Question: Kuna mataifa mangapi ya Waarabu?

Falme za Kiarabu
Falme za Kiarabu (kwa Kiarabu: الإمارات العربيّة المتّحدة; kwa Kiingereza United Arab Emirates) ni shirikisho la emirati au falme ndogo 7 katika kaskazini-mashariki ya Rasi ya Uarabuni kwenye mwambao wa ghuba ya Uajemi.

Waamori
Waamori (kwa Kisumeri 𒈥𒌅 "MAR.TU"; kwa Kiakadi "Tidnum" au "Amurrūm"; kwa Kimisri "Amar"; kwa Kiebrania אמורי "ʼĔmōrī"; kwa Kigiriki Ἀμορραῖοι) walikuwa watu wa jamii ya Wasemiti kutoka Syria walioenea pia katika maeneo makubwa ya Mesopotamia kusini kuanzia karne ya 21 KK hadi mwisho wa karne ya 17 KK, wakianzisha idadi kadhaa ya miji-dola muhimu, hasa Babuloni.

Moabu
Sawa na Isreli Moabu ilikuja chini ya mamlaka kwanza ya Ashuru na baadaye ya milki ya Babeli. Mwaka 582 KK mfalme Nebukadnezzar II wa Babeli alifanya Moabu kuwa sehemu ya milki yake; hivyo ilikuwa sehemu ya ufalme wa Uajemi baadaye. Wakati wa utawala wa Kiajemi Moabu ilipotea kama taifa la pekee. Makabila ya Waarabu walianza kuingia na kukalia sehemu kubwa za nchi na wakazi waliacha lugha yao wakatumia Kiaramu badala ya lugha yao ya awali.

Visiwa vya Karibi
Wakazi wote ni 43,489,000 (2016). Mara nyingi ni wa mchanganyiko wa asili ya Kiafrika, ya Kizungu na pia ya Waindio pamoja na watu wenye asili ya Asia (hasa Uhindi, Indonesia na Uchina) katika visiwa ambako wafanyakazi walitafutwa ng'ambo baada ya mwisho wa utumwa.

Waslavi
Duniani kote Waslavi wanakadiriwa kuwa milioni 360. Kati yao wanaongoza Warusi, Wapolandi na Waukraina.

Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Baada ya vita Uingereza ilichukua utawala wa Palestina kama eneo la kudhaminiwa kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa. Idadi ya Wayahudi waliofika kutoka nchi za Ulaya iliongezeka, lakini bado Wayahudi wengi walihamia Marekani, si Palestina. Hata hivyo shirika za Uzayuni ziliendelea kununua ardhi, kuanzisha vijiji vya Ujamaa vilivyoitwa Kibbutz hata Tel Aviv ilikua kama mji wa Kiyahudi kandokando ya Yafo ya Kiarabu. Mnamo 1931 asilimia 17 ya wakazi wa Palestina walikuwa Wayahudi.

Falme za Kiarabu
Uislamu ndio dini ya wenyeji (85% Wasuni na 15% Washia) na dini rasmi ya nchi, lakini kuna uhuru wa dini kwa wote, isipokuwa si uhuru wa kuieneza kwa wengine. Kati ya wakazi wote, Waislamu ni 76-77%, Wakristo (hasa Wakatoliki) ni 9-12%, Wahindu ni 4%, Wabuddha 2%, n.k.

Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Kwenye mkutano wa amani wa Paris wa mwaka 1919, ulioandaa Mkataba wa Versailles, mwakilishi wa Waarabu, Faisal bin Hussein bin Ali al-Hashimi, alipatana na mwakilishi wa Wazayuni, Chaim Weizmann, kuwa anakubali uhamisho wa Wayahudi kuja Palestina, na Palestina kuwa eneo la pekee tofauti na Dola la Waarabu ambayo Faisal alilenga kujenga Uarabuni pamoja na Syria na Irak. Haki za wakazi Waarabu zilitakiwa kulindwa na maendeleo ya pamoja kati ya wakazi Waarabu na Wayahudi kujengwa. Lakini Uingereza na Ufaransa waliendelea kugawa Mashariki ya Kati, hivyo Waarabu wengi hawakusikia ya kwamba mapatano ya Faisal yalikuwa na umuhimu tena.

Abjadi
Kutokana na uenezaji wa Uislamu uliotumia Kiarabu kama lugha ya kimataifa kuna pia lugha nyingine zisio Kisemiti zinazoandikwa kwa kutumia herufi za Kiarabu na hizi ni hasa Kiajemi, Kidari, Kikurdi, Kiurdu, Kipunjabi, Kisindhi na Kipashto yaani lugha katika eneo kati ya Irak hadi Uhindi.

Uislamu barani Afrika
Afrika ilikuwa bara la kwanza ambalo lipo nje ya Waarabu na kuanza kuenea Uislamu mapema katika karne ya 7. Karibia theluthi moja ya idadi ya Waislamu wote duniani wanaishi katika bara hili.

Waarabu
Waarabu walikuwa wakifuata dini mbali mbali za Kiyahudi na Kikristo na Kimajusi na wengineo walikuwa hawana dini kabisa au dini za kienyeji, na juu ya kuwa wengi waliingia kwenye dini ya Uislamu baada ya kuja Mtume Muhammad (SAW), lakini wale walioamua kubakia kwenye dini zao hawakulazimishwa kuingia kwenye Uislamu na ndio maana leo tunaona kuna Waarabu Wakristo sehemu za Syria na Lubnani na Iraqi na Misri na kwengineko.

Waalevi
Waalevi ni jina kwa jumuiya ya kidini na kiutamaduni katika nchi ya Uturuki. Jina latokana na Ali aliyetazamiwa kuwa na tabia za kimungu katika mikondo mbalimbali ya Washia. Asili yao ni Uislamu wa Kishia jinsi ulivyoenea kati ya makabila ya Kiturki wakati walipohamia katika Anatolia (Uturuki wa leo) kuanzia karne ya 13. Idadi ya Waalevi hukadiriwa kuwa kati ya milioni 10 hadi 25. Wengi wao ni Waturuki au Waturki, wengine Wakurdi.

Waarabu
Waarabu ulimwenguni wanahesabiwa kuwa idadi yao imefikia mia tatu milioni (180,000,000), ijapokuwa kuna idadi kubwa vile vile ya watu wa makabila mengine ambao wanaishi kwenye nchi za Kiarabu kama Mairani na Wahindi na Maarmani na Mayahudi na Mabarbari na Waafrika na Mabulushi na Makurdi na Waturuki na wengineo. Kwa upande mwengine, kuna Waarabu wengi sana ambao wametawanyika katika nchi mbali mbali za dunia kwenye mabara yote ya ulimwengu.

Ukristo barani Afrika
Mwanzoni Wareno walisaidia Ethiopia kujitetea dhidi ya mashambulio ya Waarabu wa pwani. Waarabu walisaidiana na askari Waturuki walioleta bunduki kwa mara ya kwanza katika nchi hiyo. Walipoanza kushinda, msaada wa Wareno ulifika na Wahabeshi walipata pia bunduki. Mwaka 1543 Wahabeshi na wasaidizi wao Wareno wakawashinda Waarabu na Waturuki katika mapingano ya ziwa Tana.

Biashara ya utumwa kupitia Bahari ya Hindi
Wanahistoria wa Ulaya na Amerika wamekadiria kwamba kati ya mwaka 650 na miaka ya 1960, milioni 10 hadi 18 walifanywa watumwa na Waarabu huko Ulaya, Asia na hasa Afrika kupitia Bahari ya Shamu, Bahari ya Hindi na jangwa la Sahara.

Uajemi
Leo hii takriban asilimia 90 za wakazi ni Waislamu Washia. Karibu 10% ni Wasunni, hasa katika maeneo karibu na mipaka; kiutamaduni Wasunni wengi ni Wakurdi, Wabaluchi au Waturkomani.

Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Waarabu walipinga ugawaji kwa kudokeza ya kwamba mpango wa ugawaji haukuwa adili kwa sababu zifuatazo. Mwaka 1947 Palestina ilikuwa na wakazi 1,845,000. Watu 1,237,000 au theluthi mbili walikuwa Waarabu, wakati watu 608,000 tu au theluthi moja walikuwa Wayahudi. Kumbe Dola la Kiyahudi lilitakiwa kupokea asilimia 56 cha ardhi, pamoja na maeneo yaliyofaa zaidi kwa kilimo ingawa mali ya Kiyahudi wakati ule ilikuwa asilimia 7 tu ya ardhi yote ya Palestina. Katika eneo la Dola la Kiyahudi takriban 40% ya wakazi wangekuwa Waarabu. Sehemu kubwa ya ardhi katika sehemu ya Dola la Kiarabu ilikuwa mlimani na haikufaa vema kwa ajili ya kilimo.

Bendera ya Sudan
Rangi ya milia mitatu ni rangi za Umoja wa Waarabu ni sawa na bendera za Misri, Syria, Irak na Yemen. Pembetatu ya kijani inaonyesha rangi ya nne kati ya rangi wa Waarabu ni rangi ya Uislamu na mtume Mohamed.

Madhehebu
Kati ya Wasunni kuna madhehebu au madhhab manne yanayokubaliwa rasmi. Hali halisi makundi mengine ya Kisunni kama Wahabiyya yanaweza kuitwa madhehebu pia. Madhehebu manne yanayokubaliwa kati ya Wasunni ni Washafii, Wahanbali, Wamaliki na Wahanefi yaliyopokea majina kutokana na walimu wakuu wa kihistoria Muhammad ibn ldris ash-Shafi'i, Ahmad ibn Hanbal, Malik ibn Anas na Abu Hanifa.

Ukristo nchi kwa nchi
Ukristo, katika madhehebu yake mojawapo, ni dini rasmi ya nchi 15: Argentina (Kanisa Katoliki),[8] Bolivia (Kanisa Katoliki na Ukristo kwa jumla),[9] Costa Rica (Kanisa Katoliki),[10] Denmark (Walutheri),[11] El Salvador (Kanisa Katoliki),[12] England (Anglikana),[13] Greece (Waorthodoksi), Armenia(Kanisa la Kitume la Armenia), Georgia (Waorthodoksi),[14][15]Ethiopia (Waorthodoksi wa Mashariki)[16][17] Iceland (Walutheri),[18] Liechtenstein (Kanisa Katoliki),[19] Malta (Kanisa Katoliki),[20] Monaco (Kanisa Katoliki),[21] Norway (Walutheri),[22] Vatican City (Kanisa Katoliki).[23]

Waarabu
Kila anayeishi katika nchi ya Kiarabu na kuwa na uraiya wa nchi ya Kiarabu Kila anayezungumza Kiarabu na kufuata mila na ada za Kiarabu Kila ambaye anajua kuwa asli yake na ya wazee wake ni Waarabu hata ikiwa hajui Kiarabu

Falme za Kiarabu
JinaEneo (km²)Wakazi mwisho wa 2006Abu Dhabi67.3402.563.212Umm al-Quwain77768.000Fujairah1.165130.000Ras al-Khaimah1.684214.000Sharjah2.590699.000Dubai3.8851.327.000Ajmān259258.000

Waarabu
Lugha ya Kiarabu ilienea baada ya kuja Uislamu na kufika sehemu nyingi duniani kwa sababu ya watu kutaka kujua dini yao na kuweza kusoma Qurani Tukufu na kujua maneno ya Mtume wao Muhammad (SAW), na kwa kuwa imetawanyika sehemu nyingi za Mashariki ya Kati kumezuka lahaja mbali mbali ambazo mara nyengine ni taabu kufahamika baina ya watu wa sehemu fulani na wengineo wa nchi nyenginezo. Juu ya hivyo, kuna lahaja zilizo karibu kama lahaja za Shamu na lahaja za Ghuba na za Bara Arabu na lahaja za Afrika ya Kaskazini na lahaja ya Misri na Sudani.

Moroko
Karne ya 7 BK ilileta uvamizi wa Waarabu walioteka nchi na kusababisha polepole Waberber (waliokuwa Wayahudi, Wakristo au wafuasi wa dini za jadi) kuwa Waislamu.

Myahudi
Wayahudi (, "Yehudim"), ambao pia wanajulikana kama Watu wa Kiyahudi, ni kundi la are kikabila na kidini lenye asili yake katika eneo la Uisraeli ya Kale ya Mashariki ya Karibu. Kabila ya Kiyahudi, utaifa wa Kiyahudi na dini ya Kiyahudi yote yana uhusiano wa karibu sana, kwa sababu Uyahudi ndio dini ya jadi ya watu wa taifa la Kiyahudi

Watu wa Emirati
Karibu wananchi wote ni Waislamu, takriban asilimia 85 ambao ni Sunni na asilimia 15 iliyobaki ni Shi'a.
Waangalizi wanakadiria kuwa takriban asilimia 55 ya idadi ya watu wa kigeni ni Waislamu, asilimia 25 ni Hindu, asilimia 10 ni Wakristo, asilimia 5 ni Wabuddha, na asilimia 5 (ambao wengi huishi Dubai na Abu Dhabi) ni dini nyingine, pamoja na Parsi , Bahá'í, Kiyahudi na Sikh.

Azerbaijan
Azerbaijan ni pia jina la mikoa miwili katika Uajemi wa magharibi (Azerbaijan ya Mashariki na Azerbaijan ya Magharibi); nchini Uajemi takriban 16% za wakazi ni Waazeri; kwa jumla Waazeri katika Uajemi ni wengi kushinda walioko Azerbaijan yenyewe.

Iraq
Iraq (kwa Kiarabu العراق, al-ʿIrāq) ni nchi ya Asia ya Magharibi inayokaliwa hasa na Waarabu (75-80%) lakini pia na wengine, hasa Wakurdi 15%).

Ukristo barani Afrika
Ureno ni nchi ndogo jirani na Hispania. Kwa karne nyingi Wakatoliki wa nchi hizo mbili walishindana na Waarabu waliotawala sehemu ya rasi hiyo. Mwaka 1492 Waarabu wa mwisho wakatoka katika Hispania.

