Question: Mnara wa kwanza wa taa ulitengenezwa nchi gani?

Mnara wa taa
Minara ya taa ya kwanza ilikuwa na moto juu yake na nuru ya moto ilionekana mbali. Mnara wa kwanza unaojulikana vizuri kihistoria ulikuwa Pharos ya Aleksandria nchini Misri uliyojengwa mnamo mwaka 282 KK. Ulisimama hadi mwaka 1303 BK ulipobomolewa na tetemeko la ardhi. Umekadiriwa kuwa na urefu wa mita 115 hadi 160. Wagiriki wa Kale waliuhesabu kati ya maajabu saba ya dunia.

Mhindi (kundinyota)
Mhindi inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu kuzunguka dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Hazikutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika globu ya nyota ya Petrus Plancius na kupokelewa katika “Uranometria” ya Johann Bayer..

Stani
Katika historia ilikuwa kati ya metali za kwanza zilizotumiwa na binadamu katika teknolojia. Bronzi ambayo ni aloi ya shaba na stani ilikuwa metali ya kwanza ya vifaa vya kazi na silaha katika nchi nyingi kabla ya teknolojia ya chuma. Mahitaji ya stani yalikuwa sababu muhimu kwa Waroma kuvamia Britania penye migodi muhimu ya stani katika rasi ya Cornwall.

Miraa
Miraa huthibitiwa kwenye nchi mbalimbali kama vile Kanada, Ujerumani, Uingereza, na Marekani wakati biashara na matumizi yake ni halali kwenye nchi za Jibuti, Kenya, Uganda, Ethiopia, Somalia na Yemeni.

Marashi
Utumiaji wa marashi ya kisasa ulianza katika karne ya 19 baada ya kutengenezwa kwa vitu kama vanilin na coumarin.

Takwimu
Takwimu yenyewe ilianza na sensa yaani hesabu ya watu katika milki au mji. Sensa za kwanza zinajulikana kutoka Misri ya Kale (mnamo mwaka 2700 KK)[1], China ya Kale (mnamo mwaka 2000 KK), mji wa Mari katika Mesopotamia (mnamo 1700 KK).

Motokaa
Injini mwako ndani imekuwa hadi leo njia kuu ya kusogeza magari na kwa kawaida tukiongelea motokaa tunamaanisha gari lenye injini mwako ndani inayochoma petroli au diseli. Katika karne ya 19 wahandisi mbalimbali walianza kutengeneza injini za mwako wa ndani zilizochoma gesi au petroli ndani yake. Injini ya kwanza iliyofaulu kuanzia 1876 na kutengenezwa kwa wingi ilikuwa ni ile ya Mjerumani Nikolaus Otto aliyeshirikiana na Gottlieb Daimler na Wilhelm Maybach. Ilikuwa na mapigo manne petroli ikichomwa kwa msaada wa mwasho wa umeme na hadi leo sehemu kubwa ya injini zote inafuata kielelezo wa Otto. 1879 Karl Benz alitengeneza injini ya mapigo mawili kwa mfano wa Otto akaitumia kwa gari lake na tangu 1885 akatoa aina ya kwanza ya motokaa yenye magurudumu matatu iliyoendelea kujengwa mfululizo yaani kibiashara.

Umeme
Mjerumani Otto von Guericke na baadaye Mwingereza Francis Hauksbee walijenga mashine za kwanza za kujenga chaji umeme kwa msuguano.

Mafuta ya petroli
Wakati wa karne ya 19 daktari Mkanada Abraham Gesner aligundua ya kwamba alliweza kutengeneza mafuta ya taa kutoka kwa mafuta haya. Hadi wakati ule ni hasa mafuta ya nyangumi yaliyotumiwa kama mafuta ya taa lakini ilizidi kuwa ghali. Mafuta mpya yalipokelewa haraka yalipatikana kwa bei nafuu na katika nchi nyingi watu walianza kutafuta chemchemi asilia za mafuta ya petroli.

Axum
Japokuwa umoja wa mataifa mwaka 1947, uliamuru kurudishwa kwa nguzo hiyo nchini Ethiopia, lakini Italia imekuwa ikikataa na kupelekea kusainiwa kwa mkatana juu ya nguzo hiyo, ianyoaminika mionagoni mwa wananchi wa Ethiopia kuwa ishara ya Utaifa wao

Mnara wa taa
Jamii:Usafiri wa maji Jamii:Majengo taa

Hadubini
Uwezo wa lenzi ya kukuza kitu kinachotazamiwa kwake ulijulikana tangu kale. Tangu mwaka 1280 BK hivi mafundi nchini Italia walianza kutengeneza miwani ya kwanza. Ufundi wa lenzi na miwani ulienea polepole katika nchi mbalimbali za Ulaya hadi kupata lenzi bora zaidi. Mnamo mwaka 1600 mafundi nchini Uholanzi walifaulu kuunganisha lenzi mbili katika bomba na hivyo kuunda hadubini na darubini za kwanza; ugunduzi huu ulitumiwa maka michache baadaye na Galileo Galilei aliyefahamisha vifaa hizi kwa jumuiya ya wataalamu. Mwitalia Francesco Stelluti alichora mnamo 1630 mwili na miguu ya nyuki alizotazama katika hadubini yake; mnamo mwaka 1675 Mholanzi Antoni van Leeuwenhoek aliboresha lenzi zaidi akawa mtu wa kwanza aliyeona na kutoa wasifu wa bakteria na protozoa ndani ya tone la maji akitumia kifaa chenye lenzi 1 tu..

Kikingaradi
Hapo kikingaradi ni njia ambako umeme unaweza kupita na kufika ardhini haraka bila kutafuta njia ndani ya jengo. Ilhali radi daima inatafuta njia ya haraka ya kuachilia chaji yake ardhini kikingaradi kinatengenezwa kwa metali inayopitisha umeme haraka zaidi kuliko jengo lenyewe. Kwa sababu hii metali inayochaguliwa kwa kikingaradi ni kwa kawaida shaba, aloi za shaba au alumini, kwa kwa sababu metali hizi zina ukinzani mdogo kwa mkondo wa umeme. Shaba ni bora kuliko alumini lakini bei yake ni juu zaidi.
Mnamo katikati ya karne ya 18 wataalamu katika Ulaya na Marekani walianza kuelewa tabia za umeme. Walianza kuhisi ya kwamba uhusiano ulikuwepo baina ya umeme na radi. Mnamo 1750 Benjamin Franklin huko Pennsylvania, Marekani aliandika juu ya radi kuwa umeme akapendekeza kuithibitisha kwa kupandisha kishada wakati wa ngurumo na kuona umeme kwenye kamba yake ya kushikilia. Kutokana na majaribio haya alibuni pia kikingaradi kilichowekwa mara ya kwanza kwenye nyumba yake mwenyewe, halafu mwaka 1752 kwenye ikulu ya Pennsylvania.

Patasi (kundinyota)
Patasi ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama ilivyo kwa nyota nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “ Caela Sculptoris“ lililomaanisha “ Patasi za mchongaji“. Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) alipotazama nyota za anga ya kusini ambazo zilianza tu kujulikana na wanaastronomia wa Ulaya wakati ule. Hapo alipima nyota 10,000 akazipanga kwa kundinyota na kutunga majina kwa kundinyota mpya 14. Jina la Kifaransa lilitafsiriwa kwa Kilatini na kufupishwa kama "Caelum" (Patasi).
Chaguo la jina lilikuwa dalili ya kipindi cha Zama za Mwangaza ambako Lacaille alitumia majina ya zana za siku zake kwa kutaja nyota, si tena majina ya mitholojia ya kale.

Upanga
Panga hutengezwa kutokana na malighafi ya shaba na chuma. Panga za kwanza zilitengenezwa na wahunzi (wafua chuma) wa Misri na China wakitumia bronzi. Tangu kupatikana kwa bunduki umuhimu wa upanga umepungua. Katika vita vya silaha za kisasa panga zimepotea kabisa. Lakini katika vita vya wenyewe kwa wenyewe au ghasia ya Kenya ya mwaka 2008 panga zilikuwa silaha muhimu tena.

Stempu
Stempu ya kwanza ilitolewa Uingereza tarehe 1 Mei 1840. Kutoka huko stempu zimeenea duniani kote.

Manikwe
Manikwe wa Naili walijulikana sana kwa Wamisri wa kale. Wamisri walitumia mrusho wao wa umeme wakati wa kutibu maumivu ya yabisi. Waliweza kutumia samaki wadogo tu, kwa sababu samaki wakubwa wanaweza kutoa mrusho wa umeme wa volti 300 hadi 400. Wamisri wameonyesha samaki hawa katika michoro yao ya ukuta na mahali pengine; taswira ya kwanza ya manikwe inayojulikana ni kwenye kipande cha grife cha mtawala wa Misri kabla ya utawala wa kinasaba, aliyeitwa Narmer, mnamo 3100 KK. Waliitwa "samaki wenye hasira" kwa Kimisri.

Mwanaanga
Mwanaanga wa kwanza katika historia ya binadamu alikuwa Mrusi Yuri Gagarin kutoka Umoja wa Kisovyeti aliyerushwa tarehe 12 Aprili 1961 kwa chombo cha angani Vostok akizunguka dunia lote mara moja katika muda wa dakika 108.

Pharos ya Aleksandria
Pharos ya Aleksandria ilikuwa mnara wa taa mjini Aleksandria ya Misri ikahesabiwa kati ya maajabu saba ya dunia. Kimo chake hakikujulikana kikamilifu lakini kilikuwa kati ya mita 110 na 150.

Historia ya teknolojia
Watu wa kwanza waliishi katika Afrika penye hali ya hewa ya joto. Kadri walivyohama na kufika nchi baridi zaidi walihitaji mavazi ya kujikinga dhidi ya baridi. Inaaminiwa ya kwamba mwanzoni ngozi za wanyama zilitumiwa kama mavazi lakini rahisi kujua chanzo kamili kwa sababu tofauti na zana za mawe ngozi au vitambaa vinaoza. Lakini kuna sindano za kushona zilizotengenezwa kwna mifupa na ndovu zilizopatikana tangu miaka 30,000 KK. Hakuna uhakika ufundi wa ufumaji ulianza lini lakini kuna dalili katika makaburi ya kale zinazoonyesha uwezekano ya kwamba ufumaji ulianza kabla ya kilimo.

Marashi
Utengenezaji wa marashi ulianzia nchini Mesopotamia na Misri na baadaye kuboreshwa katika nchi za Warumi na Persia.

Fahrenheit
Skeli ya fahrenheit ilibuniwa 1724 na mwanafizikia Mjerumani Daniel Gabriel Fahrenheit. Ilikuwa skeli ya kupima halijoto iliyotumiwa sana duniani lakini wakati wa karne ya 20 skeli ya selsiasi ilichukua nafasi yake kwa sababu inalingana na vipimo sanifu vya kimataifa. Leo hii fahrenheit hutumiwa hasa Marekani na nchi chache nyingine kama Belize.

Kufuli
Mfumo wa kwanza kabisa wa kufuli ulipatikana Ninawi. Kufuli za aina hiyo zilipatikana baadaye nchini Misri ambazo zilikuwa na komeleo, kipande cha mbao na ufunguo wa kufungulia kufuli.

