user
Astaamaha qofka hanka sare leh  
Sheekadii Takeo Awsahira.
assistant
Sheekadii Takeo Awsahira ee u dhashay wadanka japaan ahaana midkii japaan u horseeday horumarka ay maanta haysato :- Wuxuu yiri takeo dawladayda ayaa waxay ii dirtay in aan wax ka soo barto wadanka jarrmalka, gaar ahaan jaamacada layiraahdo (University of Hamburg), waxaana laydiray in aan soo barto makaaniknimada iyo sida matoorada loo sameeyo, jarmalka ayaan aaday anigoo xanbaarsan himmiladaydii ii gaarka ahayd,  ee ku milantay jirkayga dhuuxana iga gashay ee aan har iyo habeen ku hamminaayay saan ku gaarilahaa, himmiladaas oo ahayd in aan sameeyo matoor !! . 
Waxaan aqaanay inay farsama kasta ay leedahay shay sir ah oo farsamadaas u ah udub dhexaad (Model Motors), haddii aad barato sida moodeelkaas loosameeyo gacanta waxaad ku dhigtay sirta farsamadaas ay ku dhisan tahay. 
Macallimiintii wax i baraysay meeshay iga barilahaayeen sida loo sameeyo matoorada, ayay waxay isiiyeen kutub badan oo igu dhaheen xifdi ilaa aan xifdiyay wixii ku qornaa walina aanan lahayn aqoon aan ku samayn karo matoor, waayo farsamo hadal laxifdiyo uma baahnee waxay u baahan tahay in gacanta wax lagaa baro oo lagu tababaro laguna tuso sida wax lays kugu rakibaayo oo lays kugu xiraayo. 

Markii aan arko matoor shaqaynayaa wuxuu ilayahay sidii hal xiraale aan la furi karin, layma barin sida loo fur furo, sida loo cabbiro bir kasta oo ku jirta matoorka, hadal uun ayaa lay baraa farsamo gacan layma baro. 

Waxaan u hilawsanahay sidii aan ku gaarilahaa in aan matoorkaas gacantayda ku furfuro  kuna xirxiro  bir kastana aan u aqoon lahaa qaabka loo sameeyo looguna rakibo meesha ay ku jirto, saan ku baran lahaa bir kasta, bool kasta, silig kasta iyo shaqada ay  qabanayaan, waxaan u hilawsanahay in aan  matoorka habsiiyo sidii waalid ilmihiisii muda ka maqnaa oo kale, in aan is arko anigoo qaba dhar ay ka buuxdo olyo iyo  naafto, gacmahaygana aan ku daliigo olyada matoorka, in aan gacmahayga iyo dharkaygaba ay kasoo carafto urka olyada. 

Maalin maalmaha ka mid ah ayaan waxaan arkay shirkad xayaysiinaysa oo rabta inay soo bandhigto matooro lagu sameeyay wadanka talyaaniga, markaas waxay ahayd bisha awalkeeda waxaana soo qaatay biilkii laysoo diray, shirkadii ayaan u tagay waxaana ku arkay matoor awoodiisu le'egtahay laba faras oo kale qiimihiisuna uu dhan yahay lacagta bisha laysoo diray ee aan haysto, waxaan is iri haddaad lacagta kugadato matoorka bishan waxaad cunto ma helaysid, hadadaan gadanina matoorka waligaa magaaraysid in aad ka salgaarto himmadada ah in aad matoor samayso, muda hadaan fikriray waxaa ila xoog badatay in aan gaajoodo oo matoorka iibsado, matoorkii ayaan iibsaday guriga ayaan u soo qaatay, markaan guriga u soo socday lugihii ayaa i cuslaaday farxad darteed waxaan aaminay in aan maanta garabka kuwato wixii adduunka ugu qaalisanaa, saan u soo socday markaan soogaaray guriga ayaan matoorkii dhigay miis halkan yaala, markaas  ayaan fariistay anigoo aaminsan in aan guriga soogashaday shaygii adduunka ugu qaalisanaa, marna matoorkaan fiiriyaa marna farxadaa  igabadata oo aad ayaan u farxaa, naftayda ayaan ugu sheekaynayaa oo ku dhahayaa '' matoorkan waa sirta ay ku hormareen reer yurub'', '' haddii aan sameeyo matoor waxaa hubaal ah in aan taariikhda iyo nolosha japaan wax weyn ka badali doono. 

Waxaan naftayda ku iri matoorkan wuxu ka kooban yahay boolal, biro yaryar ah iyo kuwa waaweyn, sida loo rakibay waxay ku dhisan tahay aqoon iyo isku dheelitir, haddii marka aan ku guulaysto in aan fufuro isla markaasna aan markale rakibo oo uu shaqeeyo waa talaabo weyn oo aan horey u qaaday saan uga salgaaro sirta ay yurub ku hormartay. 