Bara
Mfumo wa mabara saba hufundishwa kule China, India, Pakistan, Ufilipino, sehemu za Ulaya na katika nchi nyingi zinazotumia lugha ya Kiingereza pamoja na Australia[5] and England[6] Mfumo wa mabara sita (kwa kuhesabu Eurasia bara moja) hutumiwa zaidi pale Urusi, Ulaya ya Mashariki na Japani Mfumo wa mabara sita (kwa kuhesabu Amerika kuwa bara moja) hutumiwa Ufaransa na nchi zilizokuwa koloni zake na Italia, Urenol, Hispania, Romania, Amerika Kusini[7] Ugiriki,[8] na nchi kadhaa nyingine za Ulaya. Kuna pia mfumo wa kuhesabu mabara matano kwa kuacha Antaktika isiyo wa wakazi kwenye msingi wa mabara sita. Huu unatumiwa katika nembo na katiba ya harakati ya Michezo ya Olimpiki.[9] wataalamu wachache hupendelea mfumo wa mabara manne wakihesabu Afro-Eurasia bara moja

Ukristo barani Afrika
Hali hii ilibadilika ghafla mwaka 640 B.K. Habari za imani mpya kati ya Waarabu zilisikika tangu mwaka 622 kutoka eneo la Maka na Madina. Kiongozi mpya aliyeitwa Muhamad aliunganisha makabila yote ya Waarabu katika jina la Mungu mmoja, "Allah".

Afrika
Ilhali mwaka 1950 walikuwepo Waafrika milioni 229 pekee, idadi iliongezeka kuwa milioni 630 mwaka 1990 na milioni 1200 mnamo 2014. [10] [11]

Umoja wa Mataifa
Mwanzoni nchi zilikuwa 51 lakini kufikia mwaka 2017 kulikuwa na nchi wanachama 193, mbali ya Ukulu mtakatifu (Vatikani) na Palestina ambazo zinashiriki kama watazamaji wa kudumu, zikiwa na haki karibu zote isipokuwa kupiga kura.

Ajmān
Ajman (kwa Kiarabu: عجمان, 'Aǧmān) ni emirati mojawapo ya Shirikisho la Falme za Kiarabu kwenye rasi ya Uarabuni, upande wa Ghuba ya Uajemi. Ni pia jina la mji mkuu ambao una 90% ya wakazi wote na emirati.

Sudan
Majimbo ya Kaskazini hasa ndio makubwa nchini Sudan, na pia miji mikubwa iko katika majimbo haya. Zaidi ya milioni 22 wanaoishi katika majimbo haya ni Waislamu-Waarabu na wanaongea Kiarabu, lakini wengi pia huongea lugha 70 za kikabila hasa Kinubi, Kibeja, Kifur, Kinuban, Kiingessana, kwa kikundi hiki kuna wale wavutia zaidi kama: Wa-Kababish kutoka kaskazini Kordofan, watu hawa wanaofuga ngamia; Ga’alin (الجعلين), Rubatab (الرباطاب), Manasir (المناصير) and Shaiqiyah (الشايقيّة); makabila ambao kikao chao ni karibu na mito ni kama Baggara wa Kurdufan na Darfur; Wakiham Beja eneo ya bahari ya Shamu na Wanubi wa kaskazini Nile, ambao wengine wamehamishwa karibu na mto Atbara. Eneo la Shokrya kwa Wa-butana, Wa-bataheen wamepakana na Waga’alin na Washorya, upande wa kusini-magharibi eneo ya Butana. Pia kuna Warufaa, Wahalaween na makabila mengine mingi eneo la Gazeera na kwa ufuo wa Bluu Nile na eneo ya Dindir. Hata Wanubi kusini mwa eneo la Kurdufan na Wafur upande wa magharibi.

Kiarabu
Kiarabu, pamoja na lugha ya Kiebrania (ya Uyahudi) na Kiaramu (ya Mashariki ya Kati) na Kiamhari (ya Ethiopia) zinatokana na asili moja ya lugha ya Kisemiti. Kuna lugha nyingi vile vile ambazo zinatokana na asili hii, kama Kiashuri, Kifinisia, Kibabili na kadhalika. Baadhi ya hizi lugha zimekufa au kuwa na wazungumzaji wachache, na kwa hiyo umuhimu wake umekuwa si mkubwa kama ulivyo umuhimu wa lugha ya Kiarabu.

Zeruzeru
Pengine katika jamii kuna watu wenye maono mabaya dhidi ya wazeruzeru. Kuna pia imani potovu, hasa katika sehemu za Afrika (ambako albino anaonekana sana kuliko sehemu nyingine za dunia ambako watu wengi huwa na ngozi nyeupe kiasi) ya kwamba miili ya albino huwa na nguvu ya uchawi. Imani hiyo ilisababisha mauaji ya maalbino kwa kusudi la kutumia sehemu za miili yao kwa uchawi. Nchini Tanzania katika miaka 2000-2015 walau watu 75 waliuawa hivyo.

Bara Arabu
Asilimia 99% ya wananchi wa nchi hizi ni Waislamu, lakini vilevile kati ya wakazi wake, hasa wahamiaji, kuna wafuasi wa dini nyinginezo, kama Wakristo, Mabaniani, Wayahudi na kadhalika.

Qatar
Wananchi wengi wa Qatar kwa asili ni Waarabu na Waafrika (utumwa nchini ulichelewa sana kufutwa). Lakini kati ya wakazi wote, hao ni asilimia 15 tu (278,000), yaani idadi kubwa sana si Waqatari wenyewe bali ni wafanyakazi kutoka nchi mbalimbali, hasa India (zaidi ya 25%) na nchi za kandokando yake.

Mkimbizi
Kimataifa, takriban nchi 17 (Australia, Benin, Brazili, Burkina Faso, Kanada, Chile, Denimaki, Finland, Iceland, Jamhuri ya Ireland, Mexico, Uholanzi, New Zealand, Norway, Uswidi, Uingereza, na Marekani ) mara kwa mara hukubali wakimbizi wa kikuota kutoka maeneo kama vile makambi ya wakimbizi. Kawaida watu hawa ni watu ambao wametoroka vita. Katika miaka ya hivi karibuni, wakimbizi wengi wa kikuota wametoka Iran, Afghanistan, Iraq, Liberia, Somalia, na Sudan, nchi ziliizokumbwa na vita na mapinduzi mbalimbali, na Yugoslavia ya zamani, kutokana na Vita vya Kiyugoslavia.

Bara Arabu
Eneo la Bara Arabu kwa jumla ni kilomita mraba 3,191,022, ikiwa Saudia inakalia sehemu nne katika tano ya jumla ya maeneo yake, na sehemu iliyobakia ambayo ni moja katika tano inakaliwa na nchi zilizobakia, zote zikiwepo pembezoni mwa Saudia kwenye bahari ya Ghuba ya Uajemi na bahari ya Waarabu na bahari ya Shamu.

Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Harakati ya Wapalestina Waarabu iliendelea kupigania uhuru. Lakini waliona ya kwamba nchi za Waarabu hawakuwa tayari kuwasaidia hali halisi kwa hiyo walianza kutafuta njia za kuelewana na Israeli. Katika mapatano ya Oslo ya mwaka 1993 baina ya Israeli na Palestine Liberation Organization (PLO) yalianzishwa Mamlaka ya Kitaifa ya Palestina yaliyotangaza "Dola la Palestina". Mamlaka yake yanahusu maeneo katika Ukingo wa Magharibi ya Yordani unaoendelea kusimamiwa na Israeli na kuwa na vijiji na miji ya walowezi Waisraeli kwa hiyo hakuna eneo kamili pamoja na Ukanda wa Gaza. Lakini mamlaka hii ina matata mengi kutokana na mafarakano baina ya vyama mbalimbali. Uongozi rasmi wa mamlaka uko upande wa PLO kwenye Ukingo wa Magharibi wa Yordani lakini Ukanda wa Gaza uko chini ya serikali ya harakati kali ya HAMAS.

Kialemani
Kialemani (pia: Kijerumani cha Kialemani) ni kundi la lahaja zinazojadiliwa na wau milioni 10 katika nchi 6: Ujerumani ya Kusini-Magharibi, Uswisi, Austria, Ufaransa mashariki, Liechtenstein na Italia. Katika Uswisi huitwa pia "Kijerumani cha Kiswisi"

Kusini kwa Sahara
Kulingana na Umoja wa Mataifa, eneo hili linajumuisha nchi zote za Afrika ambazo ziko kusini kwa Sahara. Eneo hili linatofautiana na Afrika Kaskazini, ambao maeneo yake ni sehemu ya Umoja wa Kiarabu.

Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Kati ya wakazi Waarabu 810,000 waliokaa Palestina mnamo 1948 wengi walikimbia au walifukuzwa kutoka maeneo yaliyobaki chini ya Israel. Lakini katika maeneo ambako amani iliweza kutunzwa Waarabu 168,000 walibaki waliokuwa baadaye raia Waarabu wa Israeli, takriban asilimia 15-20 za raia wote wa nchi hii.

Rastafari
Rastafari ina madhehebu kadhaa ̈(Nyumba za Rastafari). Madhehebu maarufu ni Nyahbinghi, Bobo Ashanti, Kanisa la Sayuni Koptiki la Ethiopia (Ethiopian Zion Coptic Church) na Makabila 12 ya Israeli (Twelve Tribes of Israel) ambayo yana tafsiri tofauti kuhusu imani ya Rastafari.

Emirates
Emirates ni ndege kuu katika bara la arabu Middle East, iliyo chini ya kampuni ya "The Emirates Group". Ni ndege ya kitaifa iliyo mjini Dubai, miliki za kiarabuUnited Arab Emirates na inahudumu takriban wasafiri 2200 kila wiki kutoka kwa kituo chake cha Uwanja wa ndege wa kimataifa ya Dubai, Terminal 3 hadi nchi 55 na kwenye bara sita. Emirates iko chini ya "The Emirates Group", ambayo ina waajiriwa zaidi ya 40,000, na inayomilikiwa na serikali ya Dubai.

Mkimbizi
Kulingana na takwimu rasmi za Kiarabu, Wayahudi 856,000 walihama kutoka makazi yao katika nchi za Kiarabu tangu mwaka wa 1948 hadi miaka ya mapema ya 1970. Takriban 600,000 kati yao walipata makazi mapya nchini Israeli. Wazao wao, na wale wa Wayahudi wa kutoka nchi ya Iran na Uturuki, sasa hujumuisha idadi ya milioni 3.06 kati ya raia wa Israeli wa Kiyahudi walio kati ya milioni 5.4 na 5.8. Taabu za Wayahudi katika nchi za Kiarabu ilizidi kuwa mbaya zaidi kufuatia Vita vya Siku Sita vya mwaka wa 1967, vilivyosababisha kutoka kwa idadi kubwa ya Wayahudi waliobaki. Wayahudi wachache sana wanaishi katika nchi za Kiarabu kwa sasa.

Mapambano kati ya Israeli na Palestina
Vita ya 1948-1949 ilisababisha ghasia na mashambulio dhidi ya Wayahudi walioishi katika nchi za Kiarabu. Nchi kadhaa za Kiarabu ziliweka sheria za ubaguzi dhidi ya Wayahudi. Hivyo katika miaka baada ya kuundwa kwa Israeli karibu Wayahudi wote waliondoka au walifukuzwa katika nchi za Kiarabu na kufika kama wakimbizi katika Israel, Marekani au Ulaya. Jumla ya wakimbizi hao Wayahudi karibu ililingana na idadi ya Waarabu waliofukuzwa kutoka Palestina. Hivyo idadi ya wananchi Wayahudi wa Israeli iliongezeka sana.

Falme za Kiarabu
Mwaka 2013, wakazi wote walifikia milioni 9.2; kati yao, 1.4 raia na 7.8 wahamiaji. Hivyo asilimia 85 za wakazi ni wageni, kumbe wenyeji ni sehemu ndogo tu. Zaidi ya nusu ya wageni wanatoka katika nchi za Bara Hindi.

Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Kwa upande mwingine harakati ya Wayahudi kurudi Palestina na mipango wa kugawa nchi ilichukiwa na wanasiasa wengi Waarabu pamoja na viongozi wa dini ya Uislamu kati ya Waarabu. Hii ilisababisha mashambulio dhidi ya Wayahudi wenyeji katika nchi kama Misri, Iraki, Syria au Yemen. Hapo Wayahudi wengi wa nchi hizi waliowahi kukaa huko tangu karne nyingi walikimbia katika miaka 1948 - mnamo 1960, wengi wakielekea Israeli. Idadi ya wakimbizi hao Wayahudi ikadiriwa kuwa takriban 400,000 hadi 1960. Chuki dhidi ya Wayahudi kati ya Waarabu iliendelea hivyo karibu Wayahudi wote wameondoka katika nchi hizi; isipokuwa Morokko na Tunisia ni nchi za pekee za Waarabu ambako bado Wayahudi maelfu kadhaa wamebaki. Katika nchi kama Misri na Iraki zilizokuwa na jumuiya kubwa za Wayahudi tangu siku za Biblia idadi iliyobaki ni chini ya 100.

Sudan
Sudan ina aina mbili za utamaduni — Waafrika walio na Uarabu na Waafrika wasio Waarabu — na maelfu ya makabila na migao ya kabila, lugha tofautitofauti kwa makundi au kabila – migawanyiko hii uleta siasa za utengo na ubaguzi.

Kusini kwa Sahara
Somalia, Djibouti, Comoros na Mauritania kijiografia ziko katika Afrika Kusini mwa Sahara, lakini pia zinahesabiwa kuwa sehemu ya dunia ya Kiarabu.

Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Baada ya vita na kuporomoka kwa Milki ya Osmani Palestina ilikuwa eneo la kudhaminiwa lililotawaliwa na Uingereza kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa. Uhamiaji wa Wayahudi wa harakati ya Kizayuni uliongezeka kiasi pamoja na kuundwa kwa vijiji vya ujamaa aina ya "kibbuz". Uhamiaji wa Wayahudi kufika Palestina ulisababisha kukua kwa uchumi. Wakazi waliongezeka kutokana an Wayhudi waliofika na pia Waarabu kutoka nchi jirani waliotafuta kazi.

Wahutu
Wahutu ni kabila kubwa la watu wanaoishi katika eneo la Maziwa makubwa ya Afrika, hasa Rwanda na Burundi, lakini pia Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Tanzania, hasa baada ya vita vya wenyewe kwa wenyewe. Jumla yao ni zaidi ya milioni 11.5.

Uislamu
Kundi kubwa ni Wasunni waliopata jina kutokana na Sunna ("kawaida") ya mtume; takriban asilimia 85-90 ya Waislamu wote huhesabiwa humo. Kati yao kuna madhehebu 4 ambao ni Hanafi, Maliki, Hanbali na Shafii. Tofauti katika mafundisho si kubwa, zinahusu hasa sharia na fikh.

Waarabu
Nao ni Waarabu waliotokana na mtoto wa Nabii Hud (AS) ajulikanaye kwa jina la Qahttaan na kutokana na kizazi chake ndio hawa Waarabu wanaoitwa Al-A'ariba wakaenea kila upande. Waarabu hawa ambao makabila yao makubwa wakati huo yalikuwa ni Himyar na Kahlaan walikuwa wakiishi Yemen na kuwa na ufalme na ustaarabu mkubwa mpaka yalipotokea mafuriko makubwa hapo Yemen yakawatawanya na kuwasukuma kwenda sehemu nyengine mbali mbali za Bara Arabu na Shamu na Iraqi na Misri na Afrika Mashariki.

Wadruzi
Idadi yao si chini ya 1,000,000, ambao nusu yao wanaishi katika mkoa wa Hauran nchini Syria. Waliobaki wanaishi hasa Lebanoni, Israeli, lakini pia Venezuela, Marekani n.k.

Bahari ya Hindi
Israel na Jordani (kupitia Ghuba ya Akaba na Bahari ya Shamu), Ufalme wa Uarabuni wa Saudia, Yemen, Omani, Falme za Kiarabu, Qatar, Kuwait, Iraq, Iran, Pakistan, India, Bangladesh, Myanmar, Uthai, Malaysia, Indonesia na Timor ya Mashariki.

Bara
Mabara na mabamba yao ni kama ifuatayo: Afrika (Bamba la Afrika), Antaktika (Bamba la Antaktika), Australia (Bamba la Australia), Ulaya na sehemu kubwa ya Asia (Bamba la Ulaya-Asia), Amerika Kaskazini pamoja na Siberia (Bamba la Amerika ya Kaskazini) na Amerika Kusini (Bamba la Amerika ya Kusini). Mabamba madogo yamejitenga ingawa nchi juu yao inaonekana kuwa sehemu ya bara lingine. Mfano wake ni Bara Hindi iliyokuwa kama bara ndogo au kisiwa kikubwa zamani lakini tangu miaka milioni 10 imejisukuma chini ya bamba la Asia-Ulaya na kuikunja hadi kutokea kwa milima ya Himalaya.

Washubi
Kabila hili linaongea lugha ya Kishubi ambacho ni Kibantu ingawa Washubi wote si Wabantu. Washubi wanaweza kuelewana lugha na majirani zao Wahangaza, Waha, Warundi na Wanyarwanda na kwa kiasi fulani makabila mengine ya maziwa makuu, ukiacha baadhi ya makabila, kama vile Wasukuma na Wanyamwezi. Mwaka 1987 idadi ya Washubi ilikadiriwa kuwa 153,000 .

Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu ni ugomvi wa muda mrefu kati ya nchi za Kiarabu za Mashariki ya Kati na Afrika ya Kaskazini upande mmoja na nchi ya Israeli upande mwingine.

Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Mwaka 1947 Umoja wa Mataifa uliamua mpango wa kugawa Palestina ambako madola mawili yangeanzishwa, moja ya Kiarabu na moja ya Kiyahudi pamoja na Yerusalemu kama eneo la pamoja. Nchi za Waarabu na za Waislamu zilipinga azimio lililopita kwa kura 33 ndiyo dhidi 13 hapana ilhali 10 hazikupiga kura. Nadani ya Palestina ilianza mara moja vita ya wenyewe kwa wenyewe kati ya kundi ta Wayahudi na Waarabu wenye silaha ilhali Wingereza waliingilia mara kadhaa tu kwa sababu waliandaa kujiondoa nchini.

Kabila la Efraimu
Kabila la Efraimu ni nusu ya kabila la Yosefu; nusu ya pili inaitwa kabila la Manase. Jumla ya makabila ya Israeli ni 12, yanayotokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.

Kiarabu
Kiarabu Fasihi ambacho kilikuwa kikitumika zama za Ujahili kabla ya kuja Uislamu, na kuendelea kutumika baada ya kuja Uislamu katika Qurani na Sunnah za Mtume Muhammad, Kiarabu Mamboleo ambacho kinatumika katika maandishi na mazungumzo rasmi baina ya Waarabu wote kwa jumla, na Kiarabu Lahaja ambacho kinatumika na watu maalumu katika sehemu fulani za nchi au vijiji, na ni lugha ya mahali tu, kama vile Kiyemeni au Kimasri au Kishami au Kimaghribi, na lugha hizi au lahaja hizi zinakuwa zinatofautiana sana baina yake katika misamiati na matumizi.

Kabila la Manase
Kabila la Manase ni nusu ya kabila la Yosefu; nusu ya pili inaitwa kabila la Efraimu. Jumla ya makabila ya Israeli ni 12, yanayotokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.

Washeba
Watu wa kabila la Washeba walikuwa ni Waarabu wa Kusini. Na kila kabila katika eneo hili walikuwa na eneo la ufalme wake katika eneo la Yemen ya kale. Jamii ya watu wa Minaeans wakikaa katika eneo la Kaskazini mwa bahari Ya Shamu, na wakati watu wa kabila la Sabeans wakikaa katika upande wa kusini, huku wakiendelea kutanuka kuelekea katika nyanda za juu za bahari.Watu wa jamii ya Qatabanians wakikaa katika upande wa mashariki yao, na jamii ya Hadramites wakikaa upande wao wa Mashariki.

Mashariki ya Kati
Leo hii wakazi wa Mashariki ya kati mara nyingi wanatazamwa kwa jumla kuwa "Waarabu". Hii ni kweli kwa kiasi tu kwa sababu mbili

Uajemi
Baada ya uvamizi wa Waarabu Ujaemi wkatawaliwa kwa muda kama sehemu ya ukhalifa wa Uislamu lakini baada ya karne kadhaa nasaba za kieneo zilichukua utawala kwa jina la khalifa ila hali halisi kama watawala wa kujitegemea.

Kabila la Lawi
Kabila la Lawi ni mojawapo kati ya makabila ya Israeli ambayo kwa jumla ni 12, kutokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.

Mkimbizi
Ukiwa na makao yake makuu mjini Geneva, Uswidi, Ofisi ya Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi (UNHCR kwa kiingereza) (ulioundwa mnamo tarehe 14 Desemba 1950) hulinda na kuwasaidia wakimbizi baada ya ombi la serikali au la Umoja wa Mataifa na huwasaidia kurudi kwao au huwasaidia kutafuta makazi upya. Wakimbizi wote duniani wamo chini ya mamlaka ya Ubalozi wa Umoja wa Mataifa wa Wakimbizi isipokuwa Wapalestina wa Kiarabu waliokimbia lile lililokuja kuwa taifa la Kiyahudi kati ya 1947 na 1948 (angalia hapa chini). Hata hivyo, Wapalestina ambao walikimbia baada maeneo ya Kipalestina baada ya mwaka 1948 (kwa mfano, wakati wa vita vya siku sita vya 1967) wamo chini ya mamlaka ya UNHCR.

Kiarabu
* Jamii:Lugha za Kisemiti Jamii:Lugha za Algeria Jamii:Lugha za Iraq Jamii:Lugha za Libya Jamii:Lugha za Mauritania Jamii:Lugha za Misri Jamii:Lugha za Moroko Jamii:Lugha za Sudan Jamii:Lugha za Tunisia Jamii:Lugha za Syria Jamii:Lugha za Saudia Jamii:Lugha za Yemen Jamii:Lugha za Oman Jamii:Lugha za Falme za Kiarabu Jamii:Lugha za Katar Jamii:Lugha za Bahrain Jamii:Lugha za Kuwait Jamii:Lugha za Somalia Jamii:Lugha za Chad Jamii:Lugha za Israel Jamii:Lugha za Palestina Jamii:Lugha za Komori Jamii:Lugha za Gambia

Waarabu
Waarabu, leo, wako kila mahali ulimwenguni, lakini kila ukikaribia kwenye kitovu cha dunia ambacho kiko Bara Arabu, Uarabu unazidi kudhihirika zaidi na lugha yao inazidi kuwa fasihi zaidi na hapa ndipo ada na mila zao zinazidi kuhifadhiwa na kutiliwa mkazo. Aidha, Waarabu wanaishi kwenye nchi zaidi ya ishirini za Mashariki ya Kati, ikiwemo Bara Arabu na Shamu na Iraqi na nchi za Ghuba ya Uajemi (Uarabu) na Afrika ya Kaskazini na Mashariki. Kuna ushirikiano katika Jumuiya ya Nchi za Kiarabu.

Ukristo barani Afrika
Vipindi vya kulazimisha vilitokea tena na tena, hasa baada ya mataifa mapya kuwa Waislamu. Waarabu wenyewe walionyesha ustahimilivu zaidi kwa wenye imani nyingine (Wakristo, Wayahudi, Wafuasi wa dini ya Uajemi n.k.). Lakini Waturuki, Waajemi na Wamongolia baada ya kuwa Waislamu walikuwa wakali.

Jamhuri ya Watu wa China
China kuna makabila 56 tofauti. Wahan ndio kabila kubwa zaidi nchini China kwa idadi ya watu ikiwa na asilimia 92.

Mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu
Ugomvi ulianza wakati wa kuundwa kwa taifa la kisasa la Israeli mwaka 1948 ukaendelea hadi leo. Chanzo chake kilitokea wakati wa miaka ya 1940 ambako kuundwa kwa Israeli kuliandaliwa katika Palestina pamoja na vita ya uhuru ya 1948-49 na kufukuzwa kwa Wapalestina wengi kutoka maeneo ya Israeli. Uliendelea kwa njia ya vita mbalimbali.

Waarabu
Leo duniani kuna watu wengi sana wanaojinasibisha na Waarabu wakiwa wanaishi Bara Arabu au Mashariki ya Kati au kwengineko ulimwenguni. Watu hawa ambao wanatafautiana baina yao kirangi na kimaumbile na kisura wote wanadai kuwa ni Waarabu au asli zao ni za Kiarabu. Walakini, ni nani hasa hawa Waarabu na nini asli yao?

Kiajemi
Inatumiwa hasa katika nchi zifuatazo:Kuna wasemaji wa lugha ya kwanza milioni 70, na takriban wasemaji wengine milioni 60 kama lugha ya pili.Kutokana na uhamiaji wa karne ya 20 lugha inapatikana katika nchi nyingi za dunia.

Kitat ya Kiyahudi
Kitat ya Kiyahudi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Israel, Urusi na Azerbaijan inayozungumzwa na Watat. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kitat ya Kiyahudi nchini Israel imehesabiwa kuwa watu 70,000. Pia kuna wasemaji 8490 nchini Azerbaijan (2011) na 2010 nchini Urusi (2010). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitat ya Kiyahudi iko katika kundi la Kiajemi ya Magharibi.

Mkimbizi
Wayahudi wameishi katika kile ambacho sasa ni majimbo ya Kiarabu angalau tangu kifungoni nchini Babeli (597 KK). Kukataa kwa dunia ya Kiarabu kukubali kuwepo kwa nchi ya Wayahudi kulisababisha kuongezeka kwa ubaguzi na ukatili dhidi ya Wayahudi. Mnamo mwaka wa 1948, shirikisho la Uarabu lilitangaza Wayahudi kuwa raia adui. Akaunti za benki za Kiyahudi na mali ya Kiyahudi yalinyakuliwa, Wayahudi walikamatwa na kufutwa kazi, na masinagogi yalishambuliwa. Katika miaka ya mwanzo baada ya uhuru wa Israel idadi ya Wayahudi katika nchi za Kiarabu ilipungua kwa kiwango kubwa: nchini Yemen, kutoka 55,000 hadi 4,000; Iraq kutoka 135,000 hadi 6000; Aden kutoka 8,000 hadi 800; Misri kutoka 80,000 hadi 50,000, Libya kutoka 38,000 hadi 4,000; na Syria kutoka 30,000 hadi 5000.

Lebanoni
Kati ya nchi za Waarabu Lebanoni ni nchi pekee yenye wakazi wengi ambao ni Wakristo wa madhehebu mengiː walau ilikuwa hivyo hadi miaka ya karibuni, kabla ya vita vya wenyewe kwa wenyewe kuzuka.

Falme za Kiarabu
Falme hizo zilikuwa nchi lindwa chini ya Uingereza hadi mwaka 1971, ambapo madola hayo madogo yalipata uhuru. Saba kati yake yaliungana kwa jina la Falme za Kiarabu.

Bara Arabu
Bara Arabu ni ile sehemu ya dunia iliyoko baina ya Bara la Afrika na Bara la Asia ambayo sehemu kubwa yake imezungukwa na bahari, upande wa magharibi Bahari ya Shamu, upande wa kusini na Bahari ya Hindi na ule wa Mashariki Ghuba ya Uajemi. Sehemu za Kaskazini mwa Bara Arabu zimepakana na nchi za ufalme wa Jordani na jamhuri ya Iraq.