Mshumaa
Kabla ya kuvumbua namna ya kutengeneza umeme, mishumaa na taa za mafuta ndivyo vilivyotumika kuleta mwanga, kama ilivyo bado umeme huo usipopatikana.

Historia ya tarakilishi
Kundi hili lilianza miaka ya 1940 hadi miaka ya 1950. Tarakilishi ya elektroniki ya kwanza ilikua inatumia Taa Ombwe katika muundo wake. Kutokana na Taa Ombwe Tarakilishi hizi zikawa zinatoa joto jingi.

Pharos ya Aleksandria
Mnara huu ulijengwa kwenye kisiwa kidogo kilichoitwa "Pharos" kiliochokuwa mita chache mbele ya mwambao wa Aleksandria. Baadaye mnara uliitwa kwa jina la kisiwa.

Sumaku
1819 profesa Mdenmark Hans Christian Oersted alitambua uhusiano kati ya umeme na usumaku alipoona ya kwamba umeme unaathiri sindano ya dira. Mwingereza Michael Faraday alifuata kwa kutengeneza kifaa kinachozungusha kipitishi umeme kwa sumaku; hii ilikuwa msingi kwa kubuni injini ya umeme iliyotengenezwa na wengine baadaye na 1866 injinia Mjerumani Werner Siemens alitengenea mashine ya kutengeneza umeme iliyoweka msingi kwa mapinduzi ya pili ya viwandani. Leo hii umeme ni nguvu ya kimsingi wa teknolojia ya kisasa.

Mita
Mita imeundwa kama kipimo wakati wa mapinduzi ya Kifaransa mwaka 1793. "Mita" iliamuliwa kuwa sehemu moja kati ya sehemu milioni 10 za meridiani ya Paris (mstari kutoka ikweta hadi ncha ya kaskazini unaopitia mjini wa Paris).

Ndui
Chanzo chake hakijulikani lakini kuna dalili ya kwamba ilitokea mapema sana katika Misri ya Kale[1]. Kuna dalili ya kwamba farao Ramses V alikuwa mgonjwa wa kwanza anayejulikana kutokana na utafiti wa mumia yake[2]. Labda imepelekwa Uhindini na wafanyabiashara Wamisri mnamo miaka 1500 KK. Ugonjwa uliua watu wengio huko Ulaya[3], Asia na Afrika ilikosambaa pia.

Kujiua
Kufikia mwaka wa 2010, Daraja la Golden Gate limekuwa na zaidi ya visa 1300 vya kujiua kwa kuruka tangu daraja hilo kujengwa mnamo [[1937]]. Maeneo mengi ambapo visa vingi vya kujiua hutokea yana vizuizi vilivyojengwa ili kuzuia visa hivi. Maeneo haya ni pamoja na [[Luminous Veil]] jijini Toronto,na vizuizi katika [[mnara wa Eiffel]] jijini Paris na [[Jengo la Empire State]] jijini New York. Tangu mwaka wa 2001, kizuizi kinaendelea kujengwa katika daraja la Golden Gate
Vizuizi vimeonekana kuwa mwafaka sana.

Betri ya gari
Hapo kitambo, hakukuwa na betri za gari. Injini ziliweza kuanzishwa na uzio uliojulikana kama crank kwa lugha ya Kimombo. Gari hazikuhitaji nguvu za kielektroniki maana kengele ilitumika badala ya honi huku mataa yakitumia nguvu za gesi kumulika. Betri ya kwanza ilitengenezwa mwakani 1920 pale ambapo watu waliona kwamba gari lafaa liwe na nguvu nyingi zaidi za kielektroniki.

Darubini
Darubini ya kwanza inayojulikana ilitengenezwa mwaka 1608 na Mholanzi Hans Lipperhey aliyekuwa fundi miwani akaunganisha lenzi mbili katika bomba.

Kongo (mto)
Hadi sasa kuna takriban vituo 49 vinayvozalisha umememaji katika beseni ya Kongo. Kituo kikubwa iko kwenye Lambo la Inga takriban kilomita 200 upande wa kusini magharibi ya Kinshasa. Mradi ulianzishwa katika miaka ya 1970. Wakati ule mfululizo ya malambo 5 ulipangwa. Hadi sasa 2 yamejengwa, lambo la kwanza Inga I ilikuwa tayari mwaka 1972, Inga II ikafuata 1982 na yote miwili ina rafadha 14[6] zinazoweza kuzalisha megawati 1,775 kwa jumla lakini kutokana uhaba wa matengenezo na usimamzi yanafikia si zaidi ya nusu. [7]

Galileo Galilei
Alihamia chuo kikuu cha Padua alipofanya kazi kati ya 1592 na 1610. Alisikia kuhusu chombo kipya cha darubini (kionambali) kilichobuniwa na Mholanzi Hans Lipperhey akaiiga na kujenga ya kwake. Alikuwa mtu wa kwanza aliyetumia chombo hicho kwa kutazama mwezi, sayari na nyota. Aliona milima kwenye mwezi akawa mtu wa kwanza aliyeona miezi ya sayari Mshtarii.

Dhiraa
Katika milki ya Misri ya Kale dhiraa iliwahi kusanifishwa mapema. Mafimbo yanayoonyesha alama za dhiraa zilipatikana katika makaburi ya Misri yaliyofungwa mnamo mwaka 1300 KK. Dhiraa hii ilikuwa dhiraa ndefu na mafibo yalionyesha kipimo cha milimita 523.5 hadi 529.2

Vigae vya mwandiko wa kikabari
Mifano ya kale kabisa iliyohifadhiwa ilitengenezwa mnamo mwaka 3000 KK[1].

Mapinduzi ya Viwandani
Mbinu pmya ya kuzalisha vioo, iliyojulikana kama mchakato wa mtungi, ilitengenezwa Barani Ulaya katika karne ya 19. Mnamo mwaka wa 1832, mchakato huu ulitumika na Mandugu wa Chance kutengeneza vioo vyembaba. Walikuwa wwazalishaji wakuu wa vioo vya dirisha na kijisahani. Maendeleo haya yaliruhusu vioo vikubwa kutengenezwa bila usumbufu, hivyo basi kukomboa nafasi ya kupanga ndani na pia kuundwa kwa majengo yenye vioo vingi. Kasri ya Vioo ndioyo mfamo mkuu wa utumiaji wa vioo vyembamba katika njia mpya na ujenzi wa kibunifu.

Mashindano ya magari
Kuna mashindano ya motokaa za pekee zinazotegenezwa kwa mashindano tu, lakini pia mashindano mengine ya motokaa ya kawaida. Mashindano haya mara nyingi yanagharamiwa kwa kiasi kikubwa na makampuni yanayotumia nafasi hii kwa majaribio ya teknolojia za injini, matairi, breki au vipuli vingine.
Mashindano ya kwanza ya magari yalifanywa mwaka 1894 huko Ufaransa kati ya miji ya Paris na Rouen kwa umbali wa kilomita 126. Yalitangazwa kama "mashindano ya magari bila farasi". Kati ya magari zaidi ya 100 ya mashindano yalikuwepo 39 zenye injini ya mvuke, 38 zenye injini ya petroli, 5 zenye injini ya umeme na 5 zilizoendeshwa kwa hewa iliyokandamizwa. Magari 15 tu yalifikia mwisho, mengine yalikwama njiani. Gari la kwanza likawa gari la mvuke la Albert Jules Comte de Dion lililofikia mbio wa 19 km/h kwa wastani.

Christian Doppler
Alitunga kitabu kuhusu nuru yenye rangi ya nyota pacha. Nadharia tete yake haikuthebitishwa lakini aliweza kuona athari ya Doppler kwenye mawimbi ya sauti; wakati wake reli za kwanza zilimwezesha kuonyesha mabadiliko ya sauti ya chanzo chenye kasi fulani.

Panji (kundinyota)
Panji inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia, Wazungu walipozunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Hazikutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika globu ya nyota ya Petrus Plancius.

Historia ya tarakilishi
Mtambo ambao ulitumia sehemu kubwa ya muundo wa Difference Engine uliundwa mwaka 1843 na Per George Scheutz akiwa na mtoto wake wa kiume aitwae Edward. Mtambo huu uliuzwa kwa serikali za Uingereza na Marekani, ulitumika mahsusi kuzalisha chati za logi.

Daraja
Kuna pia madaraja yanayovusha mfereji juu ya mto hivyo kuwezesha meli kupita juu ya meli nyingine. Kwa jumla madaraja ni sehemu muhimu za miundombinu ya kila nchi.
Madaraja ya kwanza yalitengenezwa kwa mbao. Baadaye watu waliendelea kutumia mawe. Tangu karne ya 18 madaraja ya chuma yalianza kujengwa. Baadaye madaraja mengi yamejengwa kwa kutumia saruji pamoja na feleji.

Tarumbeta
Ala kama tarumpeta zimepatikana tangu miaka mielfu lakini zilifanana na ala metalia za kupuliza nyingine hadi mnamo 1830 tarumpeta yenye milango ilitengenezwa.

Bendera ya Jibuti
Bendera hii ilipandishwa mara ya kwanza mnamo 27 Juni 1977 wakati wa Uhuru wa Jibuti. Bendera ya Taifa ambayo iliundwa wakati wa Uhuru mnamo 1977 ilikuwa ikifanana na bendera ya Ligue Populaire Africaine pour l'Independence (LPAI) ambayo iliiongoza nchi hiyo kupata uhuru. Bendera ya LPAI ilikuwa na umbo la Pembe Tatu jekundu na nyota nyeupe. Kwa bendera ya Taifa, nyota hii iliwekwa kutazama juu badala ya kuegemea upande mmoja. Pia sehemu zote za bendera zilirefushwa kwa usawa. Rangi ya Samawati ambayo haijakolea inawaashiria watu wa ukoo wa Issa wa Somali na Kijani inawakilisha watu wa Afar. Nyeupe, Kijani na samawati isiyokolea ndizo rangi za LPAI. Nyota nyekundu inaashiria umoja wa taifa lililo na watu wa makabila mbalimbali.

Maandishi
Kati ya mata zote za kutunza maandishi ni hasa karatasi inayotumiwa zaidi leo. Ilibuniwa China ilipojulikana mnamo mwaka 100 BK na kusambaa polepole barani Asia halafu Ulaya.

Nyoka Maji (kundinyota)
Nyoka Maji ni kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walizunguka Dunia yote yaani karne ya 16. Hazikutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au vya Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia iliyoonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika globu ya nyota ya Petrus Plancius na kuingizwa baadaye katika ramani ya nyota ya Johann Bayer iliyokuwa muhimu kwa elimu ya nyota.

Darubini
Muundo tofauti uligunduliwa na padre Nicolaus Zucchius mwaka 1616 uliotumia kiakisi parabola kwa kukusanya mishale ya nuru.

Historia ya Ghana
Bendera iliyokuwa na rangi nyekundu, dhahabu, kijani kibichi na nyota nyeusi ilikuwa bendera mpya mnamo 1957. Bendera hiyo iliundwa na Theodosia Salome Okoh, na rangi nyekundu inawakilisha damu iliyomwagwa ili kupata uhuru, rangi ya dhahabu inawakilisha ukwasi wa madini wa Ghana, ile ya kijani kibichi inaashiria utajiri wa kilimo na ile nyeusi ni ishara ya Uhuru wa Waafrika.[7]

Bendera ya Ghana
Bendera ya Ghana ina milia mitatu ya kulala ya rangi nyekundu, dhahabu na kijani pamoja na nyota nyeusi katikati. Hizi ni rangi za Ethiopia zinazoitwa pia rangi za Umoja wa Afrika. Bendera ya Ethiopia ilikuwa ya kwanza katika Afrika ya kurudia rangi hizi na nchi nyingi zilifuata.

