbukumbu la Sheria (Kumbukumbu la Torati; Kitabu cha Tano cha Musa) Yoshua Waamuzi Ruthu (Kitabu cha Ruthi) Samueli I Samueli II Wafalme I Wafalme II Mambo ya Nyakati I Mambo ya Nyakati II Ezra Nehemia (Kitabu cha Pili cha Ezra) Esta

Injili ya Mathayo
Injili ya Mathayo ni kitabu cha kwanza katika orodha ya vitabu vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Agano Jipya
Vitabu vyake 27 vinaleta habari zake, za mitume wake na za mwanzo wa Kanisa lake.

Uvuvio
Kwa kuwa Agano Jipya linaonyesha kuwa Biblia iliandikwa na watu lakini chini ya uongozi wa pekee ya Mungu, imani kwake inadai kila mtu asadiki ukweli wa yote yaliyomo, ingawa madhehebu yanatofautiana tena kuhusu jambo hilo. Kwa mfano, Kanisa Katoliki linadai waamini wakubali ukweli wa yale yote yaliyoandikwa kuhusu wokovu, si kuhusu fani mbalimbali za elimu ya kidunia, kama vile sayansi, jiografia n.k. Hii ni kwa kuzingatia upande mmoja lengo la Mungu katika kujifunua, upande mwingine hali ya ujuzi wa binadamu aliyechangia uandishi karne nyingi zilizopita, elimu ilipokuwa mdogo sana kulingana na ile ya leo na ya kesho.

Fransisko wa Asizi
Tofauti na vijitabu hivyo vyenye sura ya barua ya wazi, kipo kingine cha pekee kilichosababisha wataalamu wabishane sana: ni mawaidha ishirini na manne ambayo ni kama muhtasari wa mafundisho ya Kibiblia ambayo Fransisko aliyasisitiza zaidi. Hatujui nani aliyakusanya wala lini. Si ajabu kwamba sura ya kwanza inahusu ekaristi na kueleza kwa undani imani kutokana na maisha ya sala hasa. Sura nyingine karibu zote zinahusu njia ya ufukara mkuu na unyenyekevu wa moyo. Kuanzia XIII mawaidha yana mtindo wa Heri, yakichimba zile za hotuba ya mlimani], isipokuwa XXVII inamchora mtumishi wa Mungu ambaye maadili yake yamekomaa na kulingana yote, yakishinda vilema.

Ukristo nchi kwa nchi
Ukristo ndio dini kubwa duniani mwanzoni mwa karne ya 21, ukikadiriwa kuwa na waumini bilioni 2.3 kati ya watu bilioni 7 duniani, ambao ni sawa na 1/3.[1][2][3][4][5]

Waraka wa pili kwa Wathesaloniki
Waraka wa pili kwa Wathesalonike ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kitabu cha Methali
Kitabu cha Mithali kimo katika Tanakh (Biblia ya Kiebrania), hivyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo ambamo ni cha kwanza kati ya vitabu vya hekima.

Biblia ya Kiebrania
Ila tu vitabu vyote vya Biblia ya Kiebrania hukubaliwa na Wakristo wa kila aina.

Kitabu cha Esta
Kitabu cha Esta (jina lake huandikwa pia Ester na "Esther") ni kitabu cha Biblia ya Kiebrania, na hivyo pia cha Agano la Kale, ambalo ni sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo. Kiliandikwa kwanza kwa Kiebrania.

Samweli
Vitabu viwili vya Biblia ya Kikristo vinaitwa kwa jina la mtu huyo, ambaye kwa njia yake Israeli ilianza kuwa na umoja zaidi na hatimaye kuwa ufalme. Badala ya kila kabila kujitegemea, yote 12 yalikubaliana yawe na kiongozi mmoja wa kudumu ambaye cheo chake kirithiwe na mwanae. Kwa umoja huo waliweza kushinda maadui wao wengi.

Biblia ya Kiebrania
Wakristo wengi huwa na vitabu vingine 7 katika matoleo ya Agano la Kale nje ya idadi ya vitabu vya Kiebrania.

Biblia ya Kiebrania
Biblia ya Kiebrania ni namna mojawapo ya kutaja vitabu vitakatifu vya Uyahudi vinavyoitwa na Wayahudi wenyewe "Tanakh". Ndivyo vinavyounda pia sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo na kuitwa na Wakristo "Agano la Kale" (vikiwa pamoja na Deuterokanoni au vikiwa peke yake).

Nyaraka (Biblia)
Katika Biblia barua hazikupangwa kufuatana na tarehe za kuandikwa, bali zinatangulia zile za Paulo, na kati ya hizo zinatangulia zile kwa makanisa 7, zinafuata zile kwa watu binafsi 3 na mwisho waraka kwa Waebrania ambao haumtaji Paulo. Ndani ya makundi hayo, zinatangulia zile ndefu zaidi hadi zile fupi.

