Question: Nani alikuwa mwanafalsafa wa kwanza ugiriki?

Sokrates
Sokrates (Ancient Greek: Σωκράτης, romanized:Sōkrátēs, 470 KK – 399 KK) alikuwa mwanafalsafa Mgiriki (mtu wa Athens). [1]

Nahari (kundinyota)
Hatuna uhakika jinsi gani Wagiriki wa Kale katika mawazo yao kuhusu umbo la Dunia walivyoona Eridanus – Nahari; inaweza kumaanisha "mto" kwa maana ya jumla ya maji yaliyozunguka nchi kavu yote na maji haya waliyaita “Okeanos”, neno ambalo baadaye likawa “” (Bahari kuu) katika lugha za Ulaya. Waandishi wengine wa Ugiriki ya Kale walitaja mto fulani kwa jina “Eridanus”, ama mto Po wa Italia au mto katika kaskazini ya Ulaya ulioishia katika bahari penye kaharabu .

Dionysius Mwareopago
Dionysius Mwareopago (kwa Kigiriki Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης) aliishi Athene, Ugiriki, katika karne ya 1.

Severini Boesyo
Severini Boesyo (jina kamili kwa Kilatini: Anicius Manlius Severinus Boëthius Roma, 480 – Pavia, 524 BK), alikuwa seneta wa Bunge la Roma, gavana, "magister officiorum", na mwanafalsafa wa mwanzo wa karne ya 6.

Maana ya maisha
Aristotle, mwanafunzi wa Plato, alikuwa mwanafalsafa mwingine wa mapema, mwenye ushawishi mkubwa, ambaye alisema kuwa maarifa ya maadili si ya "hakika" kama metafizikia na somo la maarifa, lakini ni "maarifa ya kijumla". Kwa sababu si fani ya kinadharia, inambidi mtu asome na afanye mazoezi ili awe 'mzuri', kwa hiyo mtu angekuwa mwema, hangeweza kusoma tu fadhila ni nini, ingembidi awe na fadhila, kupitia juhudi za kiadili. Kufanya hili, Aristotle alifafanua kitendo kilicho cha fadhila: "Kila tajriba na kila swali, na vilevile kila tendo na chaguo la tendo, linadhaniwa kuwa na uzuri fulani kama lengo lake. Ndiyo sababu lile zuri limefafanuliwa ifaavyo kama lengo la bidii yote [...]Kila kitu hufanywa na lengo, na lengo hilo ni "zuri". (Maadili ya Kinikomakea 1.1).

Fizikia
Tangu zama za nyuma kabisa, wanafalsafa ya asili walijaribu kueleza mafumbo, kama vile mienendo ya sayari na asili ya maada. Mlengo huu ulijulikana hapo mwanzo kama Fizikisi (kutoka Kiingereza Physics, ikiandikwa Physike kuiga dhana ya Aristotle).

Busara
Busara ni mojawapo kati ya maadili bawaba yaliyotambulikana na wanafalsafa wa Ugiriki.

William Shakespeare
Mwandishi huyo akiwa mdogo alikuwa anapenda kusoma sana hadithi mbalimbali ambazo zilikuwa zimeandikwa kwa lugha ya Kilatini. Shakespear alisoma zaidi kazi za wanafalsafa wakongwe wa Kigiriki Aristotle na Plato, pia alipenda sana teolojia.

Sokrates
Maarifa mengi kuhusu Sokrates yametokea katika majadiliano yaliyoandikwa na Plato, mwanafunzi wake na mwanafalsafa, maandiko ya Zenephon, mtu wa rika lake, Aristofanes, na Aristotle. Kuna matatizo katika maandiko yanayomhusu Sokrates, hivyo si vyema kutegemea chanzo kimoja tu. Ukitazama mambo yanayofanana baina ya maandiko, ukaachilia mbali mambo yanayofikiriwa kuongezwa na mwandishi, Sokrates mwenyewe ataonekana.

Mwanafalsafa
Mwanafalsafa ni mtaalamu wa fani ya falsafa, iliyoanzishwa katika Ugiriki ya Kale na ikaenea duniani kote hadi leo.

Matendo ya Mitume
Inavyojulikana, Wagiriki walikuwa na hamu kubwa ya kupata maarifa kuliko wengine, halafu kubishana nao kwa ufasaha na kuwashinda. Katika mazingira hayo, falsafa na dini zilikuwa mada kuu na kuingiliana na hadithi za ajabuajabu kuhusu miungu, malaika na wengineo. Karibu barua zote za mitume zilikabili hatari hiyo, ambayo ikazidi kuwa kubwa na kuleta mafarakano katika Kanisa hasa katika karne II, ilipoitwa “Gnosis” (= ujuzi). Hasa Paulo alijitahidi kuishinda mapema iwezekanavyo.

Konfusio
Konfusio (pia:Confucius kutoka Kichina: Kǒngzǐ (孔子) au Kǒng Fūzǐ (孔夫子) -- Mwalimu Kong) (551 KK - 479 KK) alikuwa mwalimu na mwanafalsafa muhimu kabisa wa kale huko Uchina.

Historia ya biolojia
Maendeleo muhimu katika utafiti na ustawisho wa biolojia yalikuzwa kwa juhudi za madaktari Waislamu kama vile msomi Mwafrika na Mwarabu al-Jahiz (781-869) katika zuolojia, mwanabiolojia wa Kikurdi Al-Dinawari (828-896) katika botania, na daktari wa Kiajemi Rhazes (865-925) katika anatomia na fiziolojia. Wanafalsafa hao walifafanua, kupanua, na kuboresha nadharia na utaratibu wa Kigiriki wa biolojia. Udaktari ulisomwa vizuri zaidi na wasomi wa Kiislamu waliofanya kazi katika mila za kifalsafa za Kigiriki, huku historia ya asili ikivutiwa sana na mawazo ya Aristotle, hasa katika kuunga mkono mfumo thabiti wa ngazi wa uhai.

Kitabu cha Hekima
Ingawa mwandishi anajidai kuwa mfalme Solomoni ili kutia maanani ujumbe wake, wataalamu wanasema lugha fasaha na mawazo vinaonyesha wazi asili yake katika mazingira ya Kigiriki ya Aleksandria (Misri).

Mitholojia ya Kirumi
Lakini Waroma wa Kale waliathiriwa wenyewe sana na majirani wao walioitwa Waetruski waliowaletea habari nyingi za miungu ya Kigiriki na hivyo mawazo mengi yenye asili ya Kigiriki yaliingia katika dini ya Kiroma. Mara nyingi walijaribu kulinganisha miungu ya Kigiriki na miungu yao wenyewe kwa kusema kwa mfano mungu Ares wa Wagiriki ni yeye yule kama Mars wa Kiroma, ni tofauti ya lugha tu.

Kigiriki
Kati ya maandiko muhimu ya Kigiriki ni yale ya wanafalsafa kama Plato na Aristoteles na pia maandiko ya Biblia ya Kikristo (Agano Jipya pamoja na Deuterokanoni).

Kyrilo wa Saloniki
Mtakatifu Kyrilo (kwa Kigiriki: Κύριλλος, Kyurillos; kwa Kikyrili: Кирилъ;Thesalonike, 815; Roma, 14 Februari 869) alikuwa mmisionari, mmonaki na mtaalamu wa Kigiriki aliyeweka msingi wa utamaduni wa Kikristo kati ya mataifa ya Waslavoni.
Alipozaliwa na askari wa Kibizanti na mama Mslavoni mjini Thesaloniki (kifupi Saloniki) katika Ugiriki ya kaskazini wakati wa enzi za Dola la Bizanti alipewa jina la "Konstantino"

Sophokles
Sofokles (pia: Sophokles; Kigiriki Σοφοκλῆς alizaliwa mnamo 496 KK, alikufa 406 KK) alikuwa mshairi na mwandishi wa Ugiriki ya Kale anayekumbukwa pamoja na Aeschylos and Euripides kama mmoja wa watungaji wakuu watatu wa michezo tanzia wa ustaarabu huu wa Kigiriki. Alitunga michezo zaidi ya 120 na 7 imehifadhiwa hadi leo mengine inajulikana kwa jina au kisehemu tu.

Aristoteli
Katika "metafizikia" yake kuna pia dhana juu ya "mwanzilishi" au "mwenye mwendo wa kwanza". Aliona kwamba kila kitu kina mwendo kilichosababishwa na kitu kingine. Hivyo mantiki yake ilidai kuwepo kwa chanzo cha mwendo wote akakiita "mwendeshaji asiyeendeshwa" (kwa Kigiriki "proton kinoun akineton") au kwa lugha nyingine "chanzo asilia". Chanzo asili hiki kwake ni roho au dhana yenyewe (kwa Kigiriki "nous"). Aristoteli aliweza kukiita pia "Mungu".

Sappho
Sappho (Kigiriki Σαπφώ sap-phō au Ψάπφω psap-phō; * kati ya 630 KK na 612 KK; † mnamo 570 KK)) alikuwa mshairi wa kike wakati wa ustaarabu wa Ugiriki ya Kale. Aliishi mjini Mytilene kwenye kisiwa cha Lesbos. Sehemu kubwa ya kazi zake zimepotea.

Odisei
Ni kati ya mifano ya kale zadi ya fasihi ya Ugiriki ya Kale ikiaminiwa iliyotungwa na mshairi mashuhuri Homeri takriban mnamo mwaka 1000 KK na kuandikwa mara ya kwamna mnamo 800 KK.

Henri Bergson
Henri Bergson (18 Oktoba 1859 – 4 Januari 1941) alikuwa mwanafalsafa na mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Mwaka wa 1927 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Jiometri
Mtaalamu wa Ugiriki ya Kale aliyeitwa Euklides alitunga kitabu cha kwanza kinachofahamika kuhusu jiometri.

Siracusa
Ukitawaliwa na wafalme wake mji ulitunza uhuru wake kwa karne kadhaa. Sirakusa ilikuwa kitovu cha utamaduni na sayansi. Mshairi Aischylos, mwanafalsafa Platoni na mwanahisabati Archimedes waliishi hapa.

Mitholojia ya Kigiriki
Mitholojia ya Kigiriki ni jumla ya elimu ya visasili au mitholojia ya Ugiriki ya Kale, yaani ukusanyaji wa masimulizi na hadithi kuhusu vyanzo, miungu na mashujaa wao. Zilikuwa moja ya sehemu za dini ya Ugiriki ya Kale.

David Hume
David Hume (7 Mei 1711 - 25 Agosti 1776) alikuwa mwanafalsafa wa Uskoti. Anaangaliwa kama mmojawapo wa wanafalsafa wenye umuhimu kabisa wakati Zama za Mwangaza huko Ulaya.

Mapenzi
Xenia (ξενία xenía), ukarimu, ulikuwa ni jambo muhimu sana katika Ugiriki wa kale. Ulikuwa ni karibu na urafiki wa kitaambiko ulioanzishwa kati ya mwenyeji na mgeni wake, ambao hapo awali wangekuwa hawafahamiani. Mwenyeji alimlisha na kumpatia mgeni malazi, na mgeni alitarajiwa kulipia kwa shukrani pekee. Umuhimu wa jambo hili unaweza kuonekana kupitia visasili vya Kigiriki-hasa, vile vya Homer ambavyo ni Iliad na Odyssey.

Homer
Homeri (pia: Homer; kwa Kigiriki: Ὅμηρος homeros) ni jina la mshairi mashuhuri kabisa wa Ugiriki ya Kale. Mashairi makubwa yanayosimulia vita vya Troya (Ilias) na misafara ya mfalme Odiseo (Utenzi wa Odisei) yamehifadhiwa kama kazi zake.

Majina ya nyota
Wagiriki waliendeleza elimu walioirithi na kuiunganisha na falsafa na hisabati wakilenga kueleza miendo ya nyota iliyotazamwa angani. Elimu yao ilipokelewa kutoka Waroma wa Kale walioendelea kutafsiri majina mengi kwa lugha yao ya Kilatini.

Onesiforo
Onesiforo (jina la Kigiriki lenye maana ya "mleta faida") alikuwa mwanamume Mkristo wa karne ya 1 aliyetajwa na Mtume Paulo kwa shukrani katika Waraka wa pili kwa Timotheo 1:16-18.

Sumaku
Watu wa kale walitambua tayari tabia za sumaku asilia. Kuna ushahidi katika maandiko ya mwanafalsa mgiriki Thales wa Milet; Wagiriki wa kale waliita mawe yenye tabia hii "mawe ya magnesia" kutokana na mji wa Asia Ndogo yalipopatikana. Jina hili lilikuwa msingi wa jina "magnet" linalotumiwa katika lugha nyingi.

Thomas Aquinas Mtakatifu
Basi, Thoma alianza kutambua thamani ya falsafa ya Mgiriki huyo iliyokuwa imesahaulika kwa muda mrefu lakini wakati huo ilikuja kujulikana upya kupitia wafafanuzi wake wa Kiarabu, Avisena na Averoe.

Athena
Athena (Kiatika: Ἀθηνᾶ, "Athēnā" au Ἀθηναία, "Athēnaia"; Kihomeri: Ἀθηναίη, "Athēnaiē"; Kiionia: Ἀθήνη, "Athēnē"; Kidoriki: Ἀθάνα, "Athana") alikuwa binti wa Zeu na Meti. Katika mitholojia ya Kigiriki alikuwa mungu wa kike wa busara na hekima. Analingana na Minerva katika dini ya Roma ya Kale.

Historia ya teolojia
Falsafa ilijaribu mapema kukabili suala la Mungu na miungu. Kati ya waliofanya kwanza kazi hiyo kuna Hesiodo (maandishi ya mwaka 700 KK hivi), Sokrate (470 KK hivi - 399 KK), Plato (maandishi ya mwaka 360 KK) na Aristotle (maandishi ya mwaka 330 KK)

Thomas Aquinas Mtakatifu
Baadaye, Thoma aliamua kutekeleza mpango wa mwalimu wake wa kulinganisha Ukristo na falsafa ya Aristotle iliyokuwa inazidi kuathiri Ulaya Magharibi na ustaarabu wake uliotegemea imani, ingawa wengine waliipinga falsafa hiyo, hasa kwa sababu wafafanuzi wake wa Kiarabu walikuwa wameipendekeza tofauti, wakisema, k.mf. kwamba ulimwengu ni wa milele kama Mungu.

Galenos
Galenos wa Pergamon (pia Galen; 129 – mnamo 216) alikuwa tabibu na mwanafalsafa Mgiriki mashuhuri katika Dola la Roma. Anakumbukwa kwa uchunguzi wa mambo ya tiba aliofanya na nadharia zake kuhusu afya na magonjwa. Nadharia zake ziliathiri tiba ya nchi za Ulaya na za Waislamu kwa miaka 1000 hadi mwisho wa enzi ya kati.

Maadili ya kiutu
Kadiri ya wanafalsafa wa Ugiriki wa kale Plato na Aristotle, maadili hayo ni mengi (si chini ya 40), lakini yanategemea manne (maadili bawaba): busara, haki, nguvu na kiasi.

Falsafa
Falsafa (kutoka Kigiriki φιλοσοφία filosofia = pendo la hekima) ni jaribio la kuelewa na kueleza ulimwengu kwa kutumia akili inayofuata hoja za mantiki.

Italia
Fransisko wa Asizi Marko Polo Dante Alighieri Katerina wa Siena Bernardino wa Siena Kristofa Columbus Amerigo Vespucci Yohane wa Verrazzano Nikola Machiavelli Leonardo wa Vinci Michelangelo Raffaello Sanzio Karolo Borromeo Papa Pius V Galileo Galilei Amedeo Avogadro Alessandro Volta Giuseppe Verdi Giuseppe Garibaldi Yohane Bosco Antonio Meucci Papa Pius X Maria Montessori Guglielmo Marconi Benito Mussolini Enrico Fermi Papa Yohane XXIII Papa Paulo VI Pio wa Pietrelcina Carlo Rubbia

Historia ya teolojia
Katika karne ya 1 na ya 2 BK, dini ya Kiyahudi upande mmoja ilijiimarisha katika utaalamu wa Tanakh (Biblia ya Kiebrania), upande mwingine ilijadiliana na falsafa ya Kigiriki hasa nchini Misri, kulikokuwa na mji wa Aleksandria, makao makuu ya elimu wakati huo: ndipo alipojitokeza hasa Filo (20 KK - 40 BK).