Waxaan soo diyaarsaday waraaqo iyo qalimaan waxan bilaabay in aan guud ahaan sawiro matoorka, waxaan ku xejiyay in aan bir kasta iyo bool kastaba aan sawiro meesha uu ku jiro, sida ugu jiro iyo in aan tiro siiyo bir kasta iyo meesha ay ku jirto, dadaal dheer oo ay waheliso daal, rafaad, hurdo la'aan, waxaan ku guulaystay in aan furfuro matoorkii, waxaan guda galay in aan xirxiro oo rakibo matoorka, markaan dhameeyay rakibaadii iyo xirxiridii ayaan istaaray oo daaray, markaan maqlay codkii matoorka oo shidmay jirkayga dhan waxaa buuxiyay farxad, farxadii aan maalintaas farxay waxaan ku qiyaaso magaranaayo, furfurida iyo  xirxirada matoorka waxay igu qaadatay sadex maalmood oo aan hal mar wax cunaayay hurda aad u yar aan seexanaayay. 
Gudoomiyihii ardayda japaanka ee wax ka barta wadanka jarmalka ayaan u tagay oo u sheegay in aan ku guulaystay in aan furfuro oo xirxiro matoor, markaas ayuu yiri, waa talaabo fiican, waxaan hayaa matoor kharaabsan waxaan rabaa inaad hagaajiso oo soosaarto cilada keentay inuu kharaabo oo aad ka dhigto matoorkan mid shaqaynaaya. 

Toban maalmood oo aan nasniin lahayn ayay iga qaadatay in aan ogaado cilada matoorkan haysata, waxaan ogaaday inay jirto sadex birood oo gubtay isla markaasna dhamaaday, waxaan isku dayay in aan sadexdaas birood aan gacantayda ku sameeyo oo aanan kasoo gadan tukaanka, dadaal dheer kadib waxaa ii suurtagashay in aan sameeyo sadexdaas birood oo aan ku rakibo matoorka, markii aan  ku xiray birihii matoorka oo aan daaray codkii matoorkana aan maqlay  waxaan dareemay raaxo iyo farxad aad u weyn iyadoo waliba isagoo uu ihayo daal farabadan, gaajo, hurdo la'aan, waxaas oo dhan in aan u dulqaato waxaa ii sahlay shaqadaan hayo ayaa wax kasta igala weyn. 

Markii uu ogaaday gudoomiyihii in aan ku guulaystay inaan hagaajiyay matoorkii kharaabsanaa, wuxuu igu yiri maanta waxaa lagaarabaa inaad adigu matoor gacantaada ku samayso. 
Haddaba si ay iigu suurtagasho in aan sameeyo matoor, waxaan qaatay go'aan ah in aan ka shaqeeyo meelaha geyrashyada eelagu hagajiyo matoorada, waxaan xirtay dhargii olyada badnaa ee ay xirtaan dadka ka sheqeeya gayrashyada, waxaan ku talagalay in aan noqdo shaqaale dhega nugul, karti badan, aan noogin, daal aqoon, shaqadiisa u heelan, iyado ay jirto in aan ka dhashay reer ahaan qoyska  kataliya wadanka japaan, reer boqor ayaad tahay iima diidin in aan ka shaqeeyo garaash, reer boqor ayaad tahay iima diidin in aan meel kasta u maro sidii aan japaan u hormarin lahaa. 
Shaqadaan waxay igu qaadatay sideed sano oo aan shaqaynaayo shan iyo toban saac, markii shaqadu dhamaatana waxaan ku dhihi jirey  ninka meesha haysta waardiyaha igu qor mushaharna kaama rabo, waxaas oo dhan waxaan uga goleeyahay in aan habeenkii ku soo jeedo in aan u dhabagalo bir kasta sida ay u shaqayso iyo sida loosameeyo. 
Boqorkii japaan katalinaayay ayaa maqlay sheekadayda, markaas ayuu lacag ii soo diray aan ku iibsado dhamaan qalabka lagasameeyo matoorada, qalabkii ayaan soo dhoofsaday  waxaana  la imi wadanka japaan, boqorkii ayaa codsaday in aan u imaado si uu ii arko qadasharafna iisiiyo,  markaas ayaan ku iri  ilaa aan toban matoor oo ay ku qorantahay japaan ayaa lagu sameeyay aan sameeyo, ma istaahilo in aan boqorka qaabilo ama qado sharaf laysameeyo. 