Gabon
Karibu Wagabon wote ni wa jamii ya Bantu. Gabon hasa ina makabila 40 ambayo yana utamaduni na lugha tafauti.

Daish
Umoja wa Mataifa unalaumu Daish kwa makosa ya jinai dhidi ya utu, kama vile mauaji ya kimbari na dhuluma za kidini, hasa dhidi ya Wakristo na Wayazidi, lakini pia dhidi ya Waislamu wenye msimamo tofauti, hasa Washia. Kwa sababu hiyo UN unaliona kundi la magaidi tu, na nchi zaidi ya 60 ziko vitani dhidi yake kwa namna moja au nyingine.

Waarabu
Waarabu, kama tulivyoeleza hapo nyuma, mwanzo walikuwa wakiishi Yemen lakini baadaye wakaanza kutawanyika kwenye sehemu nyenginezo za Bara Arabu, na kwa kuwa wengi wao walikuwa wakiishi maisha ya kibedui ya kusafiri kutoka mahali pamoja kwenda kwengine kutafuta chakula na maji kwa nafsi zao na wanyama wao, waliweza kuenea sehemu zote za Bara Arabu na kufika Shamu na Iraqi na Misri na Afrika ya Mashariki na Afrika ya Kaskazini.

Jumuiya ya Nchi za Kiarabu
Jumuiya ya Nchi za Kiarabu ni ushirikiano wa nchi za Afrika ya Kaskazini na Asia ya Magharibi. Ilianzishwa na nchi zinazokaliwa hasa na Waarabu. Imepokea pia nchi kama Komori zisizotumia Kiarabu kama lugha rasmi.

Bara Arabu
Idadi ya wakazi wa nchi hizi saba kwa ujumla inafikia 50,000,000, wakiwemo asilimia 85 wenyeji na asilimia 15 wageni. Wenyeji au wananchi wa nchi hizi aghlabu yake ni Waarabu, lakini pia kuna Waajemi, Mabulushi, Wahindi, Wabangladeshi, Wazungu, Wapakistani, Waafrika na makabila mengineyo.

Sahara ya Magharibi
Nchi nyingi za dunia pamoja na Umoja wa Mataifa na Umoja wa Afrika hazitambui Sahara Magharibi kuwa sehemu ya Moroko. Nchi 53 zinaikubali kama Jamhuri huru. Hali halisi sehemu kubwa ya ardhi yake inatawaliwa na Moroko inayodai ni sehemu ya eneo lake la kitaifa.

Algeria
Mwaka 670 jeshi kubwa la Waarabu likaunda mji wa Kairuan kusini ya Tunis ya leo na mji huu ulikuwa kitovu cha uenezaji. Walipoenea katika Algeria ya leo walirudishwa na Waberber Wakristo kwa msaada wa Wabizanti lakini jeshi lililofuata lilishinda na kufikia mwaka 711 Afrika ya kaskazini yote (maana yake nchi za leo za Tunisia, Algeria na Moroko) zilikuwa chini ya utawala wa Waarabu. Hapo sehemu kubwa ya Waberber walifanya haraka kujiunga na Uislamu wakasaidiana na Waarabu.

Rasi ya Uarabuni
Imepakana na Bahari ya Shamu upande wa Kusini, Ghuba ya Uajemi upande wa Kauskazini-mashariki na Bahari Hindi upande wa Mashariki.

Kabila la Reubeni
Kabila la Reubeni ni mojawapo kati ya makabila ya Israeli ambayo kwa jumla ni 12, kutokana na watoto wa kiume 12 wa Yakobo Israeli.

Washia
Lakini katika nchi za Uajemi, Azerbaijan, Iraki, Bahrain, Yemen, Omani na Lebanoni Washia ndio kundi kubwa.

Ghuba ya Uajemi
Ni kawaida ya kuiita ghuba ya Uajemi lakini katika fitina ya miaka iliyopita nchi kadhaa za Waarabu ziliita "Ghuba Arabu". Zamani iliitwa pia "Ghuba ya Basra" na hili ndilo jian lake hadi leo katika lugha ya Kituruki "Basra Körfezi).

Falme za Kiarabu
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kiarabu ambacho wenyeji wanakisema kwa lahaja maalumu ya Ghuba ya Uajemi. Tangu wakati wa ukoloni, Kiingereza kinatumika sana na kwa kawaida kinahitajika ili kupata kazi. Wahamiaji wanaendelea kutumia pia lugha zao za asili.

Jibuti
Siku hizi wakazi wengi (60%) ni Wasomali, hasa wa kabila la Waisa, halafu Waafar (35%). Asilimia 5 zilizobaki ni Waarabu, Waethiopia na Wazungu (hasa Wafaransa na Waitalia).

Wahunni
Wahuni walikuwa watu wa makabila mbalimbali kutoka Asia ya Kati walioanza kuelekea magharibi wakati wa karne ya 4 na ya 5 BK na kuvamia Ulaya, Uajemi na Uhindi.

Umar ibn al-Khattab
Wakati wa uongozi wa Umar eneo la Waarabu likakua sana. Jeshi zilitwaa Mesopotamia na Uajemi. Milki ya Uajemi iliporomoka kabisa baada ya ushindi wa Waislamu mwaka 642. Majimbo ya Palestina, Syria, Misri na Afrika ya Kaskazini yalitwaliwa na Bizanti lakini milki hii ilifaulu kujitetea katika eneo lililopungukiwa.

Ishmaeli
Ishmaeli alizaa watoto wa kiume 12 ambao wanahesabiwa mwanzo wa Waarabu, hasa wale wa Kaskazini.

Palestina
Mwaka 1947 Umoja wa Mataifa uliamua kugawa Palestina katika sehemu tatu zilizopangwa kama Dola la Kiyahudi, Dola la Kiarabu na Yerusalemu kama mji wa kimataifa. Lakini Wayahudi walitangaza uhuru wa Dola la Israeli. Wenyeji Waarabu walipinga azimio hili na vita ilitokea. Baada ya mkataba wa kusalimisha amri Israeli mpya ilikuwa na sehemu ya Palestina kubwa kuliko awali. Asilimia kubwa ya wakazi Waarabu wa sehemu zilizokuwa chini ya Israeli mpya walikimbia au walifukuzwa nje. Ukanda wa Gaza ulishikwa na Misri na Ukingo wa Magharibi wa Yordani ulitawaliwa na milki ya Yordani.

Kumi na mbili
Lugha za Ulaya zina majina ya pekee kwa namba hadi 12. Majina yanayounganishwa kwa namna ya "kumi na ..." yanaanzia 13. Kwa 12 kuna pia jina "dazeni" (kutoka Kiingereza dozend).
Pia katika nchi nyingi 12 ilihesabiwa kati ya namba za pekee au namba zenye maana. Tazama matumizi katika Biblia: makabila 12 ya Israeli, Mitume 12 wa Yesu.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.


Question: Je,nyangumi mkubwa zaidi anaweza kuwa na kilo ngapi?

Nyangumi
Spishi nyingi za nyangumi ni kubwa sana. Nyangumi buluu (Blue whale) anaweza kufikia uzito wa tani 200 na urefu wa mita 33. Nyangumi wadogo ni hasa familia ya pomboo ambao wale wadogo wanafikia urefu wa mita na nusu tu.

Ndovu
Hawa tembo wa Savanna (Elephas maximus sumatramus), wanapatikana tu hasa Sumatra, na ni wadogo kuliko wale wa India. Tembo hawa wana idadi takribani 2100 mpaka 3000. Wana rangi nyepesi ya kijivu kuliko tembo wengine wa Asia, na madoa ya pinki kwenye masikio yao. Tembo wa Sumatra huwa na urefu wa mita 1.7-2.6 mabegani mwao na uzito wao ni takribani kg. 3000

Nyoka-miti Mweusi
Nyoka hawa ni warefu kuliko kukwi: kwa kipeo m 2-2.5 kulingana na spishi na kwa wastani m 1.4-1.8. Magamba ya mgongo ya "T. jacksoni" na "T. schmidti" yana miinuko lakini yale ya spishi nyingine ni laini. Magamba ya tumbo ya spishi zote yana miinuko pia inayosaidia nyoka hawa kupanda juu ya miti. Rangi yao ni nyeusi lakini koo ni kijivu, jeupe au njano mara nyingi.

Kuku-mwamba
Kuku-mwamba ni ndege wakubwa kiasi wa jenasi "Picathartes", jenasi pekee ya familia Picathartidae. Wanatokea misitu ya Afrika kusini kwa Sahara. Kuku-mwamba wana domo kubwa kama lile la kunguru na kichwa bila manyoya chenye rangi kali (nyeusi na njano au nyekundu). Pia wana rangi ya nyeusi au kijivucheusi juu na nyeupe chini. Shingo yao ni nyeupe au ina rangi ya kijivu. Hula wadudu, kama bungo, mchwa na sisimizi, pia majongoo, tandu, nyungunyungu, konokono na hata vyura na mijusi. Hulijenga tago lao kwa matope chini ya mwamba. Jike huyataga mayai mawili.

Mbuni
Mbuni ni ndege wakubwa, huku asili yao ikiwa ni Afrika. Hawa ni ndege wasio na uwezo wa kuruka. Wanapatikana kwenye oda ya Struthioniformes, pamoja na ndugu aitwaye kiwi. Mbuni ni wa pekee sana sababu ya muonekane wake, wa shingo na miguu mirefu pamoja na uwezo wake mkubwa wa kukimbia, karibu ya maili 45 kwa saa. Huu ni mwendokasi mkubwa zaidi kwa ndege yeyote ardhini. Mbuni ndiyo ndege mkubwa kuliko wote wanaoishi duniani, wakiwa pia ndio watagaji wa mayai makubwa kuliko wote pia.

Kifaru
Faru wa Sumatra wana kimo cha urefu wa sentimeta 130 mpaka mabegani, na mwili wake wa urefu sentimeta 240 – 315, na wana uzito wa kilogramu 700, japo baadhi yao wana uzito hata kufikia kilogramu 1000. Kama faru wa Afrika, hao wana pembe mbili zenye urefu mpaka sentimeta 25 – 27 na ile pembe ya pili ni ndogo na huwa ndogo kufikia sentimeta 10. Faru dume wana pembe kubwa kuliko faru jike. Nywele/manyoya ya miili yao hupungua kadiri wanavyoongezeka umri. Rangi ya faru hawa ni kahawia – nyekundu. Mwili wao ni mfupi na miguu yao pia na midomo yao ina nguvu sana.

Kunguru
Kunguru ni ndege wakubwa kiasi wa familia Corvidae. Spishi nyingine huitwa vinubi. Wanatokea mabara yote isipokuwa Antakitiki. Spishi nyingi ni nyeusi au nyeusi pamoja na rangi ya nyeupe, kijivu au kahawa; nyingine zina rangi mbalimbali kama buluu, pinki n.k. Hula nusra kila kitu: wanyama na ndege wadogo, wadudu, mizoga, matunda, nafaka n.k. Hulijenga tago lao kwa vijiti juu ya mti au jabali. Spishi nyingine huyajenga matago kwa makundi. Jike huyataga mayai 3-10.

Ngisi
Ukubwa wa takriban spishi zote ni chini ya sm 60 lakini ngisi mkubwa inaweza kufika m 13 na ngisi dubwana inafika hata m 14. Ngisi dubwana mkubwa kuliko wote waliokamatwa alivuliwa mwaka 2007 karibu na Antakitiki. Uzito wake ulikuwa kg 495 na urefu wake m 10.

Hifadhi ya kisiwa cha Rubondo
Kisiwa cha Rubondo ni makazi na mazingira muafaka ya kuzaliana samaki wakiwemo sato na sangara. Sangara huweza kuwa na ukubwa wa hadi kilo 100.

Guruguru (familia)
Mwongoni mwa mijusi hawa kuna spishi kubwa kabisa za Afrika: hadi sm 75. Lakini nyingi ni sm 30-45. Mkia wa spishi za guruguru-nyoka ("Tetradactylus") ni mrefu sana, zaidi ya mara mbili ya urefu wa mwili. Na miguu yao ni mifupi au haipo.

Mbozi
Nyanda za juu ni maeneo ya Iyula, Vwawa, Igamba na Ndalambo yana ardhi nyekundu. Kimondo cha Mbozi ambacho ni maarufu duniani kama kimondo kikubwa cha chuma si mbali na misioni ya Mbozi. Kimondo hicho kina uzito unaokadiriwa kuwa ni tani 12.

Kinubi
Vinubi ni ndege wakubwa kiasi wa jenasi mbalimbali katika familia Corvidae. Kinubi mkia-kahawia huitwa kinubi kwa ufupi pia. Ndege hawa hawana wote mhenga mmoja. Mkia wao ni mrefu kuliko ule wa kunguru. Spishi nyingi ni nyeusi au nyeusi na nyeupe; nyingine zina rangi ya buluu, ya majani au ya kahawa. Wanatokea Amerika ya Kaskazi, Ulaya, Afrika na Asia. Hula nusra kila kitu: wanyama na ndege wadogo, wadudu, mizoga, matunda, nafaka n.k. Hulijenga tago lao kwa vijiti mtini. Jike huyataga mayai 5-10.

Twiga
Moyo wa twiga una uzito wa kg. 10 na una urefu wa sm. 60, na hutakiwa kuzalisha mgandamizo wa damu mara mbili zaidi ukilinganisha na wanyama wa kawaida, ili kusaidia kusukuma damu mpaka kwenye ubongo, kichwani. Karibu na shingo kuna mfumo wa damu tata, unaomida damu nyingi isiende kwenye ubongo wakati twiga anapoinamisha kichwa chake pia.

Nyoka-mchanga
Nyoka hawa ni wafupi hadi warefu kiasi. Spishi nyingi ni sm 50-100 lakini nyoka-mchanga maridadi ni sm 45 kwa kipeo na nyoka-mchanga madoadoa anaweza kufika m 1.9. Kimsingi rangi yao ni kahawia lakini kwa kawaida wana milia myeusi, kijivu, njano na/au myekundu.