Mnyanya
Nyanya zilikuwa hazizalishwi huko Uingereza mpaka 1590, kulingana na Smith. Miongoni kati ya wakulima wa mwanzo alikuwa ni John Geral, daktari-Kinyozi. Kitotou Geralds’s Iteneal’, kilichochapishwa mapema 1597, kilizua mjadala wa kwanza kuhusu nyanya huko uingereza. Gereld alijua kuwa nyanya zinaliwa huko Hispania na Italia. Lakini aliamini majani yake yana sumu na tunda lake (nyanya) ni salama. Na hadi kufikia miaka ya 1200, watu wengi walikuwa tayari wanakula sana nyanya.

Nishati ya nyuklia
Kuanzia hapo vituo vya matanuri nyuklia vilianza kusambaa haraka katika nchi za viwanda. Uwezo wa kuzalisha umeme ulikua haraka pia. Ilhali kituo cha kwanza Marekani kilikuwa na uwezo wa kilowati 100, kituo cha kwanza cha Kirusi na megawati 5, vituo vya baadaye vilifikia zaidi ya gigawati moja. Mnamo mwaka 1990 uwezo wa vituo vyote duniani ulikuwa wa takriban gigawati 300, na mwaka 2005 wa gigawati 366.

TAZARA
Reli ilianza kazi yake mwaka 1976 kwa mashine 120 lakini sasa ziko 30 pekee hasa za makampuni za Krupp na General Electric. Mashine asilia za Kichina haziendi tena.

Umeme
Mnamo 1770 tabibu Mwitalia Luigi Galvani alifanya majaribio ya kusababisha mitukutiko ya miguu ya chura aliyechinjwa kwa msaada wa mashine ya umeme. Hivyo ilitambuliwa ya kwamba umeme una kazi hata katika mwendo wa mwili na musuli.

Metali
Katika Asia na Ulaya shaba ilikuwa metali ya kwanza iliyotumiwa na watu. Baadaye waliiyeyusha na kukoroga pamoja na stani kuwa aloi ya bronzi ambayo ni ngumu zaidi.
Takriban mnamo 1200 KK watu wa kwanza walianza kutumia chuma. Maarifa haya yalienea katika pande nyingi za dunia.

Tukani (kundinyota)
Tukani inapatikana kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walipozunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Hazikujutajwa katika vitabu vya Wagiriki wa Kale au vya Waarabu. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika atlasi ya nyota ya Petrus Plancius.

William Murdock
William Murdock (25 Agosti 1754 – 15 Novemba 1839) alikuwa mhandisi kutoka nchi ya Uingereza. Alivumbua na kubuni taa ya gesi.

Umeme
Mnamo 1820 Mdenmark Hans Christian Ørsted alitazama jinsi gani sindano ya sumaku iliathiriwa na mkondo wa umeme. Kutokana na kazi ya Ørstedt, Mfaransa Andre-Marie Ampere alitengeneza "ampeamita" ambayo ni chombo cha kupimia kani ya umeme yaani kiwango cha chaji ya umeme kinachopita kwenye kipitishi chenye unene fulani katika muda fulani. Alitambua usumaku na umeme kuwa nyuso mbili za jambo lilelile. Kwa kazi yake Ampere alijenga msingi wa nadharia ya sumakuumeme.

Mnyanya
Neno la Kiingereza ‘tomato’, lenye maana ya nyanya, limetoka ana Nsha ya Manati ‘lomatl’. Mtaalamu wa mmea wa kifaransa, Joseph Pitton de Tournefort, alitoa jina la kisayansi ’Lycopersion esculum’ kwa nyanya, na wakati huo nyanya ilifikiriwa kuwa ina sumu ndiyo maana ilipewa jina la mito lenye maana ya tunda la mbwa mwitu. Watu wa Acret na wengine wanaanza kutumia nyanya kwenye mapishi yao, wakti huo ikilimwa huko Peru, mnamo mwaka 500KK. Baadaye nyanya zilizobadilika na kuwa laini, kubwa kutoka kwenye mboga laini, na kuanza kushamiri huko Amerika ya Mwanzo. Huaminika hii ndiyo asili ya nyanya tunazotumia sasa.

Muda sanifu wa dunia
Nchi ya kwanza kufanya hivyo ndani ya taifa ilikuwa Uingereza na hapo ni asili ya kipaumbele wake wa kihistoria inayoonekana katika chaguo la Greenwich kama rejeo la meridiani ya sifuri. Greenwich ilikuwa na kituo bora cha kuangalia nyota na kazi ya kupima nyota ni muhimu wa kulinganisha wakati kikamilifu hadi leo.

Dira
Wachina walikuwa watu wa kwanza wanaojulikana kubuni dira wakati wa karne ya 11. Walitumia sindano ya maginetiti iliyoelea kwenye bakuli ya maji juu ya ubao au karatasi.

Nuru
Chanzo kingine cha nuru kwa binadamu ni moto. Lakini hadi karne ya 19 nuru hii ilitumia pia nishati ya jua iliyotunzwa na mimea kwa njia ya kuni, mafuta ya petroliamu au gesi asilia. Ni tangu kugunduliwa kwa umeme tu ya kwamba chanzo tofauti cha nuru kimepatikana.

Taa
Siku hizi taa nyingi zinatumia nguvu ya umeme unaobadilishwa kuwa nuru.

Saa (ala)
Saa za mkono zilianza kuvaliwa na wanaume wanajeshi mwisho mwa karne ya 19 kwa ajili ya kupanga vyema vita. Kampuni ya Garstin ya London ilipata hati miliki ya "Watch Wristlet" mwaka 1893, lakini walikuwa wakitengeneza saa miundo kama hiyo tangu miaka ya 1880. Maofisa wa Jeshi la Uingereza walianza kutumia saa za mkonononi wakati wa kampeni ya kijeshi ya kikoloni katika miaka ya 1880, kama vile wakati wa Vita ya Anglo-Burma ya 1885.[1] Wakati wa Vita ya kwanza ya Makaburu, umuhimu wa kuratibu harakati za vikosi na kusawazisha mashambulizi dhidi ya Makaburu ulikuwa muhimu sana, na matumizi ya saa za mkono ulianza kuenea miongoni mwa maofisa wa kijeshi. Kampuni ya Mappin & Webb ilianza uzalishaji wa saa za wanajesho wakati huko Sudan mnamo mwaka 1898 na kuongeza kasi ya uzalishaji wakati wa Vita ya Pili ya Makaburu miaka michache baadaye. Katika bara la Ulaya kampuni ya Girard-Perregaux na kampuni nyingine za Uswisi zilianza kutengeneza saa za mkono za maofisa wa jeshi la Ujerumani mwaka 1880.

Saa ya mkononi
Mwaka wa 1775 saa ilipatikana yenye uwezo wa kukaza kamani yake kwa nishati ya msuko suko wa mkono mtu akitembea na mpaka wa leo inatumika na watu wengi. Saa ya mkono ya zamani kabisa iliyopo hadi hivi sasa (iliyokuwa ikiitwa saa ya bangili) ilitengenezwa mwaka 1806. Mwanzoni saa za mkono zilikuwa zikivaliwa na wanawake tu, wakati wanaume walikuwa wakitumia saa za mfukoni hadi karne ya 20.

Tanuri la nyuklia
Tanuri la nyuklia la kwanza liliundwa mwaka 1942 huko Chicago na wanasayansi walioongozwa na Mwitalia Enrico Fermi.
Hii ilikuwa sehemu ya mradi wa Manhattan Project iliyohitaji fueli nururifu kwa kutengeneza bomu nyuklia ya kwanza.

Motokaa
Kwa karne nyingi watu walitumia magari yaliyovutwa na wanyama kwa mfano farasi, punda au maksai. Waroma wa kale walifanya majaribio na magari yaliyosukumwa na watumwa. Maendeleo ya uhandisi yalisababisha majaribio ya kutengeneza magari yaliyosogezwa kwa nguvu ya upepo yakitumia tanga kuanzia mwaka 1600 huko Uholanzi.

Taa
Zamani taa zilikuwa kwa kawaida vifaa ambako mafuta, gesi au nta zilichomwa. Taa za aina ii ziko bado. Lakini sasa kwa watu wengi ni umeme uliokuwa chanzo cha nuru.

Eleveta
Siku hizi eleveta huendeshwa kwa msaada wa injini ya umeme unaovuta kamba au kuendesha pampu ya jeki. Katika historia kuna mifano ya eleveta zilizoendeshwa kwa nguvu ya kibinadamu au kinyama. Mfano wa kwanza unaojulikana ni eleveta iliyotengenezwa na mtaalamu wa Ugiriki wa Kale o reported Archimedes (mnamo 287 KK – 212 KK) mjini Sirakusa.

Geji sanifu
Reli za Afrika ya Mashariki zilianzishwa wakati wa ukoloni kabla ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na wakati ule geji nyembamba ya mita 1 ilichaguliwa kwa kusudi la kupunguza gharama za ujenzi. Njia ya TAZARA pekee kati ya Dar es Salaam na Zambia ina upana wa milimita 1067 ambayo ni kawaida ya mtandao wa Afrika ya Kusini.

Cherehani
Cherahani ya kwanza ilitengenezwa wakati dunia ilipokuwa ikipata mfumo mpya wa kiufundi (industrial revolution). Ushonaji huu wa cherahani ulianznshwa ili kupunguza kazi za kushona zilizokuwa zikifanywa kwa mikono.

Historia ya tarakilishi
Tarakilishi zilizotumia Taa Ombwe ziliitwa za kizazi cha Kwanza, zile ambazo zilitumia transista na dayodi, cha Pili, zilizotumia sakiti changamano (IC), cha Tatu, na zile zilizotumia mikroprosesa, cha Nne.

Bendera ya Ethiopia
Bendera ya Ethiopia mara nyingi inatajwa kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika. Rangi zake ni kijani kibichi, njano na nyekundu. Kutokana na sifa za Ethiopia za kuwa nchi ya pekee katika Afrika iliyojitetea dhidi ya uvamizi wa ukoloni. Rangi zake zilikuwa kama alama ya umoja na uhuru wa Afrika zikatumika kama rangi za Umoja wa Afrika katika bendera za nchi nyingi za Kiafrika.

Ufunguo
Historia ya ufunguo inafanana na ile ya kufuli maana zote zilitengenezwa kwa pamoja. Kufuli na ufunguo wa kwanza zilipatikana kule Ninawi, Assyria. Baadaye, mwambatanisho huo ulipatikana nchini Misri.

Mnyanya
Utambuzi wa kwanza wa nyanya huko Amerika uliripotiwa na William Salmon, mnamo 1710, aliyesoma nyanya zilikuwa huko ambako leo kunajulikana kama South Carolina, Inawezekana zikawa zimeletwa kutoka Karibea, na mpaka sasa watu kadhaa kuona nyanya kama kuwa zina sumu, na ni hatari kula, na hutumika sana kama mmea na mapamo zaidi.