Ben Carson
Carson ameandika vitabu vitatu vilivoongoza katika mauzo na vilivyochapishwa na Zondervan shirika la kimataifa la uchapaji la kikristo, Vinavoitwa: Gifted Hands (Mikono Yenye Vipawa: Hadithi Ya Ben Carson) , The Big Picture, na Think Big Kitabu cha kwanza cha Historia ya maisha ya mtu, na vitabu vingine viwili ni kuhusu filosofia ya maisha yake hususani katika mafanikio yake yanayoenda sambamba na imani yake kwa Mungu.Carson ni Mkristu katika dhehebu la sabato.

Waraka wa Yuda
Waraka wa Yuda ni kimojawapo kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Papa Damaso I
Tafsiri ya Kilatini ya Hieronimo kilichoitwa Vulgata ilipata kuwa toleo muhimu katika Kanisa Katoliki hadi leo. Hieronimo mwenyewe alipotafsiri Biblia upya katika Kilatini alisema vitabu vya Septuaginta kama Kitabu cha Hekima, Kitabu cha Yoshua bin Sira, Kitabu cha Yudith na Kitabu cha Tobiti havistahili kuwemo katika Biblia lakini alivitafsiri ndani ya Vulgata kufuatana na maelekezo wa Papa Damaso I aliyemuagiza kazi.

Ufunuo wa Yohane
Kitabu cha Ufunuo ni cha mwisho katika orodha ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kitabu cha Zekaria
Kitabu cha Zekaria ni kimojawapo kati ya vitabu 12 vya Manabii wadogo ambavyo, pamoja na vingine vingi, vinaunda Tanakh, yaani Biblia ya Kiebrania. Hivyo ni pia sehemu ya Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo.

Walawi (Biblia)
Kitabu cha Walawi kina sura ishirini na saba, na sura zote zinahusu amri na maagizo ya Mungu kwa Wanaisraeli hasa sheria za ibada zenye kulenga utakatifu wa makuhani na wa sadaka.

Biblia ya Kikristo
Biblia ya Kikristo hugawiwa sehemu mbili ambayo ni Agano la Kale na Agano Jipya. Agano la Kale lina maandiko yaliyoandikwa kabla ya Yesu Kristo na vitabu vya Agano Jipya viliandikwa baada yake.

Hesabu (Biblia)
Kitabu cha Hesabu ni kitabu cha nne katika Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) na vilevile katika Agano la Kale ambalo ni sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.

Papa Yohane Paulo II
Mbali ya vitabu 5, aliandika hati 85.

Biblia ya Kiebrania
Vitabu hivyo, vilivyoandikwa kwa Kiebrania na sehemu ndogo kwa Kiaramu, vinaheshimiwa pia na Wakristo wakiamini ya kwamba ufunuo wa vitabu hivyo ulikuwa hatua ya kwanza iliyokamilishwa baadaye na hatua ya pili au "Agano Jipya" kwa ujio wa Yesu Kristo.

Biblia ya Kikristo
Kimsingi vitabu vya Agano la Kale ni vilevile vya Biblia ya Kiebrania, ingawa madhehebu ya Kikristo hutofautiana kidogo katika hilo. Ni kwamba wakati wa kutokea kwa Ukristo palikuwa na tofauti ndani ya Uyahudi kuhusu vitabu vilivyohesabiwa kuwa maandiko matakatifu. Suala hilo liliondolewa kuanzia mwaka 80 BK wataalamu wa Wayahudi wa huko Jabneh (Jamnia) walipochukua msimamo mkali dhidi ya wafuasi wa Yesu.

Orodha ya vitabu vya Biblia
* Biblia Biblia Jamii:Ukristo

Kitabu cha Yoshua
Kitabu cha Yoshua ni cha sita kati ya vitabu vya Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) na vya Agano la Kale katika Biblia ya Ukristo.

Waraka kwa Wagalatia
Barua kwa Wagalatia ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Agano la Kale
Waprotestanti wengi hukubali vitabu 39 ambavyo ni sawa na Tanakh ya Wayahudi. Wakatoliki hukubali vitabu 46 yaani hivyo 39 na 7 vingine (Deuterokanoni) ambavyo ni: Kitabu cha Yuditi, Kitabu cha Tobiti, Kitabu cha Yoshua bin Sira, Kitabu cha Hekima, Kitabu cha Wamakabayo I na Kitabu cha Wamakabayo II, halafu sehemu za nyongeza za vitabu vya Kitabu cha Danieli na Kitabu cha Esta. Baadhi ya Waorthodoksi wana vitabu vingine pia kama vile Esra 1 (Esra ya Kiebrania huhesabiwa kama Esra 2), 3 Wamakabayo na zaburi 151; kama nyongeza 4 Wamakabayo; Ufunuo wa Esra na hata vingine.

