Question: Je,elimu ya shule ya msingi katika shule za umma nchini Kenya ni bure?

Elimu nchini Kenya
Elimu ya msingi katika shule za msingi za serikali ilifanywa kuwa ya bure na ya kila mmoja(bali si ya lazima) mwezi wa januari mwaka wa 2003.

Nakuru
Nakuru pia ni kituo muhimu ya kielimu. Ni nyumba ya Chuo Kikuu cha Egerton, chuo kikuu kubwa cha umma, na Kabarak University, chuo kikuu cha binafsi zinazohusiana na biashara na maslahi ya kidini ya Rais mstaafu Moi. Taasisi ya TeknolojiaBonde la Ufa pia ina makao hapa, kama vilevile Mafunzo ya Viwanda ya Kenya Institute (KITI). Taasisi ya Kenya Institute of Management (KIM) ina tawi katika Nakuru. Nakuru sasa kituo kikuu cha kielimu na ina vituo kama Taasisi ya Sayansi na Teknolojia ya Kenya Biomedical (KIBSAT) na Nakuru Counseling & Training Institute (NCTI), ambayo ni mradi wa chama cha wataalamu na wakristo wa Nakuru. Inashirikiana na Nakuru Lapset ry (Finland) miongoni mwa wengine.

Tom Mboya
Mboya iliyoandaliwa mwaka 1959 Afrika ya Airlift mradi, pamoja na African-American Wanafunzi Foundation katika Marekani, kupitia ambayo wanafunzi 81 wa Kenya walikuwa flown Marekani kusoma katika vyuo vikuu Marekani. Barack Obama babaye, barack Obama, Sr alikuwa rafiki wa Mboya's na Waluo wenzake; ingawa hakuwa airlift ya kwanza ndege mwaka 1959, tangu alikuwa zinazoongozwa kwa Hawaii, si bara US, yeye alipata udhamini kupitia AASF na mara ya ruzuku kwa ajili ya vitabu na gharama.Mwaka 1960 Foundation ya Kennedy ilikubali underwrite ya airlift, baada Mboya alitembelea Seneta Jack Kennedy kwa kuomba msaada, na Afrika Airlift ilipanuliwa na Uganda, Tanganyika na Zanzibar (sasa Tanzania), Northern Rhodesia (sasa Zambia), Southern Rhodesia (sasa Zimbabwe ), na Nyasaland (sasa Malawi). Baadhi ya wanafunzi 230 wa Afrika walipata scholarships kujifunza saa Hatari mimi ackrediterade vyuo katika Marekani mwaka 1960, na mamia zaidi katika 1961-63. [3] Mwaka 1960, Mboya's People's Congress Party alijiunga na Umoja wa Afrika Kenya na Kenya Independent Movement na kuunda Kenya African National Union (KANU) katika jaribio la kuunda chama ambayo wote transcend tribal siasa na kujiandaa kwa ajili ya kushiriki katika Lancaster House Conference (uliofanyika at Lancaster House inLondon) ambapo Kenya's kikatiba ram na uhuru walikuwa kuwa mazungumzo. Kama Katibu Mkuu wa KANU, Mboya aliongoza ujumbe wa Kenya. Baada ya uhuru wa Kenya mwaka 1963, Mboya alichaguliwa kuwa mbunge kwa ajili ya Nairobi, Kati Constituency (leo: Kamukunji Constituency) [4] na akawa Waziri wa Katiba na Sheria, na baadaye Waziri wa Uchumi, Mipango na Maendeleo. Katika jukumu hili, yeye aliandika muhimu "kikao Paper 10" on Harambee na Kanuni ya African Socialism (antog na Bunge mwaka 1964), ambayo ilitoa mfano wa makao ya serikali ya Afrika maadili.

Cheti cha Masomo ya Msingi ya Kenya
Ni muhimu kubainisha kuwa somo la Kijamii hujumuisha vipengele vya masomo katika Historia ya Kenya, elimu ya kisheria na haki na elimu ya Kidini.

Shule ya Upili ya ELCK Kenyoro
Shule ya Upili ya ELCK Kenyoro iko mashinani mtaani Kenyoro. BArabara kuu iliyo karibu ni ile ya Nyamira-Ikonge iliyo takribani kilomita 3 kutoka Shuleni humo.
Inapakana na Shule ya msingi ya ELCK Kenyoro, Kanisa la ELCK Kenyoro na Hospitali Ndogo ya KEnyoro.Shule hii pia imepakana na maskani ya Mbunge wa Mugirango Kaskazini (2007-2012) Bwana Wilfred Ombui Kabete.

Angela Damas
Angela amekuwa katika harakati mbalimbali za kijamii ambazo alianza kujishughulisha nazo tokea akiwa katika elimu ya sekondari. Angela alianza elimu yake ya chekechekea nchini Ukraine, na baada ya hapo kuendelea nchini Tanzania alipohamia na baba yake. Nchini Tanzania, Angela alianza elimu ya msingi katika shule ya msingi ya Kisiwandui iliyopo Zanzibar, halafu kuhamia shule ya msingi Kawe iliyopo Dar es salaam akiwa darasa la pili. Angela alisoma elimu yake ya sekondari katika shule ya sekondari ya Makongo , na kumalizia high school katika shule ya sekondari ya Zanaki, zote zipo jijini Dar es salaam, Tanzania.

Elimu nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati
Elimu ya umma katika Jamhuri ya Afrika ya Kati ni bure, na elimu ni kiada kuanzia umri kati ya miaka 6 hadi 14. Vifo vinavyotokana na UKIMWI - vimechukua nafasi kubwa sana kwa walimu, hilo limepelekea kufungwa kwa shule za msingi zaidi ya 100 kati ya mwaka 1996 na 1998.

Chuo Kikuu cha Kikristo cha Pan Africa
Chuo Kikuu cha Kikristo cha Pan Africa (PAC) ni chuo kikuu cha kikristo mjini Nairobi, Kenya. Taasisi hii inautambuisho rasmi kamilifu na ni chuo kikuu cha kibinafsi ambacho kina katiba, kilichoidhinishwa na Tume ya Kenya ya Elimu ya juu, na kuidhinishwa na serikali ya Kenya kutuza shahada za digrii.

Elimu nchini Kenya
Mnamo mwaka wa 1963 serikali ya Kenya aliahidi elimu ya msingi ya bure kwa watu wake. Ahadi hii haikufanikishwa hadi 2003. Wananchi wanatarajiwa kuchangia mfuko wa elimu kwa kulipia ada, kodi, na huduma za ajira. Baada ya kuchangia, wazazi wengi hawakuwa na pesa za kulipia elimu ya watoto wao na hatimaye waliachwa nje ya mfumo wa shule.

KCSE
Mtihani wa kwanza ulifanyika mwaka wa 1989 wakati uo huo ukiwa mwisho wa Kenya Advanced Certificate of Education (KACE), ikiwa ni mahitaji ya wastani ya yeyote atakayetaja kujiunga na vyuo vikuu vya Kenya. Awali, KCSE ilikuwa ikitahini masomo kumi. Tangu hapo, KCSE imesahihishwa na wataalam mara mbili, na idadi ya masomo ikawa saba.

Orodha ya Vyuo Vikuu vya Kenya
Hii ni orodha ya vyuo vikuu katika nchi ya Kenya.

Mwanafunzi
Nchini Nigeria, elimu imewekwa katika mfumo wa nne unaojulikana kama mfumo wa elimu wa 6-3-3-4. Inamaanisha miaka sita katika shule ya msingi, miaka mitatu katika sekondari junior, miaka mitatu katika sekondari mwandamizi, tena miaka minne chuo kikuu. Hata hivyo, idadi ya miaka ambayo itatumiwa chuo kikuu inategemea zaidi mafunzo.

Elimu ya sekondari
Maana ya dhana hizi hutofautiana kutoka mfumo mmoja hadi mwingine. Mpaka kamili kati ya elimu ya msingi na ya upili hutofautiana kutoka nchi moja hadi nyingine. Tofauti hizi zipo hata katika nchi, lakini kwa jumla hutokea kati ya mwaka wa saba na wa kumi wa kusoma.

Elimu
Katika nchi zinazoendelea idadi na uzito wa shida zilizoko kwa kawaida ni kubwa. Watu wa vijijini wakati mwingine huwa hawana habari kuhusu umuhimu wa elimu. Hata hivyo, nchi nyingine zina wizara ya elimu na katika masomo mengi, kama vile kujifunza lugha za kigeni, kiwango cha elimu kimo juu kuliko katika nchi zilizoendelea. Kwa mfano, katika nchi zinazoendelea ni kawaida kupata wanafunzi wakizungumza lugha nyingi za kigeni kwa usanifu mkubwa, ilhali jambo hili ni nadra katika nchi zilizoendelea ambapo idadi kubwa ya watu huzungumza lugha moja.

Sosholojia ya elimu
Katika nchi zinazoendelea idadi na uzito wa shida zilizoko kwa kawaida ni kubwa.[onesha uthibitisho] Watu wa vijijini wakati mwingine huwa hawana habari kuhusu umuhimu wa elimu. Hata hivyo, nchi zingine zina wizara ya elimu na katika masomo mengi kama vile kujifunza lugha za kigeni, kiwango cha elimu kimo juu zaidi kuliko ilivyo katika nchi zilizoendelea. Kwa mfano, ni kawaida kupata wanafunzi katika nchi zinazoendelea wakizungumza lugha nyingi za kigeni kwa usanifu mkubwa ilhali jambo hili ni nadra katika nchi zilizoendelea ambapo idadi kubwa ya watu huzungumza lugha moja.

Elimu katika Afrika
Ripoti ya kikanda iliyotolewa na timu ya uchambuzi wa sekta ya elimu ya UNESCO-BREDA katika mwaka wa 2005 inaonyesha kuwa chini ya 10% ya watoto wa Kiafrika sasa wanaruhusiwa katika mfumo. Hata hivyo 4 kati ya watoto 10 bado hawakukamilisha shule ya msingi katika miaka ya 2002/2003. Hivyo, miaka mitano baada ya Mkutano wa Elimu wa Dunia na kutwaliwa kwa Malengo ya Milenia, mafanikio katika daraja la msingi yako mbali na kupambanua.

Shule ya Upili ya Wavulana ya Starehe
Shule ya Upili ya Wavulana ya Starehe ni ya kipekee kati ya shule za Kenya huru kwa sababu asilimia 70 husoma bila malipo, na wale wengine hulipa kiwango cha chini cha karo. Hili linatokana na makubaliano ya uasisi wake kama shule ya hisani. Karo ya shile hulipwa kutokana na mapato ya mzazi, huku shule ikigharamia kiasi fulani, ili wanafunzi kutoka matabaka tofauti ya jamii wapate masomo ya umma yaliyo makamilifu, ya hali ya juu, high-quality, ambayo labda yangekuwa zaidi ya uwezo wao kimapato.

Shule ya Upili ya Maseno
Shule ya upili ya Maseno ni shule inayopatikana katika sehemu ya nyanza nchini Kenya.

Historia ya Kenya
Kiswahili, ambayo ni lugha ya Kibantu iliyokopa misamiati ya Kiarabu, Kiajemi na mingine kutoka Mashariki ya Kati na Asia Kusini, baadaye ilikua ikawa lingua franca ya kibiashara kwa jamii mbalimbali.[1]

Shule ya msingi
Masomo ya msingi huchukua kati ya miaka 5 hadi 8 ya kwanza ya elimu rasmi.

Elimu ya juu
Katika nchi maskini serikali zinatakiwa kuongeza mikopo kwa wanafunzi wa vyuoni ili waweze kupata elimu hiyo na kusonga mbele, kwa kuwa elimu ni ufunguo wa maisha.

Shule ya Strathmore
Shule ya Strathmore ni shule ya kwanza ya Kenya ambayo haikuwa na ubaguzi wa rangi iliyoanzishwa mwaka wa 1961 katika eneo la Lavington wilayani Nairobi. Mwanzoni, ilianzishwa kama chuo ambacho elimu yake ilikuwa inafika hadi kidato cha sita na mfumo wa elimu ulikuwa wa Kiingereza (kozi za kiwango cha A ndizo zilizokuwa zinafunzwa wakati huo) na mwaka wa 1963 ilibadilisha bodi yake ya kuwatahini wanafunzi kutoka Cambridge School Certificate Examination hadi London GCE Mwaka wa 1977 ikawa shule ya upili kikamilifu. Mwaka wa 1988, shule hiyo ilianza kutoa elimu ya KCSE - "Kenya Certificate of Secondary Education" - mitaala ambayo ifuatavyo hadi sasa. Kundi la kwanza la wanafunzi wa shule ya Msingi (wanafunzi wa miaka 6-7) waliingia mwaka wa 1987. Kwa sasa haina wanafunzi wowte wanaolala bwenini.

Shule ya Upili ya Wavulana ya Starehe
Starehe imeelezewa na BBC kama labda shule bora nchini Kenya.[1]

Kenya
Gredi ya wastani ni 81 na ukiigawa mara 8, ni sawa na 10.1 (hii ni karibu sawa na pointi10.0) ambayo ni B+ kwa mujibu wa mfumo wa gredi. Mwanafunzi apataye gredi kama hii hufaulu kujiunga na mojawapo ya vyuo vya umma kwa kupata gredi nzuri. Taasisi za mafunzo, vitivo na idara huamua mahitaji ya kimsingi ya kujiunga navyo.