Tanuri (kundinyota)
Tanuri ni kati ya kundinyota zilizobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama nyota nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “Fourneau Chymique“ lililomaanisha “Tanuri ya kikemia“ yaani tanuri jinsi ilivyotumiwa kwa kuyeyusha metali kwa utafiti wa aloi na kampaundi.

Historia ya tarakilishi
Charles Babbage aliunda mtambo wa kwanza ujulikanao kwa jina la Difference Engine mwaka 1833. aliendelea na ubunifu wake hadi mwaka 1837 ndipo akaiunda Analytical Engine.

Telegramu
Pale mwanzoni teknolojia hii ilitumiwa na makampuni ya reli, baadaye pia kati ya miji kama huduma za posta. Tangu mwaka 1850 nyaya za kwanza zilitandazwa pia chini ya bahari na kuwezesha mawasiliano ya haraka ya kimataifa. Mnamo mwaka 1870 nchi nyingi za Dunia ziliunganishwa na mtandao wa telegrafu.

Astronomia
Wataalamu wa kale katika nchi kama Uhindi au Ugiriki ya Kale walianza kutambua mwendo wa sayari na kuunda nadharia yuu ya uhusiano wa dunia, jua na sayari nyingine. Ndiyo chanzo cha imani ya kwamba nyota zinaweza kuwa na tabia fulani na athira juu ya maisha duniani na hasa kama mtu alizaliwa wakati nyota fulani ilionekana, basi tabia zilizoaminiwa kuwa za nyota ziliweza pia kuathiri maisha ya mtu huyo. Hapa kuna asili ya "kupiga falaki" na unajimu wa kisasa. Wakati uleule wataalamu hao walitazama nyota jinsi zilivyo, kuziorodhesha na kupiga hesabu za kalenda. Orodha ya kale iliyoendelea kutumiwa kwa zaidi ya miaka 1,000 ilikuwa ya Klaudio Ptolemaio kutoka Misri.

Mnyanya
Kulingana na Andrew Smith, aliyeandika kitabu cha ‘The Tomato in America’, nyanya zilianza sehemu za miinuko ya magharibi ya kusini mwa Amerika. Hata hivyo anasema hakuna ushahidi wa kuonesha kuwa nyanya zilikuwepo na hata kuliwa huko Peru kabla ya Wahispania hawajavamia. Nyanya huko Hispania, baada ya utawala wa wahispania huko Amerika, wahispania walisambaza nyanya kwenye makoloni yake yote mpaka Kusini mwa Asia na baadaye Asia yote. Wahispania walipeleka nyanya Ulaya pia. Nyanya zilikuwa nzuri sana huko Mbarka wa Mediteranean na kilimo chake kilianza rasmi mnamo 1540. Nyanya zilianza kuliwa rasmi na huko Hispania mnamo 1600. Mwaka 1692, kilipatikana kitabu kinachoaminika kuwa kilichapishwa huko Naples, kilichokuwa kikielezea mapishi yaliyohusika nyanya kama kiungo.

Ufuaji metali
Metali ya kwanza iliyotumiwa na watu ilikuwa dhahabu pamoja na shaba maana metali hizi zinaweza kupatikana safi kiasili kama metali tupu. Ni laini ya kutosha kwa kupewa umbo tofauti kwa njia ya kuipondaponda kwa mfano kwa kutumia jiwe ngumu. Hivyo vipambio vya dhahabu na shaba ni vifaa vya kimetali vya kwanza vilivyotengenezwa na binadamu. Ushuhuda wa kale wa teknolojia ya ufuaji shaba ni wa mnamo mwaka 5,000 KK huko Serbia.

Nzi (kundinyota)
Nzi ni kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu kuzunguka Dunia yote katika karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota za kusini. Haikujulikani kwa Wagiriki wa Kale au Waarabu waliojifunza kutoka kwao. Kundinyota hii ilielezwa mara ya kwanza na mabaharia Waholanzi Pieter Dirkszoon Keyser na Frederick de Houtman katika safari yao ya kuelekea Indonesia zikaonyeshwa mara ya kwanza mwaka 1598 katika globu ya nyota ya Petrus Plancius.

Ghana
Bendera iliyokuwa na rangi nyekundu, dhahabu, kijani kibichi na nyota nyeusi ilikuwa bendera mpya mnamo 1957. Bendera hiyo iliundwa na Theodosia Salome Okoh, na rangi nyekundu inawakilisha damu iliyomwagwa ili kupata uhuru, rangi ya dhahabu inawakilisha ukwasi wa madini wa Ghana, ile ya kijani kibichi inaashiria utajiri wa kilimo na ile nyeusi ni ishara ya Uhuru wa Waafrika.[20]

Malaria
Chanjo ya kwanza ambayo imebuniwa na kufanyiwa majaribio nyanjani, ni SPf66, iliyoandaliwa na Manuel Elkin Patarroyo mwaka 1987. Inatoa mchanganyiko wa mazindikomwili chanjo kutoka kwa spora (kutumia marudio ya CS) na vimelea vya merozoiti. Katika awamu ya kwanza ya majaribio umadhubuti wa 75% ulipatikana na chanjo ikaonekana kuhimiliwa vizuri na watafitiwa na ilikuwa na uwezo wa kuanzisha kingamwili. Awamu za IIb na III ya majaribio haikuridhisha sana, umadhubuti ulishuka kwa kiwango cha kati ya 38.8% na 60.2%. Jaribio lilifanyika Tanzania mwaka wa 1993 na kuonyesha umadhubuti wa 31% baada ya kufuatilia wahusika kwa mwaka, hata hivyo hivi karibuni (ingawa kuna utata) utafiti uliofanywa nchini Gambia haukuonyesha madhara yoyote. Licha ya muda mrefu na tafiti nyingi zilizofanywa, bado haijulikani jinsi chanjo ya SPf66 hutoa kinga; kwa hivyo inawezekana isiwe ufumbuzi wa tatizo la malaria.

Sumaku
Wachina ni watu wa kwanza waliotambua matumizi ya sumaku kwa manufaa ya kibinadamu. Tangu karne ya 11 walitumia sindano ya magnetiti yenye tabia ya kisumaku iliyolea juu ya maji ndani ya dira. Ncha za sindano sumaku huathiriwa na uga sumaku wa dunia na ncha zake zinatazama kaskazini au kusini. Kwa msaada wa dira mabaharia waliweza kuvuka bahari na kulenga pwani la mbali lisiloonekana mara moja bila kupoteza njia.

Tanuri la nyuklia
Tanuri la kwanza la kuzalisha umeme lilijengwa Idaho, Marekani mwaka 1951. Liliweza kung'arisha balbu 1 tu..

Hannover
Maendeleo ya kisasa yalifika mjini kwa kujengwa kwa taa za gesi kwenye mitaa ya mjini mwaka 1825 ilikuwa mji wa kwanza wa Ulaya uliopata taa za gesi mtaani. Reli ya kwanza iliunganisha Hannover na miji ya jirani mwaka 1843. Kuwa sehemu ya nchi kubwa ya Prussia iliongeza nafasi za kiuchumi za mji na idadi ya wakazi ilikua haraka. Mwaka 1871 walikuweko wakazi 87,000 na mwaka 1912 313,000.

Liemba (meli)
Liemba ilijengwa Ujerumani mwaka 1913 kwa jina la "Graf von Goetzen" kwenye kiwanda cha meli cha Meyer huko Papenburg ikikusudiwa kwa huduma ya mizigo na abiria kwenye Ziwa Tanganyika. Baada ya kukamilika meli iliondolewa tena na vipande vyote hadi ribiti zake 160,000 vilifungwa katika masanduku 5,000 na kubebwa kwa meli kubwa hadi Daressalaam. Ilifika mwaka 1914 muda kidogo kabla ya mwanzo wa vita kuu ya kwanza ya dunia. Mafundi 3 kutoka Papenburg waliongozana na masanduku ya meli kwa njia ya reli hadi Kigoma. Hapa sehemu zote za meli ziliunganishwa tena kwa msaada wa wafanyakazi Waafrika 250 na Wahindi 20. Tar. 5 Februari 1915 "Graf von Goetzen" iliingizwa katika maji ya Ziwa Tanganyika.

Treni ya umeme
Treni ya aina hii inatumika sana katika nchi zilizoendelea, kwa mfano Ujerumani, Marekani, na nchi kadhaa barani Afrika kama vile Ethiopia, Kenya na Afrika ya Kusini. Ukiaangalia maendeleo ya nchi hizi ni mazuri kutokana na msaada wa treni ya umeme kusafirisha watu kwa haraka katika maeneo yao ya kazi.

Gantt
Chombo cha kwanza kinachojulikana cha aina hii mara kimeripotiwa kilichotengenezwa mwaka 1896 na Karol Adamiecki, ambaye hujulikana kuwa ni hamonogramu. Adamiecki hakuchapisha chati yake hadi 1931, hata hivyo, na kisha tu katika lugha ya Kipolishi. Hiyo chati inajulikana baada ya Henry Gantt (1861-1919), ambaye iliyoundwa chati yake kuzunguka miaka 1910-1915.[1][2][3]

Nishati ya nyuklia
Tanuri nyuklia ya kwanza kwa ajili ya uzalishaji wa umeme ulianza kazi mwaka 1951 nchini Marekani.[3]

Bendera ya Mali
Nchi ilipata uhuru ngazi ya kwanza yaani madaraka ya kujitawala mwaka 1959. Wakati ule ilikuwa imeungana na Senegal kama "Shirikisho la Mali". Bendera ile ya kwanza ilionyesha umbo la mwanadamu. Mali ilipobaki peke yake ilifuta picha kwa sababu ya kanuni za imani ya Kiislamu zinazokataza picha ya watu.

Malaria
Mbinu ya kutasisha mdudu inajitokeza kama mbinu ya kudhibiti mbu. Maendeleo kuelekea transijeni, au wadudu waliogeuzwa vinasaba, zinaonyesha kwamba mbu mwitu wanaweza kubadilishwa kuwa sugu kwa malaria. Watafiti katika Imperial College London walibuni mbu wa kwanza wa malaria ulimwenguni aliyegeuzwa vinasaba, [47] huku spishi wa kwanza sugu kwa Plasmodium akizinduliwa na watafiti kutoka Case Western Reserve University Ohio mwaka wa 2002. [48] Mafanikio ya kubadilisha kizazi cha sasa na kizazi kilicho na vinasaba vipya, yanategemea mfumo kadhaa, kama vile vipengele vinavyoweza kubadilishwa kuruhusu nadharia nyingine za jenetikia mbali na ya Mendel. Hata hivyo, mbinu hii ina matatizo mengi na mafanikio yako mbali mno. [49] Mbinu nyingine ya usoni zaidi ya kudhibiti vekta ni uwezekano wa kutumia mwanga wa leza kuua mbu wanaoruka. [50]Pia inadaiwa kuwa harufu ya ndege wafugwao ikiwapo kuku huweza kuwafukuza wadudu warukao ikiwamo mbu wa malaria[51]

Kenya
Uhasama wa kwanza baina ya mabepari ulikatizwa wakati Ujerumani ulipouachia Uingereza sehemu ya pwani iliyomiliki. Hii ilifuatia kujengwa kwa reli iliyounganisha Kenya na Uganda. Baadhi ya makabila ya Kenya yalipinga ujenzi huo, hasa Wanandi wakiongozwa na Orkoiyot Koitalel Arap Samoei kwa miaka kumi, kuanzia 1895 hadi 1905 – lakini hatimaye Waingereza waliijenga reli hii.