Wainjili
Wakristo wanakubali kama Neno la Mungu vitabu vinne tu vya namna hiyo, yaani vile vilivyoandikwa wakati wa Mitume wa Yesu (karne ya 1 B.K.).

Kutoka (Biblia)
Kitabu cha Kutoka kina sura arobaini.

Biblia ya Kiebrania
Hata katika hilo kuna tofauti ndogo kati ya Kanisa Katoliki ambalo limekubali vitabu saba zisizo sehemu ya orodha ya Kiebrania na Makanisa ya Kiorthodoksi ambayo pengine yamevikataa, pengine yamevikubali, pengine yanatumia vitabu vingine vichache vya nyongeza kama vile kitabu cha 3 na cha 4 cha Wamakabayo.

Kutoka (Biblia)
Kitabu cha Kutoka ni kitabu cha pili katika Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania), na kwa hiyo pia katika Agano la Kale (sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo); kitabu cha kwanza ni Mwanzo.

Mambo ya Nyakati I
Kitabu cha Mambo ya Nyakati cha Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) kimegawanywa sehemu mbili katika Biblia ya Kikristo na kupangwa kati ya vitabu vya historia.

Injili ya Luka
Injili ya Luka ni kitabu cha tatu katika orodha ya vitabu vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo. Huhesabiwa kati ya Injili Ndugu pamoja na Injili ya Mathayo na Injili ya Marko.

Waraka kwa Waefeso
Barua kwa Waefeso ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya ambalo pamoja na Agano la Kale linaunda Biblia ya Kikristo.

Biblia ya Kikristo
Kanisa Katoliki linatambua Maandiko Matakatifu kati ya maandishi yote ya binadamu kwa njia ya Mapokeo, yaani kwa sababu yametumiwa na Kanisa tangu mwanzo kwa kulisha kwa hakika imani yake. Tunahitaji Mapokeo kwa kuwa Maandiko yenyewe hayataji orodha ya vitabu vyake vyote, Sanasana Yesu alividokeza baadhi akisema yanamzungumzia na kutimia ndani yake, “Ni lazima yatimizwe yote niliyoandikiwa katika Torati ya Musa, na katika Manabii, na Zaburi” (Lk 24:44). Halafu Barua ya Pili ya Mtume Petro ikalinganisha “na Maandiko mengine” nyaraka zote ambazo Paulo aliziandika “kwa hekima aliyopewa” (2Pet 3:15-16).

Biblia ya Kikristo
Kuna vitabu 27 vya Agano Jipya. Vinne vya kwanza ni Injili nne zinazoleta habari za maisha, matendo na maneno ya Yesu.

Vitabu vya Samweli
Vitabu vya Samweli katika Biblia ya Kikristo ni viwili na vinaitwa kwa jina la Samweli, aliye wa mwisho (1050-1015 hivi K.K.) kati ya Waamuzi, tena nabii na mwanzilishi wa ufalme wa Israeli.

Kumbukumbu la Sheria
Kumbukumbu la Sheria (pia: Kumbukumbu la Torati) ni kitabu cha tano katika Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) na cha Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo.

Kanisa la Biblia Publishers
Baadaye vitabu vyote 15 vilijumlishwa katika kitabu kimoja kinene kinachoitwa “Bibla Inasema” na kutolewa mwaka 2000 Dodoma. Kazi ya kusambaza vitabu haikuwa rahisi kutoka Tunduru, kusini mwa Tanzania. Kwa hiyo Kanisa la Biblia Publishers walihamia mji mkuu wa Tanzania, Dodoma. Kutoka hapo katikati ya nchi usambazaji uliendelea vizuri tangu mwaka 1993.

Musa
Kitabu cha nne cha Biblia kinaitwa hivyo kwa sababu kinaleta hesabu mbalimbali, hasa ya idadi ya Waisraeli: wanaume wa kuweza kwenda vitani walikuwa 603,500 (mbali na Walawi waliohesabiwa peke yao: wanaume 22,000 wakiwa pamoja na watoto wa kiume); ukiongeza wanawake na watoto mpaka umri wa miaka ishirini, basi jumla yao iliweza kufikia watu milioni tatu, ingawa si lazima kuamini idadi hiyo ni sahihi (pengine namba hizo hazilingani katika makala kwa kuwa ilikuwa rahisi kukosea wakati wa kunakili).