Shule ya Upili ya Wavulana ya Starehe
Shule ya Upili ya Wavulana ya Starehe (maarufu kama "STAREHE") ni shule ya bweni na kutwa, ya wavulana pekee, iliyop shule ya pekee ya wavulana tu katika eneo la Nairobi, Kenya. Shule ilianzishwa mwaka 1959 na Dr Geoffrey William Griffin, MBS,OBE, Geoffrey Gatama Geturo na Joseph Kamiru Gikubu. Ilianza kama kituo cha kuwaokoa watoto. Starehe na Shule yaBrookhouse ni shule za pekee za Kiafrika Afrika, kusini mwa jangwa la Sahara na kaskazini ya mto Limpopo zinazotambulikana kama wanachama wa Round Square zinazotambulikana kama wanachama wa Round Square.

Lahaja za Kiswahili
Kiunguja: kisiwani Unguja (Tanzania) - kimekuwa msingi wa Kiswahili Sanifu. Kihadimu (Kimakunduchi): kusini mashariki mwa kisiwa cha Unguja (Tanzania) Kimrima: eneo la Pangani, Vanga, Dar es Salaam, Rufiji na Mafia kisiwani (Tanzania) Kimgao: eneo la Kilwa (Tanzania) Kipate: eneo la Pate, kaskazini kwa Mombasa (Kenya) Kipemba: kisiwani Pemba (Tanzania) Kimvita: eneo la Mvita au Mombasa (Kenya). Zamani ilikuwa lahaja kubwa ya kisomi ikitungiwa mashairi kuliko Kiunguja. Kingozi: kaskazini mwa kisiwa cha Mombasa (Kenya) Kibajuni: kaskazini mwa kisiwa cha Mombasa (Kenya) Chimbalonzi: kaskazini mwa kisiwa cha Mombasa (Kenya) Kitikuu: kaskazini mwa kisiwa cha Mombasa (Kenya) Kiamu: eneo la Lamu (Kenya) Kijomvu: eneo la Jomvu (Kenya) Kingwana: Kiswahili cha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Kisiu: eneo la Siu (pwani ya kaskazini ya Kenya) Kivumba: kisiwa cha Vumba na kaskazini kwa Tanga (Tanzania) Kimtang'ata: Mtang'ata, mkoa wa Tanga (Tanzania) Kimafia (Kingome): Mafia (Tanzania) Shikomor: Kiswahili cha Komoro Shimaore: Shikomor cha Mayotte (Mahore) Shindzuani: Shikomor cha Anjouan (Komoro) Shingadzija: Shikomor cha Komoro Kuu Kimwani: kaskazini mwa Msumbiji na visiwa vya Kerimba Chichifundi: eneo la Barawa, kusini mwa Somalia Chimiini: eneo la Barawa, kusini mwa Somalia Sheng: Kiswahili cha mtaani Nairobi (Kenya) chenye maneno mengi ya asili ya Kiingereza, Gikuyu na lugha nyingine za Kenya

Mwanafunzi
Nchini New Zealand, baada ya shule ya chekechea au kabla ya shule, ambayo huhudhuria kutoka umri wa miaka mitatu hadi mitano, watoto huanza shule ya msingi, 'Mwaka wa kwanza', akiwa na umri wa miaka mitano. Mwaka mmoja hadi sita ni Shule ya Msingi, ambapo watoto huhudhuria shule za mitaa katika eneo hilo kwa kikundi hicho cha mwaka. Kisha Mwaka wa Saba na Mwaka wa nane ni wa kati, na kutoka mwaka wa tisa mpaka mwaka wa kumi na tatu, mwanafunzi atahudhuria shule ya sekondari au chuo kikuu.

Elimu ya sekondari
Mfumo huu hutofautiana na masomo ya msingi ambayo ni ya lazima, ni ya jumla na yanayofanana. Yale ya shule za upili ni teule na ya hiari. Shule hizi hujulikana kama sekondari, shule za upili, shule za kati, vyuo au shule za ujuzi wa kitaalamu kulingana na kipindi au mfumo unaofuatwa.

Shule ya Upili ya Wavulana ya Starehe
Wakati adhabu ya viboko ilikuwa ingali imeruhusiwa nchini Kenya, ni Mkurugenzi tualiruhusiwa kutumia miwa saa Starehe. Hii ilikuwa ili ajue makosa makubwa yaliyotendeka shuleni.[2]

Elimu ya kujitegemea
Elimu ya kujitegemea ni elimu inayolenga si nadharia au ujuzi tu, bali namna ya kufaidika nayo hata upande wa uchumi kwa kufanya nchi isihitaji kutegemea misaada kutoka nje.Tanzania mara ilipopata uhuru mwaka 1961 serikali, chini ya uongozi wa waziri mkuu wa kwanza wa Tanganyika, Julius Nyerere, ilifanya jitihada mbalimbali za kuiokomboa nchi, hususan katika suala la elimu. Mipango mbalimbali iliwekwa, na kilele cha mipango hiyo ilikuwa mwaka 1967 wakati wa Azimio la Arusha.

Elimu ya sekondari
Elimu ya sekondari (shule za upili), katika mifumo ya kisasa ya elimu ulimwenguni, huchukua kipindi cha pili cha elimu rasmi ambayo hutokea wakati wa ujana wa wanafunzi.

Elimu nchini Tanzania
Kuondoa ada katika shule za serikali umepelekea ongezeko kubwa la watoto kuandikishwa katika shule za msingi, kutoka 4,839,361 mnamo 2001 hadi 7,959,884 mnamo 2006 hadi 8,410,000 mnamo 2008.

Chuo Kikuu cha Kenyatta
Chansela wa sasa ni Dr Harris Mule na Makamu wa Chansela ni Prof Olive Mugenda, ambaye ni Makamu wa kwanza wa kike wa chuo kikuu cha umma nchini Kenya.Chini ya Makamu wa Chansela, kuna manaibu Makamu wa Chansela watatu na Wasajili watatu.Tarehe ishirini na tisa mwezi wa Machi mwaka wa 2009, sehemu ya wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Kenyatta waligoma huku wakiiba mali na kuchoma majengo katika tawi kuu na tawi ndogo la [Ruiru]. Wanafunzi walikuwa wakiandamana kupinga kufukuzwa kwa viongozi wao na Makamu wa Chansela, Profesa Olive Mugenda.Miongoni mwa masuala mengine ilikuwa kuanzishwa kwa sare za shule, na kutolewa kwa huduma ya uchukuzi ya wanafunzi wakaazi tawi la Ruiru. Majengo yaliyochomwa ni pamoja na malazi ya Nyayo , maabara ya tarakilishi,afisi za viongozi wa wanafunzi na jumba la Harambee. Polisi wa kupambana na ghasia waliotumwa na Olive Mugenda walishutumiwa kuwa walitumia nguvu ya kupindukia ambao ulisababisha vifo vya wanafunzi wawili na majeraha makubwa kwa wanafunzi kumi na wawili. Pia kulikuwa na madai ya ubakaji ya wanafunzi wa kike na polisi hasa katika jumba la malazi la Ngong. Chuo Kikuu kilifungwa kwa muda usiojulikana baada ya ghasia hizo.

Elimu
Elimu ya sekondari hutokea katika umri wa ujana. Nchini Marekani na Kanada elimu ya msingi na sekondari kwa pamoja hurejelewa kama elimu ya K-12 na katika nchini ya Nyuzilandi, elimu hii hurejelewa kama elimu ya miaka 1-13. Azma ya elimu ya sekondari ni kutoa maarifa ya kawaida, kutayarisha wanafunzi kwa elimu ya juu au kuwafunza watu kazi moja kwa moja.

Elimu nchini Kenya
Shule nyingi za kibinafsi huwa na mfumo wa elimu ya Uingereza , ukifuatiwa na A-levels au Baccalaureate ya kimataifa licha tu ya chache zinazofuata mfumo wa Marekani. Shule chache za kibinafsi hufuata mfumo wa KCSE kando na mifumo ya kigeni wakiwapa wanafunzi kuchagua ni upi wa kufuatwa. Kwa mfano ,Shule ya Saint Mary's, Nairobi.

Elimu nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati
Bajeti ndogo inayotengwa kwa ajili ya elimu na tabia ya kutolipa mishahara kwa wakati umepelekea kuwa na upungufu wa walimu na hivyo basi hali hiyo inaongeza idadi ya watoto wa mitaani. Bajeti ya taifa inayotolewa na serikali inakidhi kwa asilimia 12 tu, iliongezwa hadi kufikia walau asilimia 18 katika miaka ya 1990. Kulingana na serikali, walisema itapanda hadi kufikia asilimia 25 ifikapo mwaka wa 2010.

KCSE
Nchini Kenya, mtihani huu ndio kiiingilio katika vyuo vikuu vya umma na vya kibinafsi na alama ya chini sana huwa ni C+(cha chanya). Wanafunzi wapatao alama chini ya C+ hujiunga na taasisi nyingine za msingi kwa mafunzo yasiyo ya digri. Kwa muda uliopita, serikali imechukua hatua kadha wa kadha ili kuhakikisha na kudumisha uaminifu katika ufanyizi wa mtihani wa KCSE. Hata hivyo, kumekuwa na matukio ya ukiukaji wa hatua hizi na visa vya wizi wa mtihani kwa baadhi ya wanafunzi ambao hupita sana kama hawagunduliwa. Visa hivi vinapogunduliwa,wanafunzi hawa huadhibiwa kwa kutupilia mbali matokeo yao ya mitihani na maafisa walioshiriki pia kushtakiwa katika mahakama ya sheria.

Elimu nchini Singapore
Matumizi ya elimu mara nyingi huwa asilimia 20 ya bajeti ya kitaifa ya mwaka, ambayo inasaidia elimu ya shule za serikali na elimu ya shule za binafsi kwa wananchi wa Singapore. Wasio-raia hubeba gharama kubwa zaidi za kuelimisha watoto wao katika shule za serikali na pia za binafsi.

Ethiopia
Kiamhara ilikuwa lugha ya ufundishaji katika shule ya msingi lakini sehemu nyingi nafasi yake imeshikwa na Kioromo na Kitigrinya.

Elimu katika Afrika
Ripoti hii pia inaonyesha kwamba uandikishaji katika sekondari (ngazi za chini na juu) na elimu ya juu umeendelea zaidi ikilinganishwa na uandikishaji wa daraja la msingi kwa kipindi cha 1990 - 2002/2003 ambayo inaleta shauku kuhusu ukweli wa kipaumbele inayopewa sera ya elimu ya msingi. Shinikizo lenye nguvu kwa mwendelezo wa elimu kutoka kwa wengi ambao tayari wanafaidika kutokana na shule zinaelezea mwenendo huu. Juu ya hili ni lazima kuongezwa udhaifu wa mipangilio inayosimamia mtiririko wa wanafunzi kati ya ngazi mbalimbali za mfumo wa elimu.

Aga Khan Academy, Mombasa
Jamii:Elimu ya Kenya Jamii:Shule za Aga Khan Jamii:International Baccalaureate shule nchini Kenya Jamii:Shule katika Mombasa Jamii:Taasisi za elimu zilizoanzishwa mnamo mwaka 1961 Jamii:Mombasa

Shule ya Upili ya Alliance
Shule ya Upili ya Alliance ilianzishwa 1 Machi 1926 na Muungano wa Makanisa ya Kiprotestanti, Kanisa la Scotland Mission (inayojulikana kama Kanisa la Afrika Mashariki au PCEA ), Kanisa la Jimbo ya Kenya (CPK ), African Inland Church (AIC), na Kanisa la Methodist(). Alliance ilikuwa shule ya kwanza nchini kutoa mafunzo ya sekondari kwa wanafunzi wa asili ya Kiafrika humu nchini Kenya.

Korea Kaskazini
Vyakula na makazi hutolewa kwa bei pungufu kwa misaada ya serikali, elimu na huduma za afya ni bure. [8] Kodi za mapato zilifutwa rasmi mwaka 1974.[9]

Edgar Ngelela
Mwaka uliofutia, yaani mwaka 1996, alihamishiwa nchini Kenya ambapo kutokana na unataratibu wa elimu ya nchini Kenya alitakiwa kufanya maandalizi kabla ya kujiunga na kidato cha kwanza kwa muda wa mwaka mmoja na mwaka 1997, alianza kidato cha kwanza katika shule ya wavulana ya Isebania iliyoko kama kilometa mbili kutoka katika mpaka wa Sirari katika wilaya ya Kurya hadi mwaka 2000, ambapo alimaliza kidato cha nne katika shule hiyo.

Elimu nchini Cote d'Ivoire
Mashulu mengi ya umma yalikuwa yakitoa ukufunzi bure, ijapokuwa wanafunzi hulipa ada ya kiingilio cha awali na kununua sare. Huduma nyingi ilikuwa bure, na baadhi ya wanafunzi wanapata udhamini na serikali, kikawaida hufanya mrejesho kwa kuwapa ajira serikalini baada ya kuhitimu.

Elimu katika Afrika
Katika mwaka wa 2005, hesabu na mwelekeo zinaonyesha hatari ya kutofikia uandikishaji wa watoto wote wanaostahili katika daraja la msingi kufikia mwaka 2015.