Unajimu
Watu wa kale walikuwa hodari sana kutazama nyota na kutambua mabadiliko yake katika mwendo wa wakati. Hali hii haieleweki kwa urahisi na watu wa leo, waliozoea nuru ya taa za umeme, wakitumia wakati wa usiku kutazama TV au kompyuta. Lakini kwa watu wa kale - jinsi ilivyo hadi leo kwa watu wengi vijijini au porini - nyota na mwezi zilikuwa taa, hasa wakati wa usiku.

Eldoret
Reli ya Uganda ugani, kutoka Kibigori kuelekea Uganda, kufikiwa Eldoret 1924, kuanzisha enzi mpya ya ustawi na ukuaji. Mwaka 1928, na maji ya bomba kutoka mto Mara Sosiani. Mwaka 1933, Afrika Mashariki na Power Lighting Company iliweka jenereta. Kwa wakati huo, Eldoret alikuwa na ndege wadogo, na makazi ya kukodisha chini amekuwa yalijengwa.

Kioo cha rangi
Kwa kawaida kinatumika katika madirisha, hasa ya makanisa, lakini asili yake ni Dola la Roma katika karne ya 1.

Mizari
Lakini kwa darubini Mizar yenyewe ilitambuliwa kuwa nyota pacha. Galileo Galilei aliweza kuona sehemu zake mbili alipokuwa mtu wa kwanza wa kutazama nyota kwa darubini. Sehemu hizi mbili zinaitwa Mizari A na Mizari B.

Trekta
Trekta za kwanza zilitokea wakati wa karne ya 19 baada ya kupatikana kwa injini ya mvuke.

Nishati ya nyuklia
Ajali ya nyuklia ya Three Mile Island huko Marekani mwaka 1979 ambako teknolojia ya kupoza joto ndani ya tanuri ilikwama na fueli ya nyuklia ilianza kuyeyushwa; hakuna watu waliojeruhiwa na kupata hasara kiafya lakini hatari ilikuwepo kwa muda. Ajali ya nyuklia ya Chernobyl nchini Ukraine mwaka 1986 ambako tanuri nyuklia ilishika joto hadi kuharibiwa kabisa; idadi kubwa ya mata nururifu ilitoka nje; hadi leo (2014) kuna maeneo makubwa yasiyoweza kukaliwa na watu; hektari milioni 1.5 katika Ukraine, Urusi na Byelorusi haziwezi kutumiwa hadi leo. Wananchi 130,000 walipaswa kuondoka katika nyumba zao na hawajaweza kurudi. Takriban watu 50 walikufa kutokana na unururifu, na maelfu kadhaa (hadi 9000) wamekadiriwa kuwa walipata magonjwa ya kansa kwa sababu ya unururifu waliopokea. Katika nchi nyingi za Ulaya mazao mbalimbali yaliathiriwa na hayakuweza kutumiwa kwa muda wa wiki au miezi kadhaa kwa sababu upepo ulipeleka vumbi na mvua yenye nururisho ya Chernobyl kwa umbali wa kilomita elfu kadhaa. Ajali ya nyuklia ya Fukushima nchini Japani mwaka 2011 ilisababishwa na tetemeko la ardhi na mawimbi ya tsunami. Kituo kilikuwa na matanuri nyuklia 6 na 4 ambayo yaliharibika kabisa. Katika matanuri 3 fueli katika kiini cha tanuri iliyeyuka. Idadi kubwa ya mata nururifu ilitoka nje. Hata kama sehemu kubwa ya mata hii ilitelemka baharini kuna takriban watu 150,000 waliopaswa kuondoka katika nyumba zao ambao hawezi kurudi kwa miaka ijayo. Hakuna watu waliokufa mara moja kutokana na mnururisho lakini matibabu yanategemea kupatikana kwa wagonjwa wa kansa mbalimbali katika miaka ijayo, na idadi yao imekadiriwa kuwa kati ya 100 na 1000 kutokana na unururifu. Shughuli za kusafisha mahali zinaendelea kwa miaka ijayo kwa sababu bado kuna kiasi kikubwa cha maji nururifu ndani ya majengo.[4]

Aleksandria
Pharos ya Aleksandria ilikuwa mnara wa taa iliyohesabiwa kati ya maajabu saba ya dunia ya kale. thumbnail|right|400px|San Stefano, Aleksandria

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Je,Dk. Angela Dorothea Merkel ana watoto wangapi?

Angela Merkel
Mwaka 1984 alikutana kwenye Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Berlin na mwanakemia Joachim Sauer akaolewa naye 1998. Angela hajazaa watoto bali alilea watoto wa Sauer akiendelea kutumia jina la Merkel.

TomKat
Uhusiano wa Tom Cruise na Katie Holmes ambao kwa ufupi huitwa "TomKat" ni wenye kujulikana kote duniani. Wawili hawa walianza kuonekana mwaka wa 2005 na wana mtoto mmoja aitwaye Suri, aliyezaliwa mnamo 2006.

DJ LYTMAS
Dj lytmas ni mtoto wa kwanza kuzaliwa katika familia ya watoto watatu "Merrick-dj lytmas" , Valary Dorsile na Miriam Wakesho.

Nikolaus von Zinzendorf
Mwaka 1747 aliruhusiwa kurudi Saksonia na ndugu wa Herrnhut walikubaliwa kama jumuiya iliyoshikamana na kanisa la Kilutheri la Saksonia. Mke wake Erdmute aliyezaa watoto 12 aliaga dunia mwaka 1756, hivyo baadaye akamwoa Anna Nitschmann mmoja wa wakimbizi kutoka Moravia.

Rajesh Roshan
Rajesh Roshan ni mwana wa mwandishi wa filamu za Kihindi na mkurugenzi wa muziki Roshan Sahani Je (ne Roshanlal Nagrath) na ana watoto wawili, mvulana na msichana.

Patrice Evra
Evra amemwoa Sandra ambaye wana mwana mvulana, Lenny. Ana jumla ya ndugu 25, ingawa wawili sasa ni marehemu.

Angelina Jolie
Mnamo tarehe 10 Machi,2002, Jolie amemlea mtoto wake wa kwanza Maddox Chivan Jolie-Pitt, (Jina Halisi Maddox Chivan Thornton Jolie).Alizaliwa 5 Augosti 2001, mjini Rath Vibol nchini Kambodia na akanza kuishi katika kituo binafsi cha kulelea watoto yatima cha mjini Battambang.

Mandakini (muigizaji)
Mandakini alikanusha uvumi kuwa alikuwa pamoja na Dawood . Wakati yeye alikubali kama marafiki , alidai kwamba hawakujuana binafsi, sembuse kuwa wanandoa.[3] Pia alisema kuwa yeye alikuwa ameolewa na R. Thakur, daktari katika Mumbai, na hata kuzaa mwana wa mume mwaka wa 1995.

Ghana
Hesabu ya watoto wanaozaliwa pia ni takriban watoto wanne kwa kila mwanamke. Kuna takriban madaktari 15 na wauguzi 93 kwa watu 100,000.[32]

Lech Wałęsa
Wałęsa alizaliwa mjini Popowo, Poland, mnamo tar. 29 Septemba ya mwaka wa 1943, kwa baba seremala na mkewe. Alihitimu elimu ya msingi na baadaye shule ya ufundi, kabla ya kuingia Lenin Shipyard (kampuni la ujenzi wa mameli) huko mjini Gdańsk ("Stocznia Gdańska im. Lenina", sasa hivi "Stocznia Gdańska") akiwa kama fundi wa masuala ya umeme mnamo mwaka wa 1970. Kunako mwaka wa 1969 amemwoa Bi. Danuta Gołoś, na wawili hao sasa hivi wana watoto wanane. Mtoto wake wa kiume anaitwa Jarosław Wałęsa ni Mbunge katika bunge la Poland. Lech Wałęsa ni mt'iifu wa Kanisa Katoliki, na akasema kwamba imani yake imemsaidia daima akiwa na shida wakati wa harakati za Solidarity.

Mangwair
Katika ngazi ya familia, yeye ni mtoto wa mwisho (kwa baba akiwa mtoto wa 10) - na (kwa mama akiwa mtoto wa 6). Albert alifariki dunia mnamo tar. 28 Mei katika mwaka wa 2013 kwa hicho kinachoaminiwa kwamba alizidisha kipimo cha dawa za kulevya huko nchini Afrika Kusini. Ngwair ameacha mtoto mmoja.
Ngwair alikuwa akiishi jijini Dar es Salaam, Tanzania ambako alikokutana na mtayarishaji mahiri wa mziki P. Funk Majani na kuanza kufanya naye kazi. Hiyo ilikuwa ni mwaka 2003 ambapo alitoa kibao cha kwanza kiitwacho 'Ghetto Langu,' wimbo uliompatia umaarufu mkubwa sana.

Catherine Zeta Jones
Zeta pia aliwahi kushinda tuzo ya Academy kama mwigiza msaidizi-bora wa katika filamu ya Chicago iliyochezwa mwaka 2002 na humo aliigiza kama Velma Kelly . Ni mwanamama wa kwanza wa Kiwelisi-pekee aliyewahi kushinda tuzo hiyo. Zeta-Jones ameolewa na bwana Michael Douglas, ambaye wanafanana tarehe za kuzaliwa. Kwa pamoja wamezaa watoto wawili - Dylan na Carys.

Margaret Thatcher
Tangu 1951 aliolewa na Sir Dennis Thatcher akazaa watoto wawili mapacha.

William Wordsworth
1805 alimwoa Mary Hutchinson akazaa naye watoto 5.

Muhammad
Kati yao, wa kwanza tu alimzalia Muhammad watoto, lakini wana wote walifariki kabla ya baba yao, isipokuwa Fatma aliyekufa miezi sita baada yake.

Raila Odinga
Raila amemwoa Ida Betty Odinga na wana watoto wanne: Fidel, Rosemary, Raila jr. na Winnie.

Demi Moore
Moore amechukua jina lake la kikazi kutoka kwa mume wake wa kwanza Freddy Moore na ni mama wa watoto watatu kutoka katika ndoa yake na Bruce Willis. Baada ya kuolewa na mwigizaji Ashton Kutcher mwaka 2005 alibadili jina lake la mwisho kuwa Kutcher mnamo 2009.

Casper Van Dien
Wakati wa kutengeneza filamu ya The Collectors, Van akaonana na Catherine Oxenberg. Wakaja kufanya kazi tena katika filamu ya kutisha ya kikristo iliyokuwa inajulikana kama The Omega Code. Wawili hao baadae waliona mnamo Mei mwaka 1999. Oxenberg alikuwa na mtoto mmoja wa kike aitwae India, kutoka katika ndoa yake ya kwanza. Van Dien na Oxenberg kwa sasa wana watoto wawili wa kike, Maya na Celeste.