Kanisa la Biblia Publishers
Vitabu vya kwanza „Panorama ya Biblia“ na „Imani Yetu Ndiyo Ushindi“ vilitolewa mwaka 1980 na kuchapishwa na Nusch-Druck Gummersbach, Ujerumani. Vitabu vyote viwili vilitafsiriwa kutoka Kijerumani na Helmut Gräf, aliyekuwa mwanzilishi wa Chuo cha Biblia Nanjoka, Tunduru, Mkoa wa Ruvuma, Tanzania. Palikuwa na uhitaji wa kuandika au kutafsiri vitabu vinavyoeleza Biblia kwa walimu na wanafunzi wa Biblia Afrika Mashariki.

Orodha ya vitabu vya Biblia
Barua kwa Waroma (Waraka kwa Warumi) Barua ya Kwanza kwa Wakorintho Barua ya Pili kwa Wakorintho Barua kwa Wagalatia Barua kwa Waefeso Barua kwa Wafilipi Barua kwa Wakolosai Barua ya Kwanza kwa Wathesalonike Barua ya Pili kwa Wathesalonike Barua ya Kwanza kwa Timotheo Barua ya Pili kwa Timotheo Barua kwa Tito Barua kwa Filemoni

Waraka kwa Waebrania
Barua kwa Waebrania ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Agano la Kale
Hivyo Biblia ya Wakristo ulikuwa na vitabu vya Septuaginta hadi matengenezo ya Kanisa katika karne ya 16.

Historia ya Wokovu
Vitabu vya kwanza vya Biblia (Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu na Kumbukumbu la Torati) vinaunda kwa pamoja Torati (kwa Kiyahudi “fundisho”, yaani “sheria”). Mgawanyo wa kawaida wa Kiyahudi wa vitabu vya Biblia katika makundi matatu (Torati, Manabii na Maandishi) unaonyesha jinsi vitabu vitano vya kwanza vinavyotazamwa kuwa kitu kimoja, tena kiini cha Agano la Kale lote. Ajabu la Torati ni jinsi inavyounganisha mambo mbalimbali: ibada kwa Mungu pekee, ahadi zake, matakwa yake, uasi wa binadamu na ukombozi wa Kimungu, wito wa kujali mwanzo wa taifa la Mungu.

Biblia ya Kikristo
Kwa wakati huo Wakristo walikuwa wamezoea tayari toleo la Kigiriki la maandiko matakatifu yaliyotafsiriwa katika karne ya 2 KK ambalo linajulikana kwa jina la Septuaginta na kuwa na vitabu kadhaa visivyokuwa vimetunzwa katika lugha asili ya Kiebrania wala ya Kiaramu, au vilivyoandikwa moja kwa moja katika lugha ya Kigiriki.

Biblia ya Kikristo
Vingine ni Matendo ya Mitume, Nyaraka za Mitume, hasa za Mtume Paulo, na Ufunuo wa Yohane.

Yohane wa Avila
Pia kuna katekisimu kwa watoto na watu wazima inayoitwa “Mafundisho ya Kikristo”, “Insha juu ya Upendo wa Mungu”, inayoshirikisha dhati ya fumbo la Kristo, “Insha juu ya Upadri”, “Maelekezo kuhusu Urekebisho”, “Hotuba”, “Maongezi” na ufafanuzi wa vitabu mbalimbali vya Biblia, kama vile barua kwa Wagalatia na ile ya kwanza ya Yohane.
Katika kusoma Biblia alitumia na kulinganisha tafsiri mbalimbali, alichunguza maneno yenyewe na maana yake ya Kiroho, pamoja na kutegemea sala na kuwa na uzoefu na maelezo ya mababu wa Kanisa.

Biblia ya Kikristo
Hivyo Biblia ya Kikristo ilikuwa na vitabu 7 (viwili vya Wamakabayo, Yoshua bin Sira, Hekima, Tobiti, Yudith na Baruku, pamoja na sehemu za Esta na Danieli) visivyokubaliwa baadaye na Wayahudi.

Historia ya Kanisa
Uandishi (na halafu uteuzi) wa vitabu hivyo 27 kati ya vingine vyote ni sehemu muhimu ya maendeleo ya Kanisa chini ya Roho Mtakatifu.

Historia ya Wokovu
Vitabu vya Biblia ni 73: yaani 46 katika Agano la Kale na 27 katika Agano Jipya. Ndivyo vilivyokubaliwa na Kanisa Katoliki kuwa ni Neno la Mungu. Waprotestanti wengi wanakataa vitabu 7 vya Agano la Kale (pamoja na sehemu chache za vingine): hivyo Biblia yao inavyo 66 tu.

Vitabu vya hekima
Miongoni mwa aina za vitabu vya Biblia vipo vile vinavyojulikana kama vitabu vya hekima.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.