Utalii nchini Kenya
Utalii nchini Kenya ni sekta iliyo chanzo kikuu cha mapato ya fedha za kigeni baada ya kilimo.[1]

Kenya
Mtihani wa kuhitimu cheti cha masomo ya msingi nchini Kenya (KCPE) hufanywa katika darasa la nane. Matokeo ya mtihani huu huhitajika ili kusajiliwa katika shule ya upili. Mtihani wa kuhitimu cheti cha masomo ya shule ya upili nchini Kenya (K.C.S.E.) hufanywa katika kidato cha nne. Wanafunzi hufanya mtihani katika masomo nane.

Elimu
Katika mifumo ya kisasa ya elimu ulimwenguni, elimu ya shule za upili au sekondari huchukua kipindi cha pili cha elimu rasmi ambayo hutokea wakati wa ujana wa wanafunzi. Mfumo huu hutofautian na masomo ya msingi ambayo ni ya lazima, ni ya jumla na yanayofanana.

Cheti cha Masomo ya Msingi ya Kenya
Jumla ya vipengele vya masomo 5 hutahiniwa. Hizi ni pamoja na: Kiingereza, Kiswahili, Elimu ya Kijamii, Sayansi na Elimu ya Kidini (Ukristo / Uislamu / Uhindi)

Elimu nchini Kenya
Kuna aina tatu ya shule za msingi: shule za kutwa ambazo zinajumuisha shule nyingi za msingi; shule za bweni ambazo zimegawanywa katika vitango vitatu: vile vya gharama ya chini, wastani na za gharama ya juu; na shule za maeneo kame.

Shule ya Lenana
Kenya ilipopata uhuru mwaka wa 1963 kulikuwa na mabadiliko yaliyopelekea wanafunzi wachache wa kwanza Waafrika na WaHindi kuingizwa katika shule hiyo katikati ya miaka ya 1960. Wanafunzi hawa wa kwanza walibaguliwa kirangi lakini wao ndio waliofungua milango kwa Wakenya wengine kuwafuata kuingia katika skuli hiyo. Walimu Waafrika waliaza kuajiriwa mwanzo wa miaka ya 1970 na pia wao hawakuepuka ubaguzi wa kirangi ambao ulifanya kazi iwe ngumu.

KNEC
Baraza la Mitihani ya Kitaifa ya Kenya, ("Kenya National Examination Council", KNEC) ni baraza la kitaifa ambalo lina wajibu wa kusimamia mitihani ya kitaifa nchini Kenya. Baadhi ya mitihani inayopeana ni:
Huu ni mtihani ambao hufanywa baada ya mwnanafunzi kumaliza masomo yake ya msingi. Huu ni wakati mwanafunzi huyu yumo katika darasa la nane. Baada ya kufanya mtihani huu, yeye anaweza kujiunga na sekondari.
Huu ni mtihani ambao hufanywa baada ya mtu kutimiza miaka minne ya masomo katika shule ya sekondari (uplili). Baada ya kuufanya mtihani huu, mmoja anaweza kwenda chuo kikuu au taasisi za msingi wa juu na hii inategemea alama aliyopata. Mitihani ya mwisho ya politekniki zote za kitaifa.
Somea KCSE na ona vyuo vikuu nchini Kenya.

Meru, Kenya
Meru ni mji wa biashara, kilimo na elimu kaskazini ymw Kenya. Mji huu una mabenki na hoteli, masoko na vituo vya usafirishaji. Kahawa, chai, mbao, ng'ombe, maziwa, maharagwe ya "Kifaransa" na bidhaa nyingine nyingi hutoka katika Kaunti ya Meru. Pia kuna shule za msingi na sekondari, zikiwa pamoja na Shule kuu ya sekondari ya Meru na shule ya wasichana ya kaaga, ambazo ni baadhi ya chuo zinazoongoza katika taasisi za elimu ya sekondari Kenya. Chuo kikuu cha Emory ina ubia na Shule kuu ya sekondari ya Meru katika kusidiana na kompyuta, vitabu, na vifaa vya sayansi katika kumbukumbu ya George Brumley. Pia kuna shule za Ufundi. Taasisi ya ufundi Meru na Chuo cha Teknolojia ya Meru ambazo ndizo kuu. Pia, kuna vyuo vya ualimu na chuo kikuu cha Kenya Methodist University kinachojulikana kama KEMU.

Elimu
Yale ya shule za upili ni teule na ya hiari. Shule hizi hujulikana kama sekondari, shule za upili, shule za kati, vyuo au shule za ujuzi wa kitaalamu kulingana na kipindi au mfumo unaofuatwa. Maana ya dhana hizi hutofautiana kutoka mfumo mmoja hadi mwingine. Mpaka kamili kati ya elimu ya msingi na ya upili hutofautiana kutoka nchi moja hadi nyingine. Tofauti hizi zipo hata katika nchi lakini kwa kijumla hutokea kati ya mwaka wa saba na wa kumi wa kusoma.

Ghana
Masomo yanayofunzwa katika Shule ya Msingi au ya Mwanzo ni pamoja na Kingereza, Lugha na Utamaduni wa Ghana, Hisabati, masomo ya masuala ya Mazingira, Masomo ya Kijamii na Kifaransa kama lugha ya tatu, yakiongezwa masomo ya Sayansi Jumuishi au ya Ujumla, masomo ya mwanzo ya Ustadi wa Ufundi (Pre-vocational Skills and Pre-technical skills) Elimu ya Dini na Maadili na shughuli za utendaji kama vile Muziki, Ngoma na Elimu ya Mazoezi ya Viungo.

Kenya
Mwishoni mwa elimu ya msingi wanafunzi hufanya mtihani wa Cheti cha Kuhitimu Masomo ya Msingi Kenya (KCPE), ambao huamua watakaojiunga na shule ya sekondari au vyuo vya ufundi. Umri wa shule ya msingi ni miaka 6/7 hadi 13/14.

Elimu nchini Tanzania
Shule za serikali hufundisha kwa Kiswahi na Kiingereza na katika baadhi ya shule zinafundisha katika misingi ya Kiingereza cha wastani - hasa zile za binafsi. Badhi ya shule za binafsi, zenye malipo ya juu ya karo, wanafundisha kwa Kiingereza. Lugha zingine za makabila (zingine mbali na Kiswahili) haziruhusiwi kufundishia, si kundishwa kama masomo, ingawa zinaweza kutumika pasipo rasmi katika hali fulani hasa katika elimu ya awali.
Ni lazima kwa kila mtoto aliyefikisha umri wa miaka saba kuandikishwa katika elimu ya msingi.

Shule ya Upili ya Kisii
Sineon Nyachae
Mji wa Kisii
Ratemo Michieka
Orodha ya Shule Nchini Kenya

Elimu nchini Kenya
Elimu nchini Kenya imekuwa ikizingatia mfumo wa 8-4-4 tangu mwishoni mwa miaka wa 1980, ikiwa ni miaka minane ya elimu ya msingi, ikifuatiwa na miaka minne ya shule ya upili, kisha miaka minne ya taasisi au chuo kikuu. Mbali na haya, kuna sekta kubwa ya shule za kibinafsi ambazo hushughulikia watu wa viwango vya maisha ya kadri na ya juu, ambao kwa ujumla hufuata mfumo wa elimu ya uingereza wa elimu ya sekondari na msingi.

Kenya
Mfumo wa elimu wa Kenya 8-4-4 umepitia mengi magumu katika kipindi kirefu ulichodumu. Punde tu baada ya kufuzu kwa kundi la kwanza la wanafunzi wa mfumo huu mwaka wa 1989, wananchi wengi walijitokeza kuilaumu na kuihukumu serikali kwa kuuanzisha mfumo huu". Wakosoaji hawa walidai kuwa waliohitimu walikuwa hawajaandaliwa vyema na hawangeweza kushindana na wenzao kutoka sehemu nyingine za ulimwengu. Wengine walihoji kuwa waliofuzu kupitia kwa mfumo huu walikuwa aidha wachanga sana au hawajaandaliwa vyema kwa nafasi za kazi zilizokuweko. Serikali haikusikiza haya yote pengine kwa sababu uwezekano wa kuubadilisha na kuuunda upya kungeigharimu pesa nyingi.

Sosholojia ya elimu
Matumizi ya tarakilishi na mtandao bado ni changa (ikiwa vinatumika) katika nchi zinazoendelea, na hii ni kwa sababu miundo msingi ni michache na ghali. Kwa kawaida teknolojia kadhaa hutumiwa kwa pamoja bali siyo mbinu moja pekee ya kupokelewa. Kwa mfano, Kothmel Community Radio Internet hutumia matangazo ya redio na kompyuta pamoja na teknolojia ya mtandao, na hivyo hurahisisha kugawa habari na kutoa nafasi za elimu katika kijiji fulani kule Sri Lanka.[20] Chuo kikuu cha Uingereza (UKOU) kilichoanzishwa mwaka wa 1969 kama taasisi ya elimu ya kwanza ulimwenguni kujitolea kutoa elimu ya wazi na ya mbali, bado hutegemea vifaa vilivyopigwa chapa na kuongezea redio, runinga na hivi majuzi programu zilizounganishwa na kompyuta.[21] Vivyo hivyo, Chuo Kikuu cha Indira Gandhi nchini India huweka pamoja matumizi ya chapa, sauti zilizorekodiwa, video, redio, televisheni na teknolojia ya vielezo vya kusikiza mkutano.[22]

Elimu katika Afrika
Elimu katika jamii ya awali ya Kiafrika ilijumuisha mambo kama sanaa, sherehe, michezo, matamasha, dansi, kuimba, na kuchora. Wavulana na wasichana walifunzwa kama wametenganishwa kusaidia kuandaa kila kikundi kwa majukumu yao kama watu wazima. Kila mwanachama wa jumuiya alikuwa na mkono kwa kuchangia katika malezi ya mtoto. Hatua kubwa ya uzoefu wa elimu ya Kiafrika ilikuwa sherehe ya kutoka utotoni kuingia utu uzima. Hakukuwa na mitihani ya kitaaluma ili kuhitimu katika mfumo wa elimu wa Kiafrika.

Elimu nchini Tanzania
Mwaka wa 2006, kiwango cha jumla cha wanafunzi walioandikishwa katika elimu ya msingi ilikuwa asilimia 110., na kiwango cha uandikishwaji uliofuata ulikuwa asilimia 97.8 Kiwango cha jumla cha uandikishwaji ni uwiano wa jumla ya idadi ya wanafunzi wanaohudhuria shule ya msingi wenye umri rasmi wa kujiunga na shule za msingi. Kiwango cha jumla cha uandikishwaji katika elimu ya msingi ni uwiano rasmi wa idadi ya jumla ya walioandikishwa katika umri unaostahili kwa elimu ya msingi. Idadi hii inatokana na jumla ya wanafunzi walioandikishwa katika elimu rasmi ya msingi na, hivyo basi, haina ulazima wa kuakisi hali halisi ya kimahudhurio. Mwaka wa 2000, asimilia 57 ya watoto wenye umri kati ya miaka 5–14 walihudhuria elimu ya msingi.

Shule ya Lenana
JIna la shule lilibadilishwa na kuwa Lenana School (katika muktadha huu tutatumia jina shule ya Lenana) mwaka wa 1967. Mwalimu mkuu wa kwanza kutoka Kenya alikuwa Bwana. James Kamunge.

Shule ya Lenana
Shule hii ilipoanzishwa ilikuwa ya wanafunzi wazungu pekee ndani ya mfumo wa kikoloni wa rangi wa Kenya. Walimu wote (mabwana, kama walivyoitwa wakati huo), pia walikuwa wazungu. walikuwa watoto wa walowezi kutoka Uingereza, ambao wengi wao walikuwa wakulima katika maeneo karibu na shule. Hii ilihitaji kwa kimsingi mabweni kwa wanafunzi, ingawa awali kulikuwa wanafunzi wachache ambao walikuja kila siku na kurudi nyumbani siku ikiisha. Mfumo wa Lenana ulikuwa unafanana na ule mfumo wa shule za umma za Kiingereza.

Busi
Baadhi ya vijiji vya kata ya Busi vyenye shule ya msingi ni Busi yenyewe, Sambwa, Idindiri, Ihari na Keikei. Asilimia kubwa za wakazi wa kata ya Busi ni Warangi.

Elimu nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati
Mwaka wa 1991, idadi kamili ya waliojiandikisha kwa ajili ya elimu ya msingi ilikuwa asilimia 56.9. Mwaka wa 2000, idadi kamili ya watoto wenye umri kati ya 6 hadi 11 walioandikishwa kwa ajili ya elimu ya msingi ilikuwa asilimia 43 pekee. Ripoti ya idadi ya mahudhurio kwa ajili ya elimu ya msingi haikupatikana katika Jamhuri ya Afrika ya Kati kwa mwaka wa elimu 2001. Idadi ya uandikishwaji haifanani na mahudhurio ya wanafunzi mashuleni.

Chuo Kikuu cha Maseno
Chuo Kikuu cha Maseno kinapatikana katika mji wa Maseno, uliopo karibu umbali wa kilometa 30 Kaskazini Magharibi mwa jiji la Kisumu, Kenya. Chuo hiki kina matawi mawili makuu, yaani, Kampasi ya Kisumu na Kampasi Kuu (Main Campus). Kampasi kuu iko kando ya barabara ya Busia huku kampasi ya Kisumu ikiwa katika jiji la Kisumu. Ni moja ya vyuo vikuu saba vya Serikali nchini Kenya.