Hermann Gmeiner
Kama matokeo ya kazi ya Hermann Gmeiner, mwaka 1985 kulikuwa na SOS Children's Villages 233 katika nchi 85. Katika utambuzi wa huduma yake kwa mayatima na watoto waliotelekezwa alipokea tuzo kadhaa na alikuwa ameshinda mara kadhaa Tuzo ya Amani ya Nobel. Hata hivyo, alikuwa daima akisisitiza kwamba ilikuwa tu shukrani kwa misaada ya mamilioni ya watu kwamba imekuwa inawezekana kufikia lengo la kuwapatia watoto walio telekezwa kudumu nyumbani, na kwamba bado inatumika leo.

Akon
Akon ni Mwislamu, na anasema hajawahi kulewa pombe kutokana na imani yake. Kumekuwa na madai kuwa ana wake watatu, hata hivyo amebaini kuwa anaye mmoja tu, aitwaye Tomeka. Akon alidai kuwa amepata watoto sita na wanawake watatu tofauti katika mahojiano na jarida la Blender. Akon pia anadai kuwa na uhusiano mzuri sana na watoto wake wote, na kwamba yeye anataka kukinga familia yake kutokana na jicho la umma. Yeye pia anasema kwamba dini yake ilimfanya kuwa mtu bora, na inampa mwongozo wa jinsi ya kutagusana na watu wengine maishani.

Elizabeth Michael
Amewahi Kuwa mtangazaji wa kipindi cha runinga kiitwacho watoto wetu Kinachorushwa na Runinga Ya ITV Tanzania Akiwa na umri mdogo mnamo mwaka 2004-2007

Hillary Rodham Clinton
Wakati anafanya kazi kama mwanachama wa kitengo cha Sheria cha Chuo Kikuu cha Arkansas, akaolewa na Bill Clinton ambaye naye alikuwa akifanya kazi hiyohiyo aliyokuwa anafanya mkewe katika Chuo Kukuu hicho. Wote walifahamiana wakati wanasoma katika Chuo cha Sheria cha Yale. Kwa pamoja wamebarikiwa kupata mtoto mmoja pekee aitwaye Chelsea Clinton, aliyezaliwa tarehe 27 Februari 1980.

Goodluck Jonathan
Jonathan amemwoa Patience Faka Jonathan akiwa na watoto 2

Sigmund Freud
1886 alifungua kliniki yake ya binafsi akawa pia daktari kiongozi wa idara ya magonjwa wa neva na akili kwenye hospitali ya watoto ya Vienna. Mwaka uleule alimwoa Martha Bernays (1861-1951) aliyekuwa binti wa familia ya wataalamu Wayahudi Wajerumani kutoka Hamburg. Aliendelea kuzaa naye watoto sita.

Mengistu Haile Mariam
Mwaka 1968 alimwoa Wubanchi Bishaw akazaa naye watoto 3 wanaoitwa Tigist, Andenet na Tilahun.

James Morrison
Yeye na mkewe wanaishi mjini Los Angeles na mtoto wao wa kiume, Seamus, ambaye alizaliwa mnamo mwaka wa 1999.

Birgita wa Sweden
Sehemu ya kwanza ya maisha yake ni ya mke mwenye watoto 8, ambao wa pili kati yao anaheshimiwa pia kama mtakatifu Katerina wa Uswidi. Pamoja na mume wake, sharifu Ulf Gudmarsson, alisoma Biblia, alianzisha hospitali na kuhudumia maskini.

Janani Luwum
Luwum aliacha na mjane Mary Lawinyo Luwum na watoto 9.

Tia Carrere
Mnamo mwezi wa Februari ya mwaka wa 2000 Carrere alitatarikiana na mumewe wa kwanza aitwae Elie Samaha; na kuolewa tena na mwandishi wa picha bwana Simon Wakelin mnamo tarehe 31 Desemba ya mwaka 2002. Kwa pamoja wana mtoto mmoja wa kike aitwae Bianca, aliezaliwa tarehe 25 Septemba ya mwaka 2005. Kwa sasa Carrere anaishi mjini Toronto, Kanada.

Nicolas Sarkozy
Mwezi wa Oktoba 2007 Sarkozy alitangaza talaka na mke wake Cécilia Sarkozy atakayeendelea kulea mtoto wao wa pamoja.

Santha Rama Rau
Aliolewa na Faubion Bowers(1951) na akapata mwana mmmoja ,Jai Peter Bowers katika mwaka wa 1952. Akapewa talaka katika mwaka wa 1966. Katika mwaka wa 1970, Rama Rau alifunga ndoa na Gurdon B, hakujifungua watoto. Faubion Bowers alikufa mwezi wa Novemba 1999 na anakumbukwa kwa kupitia mwana wake,Jai. Jai sasa anaishi Scottsdale, Arizona, pamoja na mke wake, Deborah Lee Bowers, na ana binti, Whitney Elizabeth Bowers. Jai pia ina wana wengine wawili, Morgan na Ross Mandeville.

Wangari Maathai
Mwaka wa 1969, Wangari Muta (jina lake la kuzaliwa) alifunga ndoa na Mwangi Maathai, mwanasiasa wa Kenya. Wana watoto watatu, Waweru, Wanjira na Muta, lakini walitengana baadaye.

Rais wa Marekani
amezaliwa kuwa raia wa asili ya Marekani; [7] vara minst thelathini na tano miaka; wamekuwa mkazi wa kudumu katika Umoja wa Mataifa kwa angalau miaka kumi.

Emily Ruete
Familia ya Ruetes iliishi Hamburg, ambapo walipata mtoto wa kiume na wa kike wawili. Watoto hao waliitwa:

Adolf Hitler
Alizaliwa nchini Austria mwaka 1889. Wazazi wake walikuwa mtumishi wa forodha ya Austria Alois Hitler na mama yake Klara aliyekuwa mke wa tatu wa Alois.

Angela Merkel
Mwaka 2009 alitangaza ya kwamba alielekea kuaachana na SPD akitafuta ushirikiano na chama cha FDP (liberali). Uchaguzi wa bunge wa Septemba 2009 ulirudisha chama chake cha CDU tena kama chama kikubwa akaendelea kuunda serikali mpya pamoja na FDP. Katika kipindi hiki kulikuwa na maazimo mawili yaliyoendelea kuwa na umuhimu kwa baadaye

Jada Pinkett Smith
Mwaka wa 1997, ameolewa na rapa na mwigizaji Will Smith. Wana watoto wawili, Jaden na Willow. Wawili wameanzisha Will and Jada Smith Family Foundation, asasi ya kutoa misaada inayotazamia hasa vijana waishio mijini ili waweze kujikimu na vilevile wanafanya kazi na asasi zingine zisizo za kiserikali kama vile YouthBuild na Lupus Foundation of America.

Madeleine Albright
Babake, Josef Korbel, ambaye alikuwa mwanadiplomasia, alikuwa Mcheki wa Kiyahudi na muungaji mkono wa Wademokrati wa mapema wa Kicheki: Tomáš Garrigue Masaryk na Edvard Beneš. Alikuwa mtoto wa kwanza kutoka kwa bibi yake wa Kiyahudi, Anna("née" Spieglová), ambaye baadaye alijifungua msichana mwingine Katherine (mwalimu) na mvulana John (mwanauchumi).

Mary Wambui
Katika mahojiano ya juzi juzi na vyombo vya habari nchini Kenya, Wambui alisema kwamba yeye alikuwa na watoto watano lakini alisita kuyataja majina yao.

Harald V wa Norwei
Harald alimoana na Sonjana wana watoto wawili: Märtha Louise (z. 1971) na Haakon Magnus (z. 1973).

Tom Mboya
Baba Mboya Leonard Ndiege alikuwa mwangalizi katika katani mashamba katika Kilima Mbogo [9]. Pamela Mboya Mboya kuolewa katika 1962 (mwenyewe binti wa mwanasiasa Walter Odede). Walikuwa na watoto watano, ikiwa ni pamoja na binti Maureen Odero, juu ya jaji katika mahakama ya Mombasa, na Susan Mboya, en Coca-Cola mtendaji ambao unaendelea airlift mpango wa elimu ulioanzishwa na Tom Mboya. Watoto wao ni Luka na ndugu pacha Petro (alikufa mwaka 2004 katika ajali ya pikipiki) na Patrick (alikufa wazee nne). Baada ya Tom kifo, Pamela alikuwa na mtoto mmoja, Tom Mboya Jr, na Alphonse Okuku, ndugu wa Tom Mboya [10]. Pamela alifariki ya ugonjwa katika Januari 2009 wakati wakitafuta tiba katika Afrika ya Kusini [5].

Bob Marley
Bob alimwoa Bi. Rita Anderson mnamo 1966 na akajiunga na kundi akiwa kama mwitikiaji. Kwa pamoja wamefanikiwa kupata watoto watano. Mmoja kati ya hao ni Ziggy Marley, ambaye pia ni mwimbaji wa reggae maarufu sana.

Elizabeti wa Hungaria
Elizabeti aliolewa na Ludwig IV wa Thuringia akiwa na umri wa miaka 14, akazaa watoto watatu, akabaki mjane alipokuwa na miaka 20. Hapo aliwagawia mafukara mali yake, akajenga hospitali, akawa kielelezo cha matendo ya huruma hadi kifo chake alipokuwa na miaka 24 tu.

Five Years Gone
Nathan Petrelli kwa sasa ni Rais wa Marekani, na Mohinder Suresh akiwa kama Mshauri Mkuu wa Masuala ya Afya na Matt Parkman akiwa kama Mkuu wa Usalama wa Taifa akiwa na Haitian ubavuni kwake. Niki Sanders amekuwa menenguaji tena, anajiita "Jessica", jina la alter ego wake wa zamani na dada'ke, ikiwa kama jina la kisanii. Mtoto wake Micah aliuawa kwenye mlipuko ambao umeharibu kwa kiasi kikubwa mji wa New York. Niki ana uhusiano wa kimapenzi na Peter Petrelli, ambaye ana kovu la shavu lisilioonekana vizuri katika upande wa shavu la kushoto.

Angela Merkel
1990 chama chake kiliamua kujiunganisha na chama cha magharibi CDU (Chama cha Kikristo cha Kidemokrasia cha Ujerumani) kilichokuwa chama cha chansela Helmut Kohl aliyeendelea kumwangalia na kumsadia katika siasa maana wanasiasa wa magharibi walitafuta wananchi wa mashariki ambao hawakuwa wanachama wa chama cha kikomunisti jinsi walivyokuwa karibu wote wenye madaraka kabla ya kuporomoka kwa utawala wake katika mwaka 1989. Mwisho wa 1990 Merkel aligombea kwenye uchaguzi wa bunge kwa niaba ya CDU katika jimbo la Mecklenburg-Pomerini Magharibi akachaguliwa. Baada ya uchaguzi chanselor Kohl alimpa wizara ndogo kwa wanawake na vijana. Mwaka uleule alichaguliwa kuwa makamu wa mwenyekiti wa chama cha CDU kama mwakilishi mmojawapo wa mashariki ya Ujerumani. 1994 alichaguliwa tena kuwa mbunga akapewa wizara ya Ujenzi na Mipango ya Miji.

Gideon Byamugisha
Mwaka 1995 alifunga ndoa mara ya pili akimwoa Pamela aliyekuwa mjane wakati ule kutokana na UKIMWI akipatikana mwenyewe na viini vya HIV. Wanalea watoto wao kutoka ndoa zote mbili za awali pia wakamzaa mtoto wa pamoja asiye na HIV kutokana na tibu la madawa ya ARV.