 Sagaal sano kadib waxaan ku guulaystay in aan sameeyo warshad lagu sameeyo matoorada, maalintii aan sameeyay toban matoor oo aan dusha kaga qoray '' waxaa lagu sameeyay japaan'' ( made in japan),  waxaan u qaaday oo geeyay matooradii guriga madaxtooyada , markii ladaaray matooradii ayaa waxaa soo galay boqorkii isagoo dhoolacadaynaaya markaas ayuu yiri '' codkii ugu macaanaa ayaan maanta maqlayaa, matooro japaan lagu sameeyay ayaan codkooda maqlayaa'' . 
Markii aan indhahayga ku arkay in aan sirtii ay ku horumareen reer yurub aan japaan usoo raray, ayaan seexday 10 saac oo xiriir ah, mana seexan 10 saac oo xiriir ah 15 sano gudahood. 
Walaalaha qiimah badanoow aynu is waydiino, maxaa sababay inuu ninkaan dadaalka intaas le'eg ku bixiyo horumarka wadankiisa? Maxaa keenay inuu noqdo mid rafaad kasta u mara sidii uu wadankiisa u hormarin lahaa ?  
Walaalaha qiimaha badanoow, ninkan wuxuu ahaa wiil loo diray inuu jarmalka  wax ku soo barto, waxaa is weydiin leh intee soomaali loo diray inay jarmalka wax ku soo bartaan, malaga helay wiil ninkan oo kale ah ? intee wiil soomaaliyeed wax barasho loogu diray wadamada reer yurub malaga helay wiil lamid ah ninkan oo kale ? intee wiil soomaaliyeed wax barasho loogu diray wadanka maraykanka ma'aragnay wiil noqday sida wiilkan oo kale?

Intee wiilal deeq waxbarasho loogu diray adduunka daafihiisa ma'aragnay hal wiil oo hankii takeo kujiro?. 
Intee wiil soomaaliyeed naftiisa ku haligay isagoo u tahriibaaya wadamada reer galbeedka? Mays waydiinay wiilashaasi maxay naftooda u haligaayeen ? maxay badda u dhaxaysa liibiya iyo talyaaniga iskugu biimaynaayeen ? maxay barafka u dhaxeeya ruushka iyo yurub iskugu biimaynaayeen ? maxaa ka maqnaa oo ay raadinaayeen ? ma lacag raadis ayay ahaayeen ? ma sharaf raadis ayay ahaayeen ? ma aqoon raadis ayay ahaayeen ? maxay tahay sababta ugu weyn ee ay naftooda ugu biimaynayaan dhibaatooyinkaas oo dhan ? hankoodu magarsiisanaa inay soo min guuriyaan horumarka iyo ilbaxnimada ka jirta wadamadaas ay u qaxeen oo ay keenaan wadankooda ?  haddii aad weydiiso dhallin yaro tahriibaysa oo aad ku dhahdo maxaa yurub ugu socotaan ? jawaabta ugu badan ay ku siinayaan waxaa weeye, shaqo raadis ayaan nahay, basaboor raadis ayaan nahay, caruurta ayaan u soo xamaalanaynaa iwm, waxaa is weydiin leh dhallin yaradii soomaaliyeed hankoodii ma'intaas ayuu noqday shaqo, basaboor , xamaali !!! . 

Waxaa layaableh, inaad aragto wiilashii, odoyaashii, gabdhihii, hooyooyinkii, u qaxay wadamada reer galbeedka  iyagoo lacag lagarab taagan  nin dagaal ooga ah oo sabab u ahaa inay wadankooda kasoo qaxaan,  warmaynu garan weynay xattaa inaynaan taageerin dagaal oogihii shalay wadanka inaka soo qixiyay ? warmaynu garan waynay inay ceebtahay in aan fadhi ku diriryada ku taageerno dagaal oogayaashii wadankeena hoos u dhigay ee maanta inaan qaxooti noqono sababta u ahaa ? 

Nacaybka aan wadankeena hooyo u qabnaa waynaa !! inaynu ka qaxno isla markaasna kii sababta u ahaa in qarankeenii dumo, adduunka daafihiisa ku firxano, qaxooti noqono aynu lagarab istaagno hiil iyo hoo, hadal iyo lacag, soo cajiib maahan ? dhamaan dadka soomaliya buburka kawada waxaa taageera qurba joogta soomaaliyeed, taasna waa shay laga naxo, meeshaad ka shaqayn lahayd horumarka wadankaaga inaad ka shaqayso burburka wadankaaga, meeshaa horumarka galbeedka yaala soo rari lahayd inaad ku mashquusho qabyaalad iyo dhammaan wixii wadankeena hoosu dhac ku keenaya soo shay laga naxo maahan ? 