Elimu
Elimu ya sekondari iliibuka nchini Marekani mwaka wa 1910 na ilisababishwa na kuwepo kwa biashara kubwa na maendeleo ya kiteknolojia viwandani. Ili kuafikia mahitaji ya kazi, shule za upili zilijengwa na mtaala uliolenga maarifa ya kazi za ofisi na za sulubu ukazinduliwa. Hii ilibainika kuwa njia ya manufaa kwa mwajiri kwani uimarishaji wa huduma za kibinadamu uliwafanya waajiriwa kuwa madhubuti kazini na kushusha gharama kwa waajiri huku waajiriwa wakinufaika na mishahara minono ikilinganishwa na waliokuwa na elimu ya msingi pekee.

Elimu nchini Kenya
Wanafunzi nchini Kenya katika shule za sekondari huchukua miaka minne kujiandaa kwa masomo ya taasisi. Wanafunzi wengi huanza kuyajenga maisha yao ya usoni kwa kujiendeleza katika masomo yatakayo wapa kazi. Mtihani wa kitaifa wa kadato cha nne hufanywa mwishoni mwa masomo ya shule ya upili. Mnamo mwaka wa 2008, serikali ilianzisha mpango wa kutoa elimu ya bure kwa shule za upili.

Musikari Kombo
Alisomea masomo yake ya shahada ya kwanza katika Chuo Kikuu cha Nairobi na somo lake kuu lilikuwa somo la Kiuchumi. Awali aliuwa anaiwakilishwa eneo bunge la Webuye, kwanza baada ya kuchaguliwa ofisini mwaka wa 1992. Pia aliwahi kuhudumu katika Serikali ya Kenya kama naibu waziri wa Mipango na Waziri wa Maendeleo ya Mkoa. Alichukua ofisi ya Wizara ya serikali ya Mtaa, mwishoni mwa mwaka wa 2003. Kombo kwa sasa ni Mwenyekiti wa chama cha FORD-Kenya.

Elimu nchini Tanzania
Elimu nchini Tanzania hutolewa na sekta zote mbili, yaani, sekta za serikali na binafsi. Muundo wake kiujumla ni kama ifuatavyo:

Cheti cha Masomo ya Msingi ya Kenya
Mtihani huu hufanyika wiki pili ya Novemba na inachukua siku nne tu. Kushahihishwa kwa mitihani inayohusisha kuandika (haya ni ya Insha ya Kiswahili na mtungo wa Kiingereza yaani Composition) hufanyika wakati ya likizo ya Desemba. Matokeo kisha hutangazwa na Waziri wa Elimu ya siku 3 au 4 baada ya siku ya Krismasi.

Elimu
Elimu ya ngumbaru au ya watu wazima imekuwa kawaida katika nchi nyingi. Elimu hii huchukua maumbo mengi yakiwemo elimu rasmi darasani, elimu ya binafsi na masomo ya mtandao. Idadi fulani ya kozi za kazi maalum kama vile elimu ya mifugo, masuala ya madawa, uwekezaji, uhasibu na kozi nyinginezo kwa sasa hupatikana mtandaoni.

Shule ya St Andrews, Turi
Shule ya St. Andrews ni shule ya msingi na ya sekondari iliyo huru mjini Nakuru, Kenya, karibu na mji wa Molo. Inajulikana kwa jina la "Turi" ambalo ni jina la kijiji kilicho karibu na hapo.

Kenneth Matiba
Matiba alizidi kufanikiwa katika kipindi cha baada ya Kenya kupata uhuru, akisaidiwa na kujuana kwake na familia ya Musa Gitau wa Kiambu. Musa Gitau alikuwa mmoja wa Waafrika wa kwanza kuwa mhubiri katika kanisa la Presbyterian. (Gitau ni babake vyaa Matiba). Gitau pia alikuwa na ushawishi mkubwa katika maisha ya Jomo Kenyatta, kwani alikuwa amemfunza katika PCEA Centre iliyoko Thogoto, Kikuyu. Katika mfumo uliokuwepo baada ya uhuru, kujuana na watu kulikuwa muhimu kwa ufanisi katika sekta ya umma na ya kibinafsi pia. Matiba alijitoa kwenye ulingo wa huduma za umma na kuingia katika sekta ya utalii, alipoanzisha Alliance Group of Hotels zinazopatikana kusini mwa pwani ya Kenya. Pia, aliwekeza katika shule za kibinafsi zikiwemo Hillcrest Preparatory (iliyoanzishwa na Frank Thompson) na Shule ya Upili ya Hillcrest.

Shule ya Upili ya Nyeri
Mwaka 2006, Shule ya Upili ya Nyeri ilikuwa shule ya 22 bora zaidi nchini Kenya kulingana na matokeo ya Kenya Certificate of Secondary Education.

Elimu nchini Kenya
Kimani Maruge, ambaye ni Mkenya, ndiye aliyekuwa mtu mkongwe zaidi ulimwanguni kujiunga na shule ya msingi .Nimkulima ambaye hakuwa amesoma,alijisajili akiwa na miaka 84 baada ya kufahamu kuwa masomo ya msingi yalikuwa ya bure. Alifariki mwaka wa 2009 akiwa na umri wa miaka 89.[1]

International School of Kenya
International School of Kenya ni shule ya kimataifa inayofunza wanafunzi kuanzia darasa la chekechea hadi darasa la 12. Shule hii iko nje ya jiji la Nairobi, Kenya. Ilianzishwa mwaka wa 1976 iliyojengwa katika uwanja wa hekta 25. Wanafunzi wanaweza kusomea mfumo wa elimu wa diploma ya Amerika ya Kaskazini au diploma ya International Baccalaureate. Shule hii inatambulika na MSA, na ni shule kubwa zaidi ya kimataifa mjini Nairobi. Shule hii pia ni mwanachama wa Chama cha Association of International Schools in Africa (AISA).

Kenya
Mfumo wa sasa wa 8-4-4 ilizinduliwa Januari 1985. Ulitilia mkazo masomo ya kiufundi kwa matarajio kuwa, muundo huu mpya utawawezesha wanaoacha shule katika viwango mbalimbali aidha kujiajiri wenyewe au kupata ajira katika sekta ya juakali.

Kenya
Gredi ya wastani hutegemea jinsi mwanafunzi hupita masomo haya nane. Endapo mtahiniwa atafanya zaidi ya masomo manane, gredi ya wastani itategemea masomo manane ya kwanza anayopita vyema zaidi. Kujiunga na chuo kikuu hutegemea masomo manane yanayopitwa zaidi na jinsi masomo fulani yamepitwa kutegemea kozi ya shahada fulani. Kwa mfano:

Shule ya Upili ya Kisii
Shule ya Upili ya Kisii ni shule maarufu na ya Kitambo. Shule hii inapatikana katika Mji wa Kisii, Wilaya ya Kisii, Mkoani Nyanza nchini Kenya

Shule ya Upili ya ELCK Kenyoro
Shule ya Upili ya ELCK Kenyoro ni shule ya Mseto inayopatikana katika mtaa wa Kenyoro, Kata ya Itibo, Ekerenyo katika wilaya ya Nyamira, Mkoa wa Nyanza nchini Kenya.
Shulu ya E.L.C.K Kenyoro ilianzishwa mnamo mwaka wa 1997 kwa msaada wa Kanisa la ELCK Kenyoro.
Ilianza na wanafunzi wachache sana, ikiwa wengi wao ni wa kujitolea ili kuwashawishi wengine wajiunge nao.
Haikuwa na walimu waliohitimu wa Serikali kwa wakati huo.
Wnafunzi wa kwanza waliketi katika mtihani wa Kitaifa (K.C.S.E) mnamo mwaka wa 1999.

Elimu nchini Kenya
Kwa sasa elimu ni bure, mahudhurio yameongezeka na kuna uhaba wa walimu na madarasa na watoto kutopata makini kutokana na ukosefu wa walimu wa kutosha inayotokana na msongamano wa wanafunzi madarasani. Hii ni matokeo ya watoto wote wanaohudhuria ambao hapo mwanzo hawakuweza kumudu ada ya shule, na watoto wanaotolewa shule za kibinafsi zenye hadhi ya chini ili kujinufaisha na ya elimu ya bure. Hii imejenga mahitaji kwa shule za kibinafsi zenya gharama ya chini ambazo wazazi wanaweweza kumudu kulipa ada kuwatutuma watoto wao ili kujifunza katika mazingira yaliyo bora.

Shule ya Upili ya Alliance
Shule hii iko Kikuyu, Kenya, takriban kilomita 22 (maili 12) kutoka Nairobi. Alliance ni jirani na shule ya wasichana ya Alliance. Shule hizi mbili zimekuwa na uhusiano kama wa ndugu na dada tangu jadi. Shule ya Upili ya Alliance inasifika sana kwa historia yake tajiri na ubora wa elimu . Alliance imekuwa ikiongoza katika uwanja wa elimu kwa zaida ya miongo nane. Imeorodheshwa katika shule kumi bora tangu uanzilishi wake. Iliorodheshwa kama shule bora nchini katika mwaka wa 2005 katika matokeo ya mtihani ya Kenya Certificate of Secondary Education . Mwaka 2006 iliorodheshwa kama shule ya tatu nchini .

Elimu
Mfano mkuu unaoonyesha mbinu na maudhui ya asili yanaweza kukuza matokeo yaliyotajwa hapo juu undhihirika katika elimu ya juu nchini Kanada. Kwa sababu ya sheria fulani, dhamira ya kuongeza mafanikio kwa wanafunzi wa elimu asili na kukuza maadili ya jamii ya kitamanduni, kuingizwa kwa mbinu na maudhui ya asili katika elimu huonwa kuwa jukumu na wajibu wa serikali na taasisi za elimu zenye mamlaka.[4]

Ghana
Nchi ya Ghana ina mfumo wa elimu ya msingi wa miaka 6 kuanzia umri wa miaka sita, na, chini ya mageuzi ya elimu yaliyotekelezwa mnamo 1987 na kurekebishwa mnamo 2007, watoto huingia katika mfumo wa miaka mitatu wa elimu ya upili ya daraja la chini.

Historia ya Kiswahili
Katika Tanzania Kiswahili kimekuwa lugha rasmi ya serikali na taifa. Shule za msingi hutumia Kiswahili lakini shule za sekondari na vyuo bado zinaendelea kufundisha kwa Kiingereza. Tarehe 15 Februari 2015 rais Jakaya Kikwete alitangaza mpango wa kubadilisha lugha ya elimu nchini kwa kutumia Kiswahili kwenye ngazi zote hadi shule za sekondari na chuo kikuu. [1]

Shule ya St Andrews, Turi
Shule hii ni ya Kikristo, ambapo wanafunzi hulala kwenye mabweni. Inatumia mfumo wa elimu wa Kiingereza kwa wanafunzi wenye umri wa miaka 5-13 katika shule ya msingi, na miaka 13-16 katika Shule ya Upili. Shule hii imejengwa kwenye uwanja wa ekari 300, katika miinuko ya Kenya, mjini Turi.

Kenya
Chini ya uongozi wa Rais Mwai Kibaki, muungano wa vyama tawala ulihahidi kushughulikia ukuaji wa kiuchumi, kumaliza ufisadi, kuimarisha elimu na kuandika katiba mpya. Baadhi ya ahadi hizi zimeshatimizwa. Kuna elimu ya msingi ya bure. Mwaka wa 2007 serikali ilitangaza kuwa, kuanzia mwaka 2008 gharama ya masomo ya shule za upili itapunguzwa huku serikali ikilipia gharama zote za mafundisho.

Aga Khan Academy, Mombasa
Shule ya Aga Khan Academy, Mombasa ni inatekeleza mfumo wa elimu inayojulikana kote duniani inayoitwa International Baccalaureate kwa Shule ya Msingi. Mfumo huu unafaa kwa wanafunzi wenye umri wa miaka 5-11 katika madarasa 1-6, inayolenga katika maendeleo ya mtoto, kwa kushughulikia maswala ya kijamii, kimwili, na mahitaji ya kitamaduni na kimaadili, na vilevile kuwapa wanafunzi msingi imara katika maeneo muhimu ya elimu. Mnamo Januari 2005, Aga Khan Academy (Shule ya msingi - madarasa ya chini), ilituzwa "Candidate School" kutoka kwa cham cha International Baccalaureate Organization (IBO).

Elimu nchini Kenya
Serikali ya Kenya ingawa kwa mwendo wa kobe, inajizatiti kufanya elimu nchini Kenya kuwa bora zadi. Miaka kumi na miwili ya kwanza ya shule sasa yanatolewa bure, japo hii ina imechangia suala la msongamano mashuleni; jambo linalohitaji kushughulikiwa kwa haraka. Ufadhili kutoka Uingereza utasaidia kujenga upya baadhi ya shule na hii itachangia kuboresha mazingira ya kujifunza.

Shule
Leo hii katika nchi nyingi watoto na vijana wanatakiwa waende shule kujifunza mambo ya msingi ambayo watayahitaji kwa maisha yao ya baadaye.

Taifa (Kipakatalishi)
Kilianza kuundwa mwaka wa 2013 kutokana na tarajio la Serikali ya Kenya kumpa kila mwanafunzi wa darasa la kwanza kipakatalishi moja kwa matumizi ya darasani.