Eric Wainaina
Wainaina alimwoa mpenzi wake wa miaka mitano, Sheba Hirst, tarehe 29 Februari 2008. Wao wana binti, Seben, alizaliwa mwezi Aprili 2006.
Alishinda:

Barnabas Kinyor
Ana mtoto mmoja wa Kiume Job Kinyor aliyezaliwa 1990).
Mwana huyu ni mwanariadha chipukizi wa Masafa ya katikati.
Pamoja na bibiye Salina Kosgei ambaye pia ni mwanariadha, wana watoto wawili: Billy (aliyezaliwa 1996) na Ruth (aliyezaliwa mnamo 2001).

Laura Bush
Laura Bush (jina la kuzaliwa: Laura Lane Welch amezaliwa tar. 4 Novemba 1946 mjini Midland, Texas) ni mke wa rais wa Marekani Bw. George W. Bush. Laura ni mtoto pekee wa mzee Harold Bruce Welch (1912-1995) na Jenna Louise Hawkins (aliz. 1919). Laura na George walikutana na kuoana mnamo mwaka wa 1977. Laura ni mama wa Barbara Bush na Jenna Bush, ambao walizaliwa mapacha mnamo mwaka 1981. Kabla ya kuwa mke wa Rais, Laura alikuwa akifanya kazi ya uwalimu wa shule katika mji wa Dallas na Austin, Texas.

Dr. Dre
Alizaliwa akiwa kama mtoto wa kwanza wa Verna na Theodore Young, Dr. Dre alizaliwa na jina la André Romelle Young mnamo tar. 18 Februari 1965, wakati mama yake akiwa na umri wa miaka 16. Ameolewa na baba yake, Theodore Young, baada ya kuzaliwa kwake. Jina lake la kati, "Romelle," linatoka katika jina la Theodore Young, ambalo ni jina la kundi la kuimba muziki wa R&B wa lidhaa, The Romells. Mnamo mwaka wa 1968 mama yake akatarikiwa na Theodore Young na kisha baadaye akaja kuoelewa na Curtis Crayon. Kwa pamoja wakaja kuzaa tena mitoto mitatu, wawili wa kiume Jerome na Tyree (wote wamefariki) na binti mmoja aliyeitwa Shameka.

Brangelina
Jolie na Pitt walikutana walipokuwa wanaigiza katika filamu ya "Mr. & Mrs. Smith" na uhusiano wao ulijulikana sana kwenye Hollywood .. Inasemekana kuwa Pitt na Jolie walipendana pindi Pitt bado alikuwa na Jennifer Aniston, lakini wote wamekataa madai haya; wakisema kuwa walipendana walipukuwa wakiigiza filamu hii. Uhusiano wa Pitt na Jolie ulithibitishwa wakati picha zilitoka za kuonyesha Pitt akiwa na Jolie na mwanawe Maddox kwenye bahari nchini Kenya. Wawili hawa walionekana wakiwa pamoja mara nyingi, na watangazaji wakawabandika wapenzi hawa jina la "Brangelina".
Mnamo 11 Januari 2006, Jolie alitangaza kuwa alikuwa na mimba ya Brad Pitt.

Marina Alois Njelekela
Alipata tuzo mbalimbali kutokana na juhudi zake za kuboresha afya kwa akina mama na watoto Tanzania ikiwemo Tuzo ya Martin Luther King.

Aung San Suu Kyi
Alisoma chuo kikuu huko Uingereza, akaolewa na Mwingereza Michael Aris mwaka 1972 na akazaa wana wawili.

Britney Spears
Mnamo mwezi Septemba ya mwaka wa 2007, Spears amepoteza haki ya kuwa na watoto wake wawili aliyezaa na bwana Kevin Federline, watoto hao ni Sean Preston na Jayden James.

Hellen Kijo Bisimba
Alisoma Korogwe, Tanga.
Ana watoto wanne.

Anthony Anderson
Mnamo mwaka wa 1995, amemwoa kipenzi chake cha roho waliokuwa wakisoma wote chuo Bi. Alvina. Wawili hao wana watoto wawili. Kwa sasa wanaishi mjini Hancock Park, Los Angeles, California.

Kipindupindu
George Bradshaw Nicolas Léonard Sadi Carnot Charles X wa Ufaransa Juan de Veramendi John Blake Dillon Alexandre Dumas mzee, mwandishi wa Kifaransa aliyeandika kitabu "The Three Musketeers" Mary Abigail Fillmore, mtoto wa rais wa Marekani Millard Fillmore James K. Polk, rais wa kumi na moja wa Marekani Pedro V, Mfalme wa Ureno

Matt Damon
Damon amekuwa akijishughulisha na kazi za kihisani mara kwa mara, kazi hizo ni pamoja na lujitolea kwa ONE Campaign na H2O Africa Foundation. Pamoja akiwa na mke wake, Bi. Luciana Bozán Barroso, Damon amepata watoto wawili wa kike, mmoja anaitwa Isabella na mwingine anaitwa Gia, na pia ana mtoto wa kufkia Alexa kutoka katika ndoa ya awali aliyofunga Bi. Barroso.

Edith Masai
Kwa sasa yeye anaishi katika mji mkuu wa Nairobi na Trier, Ujerumani. Yeye ni talaka. Yeye ni mama wa mvulana, aliyezaliwa mwaka wa 1990. Yeye hufanyishwa mazoezi na Dorothee Paulmann.

Joyce Kiria
Joyce ni kifungua mimba katika familia ya Emmanuel Kiria na mkewe Tharisila Mboya, yenye watoto saba.

Shule ya Upili ya Wavulana ya Starehe
Mzee Jomo Kenyatta - Rais Kwanza wa Kenya Daniel Arap Moi - Rais wa Pili wa Kenya HE Mwai Kibaki - Rais wa Kenya Tatu (Mlezi wa sasa) Mwanawe Malkia - HRH Princess Anne Hayati Indira Gandhi - Waziri Mkuu wa India, binti yake Jewarharlal Nehru (hakuna uhusiano na Mahatma Gandhi) Mwanawe Malkia na Mkewe-The Earl na Countess ya Wessex Mwanawe Malkia-HRH Prince Edward, Duke of Kent Mfalme Constantine II wa Ugiriki Sonia Gandhi - Mke wa HE Rajiv Gandhi (Aliyekuwa Waziri Mkuu wa India) Mwenyekiti wa Chama cha Congress Generali Yakubu Gowon - Rais wa zamani wa Nchi (Mkuu wa Serikali ya Kijeshi) wa Nigeria 1966-1975 Apostolic Nuncio Giovanni Tonucci, ambaye alipangilia zaidi ya ruzuku 16 za shule. Seneta Robert Kennedy The Most Rev Dk Manase Kuria, Askofu wa muda mrefu wa Kanisa na Anglikana. Askofu Mkuu Desmond Tutu, Mshindi wa Tuzo la Nobeli Muhammad Ali (zamani Cassius Clay), Bondia mtukuka wa dunia wa muda mrefu. Dos Edson Arantes Nascimento (Pelé), mwanasoka wa Brazili aliyeliongoza taifa hilo kupata Kombe la Dunia His Eminence Kadinali Maurice Michael Otunga, Kadinali wa Kwanza wa Kikatoliki kutoka Kenya. His Grace Archbishopskofu Raphael S. Ndingi Mwana'a Nzeki - Askofu Mkuu wa zamani wa Nairobi Charles Mugane Njonjo - Mkuu wa Sheria wa zamani wa Kenya, rafiki wa Dr Geoffrey Griffin na mruzuku. Tom Mboya - mlezi wa kwanza wa Starehe na waziri katika serikali ya Jomo Kenyatta.

Rania Al Abdullah
Alikutna na Mfalme Abdullah bin Al-Hussein kwenye sherehe mnamo Januari 1993. Baada ya miezi miwili, alikuwa mhumba wake na walioana mnamo 10 Juni 1993. Wana watoto wanne:

Gerhard Schröder
Gerhard Schröder (amezaliwa tar. 7 Aprili 1944 mjini Mossenberg) alikuwa chansela wa Ujerumani kuanzi 1998 hadi 2005. Baada ya uchaguzi mkuu wa mwaka wa 2005, akapokelewa na Angela Merkel. Huyu ni mwanachama wa chama cha kisiasa cha Kijerumani cha SPD (Social Democratic Party of Germany).

André Brink
Mwanawe, Anton Brink, ni mchoraji.

Laurence Fishburne
Fishburne amemwoa Hajna Moss mnamo mwaka 1985, nchini Ethiopia. Kwa pamoja wakazaa watoto wawili: wakiume, Langston, aliz. 1987, na wakike, Montana, aliz. mnamo 1991. Fishburne na Moss wakajakutarikiana kunako miaka ya 1990. Mke wa sasa wa Fishburne ni mwigizaji mwenzake filamu bi. Gina Torres, ambaye walioana mnamo tarehe 20 ya mwezi wa Septemba mwaka wa 2002. Kwa pamoja wana mtoto mmoja wa kike aitwaye Ashley, alizaliwa mwezi Juni mwaka 2007. Fishburne ni mshabiki mkubwa wa Paulo Coelho na wamepanga kuigiza filamu inayotokana na kitabu cha hadithi cha The Alchemist.

Salma Kikwete
Mwaka 2012, Salma Kikwete, Rais wa zamani wa Botswana Festus Mogae na watu wengine kumi mashuhuri barani Afrika waliungana na UNESCO na UNAIDS kuunga mkono mkakati wa Mashariki na Kusini mwa Afrika wa Kuzuia Maambukizi ya Virusi vya UKIMWI na Afya ya Kijinsia kwa Watoto Wadogo, ambayo ilianzishwa tangu Novemba 2011.

Diane Kruger
Kruger alizaliwa kama Diane Heidkrüger mjini Algermissen, Ujerumani, karibu na Hildesheim. Ni binti wa mwajiriwa wa benki Bi. Maria-Theresa na mtaalamu wa masuala ya kompyuta Bwana Hans-Heinrich Heidkrüger. Alilelewa katika mazingira ya dhehebu la Kiromani Katoliki kuhitimu elimu yake ya awali katika shule za Kikatoliki kabisa. Diane hakuwahi kunywa pombe hadi alipofikisha umri wa miaka 20, kwa sababu aliona kasoro na athari za ulevi kupitia kwa baba'ke. Mama yake alimsomesha Diana katika vipindi tofauti ili aongeze tija lugha ya Kiingereza kwa mwanawe. Alilelewa nchini Ujerumani akiwa na mdogo wake wa kiume, Stefan.

Angela Merkel
Baada ya kuporomoka kwa ukomunisti na anguko la ukuta wa Berlin mwaka 1989-1990 Merkel alijiunga na chama kimoja kilichoundwa upya Demokratischer Aufbruch (DA - "uamsho wa kidemokrasia") akianza kazi kwenye ofisi ya chama hiki na baadaye kuwa afisa mawasiliano wa chama; baada ya kuingia kwa chama hiki katika serikali huru ya kwanza ya Ujerumani ya Mahsariki alikuwa makamu wa afisa mawasiliano wa serikali.

Zeruzeru
Maana yake urithi wa ualbino unaweza kuendelea katika familia kwa vizazi kadhaa bila mtoto kutokea vile. Lakini pale ambako mume na mke wenye rangi ya kawaida walio na jeni hii wanazaa pamoja watoto wanaweza kutokea albino. Kijenitiki ualbino ni tabia dhaifu na kufuatana na sheria ya Gregor Mendel inatokea kwa wastani kwa mtoto mmoja kati ya watoto wanne.