Ndovu
Ndovu au tembo ni aina za wanyama wenye umbo kubwa kupita wanyamapori wote. Watoto wake wakizaliwa hufikia kg 100 na ndovu mzima huwa na uzito wa tani 2 hadi 5; kimo ni hadi m 4.

Wolverini
Wolverini mzima ana ukubwa wa mbwa wa kawaida, urefu kwa kawaida kuanzia 65 hadi 107cm, mkia wa 17-26cm, na uzito wa 9-25kg, ingawa madume wakubwa waweza kuwa na uzito hadi 32kg. Madume wana ukubwa ulio wa 30% kubwa zaidi kuliko wa wajike. Wao ni mustelidi wakubwa zaidi wa kiardhi kati ya wote; ota-bahari na ota mkubwa wa Amazoni wazidi ukubwa wa wolverini.

Mkunga Mfyonzaji
Waliokomaa hufanana kijuujuu na mikunga kwa kuwa wana mwili mrefu bila magamba na huweza kuwa na urefu wa sm 13-100. Mikunga wafyonzaji waliokomaa wana macho makubwa, tundu moja la pua juu ya kichwa na matundu saba ya matamvua kila upande wa kichwa, lakini wanakosa jozi za mapezi. Koromeo limegawanyika, sehemu ya chini ikiunda neli ya kupumua ambayo imetengewa kinywa kwa vali inayoitwa velo ([[Kiing. velum).

Simba
Uzito wa simba wakubwa ni kati ya kg 150 – 250 kwa dume na kg 120 – 182 kwa jike. Simba huwa na ukubwa tofauti kulingana na mazingira na eneo, kusababisha tofauti mbalimbali za rekodi za uzito. Kwa mfano, simba wa kusini mwa Afrika wameonekana kuwa wazito mara tano zaidi ya wale wa Afrika Mashariki, kwa ujumla.

Alpaka
Kwa kawaida, alpaka mzima ana kimo cha sm 81–99 mabegani, na uzito wa kilo 48–84.

Mnyoo
Wagonjwa wanaweza kubakia bila dalili yoyote kwa muda mrefu sana. Na kwa kadri mabuu yanasafiri sehemu mbalimbali za mwili, wanaweza kusababisha uharibifu wa viungo vya ndani, kuvimba tumbo,na kuvimba ini au wengu, kusababisha sumu mwilini, na kichomi. Kuambukizwa na minyoo mingi inaweza kusababisha utapia mlo, na madhara mengine, wakati mwingine ni hatari sana, kwa kuziba utumbo kwa donge la minyoo (huweza kuonekana hasa kwa watoto) na kuziba mrija wa nyongo. Zaidi ya minyoo 796 yenye uzito unaokaribia 550 g waligundulika baada ya uchunguzi wa maiti ya mtoto msichana wa umri wa miaka 2 nchini Afrika Kusini. Minyoo ilikuwa imesababisha msokoto na kuoza kwa sehemu ya utumbo mdogo ambayo ilikuja kutafsirwa kama sababu ya kifo. [2]

Tandawala
Tandawala ni ndege wakubwa wa familia ya Otididae. Tandawala kaskazi mkubwa ni ndege mkubwa kabisa duniani ambaye anaweza kuruka angani. Ndege hawa wana shingo refu, miguu mirefu na vidole vikubwa. Wakati wa majira ya kuzaa madume wana manyoya ya kuvutia na hufanya mikogo ya kubembeleza jike. Wanatokea kanda kavu za Afrika, Ulaya na Asia. Hula mbegu, wadudu na mijusi na hutaga mayai 2-5 chini.

Ndovu
Tembo wa savanna wa Afrika, ndiyo tembo mkubwa kuliko wote. Ndiyo mnyama wa ardhini aliye mkubwa kuliko wote, huku tembo dume akiwa na urefu wa mita 3.2 mpaka 4 mabegani na uzito wa kg. 3,500 mpaka 12,000. Tembo jike huwa mdogo kiasi huku wengi wakiishia urefu wa mita 3 tu.

Kanga (ndege)
Kanga ni ndege wa familia Numididae. Jina hili ni jina la kawaida la ndege hawa, lakini spishi za Afrika ya Mashariki wana majina mengine kama chelele, chepeo, kololo, kororo na kicheleko (tazama orodha ya spishi). Kanga ni wakubwa kuliko kwale na wana rangi nyeusi na madoa meupe. Kichwa chao hakina manyoya lakini spishi tatu zina manyoya juu ya utosi. Kanga mweusi na kanga kidari-cheupe hawajulikani sana, lakini mwenendo wao unasadikiwa kufanana na ule wa spishi nyingine. Hula mbegu, wadudu, makoa na nyungunyungu, na hutaga mayai ardhini. Kanga huwa mwenzi mmoja tu maisha yao yote.

Kiboko (mnyama)
Viboko ni miongoni mwa mamalia wakubwa. Wanaweza kuishi majini na nchi kavu. Ujazo-nene wao unawaruhusu kuzama na kuogelea chini kabisa mwa mto. Viboko nao huchukuliwa kama wanyama wakubwa, lakini tofauti na wanyama wengine wakubwa, viboko huishi kwenye maji baridi ya mito na maziwa. Kutokana na umbo lao kubwa, ni vigumu kupima uzito wao wakiwa mwituni. Makadirio mengi ya uzito yanatokana na operesheni za kuwapunguza zilizofanyika mnamo 1960. Wastani wa uzito wa kiboko dume ni kg 1500-1800. Viboko jike ni wadogo kidogo wakiwa na wastani wa uzito wa kg 1300-1500. Viboko wakubwa dume wanaweza kuwa wakubwa sana mpaka kufikia kg 3200 na hata mara kadhaa kufikia kg 4500. Viboko dume huendelea kukua muda wote wa maisha yao, huku majike hufikia uzito wa juu wakifikia umri wa miaka 25.

Nungunungu
Nungu ni miongoni mwa spishi 29 za wanyama wagugunaji (rodent) wa familia ya Erethizontidae au Hystricidae. Nungu wanatofautiana kwa ukubwa. Nungu aitwaye Rothschild's Porcupine wa Amerika ya Kusini ana uzito pungufu ya kilo moja; wa Afrika anaweza kukua mpaka kufikia kilo 10. Familia mbili hizi za nungu ni tofauti kabisa na ingawa wote wapo kwenye tawi la Hystricognathi wa oda ya Rodentia, hawahusiani sana. Nungu kumi na moja wa Dunia ya kale, wengi walikuwa ni wa nchi kavu huku wakiwa wakubwa kidogo na wana miiba iliyojikusanya kwa makundi. Inaaminika kuwa wametokana na hystricognaths wengine takribani miaka milioni 30 mapema zaidi kuliko nungu wa dunia ya leo.
Nungu wa dunia ya leo wana umbo ndogo kwa kawaida (japokuwa nungu wa Amerika ya Kaskazini wanafikia kama sm 85 kwa urefu na uzito wa kilogramu 18), huku miiba yao ikiwa imejishikiza mmoja mmoja badala ya kwa makundi na ni wakweaji wazuri, na hutumia muda wao mwingi juu ya miti. Nungu wa dunia ya leo miiba yao ilijitokeza na kukua kwa kujitegemea na wanahusiana zaidi na familia nyingine za wanyama wagugunaji kuliko namna wanavyofahamiana na nungu wa dunia ya kale. Nungu kwa wastani wana uwezo wa kuishi muda mrefu na wanashikilia rekodi miongoni mwa familia yao ya rodent kwa kuishi kwa kiasi cha muda mrefu zaidi, ambayo imevunjwa hivi karibuni na panya aina ya Naked Mole Rat (Heterocephalus glaber).

Popo-matunda
Popo-matunda ni aina za popo wanaokula matunda hasa. Kibiolojia ni mamalia wa familia Pteropodidae, familia pekee ya nusuoda Megachiroptera katika oda Chiroptera, wanaofanana na panya au mbwa mdogo mwenye mabawa. Kwa kawaida spishi hizi ni kubwa kuliko zile za nusuoda Microchiroptera (popo-wadudu) lakini kuna spishi zilizo ndogo kulika spishi fulani za popo-wadudu. Yumkini spishi kubwa kabisa ni popo-bweha wa Uhindi aliye na uzito wa kg 1.6, urefu wa mwili wa sm 40 na urefu wa mabawa wa hadi m 1.5. Mabawa ya popo-bweha mkubwa yana urefu wa hadi m 1.6. Spishi ndogo kabisa ni popo-matunda mabawa-madoa aliye na uzito wa g 15 na urefu wa mwili wa sm 5-6. Popo-matunda hula matunda au mbochi. Wale wanaokula matunda husambaza spishi za miti na wale wanaokula mbochi huchavusha maua. Kama popo wote hata popo-matunda hukiakia usiko na hulala mchana. Wakilala wananing'inia juu chini na kujifunika kwa mabawa. Takriban spishi zote hulala mitini, lakini spishi kadhaa hulala ndani ya mapango.

Mbwa Mchungaji wa Kijerumani wa Zamani
Wakati wa uumbaji wake Mbwa Mchungaji wa Kijerumani wa kisasa alizalishwa ili kuwa na nguvu na uwezo wa kufanya kazi na sura moja sawa. Mbwa Mchungaji wa Kijerumani alizalishwa kwa ajili ya uwezo wa kufanya kazi na hivyo sura yake ni tofauti na mbwa wengi lakini sawa na Mbwa Mchungaji wa kisasa wa Kijerumani ambaye ana nywele ndefu lakini na rangi tofauti . Kiwango hiki kinaruhusu ngozi yoyote na miguso mbalimbali . [5] Mwa huyu ana ukubwa sawa na mbwa wa kawaida wa mbwa mchungaji wa Kijerumani; 55 and 65 centimetres (22 and 26in) anapokomaa huwa22 and 40 kilograms (49 and 88lb) lakini ni anajulikana wamekuwa wakubwa. [6]

Kulungu pembe-nne
Msimu wa kupandisha hudumu toka Mai mpaka Julai, na madume na majike kwa kawaida hubaki mbali kwa salio la mwaka. Mwenendo wao wa ubembe ni kuwa dume na jike kupiga magoti na kusukumana huku shingo zao kufungamana, yakifuatwa na dume kutamba. Kipindi cha kubeba mimba ni takribani miezi minane, halafu ndama mmoja au wawili huzaliwa. Wakati wa kuzaliwa, ndama wana urefu wa sm 42–46, na uzito wa kilo 0.74–1.1. Ndama hubaki pamoja na mama wao kwa mwaka moja, na huweza kuzaa wakiwa na umri wa miaka miwili.[1]

Lemuri-ukosi
Lemuri-ukosi (kutoka Kiingereza: ruffed lemur) ni spishi za lemuri wa jenasi "Varecia" katika familia Lemuridae. Kama lemuri wote wanatokea Madagaska tu. Jina lao linatoka kwa ukosi wa manyoya kuzunguka shingo yao. Rangi yao ni kahawianyekundu au nyepe na nyeusi. Spishi hizi ni lemuri wakubwa kuliko wote wengine wa familia hii (urefu wa mwili: sm 43-57, na uzito: kg 3-4). Hula matunda na mbochi, na husaidia kutawanya mbegu za miti.

Manuel Uribe
Baada ya kufikia karibu kilo 597 (lb 1,316) na hakuwa na uwezo wa kuondoka kitandani tangu 2001, Uribe alipoteza takribani kilo 181 (lb 399). Ilikuwa ni theluthi moja ya uzito wa mwili wake. Alifanya hivyo kwa msaada wa madaktari na wanalishe.

Samaki
Kuna aina nyingi za samaki wadogo wenye urefu wa sentimita moja na wakubwa wenye urefu hadi mita 15. Ila tu viumbe wakubwa kwenye maji si samaki bali nyangumi ambao ni mamalia.

Mwanzi (nyasi)
Urefu wa spishi kubwa hufikia kina cha mita 40. Inaweza kukua zaidi ya mita 1 kila siku lakini kwa kawaida ni sentimita 3-5 kwa siku.

Nilgai
Nilgai ni mnyama mkubwa wa pori wa spishi Boselaphus tragocamelus katika familia Bovidae. Huyo ndiye mnyama pekee katika jenasi Boselaphus.[1] Nilgai, anayeitwa nilgau pia, ndiye palahala mkubwa kabisa wa Asia. Ni mmoja wa wanyama pori wa kawaida kuonekana Uhindi ya kati na kaskazini, na huona mara nyingi katika ardhi ya shamba au pori. Madume wazima hufanana kidogo na ng'ombe, na hujulikana pia kama "fahali wa buluu". Nilgai wanaishi Uhindi na sehemu za Nepali ya kusini na Pakistani ya mashariki. Spishi hiyo imetoweka Bangladesh.

Hifadhi ya Serengeti
Kuna pia aina nyingine nyingi za wanyama, kati yao "watano wakubwa" wanaovuta watalii hasa yaani tembo, simba, chui, fisi, kifaru na nyati. Inakadiriwa mamalia 70 kubwa na baadhi ya spishi 500 avifauna (yaani ndege) hupatikana huko. Tofauti hii ya juu upande wa spishi ni shughuli makazi mbalimbali kuanzia misitu ya riverine, mabwawa, kopjes mbuga na misitu. [4] Nyumbu bluu, swara, punda milia na nyati ni baadhi ya mamalia kubwa ambao kwa kawaida hupatikana katika kanda hii.

Arithropodi
Wengi ni wadogo na spishi kubwa kabisa ni kaa ya Japani inayofikia uzito wa kilogramu 15-20. Lakini wana spishi nyingi sana na wanapatikana kila sehemu ya dunia. Jointi za wadudu ni kama vipashio vilivyounganishwa kuleta mtiririko wa miili yao.