Elimu nchini Tanzania
Mafundisho ya binafsi katika shule za umma yaliondolewa mnamo mwaka wa 2002, lakini familia lazima zilipe karo ya vifaa vya kusomea.

Kamusi za Kiswahili
Tangu kupatikana kwa uhuru wa nchi za Afrika ya Mashariki Kiswahili kiliendelea sana. Azimio la serikali ya Tanzania la kufanya Kiswahili kuwa lugha ya elimu katika shule za msingi lilianzisha masharti ya kutunga vitabu vya shule na kupanua msamiati wa Kiswahili. Orodha za maneno zilitungwa kwa ajili ya masomo mbalimbali.

Elimu nchini Singapore
Kwa shule zote, za binafsi na za serikali, kuna tofauti katika kiwango cha uhuru katika mtaala wao, wigo wa msaada wa fedha toka kwenye kodi na ufadhili.

Shule ya St Andrews, Turi
Shule hii ina wanafunzi wa kutoka Kenya na nchi jirani za Afrika Mashariki, na pia ina idadi ya wanafunzi wanaotoka nchi za nje, wengi wakiwa watoto wa walioleta dini ya Kikristo wa Kiprotestanti. Kwa vile mfumo wa elimu ni wa Kiingereza, walimu wengi wa wamepata mafunzo ya mfumo huu wa Kiingereza, na wanafunzi wengi ni wa kutoka familia za Kiingereza wanaoishi nchini Kenya. Wanaporejea nchini Uingereza, wanafunzi wengi hujiunga na shule za kibinafsi kama Shule ya Stowe, mjini Buckingham, Shule ya Dean Close mjini Cheltenham au Shule ya Monkton Combe mjini Bath. Wafanyakazi wengi mwishowe huenda kufundisha katika shule ya Monkton Combe, mjini Bath, mwelekeo ambao utaendelea katika siku zijazo.

Kenya
Mnamo Januari 2003, Serikali ya Kenya ilitangaza kuanzishwa kwa masomo ya shule za msingi bila malipo. Hili lilipelekea kuongezeka kwa wanafunzi waliojiunga na shule za msingi kwa asilimia 70%. Hata hivyo, idadi ya waliojiunga na shule za upili na vyuo haikuongezeka sana kwa sababu malipo bado yalihitajika ili kuhudhuria masomo.

Tom Mboya
Mboya alisomea katika shule mbalimbali za Kikatoliki. Mnamo Mwaka 1942, alijiunga na Shule ya Sekondari ya St Mary's School Yala iliyo katika jimbo la Nyanza. Mwaka wa 1946, alikwenda Holy Ghost College ambayo kwa sasa inaitwa Mang'u High School, ambapo alifanya vizuri hadi akafaulu kufanya mtihani wa Cambridge School Certificate . Mwaka wa 1948, alijiunga na Royal Sanitary Institute's Medical Training School for Sanitary Inspectors mjini Nairobi, baadaye alifuzu kama mkaguzi wa usafi mnamo mwaka wa 1950. Mwaka wa1955, Mboya alipokea udhamini wakimasomo kutoka Britain's Trades Union Congress kuhudhuria Ruskin College, Oxford, ambapo alisomea usimamizi wa viwanda.Alihitimu mwaka wa 1956. Aliporudi Kenya alijiunga na siasa wakati serikali ya Uingereza ilikuwa ikipata udhibiti wa Kenya Land Freedom Army iliyojulikana kama Mau Mau.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Je, Nagib Mahfuz alipokea tuzo ipi ya Nobel mwaka 1988?

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Abaza Family Mahmoud Abbas Alakad Ahmed Shawki Yehia haki Yousef El Sebaey Nabil Farok Mustafa Mahmoud Tharwat Abaza Aziz Pasha Abaza Fekry Pasha Abaza Hafez Ibrahim Kamel El Shenawy Anis Mansour Salama Ahmed Salama Karekia El Hakim Ali Ahmed Bakathir Abdel Rahman El Sharkawy Salah Montaser Ihasan Abdel Kouddous Mohamed Osman El Khosht Gamal Badawi Ahmed Bahgat Mohamed Hasanin Hekal Gamal El Shaer Fahmy Hewidy El Abdel Rahman Rafey Gamal Al-Ghitani (1945 -) Leila Ahmed (1940 -) Hayam Abbas Al-Homi Muhammad Aladdin Samir Amin (1931 -) Hussein Bassir Abdel Rahman El Abnudi (1938 -) Mustafa Sadek El-Rafey Muhammad Husayn Haykal (1909-1956) Taha Hussein (1889-1973) Sonallah Ibrahim Yusuf Idris (1927-1991) Edmond Jabès (1912-1991) Nagib Mahfuz (1911-2006), tilldelas 1988 Tuzo ya Nobel ya Fasihi Nawal El Saadâwi (1931 -) Salama Moussa (1887-1958) Alifa Rifaat (1930-1996) Ahdaf Soueif Mahmud Taymur Tatamkulu Afrika, pia anahusishwa na Afrika ya Kusini (1920-2002) Ossama Alsaadawi

Skizofrenia
Kitabu "A Beautiful Mind" na filamu iliyo na kichwa kiki hiki inaeleza maisha ya John Forbes Nash. Mwanahesabu huyu na mshindi wa tuzo la Nobel katika Uchumi |tuzo la Nobel]] alikuwa na skizofrenia.

Tuzo ya Nobel
1913 – Heike Kamerlingh Onnes (Fizikia), Alfred Werner (Kemia), Charles Richet (Tiba), Rabindranath Tagore (Fasihi), H. La Fontaine (Amani);

Dominique Pire
Mwaka wa 1958 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

Tuzo ya Nobel
1920 – Charles Édouard Guillaume (Fizikia), Walther Nernst (Kemia), August Krogh (Tiba), Knut Hamsun (Fasihi), Leon Bourgeois (Amani);

Tuzo ya Nobel
Tangu mwaka wa 1901 imetolewa kwa watu waliofaulu katika fani zifuatazo: Fizikia, Kemia, Tiba (au Fiziolojia), Fasihi na Amani. Tangu mwaka wa 1969, tuzo ya sita imeongezewa kwa Uchumi. Siku hizi Tuzo ya Nobel ni tuzo ya kimataifa mashuhuri kabisa duniani. Wanaotuzwa hupokea hati, medali ya dhahabu na kiasi cha pesa cha takriban € milioni 1,2 (kinategemea mapato ya riba kutokana na mfuko wa fedha iliyotengwa kwa kusudi hii na Alfred Nobel). Maazimio kuhusu tuzo za kila mwaka hutolewa kufuatana na wasia wa Alfred Nobel na kamati zifuatazo:

Takaaki Kajita
Takaaki Kajita (amezaliwa 9 Machi, 1959) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza mbembeo wa nyutrino unaoonyesha kwamba nyutrino ina masi. Mwaka wa 2015, pamoja na Arthur B. McDonald, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Robert Furchgott
Robert Francis Furchgott (4 Juni, 1916 – 19 Mei, 2009) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mawasiliano ndani ya seli. Mwaka wa 1998, pamoja na Louis Ignarro na Ferid Murad, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Tuzo ya Nobel ya Kemia
1989 Sidney Altman na Thomas Cech

Tuzo ya Nobel ya Amani
1985 Shirika la Madaktari wa Kimataifa kwa Kuzuia Vita ya Nyuklia

Tuzo ya Nobel
1927 – Arthus Holly Compton na Charles Wilson (Fizikia), Heinrich Otto Wieland (Kemia), Julius Wagner-Jauregg (Tiba), Henri Bergson (Fasihi), Ferdinand-Edouard Buisson na Ludwig Quidde (Amani);

Tuzo ya Nobel ya Kemia
1968 Lars Onsager

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1918 Max Planck

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1985 Klaus von Klitzing

Tuzo ya Nobel
1928 – Owen Richardson (Fizikia), Adolf Windaus (Kemia), Charles Nicolle (Tiba), Sigrid Undset (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);

Nagib Mahfuz
Babake Abdel-Aziz Ibrahim alikuwa mtumishi wa serikali na Mahfouz hatimaye alifuata mfano wake baada ya kumaliza shule na chuo. Mamake Fatimah alikuwa binti wa shehe kwenye chuo kikuu cha Al-Azhar. Hata kama yeye mwenyewe hakuweza kusoma wala kuandika alienda mara kwa mara pamoja na mtoto Mahfouz kutembelea na kuona mahali pa utamaduni kama Makumbusho ya Misri na Piramidi za Giza.[1]

Shuji Nakamura
Shuji Nakamura (amezaliwa 22 Mei, 1954) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani; baadaye akakata uraia wa Marekani. Hasa amechunguza dutu za nusu kipitishi na kubuni diodi ya kutoa nuru. Mwaka wa 2014, pamoja na Hiroshi Amano na Isamu Akasaki, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Yoichiro Nambu
Yoichiro Nambu (amezaliwa 18 Januari, 1921) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Japani aliyehamia Marekani baadaye na kukata uraia wa Marekani mwaka wa 1970. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2008, pamoja na Makoto Kobayashi na Toshihide Maskawa, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Tuzo ya Nobel ya Amani
1930 Nathan Söderblom

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1968 Luis Alvarez

Tuzo ya Nobel
1923 – Robert Millikan (Fizikia), F. Pregel (Kemia), Frederick Banting na John Macleod (Tiba), William Butler Yeats (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1958 Pavel Cherenkov, Ilya Frank na Igor Tamm

Tuzo ya Nobel ya Amani
2003 Shirin Ebadi

Robert Woodrow Wilson
Robert Woodrow Wilson (amezaliwa 10 Januari 1936) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mnururisho wa nyota. Mwaka wa 1978, pamoja na Arno Penzias na Pyotr Kapitsa alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Tuzo ya Nobel
1955 – Willis Lamb na Polykarp Kusch (Fizikia), Vincent du Vigneaud (Kemia), Hugo Theorell (Tiba), Halldor Laxness (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);

Tuzo ya Nobel ya Kemia
1937 Norman Haworth na Paul Karrer

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1978 Pyotr Kapitsa, Arno Penzias na Robert Wilson

Nagib Mahfuz
Baada ya kumaliza shule ya sekondari Mahfouz alisoma falsafa kwenye chuo kikuu cha Kairo alipomaliza kwa cheti ya BA mwaka 1934. Alianza tasnifa ya MA lakini aliiacha baada ya mwaka mmoja akaamua kufuata uandishi kama wito wake.

Melvin Schwartz
1991 akawa mkurugenzi msaidizi wa idara ya fizikia ya kinyuklia kwenye taasisi ya "Brookhaven National Laboratory" (yaani Maabara ya Kitaifa kule Brookhaven, Marekani) alipowahi kutekeleza majaribio yake yaliyompatia tuzo ya Nobel baadaye. Wakati ule akawa pia profesa kamili huko Columbia.

Renato Kizito Sesana
1997: Raul Follereau tuzo
2002: Vita Nova Nobel

Nagib Mahfuz
Mwaka 1989 shehe Mmisri Omar Abdul-Rahman alitamka mbele ya wanahabari ya kwamba heri Mahfuz angeadhibiwa wakati ule. Tamko hili lilisababisha jaribio la Waislamu wakali la kumwua Mahfuz. Hadi kifo chake aliishi chini ya ulinzi wa Polisi.

Tuzo ya Nobel ya Amani
1934 Arthur Henderson

Tuzo ya Nobel
1930 – Chandrasekhara Raman (Fizikia), Hans Fischer (Kemia), Karl Landsteiner (Tiba), Sinclair Lewis (Fasihi), Nathan Söderblom (Amani);

Nelson Mandela
Mwaka wa 1993, pamoja na Frederik Willem de Klerk alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani ambayo ni tuzo ya nadra kutolewa duniani.

Alfred Nobel
Kuanzia ilipoanzishwa tuzo ya Nobel watu mbalimbali wametunukiwa tuzo hiyo kama vile Albert Einstein, Niels Bohr, Max Planck, Mama Teresa, Nelson Mandela n.k.

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1945 Wolfgang Pauli

John Eccles
John Carew Eccles (27 Januari 1903 – 2 Mei 1997) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Australia. Hasa alichunguza mawasiliano ya neva. Mwaka wa 1963, pamoja na Alan Hodgkin na Andrew Huxley alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba. Alipewa cheo cha "Sir".

Shirika la Msalaba Mwekundu
Kati ya 1916 na 1918,ICRC ilichapisha Postkadi kadhaa zikionyesha mandhari kutoka kambi za Wafungwa wa Vita. Picha zilionyesha wafungwa katika shughuli za siku baada ya siku kama vile usambazaji wa barua kutoka nyumbani. Nia ya ICRC ilikuwa kuzipa familia za wafungwa hao matumaini na furaha pamoja na kupunguza wasiwasi wao kuhusu hatima ya wapendwa wao. Baada ya mwisho wa vita,ICRC ilipanga namna ya kurudi kwa takriban wafungwa 420,000 nchini kwao. Mnamo 1920, jukumu la upatanisho liliachiwa League of Nations lililoanzishwa na kumfanya mwanadiplomasia na mwanasayansi wa Norway Fridtjof Nansen kama "Balozi Mkuu kwa Upatanishi wa Wafungwa wa vita." Kazi yake ilipanuliwa baadaye ili kusaidia na kutunza wakimbizi wa vita wakati ofisi yake ikawa chini ya " Ubalozi mkuu wa Umoja wa Mataifa kwa Wakimbizi". Nansen, ambaye alivumbua Pasipoti ya Nansen kwa wakimbizi na kupewa Tuzo ya Amani ya Nobel mwaka wa 1922, aliwateua wajumbe wawili kutoka ICRC kama manaibu wake.