Plotinus
Plotinus (kutoka Kigiriki Πλωτῖνος, Plootinos; Lycopolis, Misri 204/5 hivi – Campania, Italia, 270 BK) alikuwa mmojawapo kati ya wanafalsafa muhimu zaidi wa Ugiriki wa Kale.

Aristoteli
Aristoteli (kwa Kigiriki Αριστοτέλης, Aristotelēs; pia: Aristo; 384 KK - 7 Machi 322 KK) alikuwa mwanafalsafa muhimu wa ustaarabu wa Ugiriki ya Kale.

Maana ya maisha
Albert Camus, mwanafalsafa wa Kifaransa toka Algeria, ambaye mara nyingi anahusianishwa na udhanaishi lakini alilikataa neno hilo kabisa, ni maarufu kwa kudokeza nadharia yake ya mkanganyiko. Mkanganyo wa hali ya binadamu ni kwamba watu wanatafuta maadili ya nje na maana katika dunia ambayo haina maana yoyote, na ambayo haiwajali. Camus anaandika kuhusu wabatilivyote wa thamani kama Meusrault, na pia kuhusu maadili katika ulimwengu wa kuyabatili yote, kwamba watu wanaweza badala yake kujitahidi kuwa "wabatilivyote wa kishujaa", wanaoishi na hadhi wanapopambana na mkanganyiko, kuishi kwa "utakatifu wa kidunia", mshikamano wa kindugu, na kuuasi na kupambana dhidi ya kutojali kwa dunia.

Eratosthenes
Kwa ramani yake alibuni utaratibu wa longitudo na latitudo ingawa ulikuwa tofauti na ule wa sasa.
Wazo la kuwa dunia ina umbo la tufe lilijulikana kabla ya Eratosthenes. Yeye anajulikana kama mtu wa kwanza aliyeweza kukadiria mzingo wake kwa njia ya upimaji.

Sanamu ya Zeus mjini Olympia
Sanamu ya Zeus mjini Olympia ilimwonyesha mungu mkuu wa dini ya Ugiriki ya Kale. Zeus aliaminiwa kuwa baba wa miungu wa Ugiriki.

Ustaarabu wa magharibi
Tabia yake ya msingi ni kujali na kustawisha akili badala ya kutegemea visasili na mapokeo. Ilikuwa hivyo kuanzia falsafa ya Shule ya Athene, ikaendelea baada ya uenezi wa Ukristo kupitia Teolojia ya Shule, Renaissance, Mapinduzi ya Kisayansi hadi Falsafa ya Mwangaza. Hiyo ilisaidia kutambua tunu kama haki za binadamu, usawa na demokrasia.

Shule ya Aleksandria
Ilipoanzishwa kusudi lake lilikuwa kuwaelimisha Wapagani waliotafuta habari za imani mpya ya Kikristo kabla ya ubatizo. Chuo cha Aleksandria kikaendelea haraka kuwa kitovu cha elimu ya Kikristo na majadiliano kati ya imani ya Kikristo na falsafa ya Kigiriki iliyostawi sana Aleksandria, mji mkuu wa Misri wakati huo.

Ng'ombe (kundinyota)
Wagiriki wa Kale waliwahi kupokea kundinyota hii ikiangaliwa kama fahali kutoka utamaduni wa Babeli. Katika mitholojia ya Wagiriki kuna hadithi mbalimbali zilizosimuliwa hapa. Hasahasa waliona fahali kwenye anga kama ishara ya mungu mkuu Zeus aliyechukua umbo la fahali alipomtongoza binti Europa; Zeus alibadilisha umbo lake akaingia katika kundi la ng'ombe waliochungwa na Europa. Siku mmoja Europa alipanda juu ya fahali na hapo Zeus alikimbia naye hadi kisiwa cha Kreta; hapa alizaa naye wana watatu akamfanya Europa malkia wa kwanza wa Kreta. Aliweka umbo la fahali kati ya nyota kama kumbukumbu ya mapenzi yake.

Historia ya Ugiriki
Ustaarabu wa Ugiriki ya kale umeathiri pia lugha, siasa, mifumo ya elimu, falsafa, sayansi, sanaa, ufundi sanifu wa dunia ya kisasa, na kuchochea Mwamko Mpya katika Ulaya Magharibi.

Historia ya Ugiriki
Ugiriki ya Kale ni kipindi cha historia ambapo Ugiriki ulipanuka katika eneo kubwa la Mediteranea na Bahari Nyeusi, na kudumu kwa karibu milenia moja, hadi Ukristo ulipoanza.

Hesiodo
Hesiodo (gir. Ἡσίοδος "Hesiodos") alikuwa mshairi mashuhuri wa Ugiriki ya Kale. Pamoja na kazi za Homeri mashairi yake ni misingi wa elimu yetu juu ya vyanzo vya utamaduni wa Ugiriki.

A
Kama herufi nyingine za alfabeti ya Kigiriki alfa imetoka katika alfabeti ya Wafinisia iliyokuwa alfabeti ya kwanza ya dunia. Wafinisia waliendeleza mwandiko wa kikabari wa kale uliokuwa mwandiko wa silabi na kuifanya alfabeti ya herufi moja-moja.

Ufaransa
Adolphe Adam Albert Camus Albert Schweitzer Alois Maria wa Montfort Anselm wa Canterbury Bernardo wa Clairvaux Blaise Pascal Charles de Foucald Charles Sacleux Daniel Auber François Mauriac Fransisko wa Sales Gregori wa Tours Henri Bergson Henri Matisse Hilari wa Poitiers Jacques Maritain Jacques Monod Jean-Jacques Rousseau Jeanne d'Arc Jean-Paul Sartre John Calvin Koleta Boylet Le Corbusier Louis Pasteur Ludoviko IX Marcel Proust Margareta Maria Alacoque Marie Curie Martino wa Tours Molière Paul Sabatier Paulino wa Nola Pierre Curie René Descartes Teresa wa Mtoto Yesu Valdo Victor Hugo Vinsenti wa Paulo Voltaire Yoana Antida Thouret Yoana Fransiska wa Chantal Yohane Baptista de La Salle Yohane Maria Vianney

Falsafa ya Kiafrika
Hasa Misri ya Kale iliwahi sana kuwa na falsafa yenye utajiri wa mawazo, halafu ikachangia falsafa ya Kigiriki na falsafa ya Kikristo.

Metafizikia
Neno “metafizikia” limetokana na maneno ya Kigiriki: meta (metaa, “ng'ambo ya”, “juu ya” ama “baada ya”) na physike (“fyuzikee”, fizikia). Ilitumika mara za kwanza kama kichwa cha maandishi kadhaa ya Aristoteli.

Mitholojia ya Kigiriki
Chanzo chetu kikuu kuhusu imani ya Wagiriki wa kale kabisa ni shairi ya Theogonia iliyotungwa na Hesiodo mnamo mwaka 700 KK.

Hisabati
Mwanahisabati Mjerumani Carl Friedrich Gauss aliita hisabati malkia wa sayansi ambayo inasaidia katika uvumbuzi wa kisayansi. Somo la hisabati lilikita mizizi kwa sababu ya uchu wa wanasayansi kupenda kutatua shida kama vile za biashara, ugavi wa ardhi na masomo ya sayari na katika kukisia uzani.

Ilias
Pamoja na utenzi mwingine wa Homer unaoitwa "Odisei", Ilias ni chanzo cha fasihi ya Ugiriki ya Kale.

Plotinus
Kama mwalimu wake, Ammonius Saccas, alifuata mapokeo ya Plato. Kwa sababu hiyo, wanahistoria wa karne ya 19 walitunga jina Uplato Mpya kwa falsafa yake iliathiri sana karne za mwisho za Roma ya Kale upande wa Wapagani na wa Wakristo vilevile, halafu Gnosi, falsafa ya Kiislamu n.k.

Silika kadiri ya Wagiriki
Aliye na yote mawili kuliko kawaida ni mtu wa hasira. Aliye na lile la kwanza kuliko kawaida lakini la pili kidogo kuliko kawaida ni mtu wa huzuni. Aliye na lile la kwanza kidogo kuliko kawaida lakini la pile kuliko kawaida ni mtu wa uchangamfu. Hatimaye aliye na yote mawili kidogo kuliko kawaida ni mtu wa upole.

Kujiua
Wapinzani wa kujiua ni pamoja na wanafalsafa Wakristo kama vile [[Agostino wa Hippo]] na [[Thomas Aquinas]], [[Immanuel Kant]] na, kwa njia moja [[John Stuart Mill]] – malengo ya Mill kuhusu umuhimu wa [[uhuru]] na [[kujitawala]] yalipelekea yeye kupinga chaguo ambazo zingemzuia mtu kufanya uamuzi wa kibinafsi katika siku za usoni.

Zoroasta
Jina lake liliandikwa katika maandiko ya kale zaidi kwa umbo la Zarathustra. Kimatifa amejulikana zaidi kwa umbo la Kigiriki yaani Zoroasta (Ζωροάστηρ "zoroaster"). Waajemi wa leo pamoja na waumini wake wanamwita ama "Zartosht" au "Zardosht".

Misri
Uvamizi wa Aleksander Mkuu mwaka 332 KK ulianzisha kipindi cha Misri ya Kigiriki. Mji mpya wa Aleksandria ulikuwa mji mkuu mpya. Jemadari wa Wagiriki walitumia pia cheo cha Farao na kutawala kama nasaba ya Ptolemi, lakini tabaka ya watawala ilikuwa na utamaduni tofauti sana na wananchi wakulima wa kawaida.

Sokrates
Jamii:Watu wa Ugiriki wa Kale Jamii:Wanafalsafa wa Ugiriki ya Kale

Klemens wa Aleksandria
Jitihada ya Klemens ilikuwa kupatanisha imani ya Kikristo na dhana za falsafa ya Kigiriki. Alifaulu kufafanua Ukristo kwa wasomi wapagani na kuvuta wengi kwenye imani yake mpya.

Falsafa
Agostino wa Hippo Severini Boesyo Thomas Aquinas Bonaventura wa Bagnoregio Niccolo Machiavelli Thomas Hobbes René Descartes John Locke Baruch Spinoza Gottfried Wilhelm Leibniz George Berkeley David Hume Immanuel Kant Jean-Jacques Rousseau Auguste Comte Georg Wilhelm Frederich Hegel Arthur Schopenhauer Mary Wollstonecraft Friedrich Engels John Stuart Mill Søren Kierkegaard Karl Marx Friedrich Nietzsche Jacques Maritain

Alfabeti ya Kigiriki
Alfabeti ya Kigiriki ilianzishwa wakati wa ustaarabu wa Ugiriki wa Kale na imeendelea kutumiwa hadi katika Ugiriki ya leo.

Adili
Huko Ugiriki katika karne ya 5 K.K. wanafalsafa Plato na hasa Aristotle waliorodhesha maadili mengi yanayotegemea nne za msingi (maadili bawaba): busara, haki, nguvu na kiasi. Zaidi ya hayo, walionyesha kwamba haiwezekani kujipatia adili moja tu, bali uadilifu unadai mtu awe na maadili yote. Kwa mfano, haiwezekani kuwa mtu wa haki pasipo busara.

Haki
Maana ya haki inatofautiana Kwa kila utamaduni. Katika maana ya kwanza kabisa ambayo ilitafsiriwa na mwanafalsafa wa Ugiriki, Plato kwenye kazi yake "Jamhuri". Kutokana na historia dhana mbalimbali zimegunduliwa.

Fizikia
Walipendekeza kwamba lazima mawazo yathibitishwe na sababu makini na uoni na nyingi katika nadharia zao zilithibitishwa kwa mafanikio makubwa katika majaribio mbalimbali, kwa mfano, nadharia ya atomi ilijulikana kuwa sahihi takribani miaka 2000 baada ya kupendekezwa kwa mara ya kwanza na Leucippus na mwanafunzi wake Democritus.

Giorgos Seferis
George Seferis (13 Machi 1900 – 20 Septemba 1971) alikuwa mwanasiasa na mshairi kutoka nchi ya Ugiriki. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Giorgios Stylianou Seferiades". Miaka ya 1957-1962 alikuwa balozi Mgiriki kwa Uingereza. Mwaka wa 1963 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Aleksander Mashuhuri
Filippo alimwajiri mwanafalsafa Aristoteli kuwa mwalimu wa Aleksander katika falsafa, sanaa na hisabati. Aristoteli alimpa mwanafunzi wake wa kifalme nakala ya muswada ya Ilias na Aleksander aliibeba kwenye kampeni zake za kijeshi. Aristoteli alidai kama sehemu ya malipo yake ya kwamba mji wake wa nyumbani uliowahi kuharibika vitani na Filippo kujengwa upya na raia wake waliowahi kuuzwa kama watumwa wanunuliwe na mfalme na kupewa uhuru.

Mitholojia ya Kigiriki
Watitani ni nasaba ya kwanza ya miungu katika mitholojia ya Kigiriki. Kiasili ni Watitani 12, 6 wa kiume na 6 wa kike wanaofunga ndoa kati yao na kuzaa Watitani wengine. Mkuu wao alikuwa Kronos hadi alipinduliwa na mwanawe Zeus aliyeanzisha nasaba ya pili ya miungu ya Olimpi. Sehemu ya Watitani walijaribu kumpinga Zeus wakafukuzwa mbinguni.

Efrem wa Syria
Efrem wa Siria (kwa Kiaramu: ܐܦܪܝܡ ܣܘܪܝܝܐ, "Aphrêm Sûryāyâ"; kwa Kiarabu أفرام السرياني; kwa Kigiriki: Ἐφραίμ ὁ Σῦρος, "Ephraim Syros"; kwa Kilatini: "Ephraem Syrus") (Nisibi, leo nchini Uturuki, 306 hivi - Edesa, leo nchini Uturuki, 9 Juni 373), alikuwa mtawa na shemasi, mwanateolojia na mwanashairi pamoja.

Nikodemo
Nikodemo (kwa Kigiriki Νικόδημος, Nikodemos) alikuwa mwalimu wa Torati wa madhehebu ya Mafarisayo tena mwanabaraza wa Baraza la Israeli katika karne ya 1 BK.

Patrologia Graeca
Patrologia Graeca (kwa kirefu: Patrologiae Cursus Completus, Series Graeca) ni mkusanyo wa maandishi ya Kigiriki, hasa ya Mababu wa Kanisa uliotolewa na J. P. Migne. Unafuata kwa jumla tarehe, kuanzia maandishi ya kwanza ya Ukristo hadi mwaka 1453.

Ionia
Jina la Ionia lilitokana na Waionia waliokuwa kabila la Wagiriki waliohamia Asia Ndogo kutoka Ugiriki mwenyewe mnamo mwaka 1,000 KK na kujenga miji yao huko kama vile Efeso, Mileti na Smirna (Izmir ya leo). Baadaye Ionia ilikuwa eneo walipoishi wanafalsafa muhimu kama Thales wa Mileti, Anaximander oder Heraklito.

Hippokrates
Hippokrates (Kigiriki Ἱπποκράτης; * mnamo 460 KK kisiwani Kos; † mnamo 370 KK mjini Larisa (Ugiriki)) alikuwa mganga mashuhuri wa Ugiriki ya Kale. Hadi leo waganga hufuata kiapo kinachosemekana kilitungwa na Hippokrates.

Silika kadiri ya Wagiriki
Sifa njema: anatenda polepole lakini kwa mfululizo, mradi asidaiwe juhudi kubwa mno. Hatawaliwi na maono. Hachukizwi sana na matusi, maradhi wala kutofanikiwa. Anadumu kuwa mtulivu, mwenye kiasi na busara. Anajua kukabili maisha, kwa sababu anafikiri sana na kutenda kwa hakika, akifikia malengo yake pasipo kutumia nguvu zaidi, kwa kuwa anaondoa vipingamizi badala ya kuvivunja. Anazungumza kwa haki na namna ambayo inaeleweka na kuvutia. Ana moyo mwema, ingawa unaonekana baridi. Ikiwa lazima atajitolea hata kishujaa, lakini si kwa ari na kwa kusukumwa na umbile lake la uvivu. Hajitokezi. Kimwili ana sura ya kupendeza, tipwatipwa, mwendo wa taratibu. Pengine akili yake ni kubwa sana. Anafaa kwa utafiti wa sayansi unaodai subira ya muda mrefu, si kwa ubunifu wa mambo mapya. Mwanateolojia Thoma wa Akwino kwa kufaidika na sifa bora za silika hiyo alifanya kazi kubwa kwa utulivu na utaratibu.