Twiga
Twiga hula majani ya miti, na pia hula nyasi nyingi na matunda. Ulimi wake ni mgumu sababu mlo wa twiga huhusisha miiba pia. Twiga anaweza kula mpaka kilo 29 za majani kwa siku, lakini anaweza hata kustahimili kwa kilo 6.8 tu za nyasi. Twiga hula kidogo sana kwa sababu hupata chakula chenye virutubisho vingi sana na pia mfumo wake wa mmeng’enyo wa chakula ni wa uhakika sana. Twiga pia huweza kukaa kwa vipindi virefu bila kunywa maji. Ulimi wa twiga una urefu wa takribani sentimeta 45.

Sungura wa Kizungu
Sungura haraka sana kwa nusu saa ya kwanza ya malisho, maranyingi mchana karibu na jioni, ikifuatia nusu saa nyingine ambapo hula kwa kuchagua sana chakula. Ni wakati huu pia ndio sungura atatoa kinyesi kigumu kama uchafu, ambacho yeye hatakila. Kama mazingira hayahatarishi sungura atabaki nje kwa masaa mengi. Akiwa nje ya shimo lake sungura huwa akila kile jinyesi chake laini na hii huonwa mara chache zaidi, sababu hula tu baada ya kukitoa. Kwa kawaida sungura kinyesi chake kati ya saa mbili asubuhi na sa kumi na moja jioni akiwa ndani ya shimo lake.

Orodha ya milima
Puncak Jaya (m 4,884) New Guinea (pia inajulikana kama Carstenz Piramidi) Puncak Suavemente (m 4,760) New Guinea Mount Wilhelm (m 4,509) New Guinea Mlima Giluwe (m 4,368) New Guinea (juu volkeno topp Oceania) Mlima Kinabalu (m 4,095) Borneo Angemuk (m 3,949) New Guinea Gunung Kerinci (m 3,805) Sumatra Pegunungan Kobowre (m 3,750) New Guinea Gunung Rinjani (m 3,726) Lombok Gunung Semeru (m 3,676) Java Undundi-Wandandi (m 3,640) New Guinea Bulu Rantemario (m 3,478) Sulawesi Gunung Leuser (m 3,466) Sumatra Gunung Slamet (m 3,428) Java Deyjay (m 3,340) New Guinea Gunung Arjuna (m 3,339) Java Gunung Raung (m 3,332) Java Gunung Sumbing (m 3,320) Java Gunung Lawu (m 3,265) Java Gunung Dempo (m 3,159) Sumatra Gunung Sendoro (m 3,150) Java Gunung Merbabu (m 3,145) Java Mlima Agung (m 3,142) Bali Gunung Argopuro (m 3,088) Java Bukit Mugajah (m 3,079) Sumatra Gunung Careme (m 3,078) Java Tanete Gandangdewata (m 3,074) Sulawesi Fuyul Sojol (m 3,030) Sulawesi Gunung Binaiya (m 3,027) Seram Pangrango (m 3,019) Java Buyu Balease (m 3,016) Sulawesi Gunung Bandahara (m 3,012) Sumatra

Chiyonofuji Mitsugu
Katika mchezo ambapo uzito mara nyingi kuonekana kama ni muhimu, Chiyonofuji mara mwanga kabisa karibu 120 kg. Yeye kutegemewa juu kuliko misuli technique na kuwashinda wapinzani. Alikuwa lightest yokozuna tangu Tochinoumi katika miaka ya 1960.

Zuwakulu
Zuwakulu (pia zuakulu) ni ndege wa familia Lybiidae, lakini spishi za jenasi "Pogoniulus" zinaitwa vitororo. Spishi zote zinatokea Afrika chini ya Sahara. Ndege hawa ni wanono na wana kichwa kikubwa na domo zito lenye nywele ndefu kuzunguka msingi wake. Spishi nyingi zina rangi kali kama nyekundu na njano. Hula wadudu na aina mpaka 60 za matunda. Spishi kubwa zinaweza kukamata mijusi na vyura. Kwa kawaida dume na jike pamoja huchimba tundu katika tawi au shina lililooza na jike huyataga mayai 2-6 ndani yake. Spishi kadhaa huchimba

Simba
Simba ni miongoni mwa wale paka wakubwa wane wa jenasi Panthera, na mmoja wa familia ya Felidae. Kwa kuwa baadhi ya simba dume wanazidi kg 250 kwa uzito, wanakuwa ndio paka wa pili kwa ukubwa baada ya tiger. . Simba wa porini wanapatikana huko nchi za Nusu-Jangwa Sahara katika Afrika na Asia na kwa kiasi kidogo sana huko India, kisha kupotea katika Afrika ya Kaskazini, Mashariki ya kati na Magharibi mwa Asia nyakati za historia. Karibu miaka 10,000 iliyopita, simba walikuwa ndio wanyama wa nchi kavu waliotawanyika zaidi baada ya binadamu. Walipatikana hasa Afrika, Mashariki mwa Ulaya mpaka Asia, na Amerika kuanzia Yukon mpaka Peru.

Kuzi (samaki)
Kuzi ni wadogo, spishi kubwa kabisa, kuzi wa Kalifornia ("Atherinopsis californiensis"), anafikia urefu wa sm 44 lakini wengi zaidi ni chini ya sm 20 na kadhaa hazikuandikwa kwa zaidi ya sm 5. Kwa kawaida mwili umerefuka. Hulka bainifu zinajumuiya mapezimgongo mawili yaliyojitokeza sana, lile la kwanza likiwa limeundwa kwa miiba kinamo na lile la pili likiwa na mwiba mmoja unaofuatiwa na tindi laini. Pezimkungu pia lina mwiba mmoja unaofuatiwa na tindi laini. Mapeziubavu huwa juu na hakuna mrabafahamu. Kuna mlia mpana wa rangi ya fedha mbavuni. Magamba ni makubwa kiasi.

Papa Mbingusi
Aina inayojulikana inaanzia kutoka m 0.9 hadi m 6 (futi 3.0 kwa 19.7) kwa urefu na uzito kuanzia kilo 3 hadi 580 (lb 6.6 kwa 1,278.7). [1][2] Wao kwa kawaida ni kijivu hafifu na kivulivuli cha ukijani. Matumbo yao ni myeupe inayowaruhusu kujichanganya kwenye bahari wakati wakiangaliwa kutoka chini na kunyemelea mawindo yao. [3] vichwa vyao vina michomozo ya pembeni ambayo huwapa umbo kama nyundo.

Mbuni
Mbuni huwa na uzito wa kilogramu 63-130, luku mbuni dume wakifika mpaka uzito wa kg 155. Manyoya ya mbuni dumu wakubwa huwa kwa kiasi kikubwa meusi huku mkia ukiwa wakubwa huwa na rangi ya kahawia na nyeupe. Vichwa vya mbuni wote huwa havina manyoya. Ngozi za mbuni jike huwa na rangi ya pinki – kijini, huku dume wakiwa na ngozi ya bluu au kijini kutegemeana na nususpishi.

Chui milia
Ukubwa wa wanyama hao hutofautiana kutokana na maeneo yao na nususpishi zao. Wale wa Sumatra ni wadogo wakiwa na urefu wa mwili (pamoja na kichwa bila mkia) sentimita 140 pekee na uzito wa 120 kg. Mkubwa ni chui milia wa Siberia mwenye urefu unaopita mita 2 na uzito wa kilogramu 150 (jike) hadi 250 (dume). Aina ya Siberia ni kubwa kushinda simba Mwafrika.
Jike anazaa wadogo 2-3 na kuwatunza kwa miaka 2 - 3. Baadaye wanapaswa kujitafutia eneo lao. Kwa umri wa miaka 3-4 anaweza kuzaa na kufikia umri wa miaka 20 - 25.

Kifaru
Faru mweupe ndiyo mnyama mkubwa wa ardhini baada ya tembo. Anakaribiana kidogo na faru wa India na kiboko. Faru weupe wana mwili uliojaa, na kichwa kikubwa, shingo fupi na kifua kipana. Faru anaweza kuzidi uzito wa kilogramu 3,500 na urefu wa mita 3.5 – 4.6 kuanzia kichwani na mabega ya urefu wa sentimeta 180 – 200. Uzito wa faru mweupe uliovunja rekodi ni ule wa kilogramu 4,500.[2] Ana pembe mbili huku ile ya mbele ikiwa kubwa zaidi hata kufikia urefu wa sentimeta 90 – 150. Faru weupe pia wana nundu kubwa inayoshikilia vichwa vyao vizuri. Huwa na nywele kadhaa hasa kwenye masikio yao na mkiani, sehemu nyingine za mwili zikiwa zimesambaa kidogo tu.

Kulungu Aktiki
Kwa kawaida majike hupima 162-205cm kwa urefu na 80-120kg kwa uzito. Madume (au “fahali”) kwa kawaida wakubwa zaidi wakipima 180-214 kwa urefu na kwa kawaida 159-192kg kwa uzito ingawa madume walio wakubwa sana waweza kuwa na uzani wa 318kg.

Nyangumi
Nyangumi kwa wastani wanaishi miaka 40 mpaka 90, kulingana na aina zao na mara chache hufanikiwa kiushi zaidi ya karne moja. Hivi karibuni kipande cha kamba kilichokuwa kinatumiwa na wavuvi wa nyangumi wa karne ya 19, kilipatikana kwa nyangumi huko Alaska, na kuonesha kuwa nyangumi yule alikuwa na umri kati ya miaka 115 na 130. kwa kutumia mbinu ya kupima umri kwa kuangalia kiwango cha aspatiki asidi kwenye macho ya nyangumi, pamoja na kipande cha chusa, vilionesha umri wa miaka 211 kwa nyangumi mmoja, na kuwafanya nyangumi pia kuwa wanyama wanaoishi kwa muda mrefu zaidi. . Mkia wa nyangumi unaweza kuwa pia kama alama ya kuwatambua, kama ilivyo kwa nyangumi wenye nundu mgongoni.

Pweza mwigaji
Pweza mwigaji ni pweza mdogo, anayekua kufikia [urefu]] wa karibu sentimita 60 (futi 2), ikiwa ni pamoja na mikono, yenye kipenyo kinachokaribia penseli katika upana. Rangi ya asili ya pweza ni kahawia ang’avu/rangi ya mchanga, lakini kawaida huonekana na rangi liko zaidi ya mistari myeupe na kahawia kuwaogofya mahasimu kwa kuiga spishi zenye sumu na viumbe wa baharini wa matata wenye mipaka kwa maeneo yao. Uwezo wake wa kubadili umbo ndio sababu ya kupewa jina pweza "mwigaji", na ndio ulinzi wake mkuu licha ya kamafleji.

Fupefupe
Fupefupe wanaweza kukua hadi m 1.80 lakini mara nyingi hawana urefu wa zaidi ya m 1. Wanaweza kufikia uzito wa kg 14 na umri wa miaka 15. Wana mwili uliorefuka ambao umefinywa na kuwa na umbo linganifu na laini, pezimgongo moja, mapeziubavu yenye umbo la mabawa ya kozi na pezimkia kubwa kiasi wenye panda. Kinywa ni kidogo na hakina meno. Rangi ya mwili ni kijani-zeituni, mbavu zina rangi ya fedha na mapezi yana kingo nyeusi. Wana miale myororo 13-17 mgongoni, miale myororo 8-10 mkunduni na miale 31 mkiani.

Furukombe
Furukombe, fukombe, kwazi, yowe au tai mlasamaki ni ndege mbua wa nusufamilia Haliaeetinae katika familia Accipitridae. Ndege hawa ni baina ya tai wakubwa kabisa. Uzito wao unatofautiana kutoka kg 2 (furukombe wa Sanford) mpaka 9 (furukombe wa Steller). Manyoya yao yana rangi ya kahawa mpaka nyeusi lakini kichwa, mkia, kidari na tumbo ni nyeupe kufuatana na spishi. Furukombe wa Madagaska, wa Sanford na wa Ulaya wana kichwa hudhurungi. Spishi zote zinatokea karibu na maji ama baridi au ya bahari. Hula samaki hasa lakini ndege wengine, mizoga na mara kwa mara wanyama wadogo pia. Hujenga tago lao kwa vijiti juu ya mti au mwamba. Jike hutaga mayai 1-3.

Ndegejinga
Ndegejinga ni ndege wakubwa wa bahari wa familia Sulidae. Wana domo refu na mabawa marefu yaliyochongoka. Takriban spishi zote wana mwili mweupe na viasi mbalimbali vya nyeusi kwa mabawa na mkia. Spishi kadhaa zina namna kahawia na ndegejinga tumbo-jeupe ana rangi ya kahawa nzito na tumbo jeupe. Ndege hawa hupiga mbizi kutoka urefu mkubwa ili kukamata samaki au ngisi. Huzaa ndani ya makoloni makubwa. Jike hutaga yai moja au mayai mawili, lakini kinda atokaye kwanza katika yai lake amsukuma ndugu wake mdogo nje ya tundu. Huyu afa kwa njaa au aliwa na ndege wa aina nyingine.

Nyangumi
Kulingana na mazingira yao (tofauti na na wanyama wengine), nyangumi hupumua kwa hiari yao, wanaamua ni wakati gani wa kupumua. Mamalia wote hulala lakini nyangumi hawawezi kulala kwa muda mrefu sababu wanaweza zama majini na kufa. Husemekana ni nusu tu ya ubongo wa nyangumi hulala na sehemu nyingine hufanyakazi, hivyo nyangumi huwa halali moja kwa moja lakini hupumzika vya kutosha. Mara nyingi nyangumi hulala huku jicho moja tu likiwa limefungwa. Baadhi ya nyangumi huwasiliana kwa sauti za kimuziki, zikijulikana kama nyimbo za nyangumi. Sauti hizi zaweza kuwa kubwa sana kutegemeana na spishi zao. Nyangumi waitwao sperm husikika wakitoa sauti za kugonga gonga tu, kwasababu wao wana meno na hutoa pia mwangwi unaoweza kusikika kwa maili nyingi.