Ronald Norrish
Ronald George Wreyford Norrish (9 Novemba 1897 – 7 Juni 1978) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa anajulikana kwa kutumia miako mifupi wa nuru ili kuchunguza athari za kikemia. Mwaka wa 1967, pamoja na Manfred Eigen na George Porter alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Walter Hess
Walter Rudolf Hess (17 Machi 1881 – 12 Agosti 1973) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Uswisi. Hasa alichunguza neva za ubongo. Mwaka wa 1949, pamoja na Antonio Egas Moniz alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Tuzo ya Nobel ya Amani
2004 Wangari Maathai

Tuzo ya Nobel
1921 – Albert Einstein (Fizikia), Frederick Soddy (Kemia), (hakuna tuzo kwa Tiba), Anatole France (Fasihi), Karl Hjalmar Branting na Christian Louis Lange (Amani);

Tuzo ya Nobel ya Kemia
1980 Paul Berg, Walter Gilbert na Frederick Sanger

Tuzo ya Nobel ya Amani
1988 Majeshi ya Kukinga Amani ya Umoja wa Mataifa

Nagib Mahfuz
Familia iliishi kwanza katika mtaa wa Bayt al-Qadi wa eneo la Gamaliya kwenye mji wa kale wa Kairo. 1924 walihamia Abbaseya iliyokuwa mtaa mpya upande wa kaskazini ya mji wa kale. MAeneo yote mawili yalirudia baadaye katika masimulizi na riwaya zake.

Ilya Frank
Ilya Mikhaylovich Frank (23 Oktoba 1908 – 22 Juni 1990) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza uhusiano kati ya elektroni na nuru. Mwaka wa 1958, pamoja na Igor Tamm na Pavel Cherenkov alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1982 Kenneth Wilson

Sigrid Undset
Sigrid Undset (20 Mei 1882 – 10 Juni 1949) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Norwei. Hasa aliandika riwaya ambazo ndani yake alijishughulikia na matatizo ya wanawake wa kisasa. Mwaka wa 1928 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Tuzo ya Nobel
1957 – Tsung-Dao Lee na Chen Ning Yang (Fizikia), Alexander Todd (Kemia), Daniel Bovet (Tiba), Albert Camus (Fasihi), Lester Pearson (Amani);

Tuzo ya Nobel ya Amani
1993 Nelson Mandela na Frederik Willem de Klerk

Tuzo ya Nobel
1951 – John Douglas Cockcroft na Ernest Walton (Fizikia), Edwin McMillan na Glenn Seaborg (Kemia), Max Theiler (Tiba), Par Lagerkvist (Fasihi), Leon Jouhaux (Amani);

Tuzo ya Nobel
1932 – Werner Heisenberg (Fizikia), Irving Langmuir (Kemia), Charles Sherrington na Edgar Douglas Adrian (Tiba), John Glasworthy (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);

Mkimbizi
Mnamo mwaka wa 1930, Ofisi ya Kimataifa ya Nansen ya Wakimbizi ilianzishwa kama chombo cha kuchukua nafasi ya Tume. Mafanikio yake mashuhuri yalikuwa pasipoti ya Nansen, iliyokuwa pasipoti kwa ajili ya wakimbizi, na iliyofanya Ofisi hiyo kutunukiwa Tuzo la Amani la Nobel la mwaka wa 1938. Ofisi ya Nansen ilikumbwa na uhaba wa fedha, kuongezeka kwa idadi ya wakimbizi na kukataa kwa wanachama wa Shirikisho la Mataifa kuiruhusu Ofisi kuwasaidia wananchi wao. Hata hivyo, iliweza kuyashawishi mataifa kumi na manne kutia saini Mkataba wa Wakimbizi wa 1933, chombo dhaifu cha haki za kibinadamu, na kuwasaidia wakimbizi zaidi ya milioni moja.

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1946 Percy Bridgman

Tuzo ya Nobel
1935 – James Chadwick (Fizikia), Frederic na Irene Joliot-Curie (Kemia), Hans Spemann (Tiba), (hakuna tuzo kwa Fasihi), Carl von Ossietzky (Amani);

Tuzo ya Nobel
1937 – Clinton Davisson na George Thomson (Fizikia), Norman Haworth na Paul Karrer (Kemia), Albert Szent-Györgyi (Tiba), Roger Martin du Gard (Fasihi), Cecil of Clelwood (Amani);

Tuzo ya Nobel ya Amani
1995 Joseph Rotblat

Tuzo ya Nobel
1956 – William Shockley, John Bardeen na Walter Brattain (Fizikia), Nikolay Semyonov na Cyril Hinshelwood (Kemia), Werner Forssmann, Andre Cournand na Dickinson Richards (Tiba), Juan Ramon Jimenez (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);

Tuzo ya Nobel
1958 – Pavel Cherenkov, Ilya Frank na Igor Tamm (Fizikia), Frederick Sanger (Kemia), George Beadle, Edward Tatum na Joshua Lederberg (Tiba), Boris Pasternak (Fasihi), Padre Dominique Pire (Amani);

Hartmut Michel
Hartmut Michel (amezaliwa 18 Julai 1948 ) ni mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza ugandishaji wa protini. Mwaka wa 1988, pamoja na Johann Deisenhofer na Robert Huber alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Baruj Benacerraf
Baruj Benacerraf (amezaliwa 29 Oktoba 1920) ni daktari kutoka nchi ya Venezuela. Alihamia Marekani 1940, na kupata uraia wa hapo 1943. Hasa alichunguza mfumo wa jeni. Mwaka wa 1980, pamoja na Jean Dausset na George Snell alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba. Kaka yake ni mwanafalsafa Paul Benacerraf.

Har Khorana
Har Gobind Khorana (9 Januari, 1922 - 9 Novemba, 2011) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uhindi. Baadaye alihamia Marekani. Pia alifanya kazi nchini mbalimbali kama Uingereza, Uswisi na Kanada. Hasa alichunguza usanisi wa protini ndani ya mwili wa binadamu. Mwaka wa 1968, pamoja na Robert Holley na Marshall Nirenberg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1991 Pierre-Gilles de Gennes

Tuzo ya Nobel
1922 – Niels Bohr (Fizikia), Francis William Aston (Kemia), Archibald Vivian Hill na Otto Meyerhoff (Tiba), Jacinto Benavente (Fasihi), Fridtjof Nansen (Amani);

Tuzo ya Nobel
1934 – (hakuna tuzo kwa Fizikia), Harold Urey (Kemia), George Minot, William Murphy na George Whipple (Tiba), Luigi Pirandello (Fasihi), Arthur Henderson (Amani);

Norman Haworth
Walter Norman Haworth (19 Machi 1883 – 19 Machi 1950) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa anajulikana kwa kuchunguza mfumo wa vitamini C. Mwaka wa 1937, pamoja na Paul Karrer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1947 alipewa cheo cha "Sir".

Tuzo ya Nobel
1939 – Ernest Orlando Lawrence (Fizikia), Leopold Ruzicka na Adolf Butenandt (Kemia), Gerhard Domagk (Tiba), Frans Eemil Sillanpää (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);

Tuzo ya Nobel
1936 – Carl David Anderson na Victor Francis Hess (Fizikia), P. Depye (Kemia), Henry Dale na Otto Loewi (Tiba), Eugene O’Neill (Fasihi), Carlos Saavedra Lamas (Amani);

Tuzo ya Nobel
1909 – Guglielmo Marconi na Ferdinand Braun (Fizikia), Wilhelm Ostwald (Kemia), Emil Theodor Kocher (Tiba), Selma Lagerlöf (Fasihi), Auguste Beernaert (Amani);

Tuzo ya Nobel ya Amani
1980 Adolfo Esquivel

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1935 James Chadwick

Isaac Bashevis Singer
Isaac Bashevis Singer (14 Julai 1904 – 24 Julai 1991) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Poland ambapo alizaliwa na jina "Yitskhek Bashyevis Zinger ". Mwaka wa 1935 alihamia Marekani. Hasa aliandika riwaya na insha kuhusu maisha ya Wayahudi katika karne ya 20. Aliziandika katika lugha ya Kiyiddish. Mwaka wa 1978 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Tuzo ya Nobel
1954 – Max Born na Walther Bothe (Fizikia), Linus Pauling (Kemia), John Enders, Frederick Robbins na Thomas Weller (Tiba), Ernest Hemingway (Fasihi), Ofisi ya Kamishna wa Umoja wa Mataifa kwa Wakimbizi (Amani);

Tuzo ya Nobel ya Amani
2005 Mohamed ElBaradei

Tuzo ya Nobel ya Amani
2008 Martti Ahtasaari

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1938 Enrico Fermi

Nagib Mahfuz
Alitafuta ajira katika utumishi wa serikali akifuata nyayo za babake lakini wakati huohuo alianza pia kuchangia taarifa na hadithi fupi katika magazeti mbalimbali kama vile Al-Risala, Al-Hilal na Al-Ahram.

Tuzo ya Nobel ya Fizikia
1987 Johannes Bednorz na Karl Alex Muller

Tuzo ya Nobel ya Amani
1982 Alva Myrdal na Alfonso Gobles

Tuzo ya Nobel ya Amani
1922 Fridtjof Nansen

Tuzo ya Nobel
1926 – Jean Perrin (Fizikia), Theodor Svedberg (Kemia), Johannes Fibiger (Tiba), Grazia Deledda (Fasihi), Aristide Briand na Gustav Stresemann (Amani);

August Krogh
August Krogh (15 Novemba 1874 – 13 Septemba 1949) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Denmark. Hasa alichunguza maswali ya uvutaji pumzi. Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

David James Thouless
David James Thouless (amezaliwa 21 Septemba, 1934) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa aligundua m . Mwaka wa 2016, pamoja na Frederick Duncan Michael Haldane na John Michael Kosterlitz, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Alipewa tuzo kwa utafiti wake wa kinadharia katika maelezo ya tabia za mata katika hali karibu na sifuri halisi (ing. "for theoretical discoveries of topological phase transitions and topological phases of matter")[1][2][3] .

Richard Axel
Richard Axel (amezaliwa 2 Julai, 1946) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mfumo wa kunusa. Mwaka wa 2004, pamoja na Linda Buck, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Hans Georg Dehmelt
Hans Georg Dehmelt (amezaliwa 9 Septemba 1922) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1952 alihamia na kukata uraia wa Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1989, pamoja na Wolfgang Paul na Norman Ramsey alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Tuzo ya Nobel ya Kemia
1977 Ilya Prigogine

Alan Hodgkin
Alan Lloyd Hodgkin (5 Februari 1914 – 20 Desemba 1998) alikuwa mwanafizikia wa biolojia na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mawasiliano ya neva. Mwaka wa 1963, pamoja na John Eccles na Andrew Huxley alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba. Mwaka wa 1972 alipewa cheo cha "Sir".

Anwar Sadat
Mwaka 1979 alifikia mkataba wa amani na Israeli. Mkataba huu ulimletea tuzo ya Nobel ya Amani pamoja na Menachim Begin wa Israel. Hapo Sadat alikuwa Mwislamu wa kwanza kupokea tuzo ya Nobel yoyote.

August Wilson
August Wilson (27 Aprili 1945 – 2 Oktoba 2005) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Frederick August Kittel Jr.. Alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya mara mbili: 1987 kwa tamthiliya yake "Fences", na 1990 kwa "The Piano Lesson".

Tuzo ya Nobel ya Kemia
1938 Richard Kuhn

Tuzo ya Nobel ya Kemia
1984 Robert Merrifield

Tuzo ya Nobel ya Kemia
1988 Johann Deisenhofer, Robert Huber na Hartmut Michel

Nikolaas Tinbergen
Nikolaas Tinbergen (15 Aprili 1907 – 21 Desemba 1988) alikuwa mwanazuolojia kutoka nchi ya Uholanzi lakini alikata uraia wa Uingereza mwaka wa 1955. Hasa alichunguza tabia za wanyama mbalimbali. Mwaka wa 1973, pamoja na Karl von Frisch na Konrad Lorenz alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Ei-ichi Negishi
Ei-ichi Negishi (amezaliwa 14 Julai, 1935) ni mwanakemia kutoka nchi ya Japani. Hasa alichunguza usanisi kaboni. Mwaka wa 2010, pamoja na Richard Heck na Akira Suzuki, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Nagib Mahfuz
Riwaya zake za kwanza kuanzia mwaka 1939 zilihusu maisha ya Misri ya kale wakati wa Mafarao.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Lugha rasmi ya nchi ya Rwanda ni ipi?