Hillary Rodham Clinton
Hillary Diane Rodham alizaliwa mjini Chicago, Illinois. Jina la babake ni Hugh Rodham, Sr., na jina la mamake ni Dorothy Emma Howell Rodham. Pia ana ndugu wa kiume wawili, Hugh na Tony.

Nikolaus Otto
Otto alioa Anna Gossi nao walikuwa na watoto saba walio kumbukumbu. Mwanawe Gustav Otto alikua kuwa wajenzi wa ndege.

Donell Jones
Yeye ana mabinti wanne na mpenzi wake wa zamani.

Janeth Magufuli
Janeth Magufuli ni mke wa rais wa awamu ya  tano wa Tanzania,Dr John Pombe Magufuli.

Angelina Jolie
Brad Pitt na Jolie ilitaarifiwa kuwa wametiya saini hati za kulelea mtoto na kisha kumchukua kama mtoto wao rasmi, baadae Pitt akakubali kumlea pamoja mtoto Zahara.
Ilivyofika Desemba 2005 ilithibitishwa kuwa Pitt aliomba malezi ya watoto wa waili wa Jolie kiharali, na ilvyofika tarehe 19 Januari 2006 Hakimu wa California alithibitisha ombi hilo.
Watoto hao baadae majina ya wazee yakabadilishwa kuwa Jolie-pitt.

Anna Tibaijuka
Baada ya huduma kwenye Jeshi la Kujenga Taifa akajiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Kitivo cha Kilimo, Morogoro 1972 - 1975 hadi digrii ya kwanza. Akaajiriwa kama Mhadhiri Mzaidizi kwenye Idara ya Uchumi. Mwaka huohuo akafunga ndoa na Wilson Kamuhabwa Tibaijuka, aliyekuwa kwa wakati huo afisa katika ubalozi wa Tanzania nchini Uswidi. Alizaa naye watoto wanne, Muganyizi (1976), Kemilembe (1979), Kagemulo (1986) na Kankiza (1991). Wakati wa kukaa Uswidi alisoma hadi digrii ya pili kwenye Chuo Kikuu cha Kilimo, Uppsala.

Anna Margareth Abdallah
Abdallah ni mwanachama wa chama tawala CCM.Aliwahi kuwa mbunge kwa mara yake ya kwanza mnamo mwaka 1975,ambapo kwa wakati huo kulikuwa na wabunge wanawake wa tano (5) tu katika bunge zima la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.[4] A qualified nurse,[5]

Angelina Jolie
Wakati Jolie na Pitt hawakuweka bayana asili ya mahusiano yao, ubazazi uliendela na kuishia 2005.
Mwandishi wa habari wa siri alipiga picha mwezi Aprili,
Mwezi mmoja toka Aneston afungue jalada la utarikiano, nakumuonyesha mwana mama huyo picha ya Jolie na mwanae wa kiume wakiwa kwenye fukwe za nchini kenya akiwa pamoja na Pitt.

Maria Nyerere
Alikuwa mtoto wa saba kati ya tisa wa Gabriel Magige, wa Baraki, Tareme, kutoka kwa mkewe Hannah Nyashiboha.

Adolf Hitler
Adolf alikuwa na ndugu watano lakini kati yao ni dada yake Paula pekee aliyeishi kufikia umri wa mtu mzima, wengine wote walikufa mapema. Alikuwa pia na ndugu wawili kutoka ndoa ya mke wa pili wa baba na hao waliitwa Alois mdogo na Angela waliokaa katika familia ya Alois mzee baada ya kifo cha mama.

Fatma Karume
Fatma Karume ni mtoto wa rais mstaafu wa Zanzibar Amani Abeid Karume.

David Beckham
Beckham ni miongoni mwa wachezaji matajiri zaidi,mwaka 2013 alitangazwa kuwa mchezaji anayelipwa zaidi.amemuoa Victoria Beckam tangu mwaka 1999 na wana watoto wanne. Alikuwa balozi wa UNICEF kwa Uingereza tangu mwaka 2005.Mwaka 2014 alikuwa miongoni mwa wawekezaji watakaoimiliki klabu ya Inter Miami CF,ambapo mkataba wake utaanza mwaka 2020

Yahya Jammeh
Jammeh alifunga ndoa mara ya kwanza baada ya kupindua serikali iliyotangulia kwa kumwoa Tuti Faal. Hawakuwa na watoto na Jammeh alimpa talaka wakati alipoanza mapenzi na Zeinab Souma, binti wa mwanadiplomasia kutoka Guinea.Alimwoa Zeinab Suma mwaka 1999 wakiwa na watoto wawili.

Zamaradi Mketema
Zamaradi ana watoto watatu: kati ya hao wawili aliwapata kabla hajafunga ndoa na mmoja baada ya kufunga ndoa mwaka 2017 [4].

Maria Nyerere
Kwa sasa ni miongoni mwa wajumbe saba wa baraza la wazee wa "Alliance for Tanzania Youth Economic Empowerment" (Atyee), pamoja na rais wa zamani wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Ali Hassan Mwinyi na rais wa zamani wa Zanzibar Amani Abeid Karume.

Judi Dench
Mnamo mwaka wa 1971, Dench ameolewa na mwigizaji filamu wa Kiingereza Michael Williams na walizaa mtoto mmoja tu mwenye jina la Tara Cressida Williams, ambaye anajulikana kisanii kama Finty Williams, aliyezaliwa mnamo tar. 24 Septemba 1972.

Familia ya Jakaya Kikwete
Kikwete alimwoa Bi. Salma Kikwete mnamo 1989.[2] Hii ni ndoa yake ya pili baada ile ya kwanza ya mamake na Ridhiwani Kikwete.

Otto von Bismarck
Mwaka 1847 akafunga ndoa na Marie von Thadden akazaa naye watoto watatu: Marie (1847–1926), Herbert (1849–1904) na Wilhelm (1852–1901).

Lucky Dube
Aliacha mjane Zanele na watoto wake saba.

Angelina Jolie
Mnamo Tar. 15 Machi 2007, Jolie amemchukua mtoto mwingine wa kiume mwenye umri wa miaka mitatu, kutoka nchini Vietnam, wakamwita Pax Thien Jolie-Pitt, aliyezaliwa tarehe 29 Novemba 2003 na kutelekezwa katika hospitali za kienyeji, Ambako alipewa jina Pham Quang Sang.
Jolie alimchukua mtoto huyo kutoka kwenye kituo cha kulelea watoto yatima kiitwacho Tam Binh orphanage, cha mjini "Ho Chi Minh City".
Jina lake jipya ni mchanganyiko wa neno la kilatini "Amani" na la kivietnam "Mawingu" au Mbinguni".

Leo Tolstoy
Mwaka 1862 alimwoa Sofia Andreevna Bers akazaa naye watoto 13.

Salama Jabir
Alizaliwa kwenye familia ya watoto tisa .

Marianne Koch
1970 alipokuwa na umri wa miaka 39 akaamua kuacha uigizaji filamu akarudi chuo kikuu na kumaliza masomo yake ya tiba. 1974 akapata cheo cha daktari na kuanzisha kliniki yake ya tiba ya ndani mjini München. Alistaafu 1997. Ana watoto wawili wa kiume.

Doris Mollel
Doris Mollel alizaliwa njiti pamoja na pacha wake David, wakiwa ni wa kwanza kuzaliwa katika familia ya watoto watatu ya William Mollel (Marehemu) na Mama Celine Mollel. Amekuwa akijibidiisha kutoa misaada mbalimbali kwa jamii kupitia taasisi yake ya Doris Foundation, misaada hiyo ni pamoja na vifaa tiba katika hospitali mbalimbali nchini Tanzania kwa kushirikiana na wadau [1] lakini pia kusaidia upatikanaji wa mahitaji muhimu kwa ajili ya watoto Njiti kama vile, Mashine za Oksijeni na za kunyonyea uchafu kutoka kwa watoto Njiti[2] lakini pia kuwasaidia wazazi wa watoto hao pale msaada unapohitajika[3]

Papa Paulo VI
Wazazi wake, wakili Giorgio Montini na Giuditta Alghisi, walifunga ndoa mwaka 1895 wakazaa watoto watatu: Ludovico, aliyepata kuwa mbunge, Giovanni Battista mwenyewe, na Francesco, daktari.

Angela Merkel
mwezi wa Mei 2010 Ujerumani ilikubali mpango wa nchi za Umoja wa Ulaya kusaidia uchumi wa Ugiriki kwa kuikopesha bilioni 80 za Euro baada ya nchi hii kushindwa kupipa madeni yake. Msaada huu kwa Ugriki na nchi kadhaa nyingine zilizotumia hela ya Euro ilipaswa kurudishwa ikaunda uchungu kati ya sehemu ya wananchi waliosikia hapa Ujerumani unalipa madeni ya mataifa mengine yasiyojali kanuni za kiuchumi. Merkel aliwahi kurahisisha masharti ya kuendesha matanuri nyuklia lakini baada ya ajali ya kinyuklia ya Fukushima (Japani) serikali ya Merkel ilisimamisha matanuri nyuklia ya zamani mara moja na kuamua mpango wa kusimamisha matanuri nyuklia zote hadi mwaka 2022 na kubadilisha uzalishaji wa umeme wa Ujerumani kufanywa kwa nishati mbadala pekee.

Khalila Mbowe
Khalila Mbowe ni mama wa watoto wawili; Raphael, alizaliwa 2009 na Belle, alizaliwa 2014.

Leonard Mbotela
Mbotela alimuoa Alice Mwikali mwaka 1970 na pamoja wamezaa watoto watatu - Ida, Jimmy na George.

Steve Biko
Ntsiki na Biko kwa pamoja walizaa watoto wawili: mtoto wa kwanza alikuwa wa kike aliyejulikana kwa jina la Lerato, alizaliwa mnamo mwaka 1974, ambaye baadae alifariki akiwa na umri wa miezi miwili tu. Mtoto wa pili alikuwa wa kiume, allitwa Hlumelo, alizaliwa mnamo mwaka 1978, baada ya kifo cha Biko.

Joatham Mporogoma Mwijage Kamala
Joatham alifariki tarehe 18 Juni 1998 kwa tatizo la kansa ya shavu. Ameacha mjane Florence Kamala na watoto Emmanuel na Peter Kamala.

Angela Merkel
Alizaliwa 1954 mjini Hamburg katika familia ya Horst na Herlind Kasner. Babake alikuwa mchungaji wa Kanisa la Kiluteri, mama alikuwa mwalimu. Mwaka uleule familia ilihamia Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani (ambayo ilikuwa Ujerumani ya Mashariki, kabla ya Ujerumani zote mbili kuungana na kuwa moja) ambapo aliishi huko hadi Muungano wa Ujerumani ulipofanyika mnamo mwaka wa 1990. Tangu 1957 familia iliishi mjini Templin katika kaskazini ya nchi ambako mchungaji Kasner alikuwa mkuu wa chuo cha theolojia. Mamake Angela alizuiliwa kufanya kazi ya ualimu kwa sababu serikali ya kikomunisti haikutaka mke wa mchungaji kuwa shuleni. Angela ana wadogo wawili.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.