Fungo (familia)
Fungo, paka-zabadi au paka wa zabadi ni wanyama mbua wa ukubwa mdogo hadi wastani katika familia Viverridae. Spishi nyingine huitwa kanu, oyani na binturongi, lakini fungo-miti wa Afrika hana mnasaba sana na fungo na yumo katika familia yake binafsi Nandiniidae. Fungo wanatokea Afrika, Asia na Rasi ya Iberia katika maeneo kama savana, milima na misitu, hususa misitu ya mvua. Hawa ni miongoni mwa wanyama wa asili wa oda Carnivora. Mifupa yao ni takriban sawa na ile ya visukuku vya Eocene hapo ilikuwa miaka milioni 50. Wanafanana na paka wenye pua ndefu na mkia mrefu. Wana kucha zinazoweza kurudiwa ndani, mfupa katika mboo wao na tezi za harufu kando ya mkundu. Ukubwa wao unatofautiana kutoka ule wa oyani (mwili wa sm 30 na uzito wa g 650) hadi fungo wa Afrika (sm 84 na kg 18), lakini binturongi anaweza kuwa kg 25.

Mbuni
Mbuni jike hutaga mayai yaliyorutubishwa kwenye kiota cha jumuiya, ambacho huwa ni shimo lenye upana wa mita tatu na kina cha sentimeta 30-60. Mbuni dume ndiyo huchimba kiota hiki mayai ya mbuni ndiyo mayai makubwa kuliko yote na huwa na uzito wa kg 1.4, zaidi ya mara 20 ya yai la kuku. Huwa na rangi ya maziwa na wakati mwingine pamoja na madoa madogo. Mayai hutumiwa na mbuni jike wakati wa mchana na kutamiwa na mbuni dume wakati wa usiku . Mayai huanguliwa baada ya siku 35-45, na kisha hapo mbuni jike na dume wote hushirikiana kuwakuza watoto wao. Mbuni weusi huwindwa wakati huu, na mara nyingi mbuni mtoto mmoja tu ndiyo hufanikiwa kukua, huku wengine wakigeuzwa kitoweo na wanyama wengine wala nyama. Mbuni wanaokuzwa na binadamu, huhamisha sana upendo wao, na kuanza kuwapenda sana binadamu wanaowatunza.

Muumakondoo
Nyoka hawa sio warefu sana. Muumakondoo milia wa Kenya anaweza kufika m 1.4 lakini kwa kawaida nyoka hawa ni sm 50-90. Kinyume na nyoka wengine madume ni wakubwa kuliko majike. Wana milia ya rangi nyeusi, kijivu, kahawia na/au njano. Milia myeusi inaweza kuwa mbagombago au kugawanyika katika mistari ya madoa.

Fungo-miti wa Afrika
Fungo-miti (wa Afrika) ("Nandinia binotata") ni mnyama mbua mdogo, spishi pekee ya jenasi yake na ya familia yake Nandiniidae. Ana mwili ufananao na ule wa paka mdogo wenye miguu mifupi, masikio madogo na mkia wa urefu wa mwili. Wanyama wazima huwa na uzito wa kg 1.7 hadi 2.1. Hii ni spishi ya misitu mizito ya Afrika ambapo huishi mitini. Hula vitu vyingi kama wagugunaji, wadudu, mayai, mizoga, matunda, ndege na popo-matunda. Mnyama huyu ni mpweke na hukiakia usiku.

Primates
AIna ndogo ya primates ni Lemuri-panya ya Berthe yenye urefu wa sentimita 10 pekee na uzito wa gramu 38. Aina kubwa ni ngagi (gorilla) yenye kilogramu hadi 275,

Mbuni wa Kawaida
Mbuni wa kawaida wako katika ngeli ndogo ya Palaeognathae pamoja na ndege wengine kama Kiwi na Emu. Ndege hawa wenye shingo na miguu mirefu huweza kukimbia karibu maili 43 kwa saa. Ndege hawa ni wakubwa kuliko aina zote za ndege na hutaga mayai makubwa kuliko ndege wa aina yoyote duniani.

Lukungu
Lukungu ni ndege wa familia Trogonidae. Wanatokea misituni kwa tropiki katika Afrika, Asia na Amerika. Ndege hawa wana ukubwa wa kwenzi mkubwa. Rangi zao ni kali na spishi za Afrika zina tumbo jekundu na mgongo kijani. Hula wadudu hasa lakini spishi za Amerika na Asia hula matunda pia. Dumu au dumu na jike pamoja huchimba tundu katika mti unaooza au kichuguu ili kutaga mayai ndani yake. “Violaceous trogon” hutengeneza tago lake mara nyingi ndani ya tundu la nyigu. Jike huyataga mayai 2-4. Makinda huota manyoya haraka sana: katika wiki mbili hadi tatu, pengine wiki nne.

Simba
Simba ni wanyama wenye nguvu ambao mara zote huwinda kwa makundi na kumkazania windo walilochagua. Hata hivyo hawajulikani sana kwa stamina yao, kwa mfano, moyo wa simba jike unajumisha tu asilimia 0.57 ya uzito wa mwili wake (wa dume ni asilimia 0.45 ya uzito wa mwili wake), wakati ule wa fisi ni karibu asilimia moja ya uzito wake. Hivyo basi, japokuwa simba anaweza kufikia mwendokasi wa km 81 kwa saa, wanaweza kufanya hivyo kwa mwendo mfupi tu na inawapasa kuwa karibu na mawindo kabla ya kuanza shambulio. Hutumia mwanya wa kupunguza uoni; kwa kufanya uwindaji sana nyakati za usiku. Humnyatia adui mpaka pale wamekaribia kwa walau mita 30 au pungufu. Kisha kukaribia huchagua mnyama aliye karibu. Shambulio huwa fupi na la nguvu; hujaribu kumkamata kwa kumkurupusha kwa kasi na kisha kumrukia. Mnyama huyo daima huuawa kwa kunyongwa. Mara kadhaa pia huweza kuuawa kwa kuzibwa mdomo na pua zake kwa taya za simba. Wanyama wadogo huuawa tu kwa kupigwa ngwala kwa mguu wa simba.

Nyangumi
Nyangumi huonwa kama ni wawindaji mara zote, lakini chakula chao ni kuanzia plankitoni mpaka samaki wakubwa kabisa, na wakati mwingine wanyama wengine wa baharini, hata nyangumi wengine. Nyangumi hasa wale wenye nundu mgongoni na wale wa bluu wanakula tu kwenye maji ya aktiki, ambapo humeza vitoweo vyao pamoja na maji mengi, na baadae kutoa maji kupitia baleen huku wakibakiza vitoweo vyao kinywani.

Mjusi-kafiri mchana
Spishi nyingi ni ndogo kuliko mijusi-kafiri wengine, k.m. chini ya sm 15. Ile ndogo kabisa ni mjusi-kafiri mchana kibete, ambaye inafika sm 7.1 tu. Spishi nyingine zinafika sm 30 na mjusi-kafiri mkubwa wa Rodrigues, ambaye amekwisha sasa, alikuwa na urefu wa hadi sm 40.

Nungunungu
Nungnungu au nungu ni wanyama wagugunaji wenye ngozi yenye miiba iliyochongoka wanayotumia kujilinda na maadui. Walienea katika ulimwengu wa sasa na ulimwengu wa zamani. Katika wanyama wagugunaji ni watatu kwa ukubwa, wakitanguliwa na capybara na buku. Nungu wana urefu kati ya sm 20–25. Uzito wao wakaribia kg 5.4–16. Wana umbo la duara, wakubwa na wataratibu kweli. Nungu huwa katika rangi mbalimbali ya kijivu, na mara chache nyeupe. Kujihami kwa miiba kwa nungu hufanana na kule kwa kalunguyeye (Erinaceomorpha) na ekidna (Monotremata).

Stokingi
Zinaweza kuwa za uzito na rangi mbalimbali.

Mbuni
Shingo zao ndefu, hukiweka kichwa chao mita 1.8 mpaka 2.75 juu ya ardhi, na macho yao husemwa kuwa ndiyo makubwa kuliko wanyama wote wa ardhini, yakiwa na sm 5, hivyo huweza kuwaona adui zao hata wakiwa mbali sana. Macho yao yanakingwa na mwanga mkali wa jua kutoka juu.

Kiboko (mnyama)
Kiboko anatambulika kwa kinywa na meno yake makubwa, mwili usio na nywele, miguu mifupi na umbo kubwa. Ni mnyama wa ardhi wa tatu kwa ukubwa akiwa na uzito (kati ya tani 1.5 na 3.5), nyuma ya faru mweupe (tani 1.5 mpaka 4 ) na tembo (tani 3 mpaka 7 ). Licha ya umbo lake la kujaa na miguu mifupi, kiboko huweza kumshinda mbio binadamu kwa urahisi. Kiboko pia katika mbio fupi wanafikia mpaka kasi ya km 29/saa. Kiboko ni miongoni mwa viumbe ambao ni wakorofi kuliko wote an husemekana kama ni mnyama kali kuliko wote Afrika. Kuna kadiri ya viboko 125,000 mpaka 150,000 katika nchi za kusini mwa Jangwa la Sahara; Zambia 40,000 na Tanzania 20,000 mpaka 30,000.[1] Viboko bado wapo kwenye tishio la kutoweka kutokana na kutoweka kwa uoto na ujangili kuwinda nyama yao na meno yao chonge ya vipusa.

Taya (mnyama)
Taya wazima wana urefu wa sm 92–110, kimo cha sm 50–66 begani na uzito wa kg 12–22. Wanaweza kukimbia kwa mbio wa km 40–50 kwa saa. Wakifugwa huishi hadi miaka 14.

Nyati-maji wa mwitu
Nyati-maji wa mwitu ana urefu wa mita 2.4–3, urefu wa mkia wa mita 0.6–1, kimo cha mita 1.5–1.9 mabegani, na uzito wa hadi tani 1.2 kwa madume.

Lama (mnyama)
Lama mzima ana kimo cha mita 1.7–1.8 juu ya kichwa, na uzito wa kilo 130–200. Wakati wa kuzaliwa, lama mchanga ana uzito wa kilo 9 hadi 14. Kwa kawaida, lama wanaishi miaka 15–25, na lama wengine wamejulikana kuishi zaidi ya miaka 30.

Buku
Mabuku ni wanyama wa nusufamilia Cricetomyinae katika familia Nesomyidae ambao wanafanana na panya, lakini panya ni wanafamilia wa Muridae. Mabuku ni wakubwa kiasi, pengine kushinda panya: wale wa "Cricetomys" wana mwili wa sm 25-45, mkia wa sm 36-46 na uzito wa kg 1-1.5; wale wa "Beamys" wana mwili wa sm 13-19, mkia wa sm 10-16 na uzito wa g 55-150; na wale wa "Saccostomus" wana mwili wa sm 9.5-19, mkia wa sm 3-8 na uzito wa g 40-120. Wana pochi kwa ndani ya mashavu yao ambazo wazitumia kwa kuweka chakula. Hula mbegu, matunda, makokwa, mizizi na wadudu na hupenda machikichi sana. Rangi yao ni kijivu au kahawia juu na nyeupe chini.

Axum
Mihimili mingine mitatu, yenye urefu wa mita 18.2,na mita 1.56 kwa upande wa upana, huku ikiwa na urefu wa mita 0.76 kwenda chini, na yenye uzito wa tano 56, wakati nyingini ikiwa na Urefu wa mita 15.8, upana mita 2.35 na urfu kwenda chini mita 1, na uzitzo wa tani 75, Nyingini ina urefu wa mita 15.3, upana wa mita 1.47 na urefu kwenda chini ukiwa mita 0.47 na kuwa na uzito wa tani 43. . Nguzo hizo zinaamika kuwa alama ya makaburi graves lakini hii inatiliwa mashaka na kusema kuwa, kama yangekuwa ni alama ya makabauri, basi yangekuwa na alama ya vyuma ambavyo vingekuwa vimebandikwa katika pande za nguzo hizo. Nguzo hizo pia zimepambwa na michoro mbalimbali katika pande zakee

Isopodi mkubwa
Spishi chache tu kutoka jenasi hii zimeripotiwa kutoka kina kifupi, hasa Bathynomus miyarei kati ya mita 22 na mita 280 (futi 72 na 919), [8] asiyejulikana vizuri Bathynomus decemspinosus kati ya mita 70 na 80 (futi 230 na 260) na Bathynomus doederleini katika kina kifupi kama mita 100 (futi 330). [1]

Nguva
Nguva (ing.: Sirenia) ni wanyama wakubwa wanaoishi baharini. Hata hivyo ni mamalia wanaozaa watoto walio hai na kuwalisha kwa maziwa. Nguva huwa na mikono ya mbele na mkia wenye umbo la pembetatu. Wanaishi kwenye pwani za Bahari ya Hindi, Bahari ya Karibi, Afrika ya Magharibi na mto wa Amazonas. Wanaweza kufikia urefu wa mita 2.5 hadi 4 na uzito wa kg 1,500.

Kifaru
Faru weusi wana mdomo uliochongoka. Wanafanana kwa rangi na faru weupe. Hii inachanganya sana, sababu majina yao ni tofauti lakini rangi zao ni sawa kabisa. Spishi hii ina spishi nyingine nne ndani yake. Faru mkubwa mweusi huwa na urefu wa sentimeta 132 – 180 mabegani mwake na urefu wa mita 2.8 – 3.8 kuanzia kichwani mwake.[3] Huwa na uzito wa kilogramu 850 mpaka 1600, na wachache mpaka kg 1800, huku faru jike wakiwa na umbo dogo kiasi kuliko wanaume. Pembe kubwa mbili zimetengenezwa kwa keratini huku ile kubwa ya mbele ikiwa ina urefu wa mpaka sentimeta 50, na mmoja aliwahi hata kufikia sentimeta 140. Wakati fulani hata pembe la tatu hujitokeza. Faru weusi ni wadogo kiasi kuliko faru weupe, na wana mdomo uliochongoka kwa ajili ya kukusanya majani kabla ya kula.