Historia ya teolojia
Baadaye Tertuliani (155 hivi - 230 hivi), Hipoliti wa Roma (hadi 235), Origen (182 hivi - 251 hivi), Sipriani mfiadini (hadi 258). Mzushi aliyefuatwa na wengi zaidi wakati huo ni Arios (256-336).
Baada ya Mtaguso wa kwanza wa Nisea (325) kufikia uamuzi muhimu kuhusu mabishano yaliyotangulia, walizidi kujitokeza wanateolojia bora: Atanasi wa Aleksandria (298-373), Mababu wa Kapadokia (hasa Basili Mkuu, Gregori wa Nazianzo na Gregori wa Nisa mwishoni mwa karne ya 4), Ambrosi (340 hivi -397), Yohane Krisostomo (347-407), Jeromu (347 hivi - 420), Agostino wa Hippo (354-430), Sirili wa Aleksandria (376-444), Leo Mkuu (400 hivi - 461) na Gregori Mkuu (540 hivi - 604).

Shule ya Aleksandria
Shule ya Aleksandria ni jina lenye maana pana likihusu maelekeo maalumu katika falsafa, fasihi, tiba na sayansi kwa jumla ambayo yalistawi katika mji wa Aleksandria nchini Misri wakati wa utawala wa Wagiriki na Waroma wa kale.

Mwangaza unaoonekana
Chanzo cha vipimo hivi ni kazi ya Hipparchos wa Nikaia mtaalamu wa Ugiriki ya Kale. [4] Aliorodhesha nyota kufuatana na ung'avu akazipanga nyota angavu zaidi kwenye daraja la kwanza, zile zilizoonekana hafifu zaidi katika madaraja ya pili, tatu na kadhalika hadi daraja la sita. Orodha yake ilikuwa msingi wa kitabu mashuhuri cha Almagest cha Klaudio Ptolemaio kilichoendelea kuwa msingi wa utaalamu wa nyota hadi mwisho wa karne ya 16 na kazi za Nicolaus Kopernikus, Galileo Galilei na Johannes Kepler.

Historia ya teolojia
Kati ya wale wa kwanza, kuna Yustino mfiadini (100/114 – 162/168), Ireneo wa Lyons (130 hivi – 202) na Klementi wa Aleksandria (hadi 215).

Sheria
Sheria ya Kirumi ilisukumwa sana na falsafa ya Kigiriki, lakini maelezo yake ya kina yaliendelezwa na wanasheria wa kitaaluma, na yalikuwa magumu sana. Katika kipindi cha karne zilizopita kati ya kupanda na kushuka kwa Dola la Roma, sheria imebadilishwa ili kukabiliana na hali za kijamii zilizokuwa zikibadilika, na ilikusanywa na kuandkiwa vilivyo wakati wa utawala wa kaisari Justinian I. Ingawa ilipungua kwa umuhimu mwanzoni mwa Karne za Kati, Sheria ya Kirumi iligunduliwa upya wakati wa karne ya 11 ambapo wasomi walianza kutafiti mkusanyiko wa sheria za Kirumi na kuyatumia mawazo yao.

Thomas Aquinas Mtakatifu
Hapo Thoma alifanya jambo la maana sana kwa historia yote ya falsafa, teolojia na elimu kwa jumla: kusoma kikamilifu vitabu vya Aristotle na vya wafafanuzi wake, kisha kujipatia tafsiri mpya kutoka Kigiriki ili asitegemee tu walivyoelewa Waarabu hao.

Kifausi (kundinyota)
Katika mitholojia ya Ugiriki ya Kale alikuwa mfalme wa Ethiopia na mume wa malkia Cassiopeia (Mke wa Kurusi) aliyejivunia kuwa yeye mwenyewe na binti yake Mara "()" ni wazuri kushinda mabinti wa Poseidon mungu wa bahari. Hapo Poseidon aliamua kumwadhibu kwa kutuma dubwana Ketusi dhidi yake. Kifausi pamoja na malkia yake waliamua kumtoa binti Mara (Andromeda) kama sadaka kwa Ketusi kwa kumfunga kwenye ufuko wa bahari ili aliwe na dubwana huyu lakini shujaa Farisi "()" akaingia kati na kumwokoa. Baadaye wote waliinuliwa angani kama nyota kwa hiyo tunaona Kifausi (Cepheus) jirani na kundinyota za Mke wa Kurusi (Cassiopeia) na Mara, halafu Ketusi na Farisi aliyekuja kumwokoa Mara katika simulizi la mitholojia.

Filomena wa Roma
Filomena wa Roma (10 Januari 291 - 10 Agosti 304) alikuwa bikira wa ukoo tawala wa Corfu (Ugiriki) ambaye alianza kuheshimika kama mtakatifu mfiadini baada ya masalia kupatikana mnamo Mei 1802 katika Mahandaki ya Priscilla, Roma, Italia. Paliandikwa "Pax Tecum Filumena" (yaani "Amani kwako, Filomena"). Kabla ya hapo hakujulikana, lakini baadaye heshima ya Wakatoliki na Waorthodoksi wengi kwake imestawi sana hadi leo sehemu nyingi za dunia ikisaidiwa na njozi na miujiza iliyotokea kwa kuomba sala zake.

Aleksanda wa Hales
Aleksanda wa Hales, O.F.M., (1185 hivi - 21 Agosti 1245) aliyeitwa "Doctor Irrefragibilis", yaani "Mwalimu asiyepingika" (na Papa Aleksanda IV kati hati "De Fontibus Paradisi") na "Theologorum Monarcha" (kwa Kilatini "Mfalme wa Wanateolojia") alikuwa mwanateolojia na mwanafalsafa maarufu katika kustawisha Teolojia ya shule na Shule ya Kifransisko.

Laozi
Laozi (kwa Kichina 老子, Lǎo zi, pia Laotse, Lao-Tse au Lao-tzu) ni mmoja wa wanafalsafa mashuhuri wa China aliyeishi katika karne ya 6 KK. Laozi si jina bali cheo kama "mwalimu".

Biolojia
Neno biolojia katika maana yake ya kisasa linaonekana kuwa lilianzishwa na Karl Friedrich Burdach (1800), Gottfried Reinhold Treviranus (Biologie oder Philosophie der lebenden Natur, 1802), na Jean-Baptiste Lamarck (Hydrogéologie, 1802).[4][5] Ni mchanganyiko wa zamani wenye wahyi ya neno la Kigiriki βίος , bios, "uhai" na kiambishi tamati -λογία ,-logia, "utafiti wa."

Mercurius
Alitazamiwa na Waroma sawa na mungu Hermes katika mitholojia ya Kigiriki hivyo aliabudiwa kama mtume aliyebeba ujumbe kutoka mungu mmoja kwa wengine, pia kama mungu wa biashara, uchumi, mawasiliano na wezi.
Katika mitholojia alikuwa mwana wa mungu mkuu Jupiter na mungu wa kike Maia. Tabia yake kuu ilikuwa uwezo wa kuhama haraka hivyo sanamu zake mara nyingi zilionyesha viatu na kofia yenye bawa. Mwendo wake wa haraka ilisababisha pia kumwunganisha na sayari ya kwanza Utaridi iliyo na mwendo wa haraka kwa sababu obiti yake ni fupi kuliko sayari nyingine.

Euklides
Habari zake hazina uhakika kamili kuhusu miaka ya maisha yake lakini anaaminiwa alitokea katika familia ya Kigiriki akaishi huko Aleksandria wa Misri.

Luna
Somo wa Kigiriki wa Luna alikuwa Selene. Katika sanaa za Kirumi na fasihi, hadithi za Selene zinachukuliwa chini ya jina la Luna. Hadithi ya Endymion, kwa mfano, ilikuwa suala maarufu kwa uchoraji wa kuta za Kirumi.

Kigiriki
Kigiriki ni muhimu sana kwa utamaduni wa kisasa kwa sababu ya kutoa michango mingi kwa lugha ya sayansi, teknolojia na utamaduni. Fikra nyingi muhimu zilionekana mara ya kwanza kwa Kigiriki na falsafa iliyojadiliwa na kuandikwa kwa lugha hii.

Nyumba ya sanaa Kwenye Makavazi ya Derby
Derby ilikuwa na umuhimu mkubwa katika karne ya kumi na nane kwa ajili ya mchango wake katika Kutaalamika, kipindi ambacho sayansi na falsafa ilipinga haki ya Mungu wa wafalme kutawala. Kutaalamika ina ncha nyingi, ikiwa ni pamoja na kiasi kikubwa ya falsafa "kutaalamika Scottish" ambayo yalijikita katika Mwanafalsafa David Hume, na mabadiliko ya kisiasa ambayo kilele chake kilikuwa mapinduzi ya Kifaransa, lakini katikati ya uingereza ilikuwa eneo ambapo mengi ya sekta ya takwimu muhimu na sayansi alikuja pamoja. Chama Maarufu cha lunar ilikuwa na wanachama kama vile Erasmus Darwin, Mathew Boulton, Joseph Priestley na Josiah Wedgwood na Benjamin Franklin sambamba kutoka Marekani. Erasmus Darwin, babuye Charles Darwin; alianzisha jamii ya pilosophia wakati alipohamia Derby katika mwaka wa 1783. Ni jamii hii ilisaidia kuanzisha maktaba ya kwanza katika Derby. Baadhi ya uchoraji na Joseph Wright ya Derby, ambayo ni mashuhuri kwa ajili ya matumizi yao ya mwanga na kivuli, ni ya wanachama wa Chama cha Lunar. Makavazi ya Derby ina zaidi ya michoro mia tatu ya Wright, picha za kuchora 34 ya mafuta, na hati. Moja inaitwa The Alchymist in Search of the Philosopher's Stone na inaonyesha ugunduzi wa fosforasi kipengele na Mjerumani Brand Alchemist Hennig katika 1669.

Maadili bawaba
Maadili bawaba ni maadili manne ya kiutu yaliyojulikana na wanafalsafa wa Ugiriki, hasa Plato na Aristotle, kuwa ndiyo yanayotegemeza maadili mengine yote ya kiutu, kama vile bawaba zinavyotegemeza mlango uweze kufanya kazi yake vizuri. Yanaitwa pia maadili ya kiutu ya msingi au fadhila za msingi, kwa kuwa ndiyo hasa yanayomfanya mtu atende kadiri ya utu wake.

Hipparchos wa Nikaia
Hipparchos (kwa Kigiriki Ἵππαρχος; takr. 190 KK hadi takr. 120 KK) alikuwa mtaalamu wa astronomia, jiografia na hisabati wa Ugiriki ya Kale.

Samos
Katika historia ya Ugiriki ya Kale Samos ilikuwa nyumbani kwa wataalamu mashuhuri kama Pythagoras, Epikuri na Herodoti.

Falsafa
Pythagoras Sokrates Plato Aristoteles Epikur Galenos

Aristoteli
Aristoteli aliandika kuhusu sanaa, nyota, biolojia, maadili, lugha, sheria. Zamani watu wa Ulaya walifuata mafundisho ya Aristoteli. Mwanateolojia mashuhuri wa Roma Thomas Aquinas alitumia sana maandishi ya Aristoteli.

Almagesti
Almagesti ni jina la kitabu cha Klaudio Ptolemaio (100 - 170 BK) kinachoshika hitimisho ya elimu ya Wagiriki wa Kale kuhusu astronomia. Kilitungwa kwa Kigiriki na kuhifadhiwa kwa njia ya tafsiri kwa Kiarabu na baadaye kwa Kilatini ikawa msingi wa elimu yote kuhusu nyota kwa miaka 1,500 hadi karne ya 17 na wataalamu wote kati ya Wakristo wa Ulaya na Waislamu wa Mashariki ya Kati walifuata maelezo yake.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Kuna aina ngapi za kalenda ulimwenguni?

Kalenda
Kutokana na migawanyo asilia ya wakati zilitokea njia mbalimbali jinsi ya kupanga wakati katika kalenda. Kutokana na hapo kuna hasa kalenda ya mwezi, kalenda ya jua na kalenda ya lunisolar (=kalenda jua-mwezi) inayounganisha mwaka kufuatana na mwendo wa jua na vipindi halisi vya mwezi.

Saa (ala)
Saa zaweza kugawiwa katika makundi mawili makuu kuzingatia kizazi; saa za zamani (analog) na saa za kisasa/za dijiti ambazo ni za kielektroni.[2]

Mwaka wa Kanisa
Kipindi cha Pasaka kinabadilika tarehe kila mwaka kwa sababu Pasaka yenyewe inategemea hesabu ya Jumapili pamoja na kutazama jua na mwezi, yaani aina mbili tofauti za kalenda: ni Jumapili ya kwanza baada ya mwezi mpevu wa kwanza unaotokea baada ya sikusare ya 21 Machi. Ijumaa Kuu ambayo inaadhimisha ukumbusho wa kifo cha Yesu ni Ijumaa kabla ya Pasaka.

Jioni
Katika kalenda ya Kiyahudi na kalenda ya Kiislamu jioni ni mwisho wa siku na kuanzia machweo ni mwanzo wa siku mpya, tofauti na hesabu sabifu ya kimataifa inayohesabu siku mpya kuanzia "katikati ya usiku" yaani saa sita usiku (24.00 h au 0.00 h)

Kiongozi Kalenda
Kalenda hii ilianzishwa tar. 3 Mei 1728 huko Herrnhut, Ujerumani na hadi leo ni mwongozo wa kiroho inayosomwa na watu wengi kila siku. Ingawa tangu mwanzo ilitolewa na Kanisa la Moravian leo hii hutumiwa katika nchi mbalimbali pia na Wakristo wasio Wamoravian. Kwa jumla makala milioni 1.5 huchapishwa na kuuzwa kila mwaka ambayo ni zaidi kuliko jumla la Wamoravian duniani.

Kalenda ya Kiislamu
Hesabu ya miaka katika kalenda ya Kiislamu hufuta utaratibu wa "miaka baada ya hijra" yaani tangu kuhamia kwake Mtume Muhammad kutoka Makka kwenda Madina. Hijra ilitokea mwaka 622 BK au katika mwaka 1 wa hesabu yenyewe.

Historia ya tarakilishi
Kimsingi tarakilishi ni kifaa chochote kinachomsaidia binadamu kufanya hesabu. Zipo tarakilishi za aina mbili: za kianalojia (za umakanika) na za kidijiti (za elektroniki). Za kwanza hazitumii umeme, na ndizo ambazo zilianza kabla ya tarakilishi za kidijiti (zinazotumia umeme).

Shaka Samvat
Ni kalenda ya jua na muundo wake unafanana na kalenda ya Kiajemi jinsi inavyotumiwa nchini Iran.

Anno Domini
Anno Domini (maneno ya Kilatini yanayomaanisha: "Mwaka wa Bwana"; kifupi: AD au A.D.) ni namna ya kutaja miaka katika kalenda ama Kalenda ya Gregori au Kalenda ya Juliasi.

Alhamisi
Katika muundo wa juma wa kibiblia Alhamisi ni siku ya tano. Kanuni ya ISO 8601 ilibadilisha hesabu ya juma kufuatana na kawaida ya mapumziko ya "wikendi" kwenye siku za Jumamosi/Jumapili. Katika muundo huu Jumatatu hutazamiwa kama siku ya kwanza katika juma ya kazi hivyo inahesabiwa kama siku namba "1" ya wiki katika kalenda hivyo Alhamisi ni namba 4. Jumuiya za kidini zinasisitiza hesabu ya kibiblia na kawaida katika tamaduni nyingi inaendelea hesabu ya kale.

Pasaka ya Kikristo
Katika Ukristo kuna kalenda mbili zinazotumika, hivyo pia tarehe mbili za Pasaka. Kanisa la magharibi, yaani Wakatoliki wengi na Waprotestanti, hufuata Kalenda ya Gregori (ambayo imekuwa kalenda ya kawaida ya kimataifa), lakini Waorthodoksi wanaendelea kutumia kalenda iliyotangulia, yaani Kalenda ya Juliasi. Ndiyo maana mara nyingi Pasaka inaendelea kuadhimishwa katika Jumapili tofauti kati ya pande hizo mbili. Hata hivyo kuna majadiliano yenye lengo la kufikia makubaliano ili kuadhimisha Pasaka pamoja. Kwa sasa tofauti ya kalenda inaleta Kanisa la Mashariki kusheherekea Pasaka wakati mwingine hata katika mwezi wa Mei wa kalenda ya Gregori, ingawa kwao bado ni Aprili kufuatana na kalenda ya Juliasi.