Rwanda
Republic of Rwanda (ing.) République Rwandaise (far.) Repubulika y'u Rwanda (Kinyarwanda) Jamhuri ya Rwanda (Kiswahili) (Details)(Details)Lugha rasmiKiingereza, Kifaransa, Kinyarwanda, KiswahiliMji MkuuKigaliSerikaliJamhuriRaisPaul KagameWaziri MkuuAnastase MurekeziEneokm² 26.338Eneo la Rwanda Kazembekm² 123.553Idadi ya wakazi11,262,564 (Januari 2015)Wakazi kwa km²445Uhurukutoka Ubelgiji 1 Julai 1962PesaRwanda-FrancWimbo wa TaifaRwanda nziza (Rwanda nzuri)

Kinyarwanda
Kinyarwanda ni lugha ya Kibantu ambayo ni lugha rasmi nchini Rwanda. Kuna wasemaji pia katika Uganda kusini na sehemu za mashariki za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Jumla ya wasemaji hukadiriwa kuwa mnamo milioni 7.

Kimba
Kimba ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wamba. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimba imehesabiwa kuwa watu 36,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimba iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Burkina Faso
Lugha ya Kifaransa ndiyo lugha rasmi. Lugha kuu za mawasiliano ni Kimossi na Kidiula. Kwa ujumla kuna lugha 68 nchini Burkina.

Kifoma
Kifoma ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wafoma. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kifoma imehesabiwa kuwa watu 13,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kifoma iko katika kundi la C60.

Jumuiya ya Afrika Mashariki
Lugha kubwa zaidi katika Mtangamano ni Kiswahili, ambacho kutoka pwani ya Kenya na Tanzania kimeenea kwa namna moja au nyingine katika nchi zote sita na nje yake pia. Lugha rasmi ni Kiingereza pia. Lugha nyingine muhimu ni kama vile Kirundi na Kinyarwanda, ingawa Kifaransa kimeenea pia.

Jamhuri ya China
Kichina ndiyo lugha rasmi na ya taifa, pia lugha ya kawaida katika lahaja zake mbalimbali. Lugha za wenyeji, ambazo ni kati ya lugha za Austronesia, zinazidi kufa.

Historia ya Rwanda
Mnamo 1990 ilikuwa wazi ya kwamba Rwanda ilikuwa na hali ngumu. Kwa upande moja nchi za nje zilisukuma serikali za Afrika kuruhusu kura huru za kisiasa; katika Rwanda ongezeko la wakazi lilileta msongamano mkubwa na uhaba wa ardhi ya kilimo. Uchumi ilikuwa duni. Wakati huohuo wapinzani Wahutu walikusanyika nje ya nchi ny kudai demokrasia. Na kati ya watoto wa Watutsi waliokuwa walitoka nchini sauti zikasikika zilizodai warudi tena.

Rwanda
Mwaka 2003 palitokea uchaguzi wa kwanza.

Laos
Lugha rasmi ni Kilao pamoja na Kifaransa.

Afrika ya Mashariki
Nchi mashuhuri zaidi katika sehemu hii ni Kenya, Uganda, Tanzania, Rwanda na Burundi kwa sababu ya kutumia lugha moja katika mawasiliano baina ya wananchi wa sehemu hii, yaani Kiswahili.

Kinyanga-li
Kinyanga-li ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wanyanga-li. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinyanga-li imehesabiwa kuwa watu 48,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyanga-li iko katika kundi la D30.

Jamhuri ya Watu wa China
Lugha rasmi ni Kichina cha Mandarin kinachotumiwa na asilimia 70 za wananchi.

Vanuatu
Lugha rasmi ni Bislama, Kiingereza Kifaransa.

Rwanda
Imepakana na Uganda, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Burundi na Tanzania.

Kiribati
Kuna lugha mbili tu nchini Kiribati, zote mbili zikiwa lugha rasmi, yaani Kiingereza na hasa Kikiribati.

Kiswahili
Rwanda: tarehe 8 Februari 2017 bunge lilifanya Kiswahili lugha rasmi ya nne baada ya Kinyarwanda, Kifaransa na Kiingereza.

Katanga
Kiswahili kilitumiwa kama lugha rasmi.

Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kwa jumla kuna takriban lugha 242, hasa lugha za Kibantu, zinazozungumzwa nchini (angalia orodha ya lugha). Kati yake, lugha 4 zinatambuliwa kama lugha za kitaifa, nazo ni: Kikongo (Kituba), Kingala (Kongo), Kiluba (Tshiluba) na Kiswahili. Wakati wa ukoloni lugha hizo nne za kitaifa ziliwahi kutumiwa kieneo katika shule za msingi.

Kindasa
Kindasa ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Gabon inayozungumzwa na Wandasa. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kindasa nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 4530, na nchini Gabon 2460. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindasa iko katika kundi la B20.

Kidendi (Afrika ya Kati)
Kidendi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Wadendi. Isichanganywe na Kidendi cha Benin. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kidendi imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidendi iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Kingundu
Kingundu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wangundu. Wataalamu wengine huiangalia kuwa lahaja ya Kibanda ya Kati. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kingundu imehesabiwa kuwa watu 5100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingundu iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Kikango
Kikango ni jina la lugha mbili nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, yaani:

Orodha ya lugha za Kenya
Kenya ni nchi ya lugha nyingi. Lugha zake za taifa ni Kiswahili na Kiingereza. Kuna jumla ya lugha 62 zinazozungumzwa nchini Kenya (kulingana na "Ethnologue"), nyingi zikiwa za asili ya Kiafrika na baadhi za asili ya Kiasia na Mashariki ya Kati.

Uswidi
Lugha rasmi ni Kiswidi, ambacho kinafanana sana na Kidani na Kinorwe. Lugha ya pili kati ya tano zilizokubalika kwa makundi madogo ya asili ni Kifini (5%), lakini siku hizi uhamiaji umefanya Kiarabu kiwe na watumiaji wengi zaidi.

Rwanda
Rwanda (kwa Kifaransa: Le Rwanda; zamani pia "Ruanda") ni nchi ya Afrika ya Mashariki isiyo na pwani kwenye bahari yoyote.

Jibuti
Lugha rasmi ni Kifaransa na Kiarabu. Kisomali ni Kiafar ni lugha za taifa.

Romania
Lugha rasmi ya nchi nzima ni Kiromania ambayo ni lugha ya Kirumi kama Kiitalia, Kifaransa na Kihispania, lakini lugha nyingine kadhaa zinatambuliwa na sheria, kuanzia Kihungaria.

Vietnam
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kiviet.

Kinshasa
Wakati Kongo ilipopata uhuru mwaka 1960, Kiholanzi Kiholanzi kilikoma kuwa lugha rasmi.

Lugha ya taifa
Sifa za lugha rasmi - Lugha hiyo lazima iwe sanifu. - Inaweza kuwa lugha ya Taifa au la. - Haifuati kabila au mchanganyiko wa makabila yaliyopo nchini - Yaweza kuwa lugha ya kigeni kama vile Kiingereza, Kijerumani au Kifaransa, kuchaguliwa au kuteuliwa kwa lugha hiyo hutegemea utawala uliopo.

Rwanda
Miji mikubwa zaidi ndiyo: Kigali wakazi 745.261, Butare wakazi 89.800, Gitarama wakazi 87.613, Ruhengeri wakazi 86.685 na Gisenyi wakazi 83.623.(namba za Januari 2005)

Pasteur Bizimungu
Mwaka 1990 alijiunga na Rwandese Patriotic Front (RPF) kikundi cha kitutsi kwa pakubwa, ambapo nduguyake, kanali katika jeshi la Rwanda, aliuawa, pengine kwa agizo la serikali.[3] Wakati huo, RPF ilikuwa imechoshwa na uongozi wake Habyarimana na ilikuwa tu ndio imeanza uvamizi wake nchini Rwanda kutoka Uganda. Bizimungu alihamia uhamishoni Ubelgiji (Belgium), ambako alitumikia RPF kama afisa wa habari (Information Officer). Mwaka 1993, Bizamungu alihusika katia majadiliano ya Arusha Accords, ambayo yalisimamisha miaka tatu ya vita ya wananchi kwa wenyewe (Civil War) nchini Rwanda.

Mkoa wa Kigali
Wilaya ya Kigali (kwa Kinyarwanda "ciɡɑlí") ni wilaya ya mji mkuu wa Rwanda

Rwanda
Kigali ni mji mkuu wenye kiwanja cha ndege cha kimataifa na mahoteli makubwa.

Uganda
Nchini kuna lugha asilia 40 hivi, ambazo zinagawanyika katika makundi makubwa mawili: lugha za Kibantu upande wa kusini na lugha za Kinilo-Sahara upande wa kaskazini. Hata hivyo lugha rasmi ni Kiingereza na Kiswahili.

Kamembe
Hali ya kipekee kubwa ya mji wa Kamembe ni matumizi ya lugha ya Kiswahili. Tofauti na kwengineko kote Rwanda ambako lugha inayotumiwa ni lugha ya taifa ya Rwanda ya Kinyarwanda, Kamembe ndiko utumiaji wa lugha ya kiswahili ulizagaa kukubwa.

Mkoa wa Kasai Mashariki
Kifaransa ni lugha rasmi. Tshiluba ni lugha inayotumiwa na wakazi wengi ambacho ni moja ya lugha za kitaifa za Kongo.

Kimvuba
Kimvuba ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wamvuba. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimvuba nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 5100. Pia kuna wasemaji 870 nchini Uganda. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimvuba iko katika kundi la Kisudani cha Kati.

Historia ya Rwanda
Ukoloni ulichelewa kufika Rwanda; mwaka 1890 Ujerumani na Uingereza walipatana ya kuwa Rwanda na Burundi ni sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Lakini ilikuwa mwaka 1908 tu ya kwamba Wajerumani walimtuma afisa wa kudumu aliyekaa Rwanda kama mwakilishi wa serikali ya Ujerumani. Mwaka 1916 Ubelgiji na Uingereza walivamia Rwanda katika Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Baadaye ikawa chini ya Ubelgiji pamoja na Burundi kama "Rwanda-Urundi" katika hali ya eneo la kudhaminiwa kutokana na azimio la Shirikisho la Mataifa.

Kiganda (lugha)
Kiganda (pia Luganda) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda (EACU) inayozungumzwa na Waganda. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiganda imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni nne.

Tanzania
Kiswahili ndiyo lugha ya taifa na inazidi kuwa lugha mama kwa watoto wengi, hasa mijini[3]. Walau asilimia 90 za wakazi wanakitumia walau kama lugha ya pili. Kiswahili ni mojawapo kati ya lugha za Kibantu: hii imesaidia sana kukubaliwa kwa Kiswahili nchini, kwa sababu idadi kubwa ya Watanzania ni wasemaji wa lugha za Kibantu. Kiswahili kinatumika kama lugha baina ya watu wa makabila mbalimbali na kwa mambo rasmi; kwa hiyo ni lugha rasmi ya dhati.

Kidongo
Kidongo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wadongo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidongo imehesabiwa kuwa watu 12,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidongo iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Lugha za Kibantu
Lugha za Kibantu huzungumzwa hasa katika nchi za Nigeria, Kamerun, Guinea ya Ikweta, Gabon, Jamhuri ya Kongo, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Rwanda, Burundi, Uganda, Kenya, Tanzania, Komori, Msumbiji, Malawi, Zambia, Zimbabwe, Angola, Namibia, Botswana, Lesotho, Swaziland na Afrika ya Kusini.

Wabena (Tanzania)
Lugha yao ni Kibena. Kutokana na tahariri ya Dr. Kilemile (2009), Kibena ni lugha tajiri sana kwa maneno na ni pana sana ikiwa na lahaja kuu tano: Ki-Kilavwugi (maeneo ya Ilembula); Kisovi (kuanzia Lusisi hadi Makambako), Kimaswamu (Imalinyi, Njombe mjini na sehemu ya kata ya Mdandu), Ki-Lupembe (Lupembe) na Kimavemba (Uwemba na sehemu ya tarafa ya Igominyi ambayo si ya Maswamu).

Kiaka (Kongo)
Kiaka ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Waaka. Isichanganywe na lugha ya Kiaka nchini Sudan wala na lugha za Kiyaka. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kiaka nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 15,000; na mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji nchini Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 15,000 vilevile. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiaka iko katika kundi la C10.

Gabon
Lugha ya Kifaransa ndiyo lugha rasmi ya taifa ambayo hutumika kwa mawasiliano (wakazi wanaoimudu ni 80%). Wafaransa 10,000 wanaishi Gabon, na Ufaransa unaathiri mambo ya kigeni, utamaduni na biashara nchini Gabon.

Kinyanga (lugha)
Kinyanga ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wanyanga. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kinyanga imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyanga iko katika kundi la D40.

Zambia
Wakazi wa Zambia ni wasemaji wa lugha za Kibantu katika makabila 73. Makubwa ndio Wabemba (21.5%), Watonga, Walozi, Watumbuka, Walunda, Waluvale, Wakaonde, Wankoya na Wanyanja-Wachewa. Hata hivyo lugha rasmi ni Kiingereza.

Lugha rasmi
Kwa mfano nchini Namibia Kiingereza ni lugha rasmi kufuatana na katiba lakini lugha kumi na moja nyingine (pamoja na Kiafrikaans na Kijerumani) zimetajwa kama lugha za taifa zinazoweza kutumiwa pia kama lugha ya kufundishia shuleni.

Moldova
Lugha rasmi ni Kiromania, ambacho kimetokana hasa na Kilatini. Ni lugha ya kwanza ya 76% ya wakazi wote, ikifuatwa na Kirusi (16%).