Nyangumi
Meno ya nyangumi wenye meno kama vile nyangumi aitwaye sperm, yana seli za sementamu zilizo juu ya seli za dentaini. Tofauti na binadamu wenye meno yenye kiasi kikubwa cha enameli kwenye sehemu ya nje ya jino, nyangumi wana sementamu nje ya fidhi. Ni kwa nyangumi wakubwa pekee ambao enameli yao huonesha pale ambapo sementamu ilipotoka kwenye sehemu ya jino

Nyangumi
Viungo vya uzazi vya nyangumi huzama na kujificha ndani ya nafasi za mwili wakati wa kuogelea, kuongeza mwendo kasi na kuzuia majeraha. Nyangumi wengi hawana wenzi wa aina moja; na majike wengi hubadilisha madume kadhaa kila msimu. Watoto wa nyangumi huzaliwa kwa kutoa mkia kwanza utaratibu unaopunguza hatari ya kufa maji.

Kangaruu
Kangaroo ndio wanyama pekee wakubwa wanao jongea kwa kuruka. Mwendo kasi wake wa kuruka kwa kawaida ni km 20 - 25 kwa saa na anaweza kukimbia mpaka kwa kilometa 70 kwa saa kwa umbali mfupi, japo anaweza kukimbia kwa kilometa 40 kwa saa kwa hata kilometa mbili. Mwendo huu umezoeleka kwake kwa sababu yeye si tu kukimbia maalum, lakini mara nyingi hukimbia kutafuta chakula na maji.

Kifaru
Faru wa India hasa wanapatikana sana huko Nepal na hasa kaskazini – mashariki mwa India. Sasa wanapatikana Pakistan mpaka Bama na wamefika hadi China. Lakini kutokana na mwingiliano wa binadamu, uwepo wao umeathirika na wameanza kupungua. Ngozi yao pana ya kahawia karibu na kijivu yenye mikunjo. Juu ya miguu yao na mabega yao kuna vijinundu, na wana nywele kidogo kwenye miili yao. Faru dume huwa wakubwa kiasi kuliko faru jike kufikia uzito wa kilogramu 2500 – 3200. Faru hawa wana urefu wa sentimeta 175 – 200 mabegani. Faru jike wa india hufikia mpaka uzito kilogramu 1900. Faru hawa hufikia mpaka urefu wa mita 3.0 – 4.0. Karibu theluthi mbili ya faru wote waliobaki duniani, wanapatikana katika mbuga ya Taifa Kaziranga huko India.

Ndege (mnyama)
Ndege mdogo huwa na sentimita 5 tu na ndege mkubwa ana urefu wa mita mbili na nusu.

Kima (mnyama)
Kima wana ukubwa tofauti kutoka milimita za urefu 140 – 160 (pamoja na mkia) na uzito wa gramu 120 mpaka 140, mpaka urefu wa mita moja wa kilo 35. Wachache huishi kwenye miti wakati mwingine huishi kwenye savana. Chakula chao ni matunda, majani, mbegu, maua, mayai na wanyama wadogo (ikijumuishwa wadudu na buibui).

Pomboo
Pomboo ni wanyama wa majini wanaokaribiana sana na nyangumi; kuna takribani spishi arobaini katika jenasi kumi na saba. Wana ukubwa tofauti, kuanzia mita 1.2 na kilogramu 40 mpaka mita 9.5 na tani 10.

Simba
Simba pia wana uwezo wa kushambulia wanyama wanaofugwa na binadamu; kwa mfano huko India ng’ombe wengi huwa chakula cha simba. Simba pia wanaweza kula wanyama wenzao wanaokula nyama kama vile chui, duma, fisi na mbwa mwitu. Pia wakati mwingine hula mizoga ya wanyama wengine waliouawa kwa majanga au na wanyama wengine, na huangalia sana mahali wapozungukazunguka tai, wakijua fika mahali walipo patakuwa na mizoga. Simba anaweza kula mpaka kg 30 kwa mlo mmoja; na kama hawezi kula windo lake lote, hupumzika kwa saa kadhaa na kisha kuendelea tena. Wakati wa mchana na joto kali, kundi la simba hukaa kivulini na dume mmoja au wawili kubakia kama walinzi. Simba jike anahitaji walau kg 5 za nyama kwa siku wakati dume ni kg 7.

Manikwe
Manikwe mkubwa kabisa anaweza kufika urefu wa m 1.2 bila mkia na uzito wa kg 20, lakini takriban spishi zote nyingine huzifika zaidi ya sm 30 tu.

Isopodi mkubwa
Bathynomus anaweza kugawanywa katika spishi ya "wakubwa" ambapo waliokua kwa ujumla ni kati ya sentimita 8 na 15 (inchi 3.1 na 5.9) kwa urefu na spishi ya "wakubwasana" ambapo waliokua kwa ujumla ni kati ya sentimita 17 na 50 (inchi 6.7 na 19.7). [1] Mmoja ya wale "mkubwasana", Bathynomus giganteus, anafikia urefu wastani kati ya sentimita 19 na 36 (inchi 7.5 na 14.2), [3] akiwa na uzito na urefu wa takriban kilo 1.7 na sentimita 76 (inchi 30) kwa mtiririko huo. [5]

Dome
Dome wana mboni kubwa zenye umbo la W, mikono minane, na minyiri (tentacles) miwili iliyosamanishwa na vikombe vya kumung'unyia vyenye meno na ambayo hutumika kwa kukamata mawindo yao. Wao kwa ujumla wanakuwa na ukubwa kati ya sm 15 hadi 25 (inchi 5.9 - 9.8), ambapo walio wakubwa kabisa, dome mkubwa ("Sepia apama"), wanafikia urefu wa sm 50 (inchi 20) kwa urefu wa joho na zaidi ya kg 10.5 kwa uzito.

Kiboko (mnyama)
Kwenye kipindi cha “Dangerous Encounters with Brady Barr”, kwenye televisheni ya National Geographic Channel, Dk. Brady Barr alipima mkandamizo wa taya za kiboko mara aumapo na ya kiboko jike na kupata kg 826. Barr alijaribu pia kupima kwa kiboko dume lakini hakufanikiwa kutokana na ukorofi wa kiboko dume.[3]

Punda
Punda ni wanyama wakubwa kiasi wa nusujenasi Asinus ya jenasi Equus katika familia Equidae wafananao na farasi mdogo. Spishi moja (Equus kiang), ambayo inatokea Asia, huitwa kiang'. Punda anayejulikana sana ni yule anayefugwa (Punda-kaya), lakini kuna punda porini pia. Watu huwatumia punda wafugwao kwa kubeba mizigo, kuvuta magari au kuwarakibu. Punda wanaweza kuzaliana na farasi lakini watoto wao (baghala au nyumbu) hawazai tena kwa kawaida.

Sungura wa Kizungu
Masikio marefu ya sungura wa Kizungu, karibu sentimeta 10 pengine ni mahususi kwa ajili ya kutambua adui. Wana miguu ya nyuma yenye nguvu, kila mguu una vidole vitano, huku kidole kimoja kikiwa kidogo mno. Ukubwa wao ni takribani sm 20 mpaka 50 na uzito wa kilogramu 0.4 mpaka 2. Manyoya yao huwa marefu laini na rangi kati ya kahawia kijivu na manjano hafifu. Mkia wao huwa mfupi, uliojaa manyoya.

Nyangumi
Mwili wa nyangumi umeungana. Miguu ya mbele, imekaa muundo wa kasia. Mwishoni mwa mkia kuna tiara, au pezi la mkia, ambalo lina saidia kwenye mwendo hasa wima tofauti na kwa mwendo mlalo wa samaki. Japokuwa nyangumi hawana miguu ya nyuma, lakini baadhi yao wanamiguu isiyokamilika; iliyojificha ndani ya miili yao. Spishi nyingi za nyangumi wana pezi migongoni mwao inayojulikana kama pezi la mgongoni.

Wengu
Wengu ya mtu mzima huwa na ukubwa wa takriban sentimita 11 × 7 × 4 na uzito wa gramu 150-200.

Ngarara
Ngarara ni wembamba na huwa na urefu wa sm 3 hadi 95. Wana pezimgongo moja lililopo nyuma sana kwenye mwili, takriban mkabala na pezimkundu. Sifa yao bainifu zaidi ni domo lao refu na jembamba, ambalo huwa na meno mengi makali. Katika spishi nyingi taya la juu linafikia urefu wake kamili wakikomaa, hivyo wana wanaonekana kama chuchunge wenye taya la chini lililorefuka lakini lile la juu dogo zaidi sana. Wakati wa hatua hii ya maisha yao, hula planktoni na kubadilisha mpaka samaki baada ya kukomaa kikamilifu kwa domo. Ngarara huzaana kwa kujamiiana na kutaga mayai. Kwa kawaida dume hupanda jike juu ya mawimbi wakati wakijamiiana.

Ukukwi
Kwa kawaida urefu wa nyoka hawa ni chini ya m 1, mara nyingi sm 50-100 na hadi 130 kwa kipeo. Rangi yao ni kijani pengine pamoja na rangi nyingine kame kijivu, buluu, nyekundu na njano. Spishi kadhaa zina madoa. Nyokameni ni mwekundu au kahawianyekundu.

Furukombe wa Afrika
Furukombe mara nyingi hula samaki, ambao, anapowaona kutoka mtini aliposimama, anashuka chini haraka na kuwanyakua kutoka majini kwa kutumia makucha yake makubwa na kupaa juu tena kumla samaki Yule. Ikiwa furukombe atampata samaki mwenye zaidi ya uzani 1.8 (paudni 4) atakuwa mzito sana kuruhusu kupaa angani, kwa hivyo atamvuruta majini hadi afikie ufuo wa maji. Ikiwa samaki ni mzito kiasi kwamba hawezi kupaa kabisa, atamuangusha majini na kuelekea hadi ufuo ulio karibu zaidi. Pia samaki Yule hula ndege wa majini, mamba wachanga na mizoga.

Kuku Mashuhuri Tanzania
Kuku hawa ni wadogo kwa umbile na hutaga wastani wa mayai 230 kwa mwaka. Kuku wa mayai wamepoteza uwezo wao wa kulalia mayai na kuangua vifaranga. Kwa sababu hii wanapoanza kutaga huendelea kwa muda wa mwaka na zaidi iwapo watapewa mazingira yanayohitajiwa. Kuku mashuhuri na anayefahamika sana katika kundi hili ni Yule kuku mweupe anayefahamika kwa jina la White Leghorn.

Mayra Rosales
Mayra Lizbeth Rosales (alizaliwa 1980) ni mwanamke wa Meksiko mwenye asili ya Marekani anayejulikana kwa kukaa, sehemu moja, mwanamke mnene zaidi aliye hai duniani . Uzito wake ulizidi kilo 470 (lb 1,036). Alianza kuwa maarufu Machi 2008 wakati dada yake alipopelekwa jela kwa kumuua mpwa wake.

Kirukanjia (mamalia)
Virukanjia au sange ni wanyama wadogo wanaofanana na vipanya wenye pua refu, lakini wanyama hawa si wagugunaji (oda Rodentia) na hula wadudu na nyungunyungu hasa lakini mbegu na makokwa pia na spishi kadhaa hukamata samaki wadogo. Meno yao yamechongoka yenye ncha kali. Virukanjia ni wadogo sana. Spishi kubwa kabisa ina sm 15 na uzito wa g 100; ile ndogo kabisa ina sm 3.5 tu na uzito wa g 2 (Kirukanjia wa Etruski, mamalia wa ardhi mdogo kabisa duniani). Rangi yao ni nyeusi, kijivu au kahawia.

Nairobi fly
Takriban 1cm kwa urefu, wadudu hawa nyekundu na weusi hawawezi kuumwa au kumeza, lakini wanaweza kusababisha athari ya ngozi inayojulikana kama ugonjwa wa Paederus, wakati umevunjika dhidi ya ngozi. Hii ni kwa sababu haemolymph yao ina pederin, ambayo ni sumu kali.

Ndovu
Kama ilivyo kwa binadamu, wanapokuwa wanazoea kutumia sana mkono wa kulia ama kwa wengine wa kushoto, vivyo hivyo tembo nao huwa na ubobezi katika kutumia aidha pembe ya kushoto au kulia. Pembe inayotumika sana, huitwa penge kuu, kuwa fupi kidogo, na iliyolika kidogo kwenye ncha yake kutokana na matumizi. Tembo wote wa Afrika, dume na jike, huwa na pembe kubwa zinazoweza kufikia mita 3 kwa urefu na uzito wa kilo tisini. Tembo wa Asia huwa na pembe kwa dume pekee, lakini pembe zao huwa nyembamba na nyepesi, huku nzito kuliko zote kwao ilikuwa na uzito wa kg 39 Pembe kwa spishi zote huundwa kwa kalsiamu fosfeti, huku sehemu ya tishu hai ikiwa ni ndogo mno. Watu hutaka kupata pembe za tembo kwa wingi nao kumepelekea sana kuadimika kwa tembo hao kutokana na uwindaji wa tembo.

Ndovu
Tembo mkubwa kupata kuishi alikuwa huko Angola na kupigwa risasi mnamo mwaka 1956. Tembo dume huyu alikuwa na uzito wa kg. 12,000, akiwa na kimo mpaka mabegani cha mita 4.2, mita moja zaidi kuliko tembo wa sasa wa Africa. Tembo wadogo, kama saizi ya ndama, au nguruwe mkubwa, waliishi zamani sana, huko visiwa vya Crete.

Wingu
Lakini matone yana mwelekeo wa kuungana na kuwa makubwa zaidi. Yanaweza kufikia kipenyo cha milimita 1-3 na kuwa mazito zaidi. Sasa uvutano wa graviti unapita mwendo wa upepo na matone yanaanza kuanguka chini kama usimbishaji.

Instruction: Given a question, retrieve Wikipedia passages that answer the question.