Mwezi (wakati)
Kwa kalenda ya jua muda wa mwezi unakaribia tu muda kati ya awamu za mwezi. Katika kalenda ya Gregori miezi ina kati ya siku 28 hadi 31. Lakini vipindi hivi havina uhusiano tena na hali halisi ya awamu za mwezi wa angani mwenyewe. "Mwezi" ni lugha tu haimaanishi gimba la angani tena.

Maulid
Maulid kama vile sikukuu zote za Kiislamu inafuata kalenda ya Kiislamu ambayo ni kalenda ya mwezi. Kwa sababu hiyo tarehe yake hubadilika katika kalenda ya Gregori au kimataifa.

Kalenda
Hizi ni kalenda zinazolenga kuunganisha mwaka wa jua na mwendo wa majira kwa pande mmoja na awamu halisi za mwezi kwa upande mwingine. Kwa hiyo kalenda hizi zinatumia vipindi vya mwaka vya mwezi yaani miezi halisi 12. Kila baada ya miaka 2 – 3 kuna mwaka mrefu mwenye miezi 13. Kwa njia hii upungufu wa mwaka wa mwezi kulingana na mwaka wa jua unasawazishwa. Mifano mashuhuri wa hesabu hii ni kalenda ya Kiyahudi na Kalenda ya Kichina.

Kalenda
Hii ni hasara ya kalenda ya mwezi ya kwamba baada ya miaka kadhaa hailingani tena na majira kwa hiyo ni vigumu kupanga kilimo kufuatana na kalenda hii. Lakini katika maeneo ya dunia ambako majira si muhimu vile kalenda za mwezi zinaendelea kutumiwa. Mfano maarufu wa kalenda ya mwezi ni kalenda ya Kiislamu; hapo kipindi cha „mwezi kinalingana kabisa na awamu za mwezi angani na baada ya miezi 12 ya aina hii mwaka mpya mwenye muda wa siku 354.3 unaanza tena. Ilhali mwaka huu una upungufu ya siku 11-12 kulingana na mwaka wa jua sikuu zake „zinatembea“ kutoka majira hadi majira; katika mazingira ya jangwa ya Uarabuni ulikotokea kilimo na majira hayakuwa muhimu vile.

Mwaka
Katika kalenda za jua mwaka unalingana na muda wa mzunguko mmoja wa dunia kwenye mzingo wake kuzunguka jua letu.

Kalenda ya Gregori
Nchi za kiorthodoksi za Ulaya ya Mashariki zilikataa kalenda mpya hadi karne ya 20.

Kalenda ya Gregori
Kwa jumla kipindi tangu kuanzishwa kwa kalenda hadi kupoklewa katika nchi nyingi kilikuwa karibu miaka 300. Kipindi hiki cha kuwepo kwa kalenda mbili zilizofanana sana kinahitaji uangalifu mkubwa kwa upande wa wataalamu wa historia. Mara nyingi watu wa vijijini waliendelea kutumia hesabu ya zamani hata kama serikali kuu imeshatangaza matumizi ya kalenda ya Gregori. Hivyo hati mbalimbali zinaweza kutumia tarehe ambazo hazieleweki mara moja.

Tarehe
Kwa jumla nchi kadhaa za Kiislamu hutumia kalenda ya Kiislamu kando ya kalenda ya kimataifa ya Gregori.

Umar ibn al-Khattab
Mwaka 639 alianzisha # Kalenda ya Kiislamu kwa kuagiza hesabu mpya ya miaka kuanzia hijra.

Kipindupindu
[1][2] thumbnail|250px|Kutokea kwa kipindupindu duniani. Nyekundu: kinatokea mara kwa mara; Njano: kinatokea mara kadhaa; Nyeupe: kinatokea mara chache.

Kalenda ya Juliasi
Hivyo Caesar alimwajiri mtaalamu Mmisri Sosigenes atunge kalenda mpya inayofuata mzunguko wa jua. Kalenda hii iliitwa kwa heshima yake Kalenda ya Juliasi. Ilikuwa na miezi 12 yenye siku 30 au 31 na kipindi kimoja kifupi chenye siku 28 ambacho ni mwezi wa Februari ili kukamilisha siku 365 za mzunguko wa jua. Vipindi hivi viliendela kuitwa "mwezi/miezi" ingawa havikufuata tena mwendo wa mwezi mwenyewe. Kwa sababu muda wa mwaka wa jua ilijulikana kuwa na siku 365 1/4 kila mwaka wa nne siku ya nyongeza iliingizwa kama siku ya 29 ya mwezi wa Februari.

Kalenda
Nchi kadhaa huwa pia na namna ya pekee za kalenda kwa mfano Ethiopia hufuata kalenda yake inayohesabu tangu kuzaliwa kwake Kristo lakini kwa tofauti ya hesabu ya miaka 7 na miezi 3; ina miezi 13. Kalenda ya Uajemi huhesabu miaka tangu hijra lakini tofauti na Waislamu wengi hutumia mwaka wa jua si mwaka wa mwezi kwa hiyo kuna tofauti ya takriban miaka 40 hivi.

Bara
Kwa hivyo, kwa ujumla, kuna madola 192 katika mabara yote ya ulimwengu, mara huzidi kukitokea na mgawanyiko wa nchi au hupungua kukitokea umoja au muungano wa nchi.

Sikusare
Katika kanda karibu na ikweta hazionekani kirahisi lakini kwenye nusutufe za dunia upande wa kusini na kaskazini ya ikweta zimetambuliwa tangu karne nyingi na zimekuwa siku muhimu kwa makadirio ya kalenda mbalimbali.

Kalenda ya Kichina
Mambo ya serikali na mipango ya kiuchumi hufuata kalenda ya Gregori. Lakini sikukuu za kidesturi zinafuata kalenda ya Kichina, kwa mfano mwaka mpya wa Kichina. Kalenda hii hutumiwa pia kwa kupanga tarehe za arusi, mazishi au kuhamia nyumba kwa sababu Wachina wengi huamini kuna tofauti kati ya siku za bahati nzuri na bahati mbaya.
Kalenda wa Kichina inafuata mwendo wa mwezi pamoja na mwendo wa jua kwa hiyo inaunganisha tabia za kalenda ya mwezi na kalenda ya jua.

Julius Caesar
Aliunda kalenda ambayo imekuwa msingi wa kalenda ya kimataifa leo (Kalenda ya Juliasi). Kwa heshima yake, mwezi wa saba unaitwa Julai.

Kalenda ya Juliasi
Kalenda ya Juliasi ilikuwa na kasoro ambayo haikujulikana mwanzoni. Muda wa mwaka wa jua si siku 365 1/4 kamili. Hivyo mwaka wa kalenda ya Juliasi ulipita muda kamili ya mwaka wa jua kwa dakika 11 na sekunde 14.

Muda sanifu wa dunia
Nchi kubwa kama Urusi na Marekani huwa na kanda muda tofauti ndani ya taifa kati ya mashariki na magharibi; nchi ndogo zaidi kwa kawaida zimepangwa katika kanda ileile.

Siku
Kalenda za kidini kama kalenda ya Kiyahudi na Kalenda ya kiislamu hupanga mwisho wa siku wakati wa machweo, ambayo ni pia mwanzo wa siku mpya. Kwa sababu hiyo sherehe ya Sabato katika Uyahudi (ambayo inalingana na Jumamosi ya Kiswahili) inaanza baada ya machweo kwenye Ijumaa, na pia utaratibu wa kuzuia kazi unakwisha kwenye jioni ya Jumamosi baada ya machweo.

Kiongozi Kalenda
Kiongozi Kalenda ni kijitabu chenye chaguo cha maneno kutoka Biblia kwa kujisomea kila siku. Maneno haya hutazamiwa kama "maneno ya mwongozo wa kiroho" kwa ajili ya siku husika. Hutolewa na Kanisa la Moravian katika nchi nyingi duniani kwa lugha zisizopungua 50. Jina lake la Kiingereza ni ""Daily Watchwords"" na kwa Kijerumani ""Losungen"". Hutolewa upya kila mwaka.

Idd el Hajj
Katika kalenda ya Gregori, ambayo ni kalenda ya kawaida, tarehe za Kiislamu hubadilika kila mara kwa sababu mwaka wa Kiislamu hufuata kalenda ya mwezi lakini kalenda ya kawaida hufuata jua. Kalenda ya Kiislamu ina takriban siku 11 pungufu kuliko kalenda ya jua. Kila mwaka tarehe ya Idd huweza kutokea kwa siku mbili tofauti za kalenda ya Gregori kwa sababu kawaida ya Uislamu hufuata kuonekana kwa mwezi kunakopatikana tofauti duniani.

Kalenda ya mwezi
Kwa sababu hiyo kalenda za kale katika mataifa na tamaduni mbalimbali mara nyingi zilikuwa hasa kalenda za kufuata mwezi.

Kipindi cha Noeli
Kipindi cha Noeli au Krismasi ni majira ya mwaka wa Kanisa ambapo kadiri ya kalenda ya liturujia ya madhehebu mengi ya Ukristo linaendelea kuadhimishwa fumbo la Krismasi, yaani mwana wa Mungu kuzaliwa kama mtu duniani.

Ufahamu wa uwezo wa kushika mimba
Mbinu zinazotegemea kalenda hufuatilia mzunguko wa hedhi ya mwanamke na kwa kuzingatia urefu wa mzunguko wake kutambua anapoweza kupata mimba. Mbinu maarufu zaidi kati ya hizo ni Mbinu ya Siku Sanifu. Mbinu ya Urari-Kalenda pia huhesabiwa njia ya kutegemea kalenda, ingawa haijafafanuliwa vizuri na ina maana nyingi tofauti kwa watu tofauti.

Mwaka mpya
Nje ya mahesabu haya kuna kalenda nyingine zisizoanzisha mwaka kwa sherehe. Mifano ni:

Kalenda ya Kiislamu
Siku ya saba tena imebaki na jina lake la Kibiblia "Sabato" au siku ya saba. Hii ni kwa sababu utamaduni wa Kiarabu kabla ya Uislamu uliwahi kupokea athira nyingi kutoka kwa Wayahudi na Wakristo, pia walikuwepo Waarabu ambao upande wa dini walikuwa Wakristo na Wayahudi.

Kalenda ya Kiislamu
Mahali pengi Kalenda ya Kiislamu hutumika pamoja na kalenda zinazofuata mwendo wa jua, hasa kalenda ya Gregori ambayo ndiyo iliyoenea zaidi duniani.

Mwaka
Mwaka ni kipindi cha takriban siku 365 katika Kalenda ya Gregori ambayo imekuwa kalenda ya kawaida kimataifa ikifuata mwendo wa jua.

Kalenda
Nchi nyingi za dunia zinategemea kilimo. Kilimo hufuata majira ya hali ya hewa. Majira haya hutawaliwa na jua yaani na kiasi cha mwanga na nishati zinazofika dunianikutoka kwa jua na hii inabadilika kutokana na umbali wa jua unaobadilika katika mwendo wa dunia kuzunguka jua letu. Mwendo huu wa dunia kuzunguka jua unachukua siku 365 ¼ kwa hiyo watu katika tamaduni mbalimbali baada ya kugundua muda huu walitunga kalenda zilizoshika mwendo huo.

Uzazi wa mpango kwa njia asilia
Pia kuna mbinu zinazotegemea kalenda, ambazo hufuatilia mzunguko wa hedhi na kwa kuzingatia urefu wake hutambua mwanamke anapoweza kupata mimba. Mbinu hizo si madhubuti kama mbinu zinazotegemea dalili, hasa kwa baadhi ya wanawake na ya vipindi vya maisha yao.

Kalenda ya Gregori
Menginevyo ilikuwa swali la siasa kama nchi zilipokea utaratibu mpya haraka au la. Kwa jumla nchi za kikatoliki ziliwahi kutumia kalenda mpya lakini nchi za kiprotestant zilichelewa kukubali zilizo nyingi zikapokea kalenda mpya kuanzia mwaka 1700. Kwa karne nyingi kalenda hii ilikuwa jambo la Ulaya ya Magharibi tu lakini ilienea pamoja na ukoloni.

Sayari
Zamani kulikuwa na sayari 5 tu zilizoonekana angani kwa macho matupu kama nyota zinazobadilisha mahali[2]. Tangu kupatikana kwa mitambo kama darubini miaka 400 iliyopita idadi ya violwa angani vyenye miendo ya pekee imeongezeka sana lakini imeonekana pia kuna tofauti kubwa sana kati ya violwa hivi.

Kalenda
Kalenda ya Kiislamu huanza hesabu yake katika mwaka wa hijra yaani kuondoka kwa Muhamad kutoka Maka kwenda Madina. Hesabu hii imefika zaidi ya miaka 1430.

Orodha ya kimataifa ya magonjwa na matatizo ya afya
Ni utaratibu unaokubaliwa kote duniani kwa kutaja na kurekodi magonjwa. Orodha hii inatolewa na Shirika la Afya Duniani. Kulikuwa na matoleo mbalimbali na toleo la kisasa ni ICD-10, toleo la 2006. Toleo jipya la ICD-11 inepangwa kwa mwaka 2015., ambayo itakuwa inapitiwa kwa kutumia Web 2.0.

Kipindi cha kawaida
Baada ya kila mfululizo wa vipindi viwili vya pekee (Majilio na Noeli, Kwaresima na Pasaka), tunarudia Kipindi cha Kawaida, kinachochukua muda mrefu kuliko vingine vyote pamoja. Hapo sherehe kuu hizo zinapisha maadhimisho manyofu lakini motomoto: ndio wakati murua wa kung’amua upya utajiri wote wa Dominika kama siku ya kukutana na Bwana mfufuka kila wiki ili kwenda ulimwenguni kote kutangaza ushindi wake; kama siku ambayo inaendesha mwaka mzima ikitukumbusha kwa nguvu tunavyohitaji uwiano mzuri wa kazi na pumziko; kama siku inayodai tusimamishe shughuli zetu nyingi za kujitafutia mapato ili kupata nafasi ya kuadhimisha bure upendo wa Mungu anayetuokoa; kama siku inayokumbusha mwanzo wa uumbaji wa ulimwengu, mwanzo wa uumbaji mpya katika ufufuko wa Yesu na hatua nyingine ya safari yetu duniani.

Saa (ala)
Dhana ya saa ya mkono ina historia ndefu toka wakati wa uzalishaji wa saa za mwanzo kabisa katika karne ya 16. Malkia Elizabeth I wa Uingereza alipokea saa ya mkono kutoka kwa Robert Dudley mnamo mwaka wa 1571. Mwaka wa 1775 saa ilipatikana yenye uwezo wa kukaza kamani yake kwa nishati ya msuko suko wa mkono mtu akitembea na mpaka wa leo inatumika na watu wengi. Saa ya mkono ya zamani kabisa iliyopo hadi hivi sasa (iliyokuwa ikiitwa saa ya bangili) ilitengenezwa mwaka 1806. Mwanzoni saa za mkono zilikuwa zikivaliwa na wanawake tu, wakati wanaume walikuwa wakitumia saa za mfukoni hadi karne ya 20.[1]

Kalenda ya Gregori
Tatizo kwa maisha ya kanisa lilikuwa ya kwamba tarehe ya Pasaka liliendelea kusogea nyuma polepole na haikufuata tena utaratibu uliowekwa na mtaguso wa Nikea. Azimio hili katika mwaka 325 BK lilisema ya kwamba Pasaka itasheherekewa Jumapili ya kwanza baada ya mwezi mpevu wa kwanza baada ya 21 Machi (tarehe ya sikusare machipuo ambayo ni siku ya usawa wa mchana na usiku hivyo mwanzo wa majira ya kuchipua katika kaskazini ya dunia). Wakati wa Papa Gregori XIII tarehe ya sikusare ilikuwa imewahi siku 10 na kufika tayari 11 Machi! Kwa sababu hiyo mtaguso wa Trento wa kanisa katoliki katika mwaka 1563 uliamua kusahihisha kalenda.