Historia ya Rwanda
Afrika ina ujuzi sasa; kama ujuzi wa Kiarabu, Kiswahili, Kilingala, Kiwolof, Kiamharic. Utengamano wa siasa mpya lazima utatupa nafasi ya kujenga nchi mpya kama EACU na Rwanda Kazembe.

Kigali
Kigali ni mji mkuu wa Rwanda na pia mji mkubwa kuliko mingine yote nchini.

Burundi
Jina lenyewe la nchi hii, limetokana kwa msingi na kutanuka kwa lugha ya Kirundi ambacho ni lugha ya Kibantu kama vile Kiswahili ambacho pia kinatumika sana ingawa si lugha rasmi mojawapo.

Rwanda
(official Rwanda Tourism Board site).

Luanda
Lugha rasmi ni Kireno lakini lugha nyingi za Kibantu zinatumika pia.

Wamaviha
Lugha yao ni kati ya lugha za Kibantu na inaitwa Kimaviha. Hata hivyo wengi wao wanaongea pia lugha nyingine kama vile Kiswahili, Kimakua, halafu Kiingereza au Kireno.

Kivanuma (lugha)
Kivanuma ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wavanuma. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kivanuma imehesabiwa kuwa watu 6700. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kivanuma iko katika kundi la D30.

Rwanda
Uhuru katika mwaka 1961 ulifika pamoja na vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya Wahutu na Watutsi. Uhusiano kati ya vikundi hivi viwili uliendelea kuwa vigumu.

Lugha ya taifa
Katika nchi mbalimbali lugha rasmi imetajwa katika katiba ya Taifa au katika sheria mahususi lakini nchi nyingine hazina sheria juu ya lugha rasmi hata kama hali halisi ipo, kwa mfano, nchini Namibia Kiingereza ni lugha rasmi kufuatana na katiba lakini lugha nyingine pamoja na Kiafrikana na Kijerumani zimetajwa kama lugha za kitaifa zinazoweza kutumiwa pia kama lugha ya mafundisho shuleni.

Historia ya Rwanda
Mnamo Oktoba 1990 Watutsi waliokaa Uganda walianzisha chama cha RPF (Rwanda Patriotic Front) wakiwa na wafuasi wahutu wachache wakavamia Rwanda kwa silaha. Kiongozi wao alikuwa Paul Kagame aliyeondoka Rwanda akiwa mtoto wa miaka minne. Alikuwa amejiunga na jeshi la Yoweri Museveni na kupanda ngazi katika jeshi la Uganda hadi kuwa mkuu wa huduma ya usalama ya kijeshi ya Uganda. Walitaka kulazimisha serikali ibadilishe hali ya Watutsi kuwa raia bila haki. Lakini uvamizi huu ulisababisha kuongezeka kwa ukali dhidi ya Watutsi ndani ya Rwanda na siasa kali kwa upande wa viongozi Wahutu. Kikundi cha kihutu cha Interahamwe na kupewa silaha. Maelfu ya Watutsi Warwanda waliuawa.

Kiswahili
Uganda: kimetangazwa kuwa lugha ya taifa tangu 2005; iliwahi kuwa lugha ya taifa wakati wa utawala wa Idi Amin; wakati wa ukoloni ilifundishwa mashuleni ikaelekea kuwa lugha rasmi pamoja na Kiingereza lakini matumizi haya yalipingwa hasa na Waganda hivyo Waingereza waliacha mipango hiyo. Ni lugha ya polisi na jeshi, hali ambayo imeleta ugumu kwa lugha kukubalika na wananchi wengi kutokana na historia ya utawala wa kijeshi Uganda; watu wengi bado hukumbuka hasa matusi ya wanajeshi waliowatesa wakisema Kiswahili. Lakini kuna maeneo ya Uganda ambako Kiswahili kinatumiwa na watu wengi kama lugha ya sokoni na barabarani. Wona UBC, WBS tv. Mwaka 2005 bunge lilipiga kura kukifanya lugha rasmi ya pili kwa kuwa kinazungumzwa zaidi (nje ya Buganda).

Sudan
Nchini Sudan kuna lugha zaidi ya 70. Kati yake, muhimu zaidi ni Kiarabu, ambacho ndicho lugha rasmi pamoja na Kiingereza. (Angalia Orodha ya lugha za Sudan.)

Historia ya Rwanda
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani.

Lahaja
Kimrima: eneo la Pangani, Vanga, Dar es Salaam, Rufiji na Mafia kisiwani (Tanzania) Kimgao: eneo la Kilwa (Tanzania) Kingwana: Kiswahili cha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Shikomor: Kiswahili cha Komoro Shimaore: Shikomor cha Mayotte (Mahore) Shindzuani: Shikomor cha Anjouan (Komoro) Shingadzija: Shikomor cha Komoro Kuu Kimwani: kaskazini mwa Msumbiji na visiwa vya Kerimba Chimwiini: eneo la Barawa, kusini mwa Somalia Sheng: Kiswahili cha mtaani Nairobi (Kenya) chenye maneno mengi ya asili ya Kiingereza, Gikuyu na lugha zingine za Kenya.

Kima (lugha)
Kima ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wama. Mwaka wa 1977 idadi ya wasemaji wa Kima imehesabiwa kuwa watu 4700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kima iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Historia ya Kiswahili
Kenya imetangaza Kiswahili kuwa lugha ya taifa lakini inaendelea kutumia Kiingereza katika shughuli za serikali. Watu wa matabaka ya juu mara nyingi hupendelea kutumia Kiingereza wakiona ni lugha bora. Lakini tangu 1986 wanafunzi wote wanatakiwa kujifunza Kiswahili katika shule za sekondari. Tatizo mojawapo ni kuwepo wa makabila makubwa kama Wakikuyu au Waluo wenye wasemaji wengi sana katika eneo moja, hali isiyosaidia kujifunza lugha tofauti. Pia kaskazini na magharibi mwa Kenya wenyeji wengi si wasemaji wa lugha za Kibantu nao hawaoni Kiswahili ni lugha rahisi.

Kingul (lugha)
Kingul ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wangul. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kingul imehesabiwa kuwa watu 8400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingul iko katika kundi la B60.

Kingala (Kongo)
Kilingala (au Lingala) ni lugha ya Kibantu hasa nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambako ni lugha ya taifa na Jamhuri ya Kongo ambako pia imetambulika rasmi.

Kidengese
Kidengese ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wadengese. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidengese imehesabiwa kuwa watu 8600. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kidengese iko katika kundi la C90.

Kingbandi-Kaskazini
Kingbandi-Kaskazini ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wangbandi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kingbandi-Kaskazini nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 250,000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingbandi-Kaskazini iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Kibudu
Kibudu ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabudu. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kibudu imehesabiwa kuwa watu 180,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibudu iko katika kundi la D30.

Rwanda
Jamii:Nchi za Afrika Jamii:Umoja wa Afrika Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa

Kamerun
Lugha rasmi ni Kifaransa pamoja na Kiingereza. Hata hivyo wakazi wanaongea pia lugha za makabila yao mengi.

Kikanu
Kikanu ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wakanu. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kikanu imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikanu iko katika kundi la D20.

Jamhuri ya Kongo
Nchi ina lugha 62 tofauti, zikiwemo lugha 2 za taifa: Kingala na Kikongo (Kituba). Hata hivyo lugha rasmi ni Kifaransa.

Mauaji ya kimbari ya Rwanda
Mauaji ya Kimbari ya Rwanda yalikuwa mauaji ya halaiki nchini Rwanda mnamo mwaka wa 1994 ambapo Watutsi, Watwa na baadhi ya watu wa kabila la Kihutu waliuliwa na serikali iliyosimamiwa na viongozi wa Kihutu.

Kinyindu (lugha)
Kinyindu ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wanyindu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinyindu imehesabiwa kuwa watu 8400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyindu iko katika kundi la J50.

Rwanda
Mwanzo wa karne ya 20 ilikuwa sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani na sababu ya mzozo kati ya Ujerumani na Ubelgiji.

Kingwana
Kingwana ni lahaja ya Kiswahili inayozungumzwa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, hasa upande wa mashariki.

Kiromania
Kiromania (Kiromania: român "tamka "romin"") ni kati ya lugha za Kirumi na lugha rasmi ya Romania na Moldova.

Burundi
Vikundi kati ya wakazi ni hasa Wahutu (~80%), Watutsi (~14%) na Watwaa (mbilikimo) (chini ya 1%). Wote wanatumia lugha ya Kirundi.

Historia ya Rwanda
Rwanda ilikuwa eneo penye utawala wa kifalme tangu karne nyingi kabla ya kufika kwa ukoloni. Mwanzo wake ni katika eneo la Ziwa la Muhazi. Watawala wenye cheo cha "mwami" kutoka kikundi cha wafugaji (Watutsi) walisambaza eneo lao tangu miaka ya karne ya 16 BK hadi kufika eneo la leo. Wafugaji wa ng'ombe Watutsi walikalia nchi pamoja na wakulima wa Kihutu na wavindaji Watwaa.

Kipambia
Kipambia ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wapambia. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kipambia imehesabiwa kuwa watu 21,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipambia iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Mahakama ya Kimataifa ya Jinai ya Rwanda
Mahakama ya Kimataifa ya Jinai ya Rwanda (ing. International Criminal Tribunal for Rwanda, ICTR), au Tribunal pénal international pour le Rwanda (TPIR) kwa Kifaransa, ni mahakama ya kimataifa yaliyoanzishwa mnamo mwezi Novemba mwaka wa 1994 na Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa ili kuwahukumu watu walisababisha mauaji ya kimbari ya Rwanda na hatia zingine kuu za sheria ya kimataifa nchini Rwanda, au raia wa Kirwanda katika nchi jirani, kati ya tarehe mosi Januari na tarehe Desemba mwaka wa 1994

Rwanda
Kabla ya uhuru vilitokea kwa mara ya kwanza vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya makabila mawili makubwa viliyosababisha kupungua kwa Watutsi kutokana na mauaji na zaidi kwa Watutsi kukimbilia nchi jirani. Mnamo 1990 asilimia ya Watutsi ilikadiriwa kuwa 9 - 10 %.

Kidzando
Kidzando ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wadzando. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kidzando imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kidzando iko katika kundi la C40.

Kiswahili
Kuanzia karne ya 20 hadi sasa maneno mengi yamepokewa kutoka Kiingereza, na katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Kifaransa, lakini pia kutoka lugha nyingine, Kiarabu kikiwa mojawapo.

Rwanda
Kadiri ya sensa ya mwaka 2012 wakazi wengi ni Wakristo, hasa Waprotestanti (49.5%) na Wakatoliki (43.7%). Waislamu ni 2%.

Kindolo (lugha)
Kindolo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wandolo. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kindolo imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindolo iko katika kundi la C40.

Kizimba (lugha)
Kizimba ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wazimba. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kizimba imehesabiwa kuwa watu 120,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kizimba iko katika kundi la D20.

Ghana
Mafunzo yote hufanywa kwa lugha ya Kingereza ambayo ndiyo lugha rasmi ya Ghana, na hufanywa na walimu Waghana waliohitimu.

Historia ya Kiswahili
Katika Tanzania Kiswahili kimekuwa lugha rasmi ya serikali na taifa. Shule za msingi hutumia Kiswahili lakini shule za sekondari na vyuo bado zinaendelea kufundisha kwa Kiingereza. Tarehe 15 Februari 2015 rais Jakaya Kikwete alitangaza mpango wa kubadilisha lugha ya elimu nchini kwa kutumia Kiswahili kwenye ngazi zote hadi shule za sekondari na chuo kikuu. [1]

Historia ya Rwanda
Tangu ushindi wa kijeshi mwaka 1994 RPF walianzisha serikali ya umoja wa kitaifa. Rais alikuwa Pasteur Bizimungu mwanasiasa Mhutu aliyeshikamana na RPF, Kagame akiwa makamu wake. Baada ya kupinduliwa kwa Bizimungu mwaka 2000 Kagame akawa Rais.

Kinyali (lugha)
Kinyali ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wanyali. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kinyali imehesabiwa kuwa watu 43,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyali iko katika kundi la D30.

Kigbati-ri
Kigbati-ri ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wagbati-ri. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kigbati-ri imehesabiwa kuwa watu 21,000. Kigbati-ri hakijaainishwa kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie.

Lugha ya taifa
Zifuatazo ni baadhi ya sifa za jumla za lugha ya Taifa na lugha rasmi:-

Togo
Lugha rasmi ni Kifaransa, ingawa kwa kawaida wakazi wanazungumza lugha za kikabila.

Kirundi
Kirundi ni lugha ya Kibantu inayotumika na watu milioni kumi au zaidi hasa nchini Burundi lakini pia katika maeneo ya jirani ya Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Uganda. Ndiyo lugha ya taifa na mojawapo ya lugha rasmi za Burundi.

Kibambara
Kibambara ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wabambara; tena ni lugha ya taifa ya Mali. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kibambara nchini Mali imehesabiwa kuwa watu 2,700,000. Pia kuna wasemaji nchini Cote d'Ivoire, Burkina Faso, Senegal, Gambia, Mauritania na Guinea. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibambara iko katika kundi la Kimande.

Kifuru
Kifuru ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wafuru. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kifuru imehesabiwa kuwa watu 12,000. Pia kuna wasemaji 4000 nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifuru iko katika kundi la Kibongo-Bagirmi.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.