Mwaka wa Kanisa
Tofauti mojawapo kati ya mapokeo ya magharibi na mashariki kimsingi ni matengenezo ya kalenda ya Juliasi kuwa kalenda ya Gregori kuanzia karne ya 16; Kanisa Katoliki na Waprotestanti wamepokea kalenda ya Papa Gregori lakini Waorthodoksi wanaendelea kutumia kalenda ya Juliasi iliyotangulia kuwepo.

Kalenda ya Gregori
Theresa wa Avila (mtakatifu wa kanisa katoliki) aliaga dunia mwaka 1582 katika usiku kati ya 4 Oktoba kwenda 15 Oktoba yaani katika usiku ambako Hispania ilibadilisha kalenda yake. Washairi Mwingereza William Shakespeare na Mhispania Miguel de Cervantes walikufa wote tarehe 23 Aprili 1616 ingawa Shakespeare alikufa siku 11 baada ya Cervantes - lakini mmoja alikufa nchini Hispania (iliyotumia tayari kalenda ya Gregori) na mwingine nchini Uingereza (bado ilifuata kalenda ya Juliasi)

Kalenda ya Kiislamu
Majina ya siku katika lugha ya Kiswahili yanaonyesha ya kwamba lugha ilianza katika mazingira ya Kiislamu kabisa, bila athira za moja kwa moja kutoka Uyahudi au Ukristo. Majina ya siku yamepangwa kufuatana na Ijumaa ambayo ni siku muhimu hasa katika maisha ya Kiislamu. Maana ya Jumamosi, Jumapili n.k. ni "Siku ya kwanza, pili, tatu" baada ya Ijumaa. Alhamisi imebaki na jina la Kiarabu.

Kalenda ya mwezi
Kalenda ya Kiyahudi ni mfano hadi leo jinsi mwaka wa mwezi unasahihishwa kwa kuingiza miezi ya nyongeza. Katika utaratibu wa kipindi cha miaka 19 kuna miaka 12 ya kawaida na miaka saba yenye mwezi wa nyongeza inayobadilishana ili kulinganisha kalenda ya mwezi na mwendo wa jua hivyo mwezi wa mavuno inabaki katika majira yake.

Kalenda
Kalenda ya jua maarufu ni kalenda ya Gregori iliyokwa kalenda ya kimatifa hasa.

Kalenda ya Kiarmenia
Mwanzo wa mwaka hutokea wakati wa Julai. Ilikuwa ni kalenda ya jua lenye miezi 12 ya siku 30 na mwezi mmoja mfupi wa siku 5 au 6.

Ramani
Kuna aina nyingi za ramani:Kila mchoraramani anahitaji kuchagua jinsi ya kuonyesha mambo yake. Kwa ramani za kijiografia tatizo hutokana na umbo la dunia ambalo ni tufe wakati ramani kwa kawaida ni karatasi bapa.

Kalenda ya Gregori
Mwanzoni palikuwa na nchi chache tu zilizofuata kalenda mpya. Nje ya Italia zilifuata Hispania na Ureno katika Oktoba 1582, Ufaransa mwisho wa 1582.

Unajimu
Nyota zinaonekana wakati wa usiku kwa kufuatana na mwendo wa dunia yetu kuzunguka jua. Kwa namna hiyo kuonekana kwa nyota kunalingana na majira ya mwaka. Kwa hiyo katika dunia kabla ya kupatikana kwa kalenda watazamaji wa nyota waliweza kutabiri mabadiliko ya hali ya hewa, kuja kwa majira ya mvua, baridi, joto na kadhalika. Kati ya nyota zilizotazamwa hivyo ni, kwa mfano, Kilimia na Zuhura.

Shaka Samvat
Kalenda ilianzishwa mwaka 1957 baada ya uhuru wa Uhindi kwa lengo la kuunda kalenda ya kitaifa inayosaidia kuunganisha nchi hii kubwa. Kalenda ilitungwa na kamati iliyochungulia zaidi ya kalenda 30 tofauti zilizowahi kutumiwa katika sehemu na tamaduni mbalimbali za Uhindini.

Tarehe
Katika nchi ambako zinatumika kalenda za kitaifa zilizo tofauti na Kalenda ya Gregori ni kawaida kuonyesha kalenda kandoni. Kwa mfano nchini Iran mwaka unaanza kwa tarehe 1 mwezi wa Farwardin ambayo kwa kawaida ni sawa na 21 Aprili. Hivyo tarehe ya Kiirani 23 Farwardin 1396 ni sawa na tarehe 11 Aprili 2017. Ilhali nchini Iran hesabu ya kalenda ya Kiislamu ni muhimu kwa sikukuu za kidini kalenda za huko huonyesha pia tarehe ya tatu yaani 14 Rajabu 1438.

Nguruwe
Kwa dini ya Wahindi mungu Vishnu alichukua umbo la nguruwe dume Varaha kwa ajili ya kuokoa dunia na pepo aliyekuwa ameivuta mpaka kilindini mwa Bahari. Nguruwe ni mmoja kati ya mzunguko wa wanyama 12 ambao wanatokea kwenye kalenda ya kichina ya "Chinese zodiac". Waamini wa elimu ya anga wanaamini kila mnyama ana maana fulani pekee.

Kumi na mbili
Katika tamaduni za kale kumi na mbili ilikuwa muhimu hasa kutokana na uhusiano wake na kalenda. Kila mwaka wa jua huwa na vipindi 12 vya mwezi na hivyo miezi 12 ilikuwa msingi wa hesabu ya mwaka.

Maajabu ya dunia
Katika ulimwengu kila siku maajabu yanaongezeka na kufanya maajabu mapya ya dunia kukubalika mara kwa mara. Kwa mfano, mwaka 2016 kuna maajabu yake. Orodha ya maajabu hayo hutolewa na watu mbalimbali kwa mitazamo tofautitofauti: wengine wanaishia upande wa majengo, wengine wanahesabu hata mazuri ya uasilia n.k.

Kalenda ya Kiislamu
Kalenda ya Kiislamu hutumia juma au wiki ya siku saba jinsi ilivyo kawaida kwa Wayahudi na Wakristo. Siku muhimu zaidi ni Ijumaa ambako Waislamu hukusanyika kwa ajili ya sala ya pamoja.

Kalenda ya Kiislamu
K (Mwaka "baada ya Kristo" katika kalenda ya Kikristo), H (Mwaka "Baada ya Hijra" katika kalenda ya Kiislamu)

Kalenda ya Kiislamu
Ni kalenda ya Kiislamu kwa sababu inaanza kuhesabu miaka tangu hijra. Kalenda hii huitwa "Shamsi" (kutoka neno la Kiarabu / Kifarsi شمس shams = Jua). Kwa mfano, mwaka 1396 shamsi ya Iran inalingana na mwaka 1438 wa kalenda ya kawaida ya Kiislamu.

Pasaka ya Kikristo
Tarehe ya Pasaka inafuata kuonekana kwa mwezi angani, kwa hiyo sikukuu hiyo haina tarehe imara katika kalenda ya kawaida. Inapatikana katika Machi au Aprili. Pasaka haifuati mwezi pekee lakini tarehe yake imefungwa pia kwa sikusare (au ekwinoksi), kwa hiyo haiendelei kuzunguka mwaka wote kama tarehe za Kalenda ya Kiislamu.

Kalenda
Mpangilio wa wiki kama hesabu ya siku ya kupumzika na siku za kazi umeenea kote duniani hasa kwa ofisi za serikali ingawa katika nchi nyingi watu maskini hawana nafasi za kupumzika mara kwa mara.

Dunia
Ganda la dunia Koti la dunia Kiini cha dunia

Kalenda ya Gregori
Papa Gregori XIII kama kiongozi wa kiroho wa dunia ya kikatoliki (sehemu kubwa ya Ulaya) alitaka kusahihisha kasoro zilizoonekana katika kalenda ya awali. Tangu zamani za Waroma wa Kale hesabu ya wakati ilifuata Kalenda ya Juliasi iliyoanzishwa na Julius Caesar mwaka 46 KK. Kalenda hii ilikuwa na tatizo la kuwa urefu wa mwaka wake ulipita muda kamili ya mwaka wa jua kwa dakika 11 na sekondi 14 yaani mwaka wa kalenda hii ilikuwa mrefu mno muda wa dakika 11 kila mwaka. Kosa lilikuwa ndogo mwanzoni lakini lilizidi kuongezeka.

Juma
Katika mwaka wa kalenda ya Gregori mna majuma 52 pamoja na siku moja au mbili za ziada. Hesabu ya majuma inaendelea mfululizo bila ya kuanza upya wakati wa mwaka mpya.

Mwezi (wakati)
Awamu za mwezi zilikuwa vipindi vya kuhesabu wakati tangu mwanzo wa kalenda. Hadi leo kuna kalenda ya mwezi ndiyo kalenda ya Kiislamu inayopanga wakati kutokana na hali halisi ya awamu za mwezi.

Kalenda ya jua
Katika nchi zisizo karibu na ikweta kuna majira yenye tofauti kubwa kufuatana na mwendo wa jua angani. Kwa mfano kuna kipindi ambako jua halifiki kwenye kilele cha anga wakati wa mchana na muda wa mchana ni fupi. Kipindi hiki huwa na baridi na giza. Kinyume chake kuna kipindi ambako jua linaonekana masaa mengi kila siku na mchana ni mrefu. Hiki ni kipindi cha joto.
Kalenda ya jua inayojulikana zaidi ni Kalenda ya Gregori iliyokuwa kalenda ya kimataifa. Inatumia pia kipindi cha "mwezi" lakini miezi hii haina uhusiano tena na mwendo wa mwezi kama gimba la angani tena.
Kalenda zifuatazo hufuata mwendo wa jua:

Saa ya mkononi
Saa zaweza kugawiwa katika makundi mawili makuu kuzingatia kizazi; saa za zamani (analog) na saa za kisasa/za dijiti ambazo ni za kielektroni.

Saa ya mkononi
Mwaka wa 1775 saa ilipatikana yenye uwezo wa kukaza kamani yake kwa nishati ya msuko suko wa mkono mtu akitembea na mpaka wa leo inatumika na watu wengi. Saa ya mkono ya zamani kabisa iliyopo hadi hivi sasa (iliyokuwa ikiitwa saa ya bangili) ilitengenezwa mwaka 1806. Mwanzoni saa za mkono zilikuwa zikivaliwa na wanawake tu, wakati wanaume walikuwa wakitumia saa za mfukoni hadi karne ya 20.

Mwaka wa Kanisa
Muundo wa kalenda hii ya mwaka wa Kanisa unasimama juu ya sikukuu kubwa mbili za Krismasi na Pasaka na vipindi vya siku vinavyofuatana nazo.

Kalenda ya Kiislamu
Jumapili: yaum al-ahad (siku ya kwanza) يوم الأحد Jumatatu: yaum al-ithnayna (siku ya pili) يوم الإثنين Jumanne: yaum ath-thalatha (siku ya tatu) يوم الثلاثاء Jumatano: yaum al-arba`a (siku ya nne) يوم الأَربعاء Alhamisi: yaum al-khamis (siku ya tano) يوم خميس Ijumaa: yaum al-jum`a (siku ya mkutano) يوم الجمعة Jumamosi: yaum as-sabt (siku ya sabato) يوم السبت

Ganda la dunia
Dunia yetu hutazamiwa na sayansi kuwa na tabaka mbalimbali kama kitunguu. Tabaka ya nje ni imara yaitwa "ganda la nje la dunia".
Chini yake ni tabaka inayoitwa "koti ya dunia" iko chini ya ganda hili la juu. Tabaka hii -inayoitwa "tabakamwamba"- inakaa juu ya tabaka moto na laini ya ndani zaidi.

Kalenda ya mwezi
Kalenda ya mwezi ni kalenda inayohesabu miezi kufuatana na mwendo wa mwezi. Mwezi una muda wa siku 29,5 kutoka mwezi mpya hadi mwezi mpya. Faida yake ni ya kwamba mwezi unaonekana na watu wote. Hali hii inasaidia kuelewana haraka kati ya watu juu ya tarehe fulani katika mazingira ambako hakuna mitambo wala maandishi. Mwaka wa miezi hii 12 una siku 354.

Kalenda ya Gregori
Kalenda ya Gregori ni kalenda ambayo leo inatumiwa zaidi kimataifa. Jina limetokana na Papa Gregori XIII aliyeamua kutumia kalenda hiyo tangu tar. 15 Februari 1582 badala ya Kalenda ya Juliasi.

Mfumo wa Jua
Pamoja na sayari kuna idadi kubwa ya violwa vingine. Vingi ni vipande vidogo vya mwamba vinavyokusanyika katika kanda 3 zenye umbo la mwiringo ambazo ni ukanda wa asteroidi, ukanda wa Kuiper na wingu la Oort.

Kiongozi Kalenda
Kazi hii hufanywa miaka miwili na nusu kabla ya mwaka husika kwa sababu muda inahitajika kuandika chaguo, kuituma katika nchi zote ambako maneno ya mwongozo hutolewa kwa lugha nyingine hadi kuchapishwa. Kwa mfano maneno ya mwaka 2012 yalitolewa tar. 23 Aprili 2009 huko Herrnhut.

Mfumo wa Jua
* Utaridi ni jina la sayari ya kwanza kutokana na lugha ya Kiarabu na pia katika mapokeo ya Kiswahili tangu kale. Vitabu vingine hutumia neno "Zebaki" ambalo pia lina asili ya Kiarabu likimaanisha metali mojawapo; inaonekana limepatikana kama tafsiri ya jina la Kiingereza la sayari ya kwanza "Mercury" bila kujua historia ya majina ya sayari sita ya kwanza yaliyoingia katika Kiswahili kutoka katika lugha ya Kiarabu. [2] ** Zuhura - Ng'andu ni sayari ambayo hutambulika kwa jina la Kibantu(Ng'andu) pamoja na jina lenye asili ya Kiarabu(Zuhura) *** Tazama makala ya Dunia kwa ajili ya namba halisi. Neno "ardhi" hutumika na waandishi kadhaa badala ya "dunia" wakitaka kutaja sayari ya tatu.Jina la sayariKipenyo kwenye ikweta kulingana na kipenyo cha dunia = 1 MasiNusukipenyo ya mzingo wa kuzunguka juaMuda wa mzingo (miaka)Kuinama kwa mzingo wa kuzunguka jua Pembenukta (°)Muda wa siku ya sayari (siku)MieziUtaridi [3]0.3820.060.3870.2417.0058.60Zuhura (Ng'andu)**0.9490.820.720.6153.39-2430Dunia (Ardhi)***1.001.001.001.000.001.001Mirihi (Murihi, Meriki, Mars)0.530.111.521.881.851.032Mshtarii [4]11.23185.2011.861.310.41463Zohari (Zohali, pia Zuhali) [5]9.41959.5429.462.480.42649Uranus [6] 3.9814.619.2284.010.77-0.71827Neptun [7] 3.8117.230.06164.81.770.67113

Siku
Dunia, pamoja na kujizungusha kwenye mhimili wake, ina mwendo mwingine pia , yaani ule wa kulizunguka jua. Ikikamilisha mwendo huu basi mwaka unakuwa umekamilika. Kipindi cha mwaka hakilingani kwa kila mwaka: kuna miaka mirefu na miaka mifupi. Hii ni kwa mujibu wa Kalenda ya Gregori ambapo mwaka wa kawaida (mfupi) huwa na siku 365 na kila mwaka wa nne (mwaka mrefu) kuwa na siku 366.

Mwaka wa Kanisa
Kalenda hii inataja nafasi ya vipindi vya pekee kama vile Majilio (Adventi), Krismasi au Noeli, Kwaresima au Pasaka, pamoja na nafasi ya sikukuu mbalimbali.

Kanda za dunia
Hali halisi haulingani kila mahali na utamaduni au historia ya kila mahali panapotajwa humo.
Orodha ya UM

Kalenda ya Ethiopia
Kalenda ya Ethiopia (Kiamhari: የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር "ye'Ityoṗṗya zemen aḳoṭaṭer") ni kalenda rasmi nchini Ethiopia na pia kalenda inayotumiwa na Wakristo walio wengi nchini Eritrea. Asili yake ni kalenda ya Wakopti kwa sababu kanisa la Ethiopia kwa karne nyingi ilikuwa kama mkono wa kanisa la Kikopti la Misri.

Herufi
Herufi zinazotumiwa zaidi duniani ni zile za alfabeti ya Kilatini. Alfabeti nyingine zinazotumiwa kimataifa ni hasa alfabeti ya Kiarabu na alfabeti ya Kikirili. Herufi zao zatofautiana kwa jumla ingawa kuna pia herufi zinazofanana katika kundi la alfabeti. Kwa mfano alfabeti za Kilatini na Kikirili zote zimetokana na alfabeti ya Kigiriki.

Vikram Samvat
Vikram Samvat (pia: Bikram Samvat, Devanagari:विक्रम सम्वत्) ni kalenda rasmi nchini Nepal. Huhesabiwa kati ya kalenda za Kihindu na kufuata muundo wa mwaka jua-mwezi (lunisolar).

Kalenda ya Kiislamu
Pia Waislamu wanaoishi katika mazingira yasiyo ya Kiislamu hutumia kalenda hii kwa ajili ya kupanga maisha yao ya kidini, hasa sikukuu na saumu.

Kalenda ya Kiislamu
Kalenda ya Kiislamu ni mtindo wa kuratibu wakati unaopatikana katika nchi mbalimbali za Kiislamu. Tofauti na kalenda ya kawaida inayofuata jua hii ni kalenda ya mwezi.

Pasaka ya Kiyahudi
Kwa sababu kalenda ya Kiyahudi ni kalenda ya mwezi tarehe zake hubadilika katika hesabu ya kalenda ya Gregori yaani kalenda ya kawaida ya kimataifa. Kwa jumla Pasaka ya Kiyahudi inasheherekewa wakati wa miezi Machi au Aprili kwa sababu Nisan ni mwezi wa kwanza wa majira ya kuchipua.

Kundinyota
Tamaduni nyingi zilipanga nyota kwa makundi. Kuna mapokeo tofautitofauti hadi leo kati ya mapokeo ya Kimagharibi, ya Kihindi na ya Kichina.

Kalenda
Inaaminika ya kwamba tangu kuanza kilimo watu wameanza pia kushika kumbukumbu ya wakati. Katika nchi nyingi kupanda na kuvuna kunategemea mwendo wa majira yanayorudia. Kazi ya pamoja inahitaji mpangilio na lugha ya pamoja. Hapa ni mwanzo wa kalenda.

Kalenda
Kalenda hizi zinaweza kugawiwa kwa namna mbalimbali lakini mara nyingi zinatumia vipindi 12. Vpindi hivi vinaweza kuitwa „mwezi“ lakini havina uhusiano tena na awamu halisi za mwezi.

Kalenda ya Kiajemi
Kalenda hii inatumiwa pamoja na kalenda ya Kiislamu inayoanza hesabu yake pia kwenye Hijra lakini kwa sababu ni kalenda ya mwezi miaka yake ni mifupi na hivyo mwaka 1393 wa Kiajemi unalingana na mwaka 1435 wa kiislamu. Ilhali hesabu zote mbili zina msingi wa kiislamu kwa kurejea hijra zinatofautishwa pia kwa kutumia majina "hijri shamsi" (hijri ya jua) na "hijri qamari" (hijri ya mwezi).

Pasaka
Tangu masahihisho ya kalenda ya Juliasi na kuanzishwa kwa kalenda ya Gregori mara nyingi kuna tofauti kati ya Pasaka ya Ukristo wa magharibi (sehemu kubwa ya Kanisa Katoliki na makanisa ya Uprotestanti) na Pasaka ya Ukristo wa mashariki kwa sababu Waorthodoksi wanaendelea kutumia kalenda ya Juliasi kwa ajili ya kukadiria sikukuu zao.

Tarehe
Kwa kawaida tarehe inarejelea kalenda ya Gregori. Lakini ilhali kuna kalenda mbalimbali inawezekana kutaja na tarehe tofauti kwa siku ileile kutegemeana na kalenda inayorejelewa.

Kiongozi Kalenda
Siku hizi kuna kamati ya watu 6 inayokutana huko Herrnhut kila mwaka karibu na tarehe ya 3 Mei ambayo ni tarehe ya kihistoria ambako neno la mwongozo la kwanza lilitolewa. Kati ya hao watu 6 kuna watumishi wa kamati kuu ya Wamoravian wa Ulaya Bara pamoja na wakristo wengine. Wanafungua mkusanyo wa ayat 1.829 kutoka Agano la kale zilizoteuliwa kwa ajili ya kalenda na kuandikwa juu ya vikaratasi. Kwa kila siku wanatoa karatasi 1 bila kuisoma kwanza. Baadaye kamati inatafuta neno kutoka Agano Jipya linalolingana na maana ya neno la kwanza na pia beti ya wimbo la kiroho linalofaa au maneno ya sala.

Zuhura
Mwaka wa Zuhura (ambao ni muda wa kutimiza obiti moja wa kuzunguka dunia) una siku 224.7 za kidunia.

Kalenda ya jua
Katika kalenda za jua mwaka unalingana na muda wa mzunguko mmoja wa dunia kwenye mzingo wake kuzunguka jua letu. Muda kamili wa mzunguko huu ni siku 365.2425.

Kalenda ya Kiislamu
Muharram محرّم Safar صفر Rabi`-ul-Awwal (Rabi' I) ربيع الأول Rabi`-ul-Akhir (Rabi' II) ربيع الآخر أو ربيع الثاني Jumaada-ul-Awwal (Jumaada I) جمادى الأول Jumaada-ul-Akhir (Jumaada II) (Jumaada II) جمادى الآخر أو جمادى الثاني Rajab رجب Shaaban شعبان Ramadan رمضان Shawwal شوّال Dhul Qaadah ذو القعدة Dhul Hijjah ذو الحجة

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Chuo Kikuu cha Benin kilianzishwa mwaka upi?

Chuo Kikuu cha Benin (Nigeria)
Chuo kikuu kilianzishwa mwaka 1970 na serikali ya kijeshi ya Samuel Ogbemudia.[1]

Benin
Biashara ya watumwa iliendelea kwa karne tatu mpaka mwaka wa 1885.

Chuo Kikuu cha Kenyatta
Chuo Kikuu kilifunguliwa kama ifuatavyo

Chuo Kikuu cha Tübingen
Chuo Kikuu cha Tübingen ni chuo kikuu nchini Ujerumani, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1477 katika Tübingen, Baden-Württemberg.

Chuo Kikuu cha Zanzibar
Chuo Kikuu cha Zanzibar kilipangwa kuanza na kitivo cha utawala wa biashara. Kwa kweli, kuenea kwa makampuni ya biashara na hoteli, na upanuzi wa sekta ya utalii nchini kuwa umewashawishi wadhamini wa Darul Iman kuanza Chuo Kikuu cha Zanzibar na kitivo cha Utawala wa Kibiashara kwa lengo kukidhi mahitaji ya haraka ya biashara jamii. Mwaka 1999, Kitivo cha Sheria na Shariah na kilianzishwa mwaka 2002 ya Kitivo cha Sanaa na Sayansi ya Jamii pia kilianzishwa. Katika miaka saba ijayo au hivyo,miundo ya kisasa kabisa itajengwa kwa ajili ya vitivo vingine, yaani - Kitivo cha Sayansi, na Kitivo cha Uhandisi. Vitivo vyote baadae vitaanza kutoa shahada ya kwanza, shahada ya uzamili na Udaktari.

Chuo Kikuu cha Niccolò Cusano
Chuo Kikuu cha Niccolò Cusano ("Università degli Studi Niccolò Cusano" - UNICUSANO) ni chuo kikuu maarufu nchini Italia, kilichoanzishwa mwaka 2006 jijini Roma.

Bendera ya Benin
Bendera ya Benin ilianzishwa Desemba 1958 wakati koloni ya Kifaransa ya Dahomey ilipopewa madaraka ya kujitawala. Mwaka 1960 Dahomey ikapata uhuru wa kitaifa ikaendelea na bendera ileile.

Chuo Kikuu cha Abuja
Kwa sasa Chuo Kikuu cha Abuja kinatoa shahada za kawaida, Stashahada na Kozi za baada ya Uzamili na Uzamifu na kutokana na kuwa katika eneo la Utawala wa Shirikisho chuo hicho kina Kituo cha Masomo ya Mbali ambacho kinatoa nafasi za elimu ya vyuo vikuu kwa wale ambao kwa sababu moja au nyingine, hawawezi kupata elimu kama hiyo kupitia kwa elimu ya mfumo wa kawaida na pia wale ambao wangependa kupata maarifa mapya na ujuzi maalum. Chuo Kikuu cha Abuja aidha kinafunza shahada ndogo za uelekezi na kina Taasisi ya ualimu ili kushughulikia mahitaji ya wale ambao ni walimu kitaaluma, mahitaji maalum ya serikali mashirika ya elimu na hutoa nafasi ya ushirikiano katika masuala ya eleimu na mashirika vikundi mbalimbali ndani na nje ya Nijeriap.

Historia ya Benin
Katika uchaguzi wa Machi 2006, Yayi Boni alipata urais aliouanza tarehe 6 Aprili 2006.

Elimu
Chuo Kikuu cha Uingereza (UKOU) kilichoanzishwa mwaka wa 1969 kama taasisi ya elimu ya kwanza ulimwenguni kujitolea kutoa elimu ya wazi na ya mbali, bado hutegemea vifaa vilivyopigwa chapa na kuongezea redio, runinga na kompyuta.[22] Vivyo hivyo, Chuo Kikuu cha Indira Gandhi nchini India huweka pamoja matumizi ya chapa, sauti zilizorekodiwa, video, redio, televisheni na teknolojia ya vielezo vya kusikiza mkutano.[23]

Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Ghana
Chuo Kikuu cha Katoliki cha Ghana ni moja ya vyuo vikuu vya binafsi nchini Ghana. Iko Fiapre, Sunyani katika Mkoa wa Brong Ahafo. Kilianzishwa na Kanisa ya kikatoliki na kikakubaliwa na Bodi Kitaifa ya kikubali tarehe 4 Desemba 2002. Kundi la kwanza la wanafunzi lilianza tarehe 3 Machi 2003. Uzinduzi rasmi wa chuo kikuu ulikuwa tarehe 13 november 2003.

Chuo Kikuu cha Kikristo cha Pan Africa
PAC ilianzishwa na mdhamini wake mkuu, Pentecostal Assemblies of Canada(PAOC), na ilianza shughuli zake mwaka wa 1978 kama chuo ya Bibilia. Kama shirika la utume mwongofu(mission-minded), PAOC ilianza kuwatuma wamishenari katika nchi nyingi za Afrika katika miaka za 1920. Matokeo ya juhudi zao yalikuwa uibukaji wa kanisa za Taifa nchini Kenya na nchi jirani. Barani, makanisa haya kwa ujumla yanajulikana kama Pentecostal Assemblies of God (PAG). Kupitia juhudi za wachungaji, wamishenari na wainjilisti, baadhi ya fellowships za PAG zimekuwa zaidi ya makanisa 3000.

Benin
Nchi ya Benin iko kati ya Mto wa Niger upande wa Kaskazini na Bahari ya Atlantiki upande wa Kusini. Haina milima mirefu.

Chuo Kikuu cha McGill
Chuo Kikuu cha McGill ni chuo kikuu mjini Montreal, Kanada. Kilianzishwa mwaka wa 1821, na kupata jina lake kutoka kwa James McGill, mfanyabiashara hodari wa mji wa Montreal.

Chuo Kikuu cha Mumbai
Chuo Kikuu cha Mumbai ni chuo kikuu nchini Uhindi, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1857 katika Mumbai, Maharashtra.

Muhimbili
Kama Chuo cha Elimu ya Afya ilikuwa mwanzoni sehemu ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Tangu 2007 imeandikishwa kama Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi cha Muhimbili. Ndani ya chuo kuna idara nne na taasisi tano.

Benin
Bunge la Benin lina viti 83. Huchaguliwa kila mwaka wa nne.

Chuo Kikuu cha Kabarak
Ni ilianzishwa na Rais wa zamani wa Jamhuri ya Kenya na Chansela wa Chuo hiki, Mheshimiwa Daniel T. arap Moi - ambaye alitaka kuanzisha Chuo Kikuu cha Ukristo, Sanaa, Sayansi na Teknolojia.

Chuo Kikuu cha Kinshasa
Chuo Kikuu cha Kinshasa ni chuo kikuu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1954 katika Kinshasa.

Orodha ya Waandishi katika nchi za Afrika
Gadi Ami (1958 -) Daudi Ananou (1917-2000) Felix Couchoro, pia anahusishwa na Benin (1900-1968) Richard Dogbeh, pia anahusishwa na Benin, Senegal na Cote d'Ivoire (1932-2003) Kossi Efoui (1962 -) Emilie Anifranie Ehah, pia anahusishwa na Senegal Christiane Akoua Ekue (1954 -) Alemdjrodo Kangni (1966 -) Tete-Michel Kpomassie (1941 -) Pyabelo Chaold Kouly (1943 -) Lauryn, pia anaendana na Benin na Togo, alizaliwa katika Ufaransa (1978 -) Senouvo Agbota Zinsou (1946 -) Yves-Emmanuel Dogbe (1939 -) Jeannette D. Ahonsou (1954 -)

Chuo Kikuu cha Addis Ababa
Ingawa chuo hiki kina kampasi sita kati ya saba ambazo ziko ndani ya Addis Ababa (ya saba iko katika Debre Zeit, takriban kilomita 45 mbali), inao pia matawi katika miji mingi kote Ethiopia, kudaiwa kuwa "chuo kikuu kubwa katika Afrika. " Serikali huwatuma wanafunzi waliohitimu katika vyuo vikuu hivi baada ya kukamilisha sekondari. Wanafunzi pia huhudhuria vyuo binafsi, kama vile Chuo Kikuu cha Umoja. Mwandishi na mnadharia Richard Cummings aliwahi kuwa mwanachama wa Kitivo cha Sheria.

Chuo Kikuu cha Kikristo cha Pan Africa
Mwaka wa 1985, Tume ya Elimu ya Juu (Commission of Higher Education-CHE) ilianzishwa ili kuendeleza elimu ya chuo kikuu nchini Kenya, na hasa katika uratibu wa mipango ya muda mrefu, maendeleo ya wafanyakazi, udhamini na maendeleo ya kimwili wa vyuo vikuu nchini Kenya. Katika msingi huu, CHE iliiandikisha PAC kama chuo kikuu mwaka wa 1989. Tangu wakati huo, PAC imekuwa ikifanya kazi na CHE ikielekea utambulisho rasmi na Wizara ya Elimu. Mitaala ya PAC kwa ajili ya shahada zinazotolewa ulipitishwa rasmi na CHE kuanzia mwaka wa 2006.

Chuo Kikuu cha Kyambogo
Chuo Kikuu cha Kyambogo ni chuo kikuu cha umma nchini Uganda. Kilianzishwa mwaka wa 2001 kama chuo kikuu cha tatu cha umma nchini Uganda.

Chuo Kikuu cha Ufundi cha Berlin
Chuo kilianzishwa mwaka 1879 kama chuo cha Prussia, wakati ule dola kubwa la Ujerumani. Wanafunzi na walimu kumi wa chuo hiki waliendelea kupokea Tuzo ya Nobel katika fani za fizikia na kemia ambao ni Adolf von Baeyer, Carl Bosch, Dennis Gabor, Ernst Ruska, Eugene Paul Wigner , Fritz Haber, George de Hevesy , Gerhard Ertl, Gustav Hertz , Wolfgang Paul.

Chuo Kikuu cha Kilimo na Teknolojia cha Jomo Kenyatta
JKUAT ilianzishwa mnamo mwaka 1981 kama Chuo cha Kilimo na Teknolojia (JKCAT), ambacho kilikuwa chuo cha kiwango cha katikati kilichoanzishwa na Serikali ya Kenya kwa msaada kutoka kwa Serikali ya Japani. Mipango ya kuanzisha JKCAT ilianza mnamo mwaka wa 1977. Mapema mwaka wa 1978, rais wa Kenya, Jomo Kenyatta, alichangia hekta mia mbili za shamba kwa ajili ya uanzishwaji wa chuo hicho.

Chuo Kikuu cha Nairobi
Mwaka wa 2002 Chuo hiki kilikuwa na wanafunzi 22,000, na 17,200 kati yao walikuwa wakisomea shahada ya msingi na 4,800 walikuwa wakisomea shahada ya kumudu. Chuo kikuu kimezindua mipango kadhaa ya kisera na kuanzisha shahada sambamba kukabiliana na mahitaji ya elimu nchini Kenya.

Ghana
Chuo Kikuu cha zamani zaidi nchini Ghana, Chuo Kikuu cha Ghana, ambacho kilianzishwa mnamo mwaka wa 1948, kilikuwa na takriban jumla ya wanafunzi 29,754 katika mwaka wa 2008.[43] Tangu unyakuzi wa uhuru wa Ghana, nchi hii imekuwa mojawapo ya vitovu vya elimu katika eneo la Afrika Kusini mwa Sahara na imekuwa mwenyeji wa watu maarufu kama vile Rais Robert Mugabe wa Zimbabwe, Alhaji Sir Dauda Jawara wa The Gambia na Cyprian Ekwensi wa Nigeria baina ya wengine. Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah, ambacho ndicho chuo kikuu cha pili kuanzishwa nchini Ghana, ndicho chuo cha kwanza cha masomo ya sayansi na teknolojia nchini humo na katika ukanda wa Afrika Magharibi.

Chuo Kikuu cha Bahia
Chuo Kikuu cha Bahia (Universidade Federal da Bahia, UFBA) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1946 katika Salvador, Brazil.

Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA)
Mwaka 1984 chuo hiki kilianza na vitivo vitatu:

Jumuiya ya Kiuchumi ya Afrika
Jumuiya ilianzishwa kwa Abuja Treaty, iliyosainiwa mwaka 1991 na kuanza kufanya kazi mwaka 1994.

Mbeya (mji)
Chuo Kikuu Teofilo Kisanji ambacho ni chuo kikuu cha Kanisa la Moravian Tanzania kinachotoa kozi za ualimu na teolojia tangu mwaka 2005. Kilitanguliwa na chuo cha Motheco. Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia Mbeya (MUST) ambacho zamani kilijulikana kama Mbeya Technical College (MTC) kilichopo eneo la Iyunga, Mbeya Chuo cha Kilimo Uyole (Agricultural Research Institute -ARI- Uyole) ambacho ni taasisi ya uchunguzi wa kisayansi pamoja na chuo. Chuo Kikuu cha Mzumbe, Chuo cha Kampasi ya Mbeya ambacho ni tawi la Chuo Kikuu Mzumbe kilichopo Morogoro

Chuo Kikuu cha Ufundi cha München
Chuo Kikuu cha Ufundi cha München (Kijerumani: "Technische Universität München", "TU München", "TUM") ni chuo kikuu cha Ufundi nchini Ujerumani, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1868 katika München.

Chuo Kikuu cha Kenyatta
Chansela wa sasa ni Dr Harris Mule na Makamu wa Chansela ni Prof Olive Mugenda, ambaye ni Makamu wa kwanza wa kike wa chuo kikuu cha umma nchini Kenya.Chini ya Makamu wa Chansela, kuna manaibu Makamu wa Chansela watatu na Wasajili watatu.Tarehe ishirini na tisa mwezi wa Machi mwaka wa 2009, sehemu ya wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Kenyatta waligoma huku wakiiba mali na kuchoma majengo katika tawi kuu na tawi ndogo la [Ruiru]. Wanafunzi walikuwa wakiandamana kupinga kufukuzwa kwa viongozi wao na Makamu wa Chansela, Profesa Olive Mugenda.Miongoni mwa masuala mengine ilikuwa kuanzishwa kwa sare za shule, na kutolewa kwa huduma ya uchukuzi ya wanafunzi wakaazi tawi la Ruiru. Majengo yaliyochomwa ni pamoja na malazi ya Nyayo , maabara ya tarakilishi,afisi za viongozi wa wanafunzi na jumba la Harambee. Polisi wa kupambana na ghasia waliotumwa na Olive Mugenda walishutumiwa kuwa walitumia nguvu ya kupindukia ambao ulisababisha vifo vya wanafunzi wawili na majeraha makubwa kwa wanafunzi kumi na wawili. Pia kulikuwa na madai ya ubakaji ya wanafunzi wa kike na polisi hasa katika jumba la malazi la Ngong. Chuo Kikuu kilifungwa kwa muda usiojulikana baada ya ghasia hizo.

Chuo Kikuu cha Witwatersrand
Chuo hiki kilianzishwa kama shule mjini Kimberley mwaka wa 1896 kama "South African School of Mines". Miaka minane baadaye, mnamo mwaka wa 1904 shule ilihamia Johannesburg na kubadili jina lake kwa "Transvaal Technical Institute". Ilibadilisha jina lake mwaka wa 1906 kuwa "Transvaal University College". Mnamo 1908 tawi la shule la Pretoria lilianzishwa, halafu mwaka wa 1910 shule tena iligeuza jina lake na kuwa "South African School of Mines and Technology". Hatimaye, mwaka 1922, shule ilipandishwa cheo na kuwa chuo kikuu kamili baada ya kukifanya Chuo kuwa "Chuo Kikuu cha Witwatersrand". Eneo la Milner Park, kaskazini-magharibi mwa Braamfontein lilitambuliwa kama makao ya kampasi mpya ya chuo kikuu, na ujenzi ulianza mwaka huo. Kulikuwa kuwe na vitivo sita vilivyotoa shahada ya digrii katika Chuo hiki: sanaa, sayansi, utabibu, uhandisi, sheria, na biashara.

Umoja wa Afrika
Umoja wa Afrika (UA) (kwa Kiingereza: African Union (AU); Kifaransa: Union Africaine (UA); Kihispania: Unión Africana (UA) ; Kireno: União Africana (UA) ) [1] ni muungano wa nchi 55 za Afrika ulioanzishwa mnamo Julai 2002.

Kisii
Chuo Kikuu cha Nairobi Chuo Kikuu cha Masinde Muliro Chuo Kikuu cha Egerton[3] Chuo Kikuu cha Moi

Historia ya Afrika
Katika mwaka wa 1960 Ufaransa ukatoa uhuru kwa Cameroon, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Chad, Congo (Brazzaville), Cote d'Ivoire, Dahomey (Benin), Gabon, Madagascar, Mali, Mauritania, Niger, Senegal na Volta ya Juu (Burkina Faso).

Chuo Kikuu cha Calabar
Chuo Kikuu cha Calabar (Unical) ni chuo kikuu mjini Calabar, jimbo la Cross River, kusini mashariki mwa Nigeria. Ni mmoja ya vyuo vikuu vya Nigeria vya kizazi cha pili. Chuo Kikuu cha Clabar kilikuwa kampasi ya Chuo Kikuu cha Nigeria hadi mwaka wa 1975 . Kilianzishawa ili kutimiza agizo hili la jadi na msemo wake "Maarifa ya Huduma ".

Chuo Kikuu cha Zanzibar
Malengo ya Chuo Kikuu cha Zanzibar kimsingi ni ugunduzi na kuendeleza matumizi ya maarifa, kupata ujuzi, na maendeleo ya akili katika kanda ya Afrika Mashariki kwa lengo la kuandaa wanafunzi kuchangia kikamilifu na kimaadili kama raia wema wa dunia inayobadilika haraka na kuongozwa na teknolojia. Malengo haya sasa hufikiwa kupitia programu ya shahada ya kwanza ya kielimu ambayo ni iliyoundwa kufanya wanafunzi waliohitimu kuwa na uwezo wa kuajiri wenyewe na kuajiri wengine vilevile.

Chuo Kikuu cha Abuja
Chuo Kikuu cha Abuja kilianzishwa tarehe 1 Januari, mwaka 1988 (chini ya agizo la NO. 110 la mwaka 1992 kama lilivyorekebishwa) kama chuo cha sura mbili chenye mamlaka ya kuendesha masomo chuoni na mpango wa elimu ya masafa ya mbali. Ndicho Chuo Kikuu cha kwanza cha Nigeria kuwa na uwezo wa aina hiyo, kwa hivyo chuo kimejitolea na kinajaribu kuhakikisha ufanisi wa elimu na wakati huohuo kikidumisha nafasi sawa za wananchi kupata elimu na kwa njia kinawatayarisha wanafunzi kwa majukumu yao muhimu katika jamii.

Dahomey
Dahomey ilikuwa jina la jamhuri ya Benin hadi mwaka 1975 lakini hasa jina la ufalme wa Afrika ya Magharibi katika eneo la Benin ya kusini ya leo.

Moshi (mji)
MUCCoBS (Moshi University College Of Cooperative and Business Studies) ambacho ni chuo kikuu kishiriki cha Sokoine University of Agriculture (SUA) Morogoro MWUCE (Mwenge University College Of Education) ambacho ni chuo kikuu kishiriki cha SAUT (St. Augustine University - Mwanza) KCMC Medical School chini ya Chuo Kikuu cha Tumaini O.U.T(The Open University of Tanzania) ambacho ni tawi la chuo chenye jina hilohilo chenye makao yake makuu jijini Dar es salaam.--

Chuo Kikuu cha Hamburg
Chuo Kikuu cha Hamburg ni chuo kikuu nchini Ujerumani, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1919 katika Hamburg.

Chuo Kikuu cha Zanzibar
Baada ya kupata barua ya mpito ya Usajili wa mwaka 1998, Chuo Kikuu cha Zanzibar kimejaribu kwa uwezo wake kutekeleza hatua ya pili na ya tatu, mapendekezo yote yakiletwa na Kamati ya uthamini wa kiufundi ya tume ya usajili wa Elimu ya juu Tanzania. Matokeo yake, Chuo kilipokea cheti cha mpito cha Usajili mwaka 1999, na cheti cha Kamili Usajili tarehe 4 Mei 2000.

Chuo Kikuu cha Ufundi cha Yildiz
Chuo Kikuu cha Ufundi cha Yildiz kilianza 1911. YTU ilianzishwa kama Kondüktör Mekteb-i Âlisi / Shule ya Elimu ya Juu ili kuweza kukabiliana na mahitaji ya Manispaa ya Umma na Sehemu ya Kazi na kutoa huduma kwa "afisa wa sayansi" (waliojulikana awali kama conductors, na leo kama mafundi). Shule hiyo iliundwa ili ufwate mfumo wa elimu ya juu ya ufundi ya "École de Conducteur" na iliungwa na Wizara ya Kazi za Umma.

Beirut
Tangu amani ya mwaka 1990 mji ulijengwa upya. Lakini mashambulizi ya ndege za vita za Israel mnamo Julai 2006 yaliharibu tena sehemu za mji.
Kabla ya vita Beirut ilikuwa tangu muda mrefu kitovu cha kiuchumi na kielimu cha Mashariki ya Kati. Chuo Kikuu cha Kimarekani (American University of Beirut) pamoja na vyuo vikuu vya serikali na Kanisa Katoliki vimeendelea kufundisha hata wakati wa vita. Nafasi ya kinara cha kielimu imerudishwa kwa sababu ya uhuru kwa ajili ya magazeti na wachapishaji vitabu, lakini uongozi wa kiuchumi umehamia nchi za ghuba ya Uajemi kama vile Kuwait, Qatar na Falme za Kiarabu.

Chuo Kikuu cha Delhi
Chuo Kikuu cha Delhi ni chuo kikuu nchini Uhindi, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1922 katika Delhi.

Chuo Kikuu
Orodha ya utathmini wa vyuo vikuu bora barani Afrika kwa mwaka 2013 ilikuwa kama ifuatayo:Kufikia mwaka 2016, vyuo vikuu kumi bora ni vyote vya Afrika Kusini. Cha Dar es Salaam kimekuwa cha 26.

Chuo Kikuu cha Abia
Chuo Kikuu cha Abia ni Chuo kimoja kinachomilikiwa na serikali nchini Nigeria. Vyuo hivi vya kitaaluma viliumbwa kupanua idadi ya watu waliosajiliwa na kuleta utaalam ujuzi, na vifaa vya utafiti vya kisasa karibu na walioishi mjini na vijijini; na viwasaidie wanafunzi wenye vipaji kupata elimu ya juu.
Chuo kikuu kilianzishwa mwaka 1981 katika Jimbo IMO, kama ilivyokuwa ikiitwa zamani, chini ya jina ya Chuo Kikuu cha IMO Uturu, Okigwe. Kufuatia kuundwa kwa Mji wa Abia mwaka wa 1991, Chuo Kikuu kilipewa jina Abia State; na sasa kinajulikana kama Chuo Kikuu cha Uturu Abia State.Chuo hiki hutoa shahada ya kwanza ya chuo kikuu, kuhitimu na shahada ya udaktari. Chuo kikuu kina vyuo vikuu viwili pamoja na kampasi kuu zake zilizoko katika mji wa Uturu na Kitivo cha Kilimo kipo katika kampasi iliyoko Umuahia, Abia State.

Chuo Kikuu cha Benin (Nigeria)
Kilianza kama Taasisi ya Teknolojia na kilipewa hadhi ya Chuo Kikuu na Tume ya Taifa ya Vyuo Vikuu (NUC) tarehe 1 Julai 1971. Katika hotuba yake ya Bajeti mnamo Aprili 1972, aliyekuwa Gavana wa jeshi la jimbo la magharibi ya kati, Kanali S.O. Ogbemudia alitangaza mabadiliko ya jina la Taasisi ya Teknolojia ya Chuo Kikuu cha Benin.

Chuo Kikuu cha Harvard
Harvard ni chuo kikuu maarufu nchini Marekani, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1636 katika Cambridge, Massachusetts.

Chuo Kikuu cha Egerton
Mapema baadaye, chuo kilifunguliwa kwa watu wa jamii zote kutoka Kenya na nchi nyingine za Afrika. Mwalimu mkuu wa kwanza mwafrika, Dr. William Odongo Omamo, aliteuliwa mwaka wa 1966.

Chuo Kikuu cha Addis Ababa
Kama sehemu yao ya mabadiliko, Derg iliamrisha kufungwa kwa Chuo Kikuu cha Addis Ababa kwa muda mnamo 4 Machi 1975 na kupeleka wanafunzi 50,000 katika vijijini kusaidia kujenga serikali mpya. Hata hivyo , ilikuwa kundi la wanafunzi wa zamani wa chuo Mkoa wa Tigray ambao walianzisha Tigrayan Peoples 'Liberation Front kupinga serikali ya Derg , ambayo baadaye lijiunga na idadi ya makundi mengine kuwa Ethiopia People's Revolutionary Democratic Front.

Fes
Mji ulianzishwa na mfalme Idris I mwaka 789. Tangu 859 Chuo Kikuu cha Al-Qairawin kilianzishwa. Baada ya mwisho wa himaya ya Waarabu katika Hispania Waislamu wengi kutoka kule walihamia Fes.

Chuo Kikuu cha Makerere
Kimeanzishwa wakati wa ukoloni mwaka 1922 kama shule ya ufundi kwa wanafunzi 14. Kozi za kwanza zilikuwa pamoja na useremala, ujenzi na umekanika.

Chuo Kikuu cha Benin (Nigeria)
Jamii:Vyuo vikuu vya Nigeria

Chuo Kikuu cha Yale
Yale ni chuo kikuu maarufu nchini Marekani, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1701 katika New Haven, Connecticut.

Chuo Kikuu cha Dar es Salaam
Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (kifupisho chake UDSM kutoka Kiingereza "University of Dar es Salaam") ni chuo kikuu cha kwanza nchini Tanzania. Ni chuo cha umma kilichopo katika jiji la Dar es Salaam.

Chuo Kikuu cha Kikristo cha Pan Africa
Madarasa ya PAC ilifunguliwa mnamo 2 Mei 1978, ikiwa na wanafunzi 6 na idadi hiyo imeongezeka na kuwa zaidi ya wanafunzi 300. Kitivo cha PAC kinajumuisha raia wa Afrika na vilevile walilmu wasio Waafrika walioletwa na PAOC. Kwa kuongezea Kitivo cha kufunza wanafunzi siku nzima, Chuo hiki Kikuu kina idadi ya kitivo ambacho si cha siku nzima katika Nyanja zao za utaalam. . Kitivo cha siku nzima kwa kawaida huwa kina uzoefu wa kichungaji na digrii ya waliopata shahada.

Chuo Kikuu cha Teofilo Kisanji
Chuo Kikuu kilianzishwa rasmi katika Agosti 2005 kwa idara ya theolojia pekee. Tangu Agosti 2006 idara ya ualimu ilianza kazi yake katika kozi za ualimu wa lugha.

Ukristo barani Afrika
Benin ilikuwa kitovu cha maendeleo ya kisiasa, kiuchumi na kisanii tangu mwaka 900 B.K. Mwaka 1486 Mreno d`Aveira alimtembelea Mfalme wa Benin mara ya kwanza. Wakati wa Mfalme Esigie wamisionari wakaruhusiwa kuingia na kuanza kazi. Mfalme Orhogbua alikuwa Mkristo mnamo mwaka 1550. Lakini chini ya waandamizi wake maendeleo ya Ukristo yalikwama na kuisha.

Chuo Kikuu cha Moi
Chuo Kikuu cha Moi ni chuo kikuu mjini Eldoret, magharibi mwa Kenya. Ni mojawapo wa taasisi saba za elimu ya juu za kitaifa, zingine zikiwa Chuo Kikuu cha Nairobi, Chuo Kikuu cha Jomo Kenyatta cha Kilimo na Teknolojia, Chuo Kikuu cha Maseno University, Chuo Kikuu cha Egerton, Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Kimathi na Chuo Kikuu cha Kenyatta. Kilianzishwa mwaka wa 1984 na Sheria ya Bunge ya Chuo Kikuu cha Moi kufuatia mapendekezo ya Tume ya Mackay. Hadi mwaka wa 2007 kilikuwa na wanafunzi zaidi ya 20,000, 17,086 walikuwa wanafunzi wa shahada, na kina matawi 8 ya vyuo vyake pamoja na vyuo viwili vya kiufundi.

Chuo Kikuu cha Tumaini
Tawi la tatu lipo Iringa. Chuo kilianzishwa 1993 kwa jina la Chuo cha Kilutheri cha Iringa. Tangu 1995 masomo mbalimbali yaliongezwa: tangu 1995 biashara, tangu 1997 uandishi habari, tangu 1998 sheria, tangu 2001 ualimu. Vyeti vya kwanza vya bachelor vikatolewa 1998.

Chuo Kikuu cha Benin (Nigeria)
Mwaka 1985, Grace Alele-Williams akawa makamu wa kike wa kwanza wa Nigeria wakati alipoteuliwa kuongoza Chuo Kikuu cha Benin. Yeye akatumikia kama Makamu wa Chansela hadi 1991.

Mzumbe
Mzumbe ilikuwa mahali pa chuo cha utawala (Local Government School) kilichoanzishwa 1953 wakati wa Tanganyika Territory chini ya Uingereza kilichoendelea kuwa "Institute of Development Management (IDM-Mzumbe)"; tangu mwaka 2001 hadhi ya taasisi ilipandishwa tena kuwa chuo kikuu cha Mzumbe University.

Benin
Mpaka mwaka wa 1972 makundi mbalimbali walipigana vita, hatimaye Wakomunisti walianza kutawala chini ya kiongozi wao Mathieu Kérékou.

Chuo Kikuu cha Stellenbosch
Kulingana na daraja za Chuo Kikuu cha Leiden, SU
inaorodheshwa ya 454 katika vyuo vikuu 500 bora duniani kote
katika masuala ya uchapishaji kimataifa
na ya 415 katika suala la matokeo ya Nukuu kutoka
machapisho ya kisayansi ya SU mwaka wa 2007. Hii ni mojawapo ya
orodha za kuaminika zaidi katika hadhi ya utafiti lakini
haipanii -na kwa sababu nzuri - kuorodhesha vyuo vikuu
kwa upana
Shule ya Biashara ya Chuo Kikuu cha Stellenbosch(USB) ilikuwa ya 39 kati ya shule 100 za biashara zinazoongoza duniani, kulingana na utafiti wa Taasisi ya Aspen katika toleo lake mbadala Beyond Pinstripes Grey la 2009-10. USB pia ndio shule ya biashara ya pekee kutoka Afrika Kusini na pia katika bara zima iliyo katika orodha ya 100 bora.
Mwaka 2009 Webometrics iliorodhesha Stellenbosch ya tatu Afrika nyuma ya Chuo Kikuu cha Cape Town na Chuo Kikuu cha Pretoria.

Chuo Kikuu cha Köln
Chuo Kikuu cha Köln ni chuo kikuu nchini Ujerumani, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1388 katika Köln, Rhine Kaskazini-Westfalia.

Historia ya Benin
Kuanzia karne ya 18, ufalme wa Dahomey ulidhoofika mpaka Ufaransa uliweza kuuvamia mwaka wa 1892. Dahomey ikawa chini ya ukoloni wa Ufaransa kuanzia mwaka wa 1899 hadi ilipopata tena uhuru tarehe 1 Agosti 1960.

Chuo Kikuu cha Addis Ababa
Chuo hiki kiliweza kupatiana shahada ya kwanza ya Masters mwaka 1979 na PhD mwaka wa 1987.

Chuo Kikuu cha Strathmore
Chuo Kikuu cha Strathmore ni chuo cha kibinafsi mjini Nairobi, Kenya. Chuo cha Strathmore kilianzishwa mwaka wa 1961, kama chuo cha kiwango cha sita kinachofunza sayansi na sanaa za masomo, na kundi la wataalamu ambao walianzisha Hisani ya Kielimu inayoaminika sasa (Strathmore Educational Trust). Mtakatifu Josemaría Escrivá, mwanzilishi wa Opus Dei, aliwaongoza na kuwapa moyo kuanzisha chuo hicho hiyo.

Benin
Jina la mfalme wa kwanza ni Do Aklin aliyekuwa mmoja wa wana watatu wa mfalme wa Ardra waliogawanya ufalme kati yao mnamo 1625 BK. Do Aklin aliunda mji wa Abomey ukawa mji mkuu wa Dahomey.

Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
Chuo Kikuu cha Recôncavo da Bahia (Universidade Federal do Recôncavo da Bahia, UFRB) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mnamo mwaka 2006 katika Cruz das Almas, Brazil.

Chuo Kikuu cha Kenyatta
Liko mjini Mombasa katika pwani ya Kenya. Lilianza kazi Mei 2007.

Chuo Kikuu
Vyuo hivi vya Ulaya viliendelea kuwa mahali pa maendeleo na kukuza sayansi ya kisasa. Kutoka hapa mfumo wa chuo kikuu pamoja na utaratibu wa ngazi zake za elimu ulisambaa kote duniani.
Kitovu cha kwanza cha elimu ya hali ya juu barani Afrika kilikuwa maktaba ya Aleksandria nchini Misri lakini ilikuwa taasisi ya kukusanya vitabu na mahali pa uchunguzi, si mafundisho.
Kihistoria vyuo vya kwanza vilivyotoa mafundisho kwenye hali ya juu ya kimataifa ya wakati wake vilikuwa chuo cha Al-Karaouine mjini Fes, Moroko tangu mwaka 859 BK na Al Azhar mjini Kairo, Misri tangu mwaka 975.

Chuo Kikuu cha Cape Town
Chuo Kikuu cha Cape Town (UCT) ni chuo kikuu cha umma kilicho mjini Cape Town katika jimbo la Rasi ya Magharibi la Afrika Kusini. UCT ilianzishwa mwaka wa 1829 kama South African College, na ndio chuo kikuu kongwe zaidi nchini Afrika Kusini.

Benin
Tangu miaka ya 1980 nchi ilifuata mfumo wa soko huria. Kérékou alikuwa Rais hadi 1991, halafu tena miaka 1996-2006.

Chuo Kikuu cha Dodoma
Mafunzo yalianza mwaka 2007, wakati wanafunzi zaidi ya , walijiunga na programu zilizotolewa katika vitivo vya Humanities, Sayansi ya Ujamaa, Elimu na 'Informatics and Virtual Education'. Vyuo vya Sayansi ya Maisha na Afya na Sayansi zinazolingana zilianzishwa mwaka.

Historia ya Benin
Hapo nchi ilipewa jina jipya, yaani "Jamhuri ya Watu wa Benin", mwaka wa 1975 hadi 1991.

Chuo Kikuu cha Nairobi
Hivi majuzi, chuo kikuu kimefanya mahusiano na Chuo Kikuu cha Rome La Sapienza  na Vrije Universiteit Brussel huko Ubelgiji  hasa kwa madhumuni ya utafiti.

Historia ya Benin
Ufalme wa Dahomey ulianzishwa katika nchi ya kisasa ya Benin.

Chuo Kikuu cha Egerton
Shule ilianzishwa mwaka wa 1939 na awali ilikuwa yaitwa Egerton Farm School. Ilianzishwa kutokana na ruzuku ya ardhi ya ekari 740(3 km ²) kutoka kwa Bwana Maurice Egerton wa Tatton. Madhumuni ya awali ya shule ilikuwa ni kuanda vijana wazungu katika kazi katika kilimo.

Chuo Kikuu cha Columbia
Chuo Kikuu Cha Columbia ni chuo chenye masomo ya shahada katika mji wa New York. Kilibuniwa mwaka 1754 na Kanisa la Uingereza kikiitwa King's College (Chuo Cha Mfalme), baada ya kupata idhini ya kutoa mafunzo kutoka kwake mfalme George II wa Uingereza.
Miongoni mwa waliofuzu kutoka katika chuo hiki ni rais wa Marekani, Barack Obama, rais wa Estonia Toomas Hendrik Ilves, na wasanii waimbaji Alicia Keys na Lauryn Hill.

Jacobs University Bremen
Chuo hiki kilianzishwa kufuatia ushirikiano wa awali baina ya serikali ya jimbo la Bremen, Chuo Kikuu cha Bremen na Chuo Kikuu cha Rice cha Marekani.

Chuo Kikuu cha Göttingen
Chuo Kikuu cha Göttingen ni chuo kikuu nchini Ujerumani, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1734 katika Göttingen, Saksonia Chini.

Historia ya Benin
Tangu miaka ya 1980 nchi ilifuata mfumo wa soko huria. Kérékou alikuwa Rais hadi 1991, halafu tena miaka 1996-2006.

Chuo Kikuu cha Egerton
Katika mwaka wa 1979, kutokana na msaada kutoka Serikali ya Kenya na USAID, chuo kilipanuliwa tena. Ikawa sehemu ya mfumo wa Chuo Kikuu cha Nairobi. Katika mwaka wa 1987, Chuo hatimaye kilitambuliwa kama Chuo kikuu cha umma.

Chuo Kikuu cha Nairobi
Kwa mtazamo wa upanuzi wa haraka na ugomo wa utawala, chuo kikuu kilifanywa marekebishaji mwaka 1983 kusababisha mgawanyiko wa utawala kupitia uumbaji wa vyuo vya kampasi sita zinazoongozwa na wakuu.

Ukristo nchini Tanzania
Katika mazingira ya Kanisa la Anglikana chama cha Misheni ya Vyuo Vikuu kwa Afrika ya Kati U.M.C.A. (Universities` Mission to Central Africa) kiliundwa kutekeleza wito kutoka David Livingstone kuhubiri Injili na kukomesha utumwa katika Afrika. Waliingia kule Zanzibar mwaka 1864, wakajenga kanisa kuu mahali pa soko la watumwa lililofungwa, altari ikiwa imejengwa juu ya nafasi ya mti wa kuwafunga watumwa walioadhibiwa kwa viboko, na batizio kuwa mahali walipotupwa watoto watumwa ambao hawakuuzwa pamoja na mama zao.

Chuo Kikuu cha Benin (Nigeria)
Katika mwanzo, chuo kikuu kilikuwa katika barabara ya Ekewan. Mwaka 1972, mradi wa kujenga kampasi kuu katika Ugbowo na Ekosodin ulianzia na Mhandisi Daniel Uhimwen kama mkurugenzi. Leo, tovuti kuu iko Ugbowo lakini bado baadhi ya kozi zinazotolewa katika kampasi ya Ekewan.

Chuo Kikuu cha Addis Ababa
Addis Ababa University ni chuo kikuu nchini Ethiopia. Awali iilijulikana kwa jina "Chuo na Chuo Kikuu cha Addis Ababa" katika uanzilishi chake, kisha kikabadilishwa jina kwa ajili ya kaizari wa Ethiopia Haile Selassie I mwaka 1962,na kupokea jina linaloyumika leo hii mwaka wa 1975.

Chuo Kikuu cha Addis Ababa
Chuo Kikuu cha Addis Ababa kilianzishwa mwaka wa 1950 kama ombi kwa Haile Selassie na Mkanadia Jesuit, Dk Lucien Matte SJ kama chuo cha miaka miwili , na kuanza kazi mwaka uliofuata. Katika miaka miwili iliyofuata uhusiano na Chuo Kikuu cha London ulitengenezwa.

Chuo Kikuu cha Benin (Nigeria)
Maktaba kuu ya Chuo Kikuu, iitwayo maktaba ya John Harris, ilipewa jina hilo baada ya mwanzilishi, Prof John Harris, kutoka New Zealand. Maktaba kimekuwepo Chuo Kikuu kilipoanza mwaka 1970 katika Barabara ya kampasi ya Ekehuan maktaba ya John Harris is jengo la kisasa yenye fani za hewa. Jengo limebuniwa kuwaketisha wasomaji 700. Huwa na huduma za kutoa nakala, na kufunga vitabu kwa wasomaji. Maktaba sasa inatumia mfumo wa tarakilishi. Ufungaji wa teknolojia ya kisasa nyingine unaendelea. Pamoja na ongezeko la idadi ya wanafunzi, maktaba imejiingiza katika mpango wa upanuzi wa maktaba ukianza na ujenzi wa maktaba katika vitivo tofauti kama vile maktaba ya barabara ya kampasi ya Ekehuan, Maktaba ya Utabibu, Sheria, Uhandisi na Madawa yote yanafanya kazi. Upanuzi wa maktaba ya John Harris bado inasubiri ruhusa rasmi. Maktaba hushiriki katika ushirikiano kati ya maktaba zingine nchini Nigeria.

Historia ya Benin
Katika karne ya 17, ufalme huo uliotawaliwa na "oba" (ni cheo cha mfalme wake) ulienea sehemu kubwa ya Afrika ya Magharibi.
Dahomey ilianzishwa na Waaja baada ya uhamisho wao kutoka Togo kuja Benin ya leo. Jina la Dahomey linasemekana kuwa limetokana na neno la Kifon la "dan" lenye maana ya "nyoka" - dokezo la ibada ya nyoka kusini mwa nchi.

Chuo Kikuu cha Benin (Nigeria)
Chuo Kikuu cha Benin, katika jiji la Benin, jimbo la Edo, ni moja ya vyuo vikuu vilivyo vikubwa zaidi nchini Nigeria.

Chuo Kikuu cha Moi
Chuo cha Kabianga University College Chuo cha Narok University College

Chuo Kikuu cha Kyambogo
Taasisi ya Kitaifa ya Uganda ya Elimu Maalum ilihusishwa na Idara ya Elimu Maalum katika Kitivo cha Elimu cha Chuo Kikuu cha Makerere, na kuwa taasisi ya huru kutokana na Sheria ya Bunge mwaka wa 1998.

Chuo cha Kianda
Chuo cha Kianda Nairobi, Kenya ilikuwa ya kwanza iliyochukuwa wanafunzi wasichana wa asili tofauti katika Afrika Mashariki. Ilianzishwa na Kianda Foundation mwaka 1977 na wanafunzi 40, kufuatia mahitaji kutoka wanafunzi wa kitambo wa Kianda Secretarial College. Kianda School sasa ina uwezo wa kuhitimu wasichana 900 Mkuu wa kwanza wa shule alikuwa Olga Marlin.
Kianda ni shule-ya-siku ya wasichana na iko na sehemu za Msingi na Sekondari.
Udhamini hupewa kwa wanafunzi wenye kipawa na ambao wazazi wao hawawezi kulipa karo.

Chuo Kikuu cha Nairobi
Tarehe 20 Mei 1964, Royal College Nairobi ilibadilishwa jina ikawa University College Nairobi kama chuo kilichokuwa sehemu ya Inter-territorial Federal University of East Africa, na baadaye vizazi ya wanafunzi waliojiunga walikuwa wakihitimu shahada zao kutoka Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki badala ya Chuo Kikuu cha London. Mwaka 1970, University College Nairobi kiligeuzwa kikawa chuo kikuu cha Taifa cha kwanza nchini Kenya na kikabadilishwa jina kuwa Chuo Kikuu cha Nairobi.

Chuo Kikuu cha London
Chuo Kikuu cha London ni chuo kikuu nchini Ufalme wa Muungano, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1836 jijini London, Uingereza.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.