user
इमॅन्युएल कांट कोण होते?
assistant
इमॅन्युएल कांट (1724-1804) हे एक जर्मन तत्त्वज्ञ होते ज्यांना पाश्चात्य तत्त्वज्ञानातील सर्वात महत्त्वाच्या व्यक्तींपैकी एक मानले जाते. तत्त्वज्ञान, ज्ञानशास्त्र, नीतिशास्त्र, सौंदर्यशास्त्र आणि राजकीय तत्त्वज्ञान यासह तत्त्वज्ञानाच्या विविध क्षेत्रात त्यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. त्यांच्या कार्याने त्यानंतरच्या अनेक तात्विक चर्चांसाठी पाया घातला आणि विविध विषयांवर त्यांचा खोल प्रभाव पडला.

कांट हे मेटाफिजिक्स आणि ज्ञानशास्त्रातील त्यांच्या कार्यासाठी प्रसिद्ध आहेत, विशेषत: बुद्धिवाद आणि अनुभववाद यांच्यातील अंतर कमी करण्याचा त्यांचा प्रयत्न. त्यांनी अतींद्रिय आदर्शवाद म्हणून ओळखले जाणारे तत्त्वज्ञान विकसित केले, ज्याने असे सुचवले की मानवी ज्ञान हे संवेदी अनुभव (अनुभवजन्य) आणि जन्मजात मानसिक संरचना (प्राथमिक) या दोन्हींचे संयोजन आहे. त्यांनी असा युक्तिवाद केला की काही मूलभूत संकल्पना, जसे की जागा, वेळ आणि कार्यकारणभाव, केवळ अनुभवातून घेतलेल्या नसून त्या फ्रेमवर्कचा भाग आहेत ज्याद्वारे मानव जगाला समजून घेतात आणि समजून घेतात.

कांटच्या सर्वात प्रसिद्ध कामांपैकी एक म्हणजे "क्रिटिक ऑफ प्युअर रिझन" (1781), ज्यामध्ये त्याने मानवी ज्ञानाचे स्वरूप, तर्काच्या मर्यादा आणि मन आणि बाह्य जग यांच्यातील संबंधांचा शोध लावला. या कामात, त्यांनी "प्रपंच" (ते आपल्याला दिसतात त्याप्रमाणे दिसतात) आणि "नौमेना" (गोष्टी जशा त्या स्वतःमध्ये आहेत) यातील फरक ओळखून दिला, मानवी आकलनशक्तीच्या मर्यादांमुळे आपले ज्ञान पूर्वीपर्यंत मर्यादित आहे यावर भर दिला.

कांटच्या नैतिक तत्त्वज्ञानाने, "ग्राउंडवर्क ऑफ द मेटाफिजिक्स ऑफ नैतिकता" (1785) आणि "क्रिटिक ऑफ प्रॅक्टिकल रिझन" (1788) यांसारख्या कामांमध्ये वर्णन केलेले, स्पष्टीकरणात्मक अत्यावश्यक, नैतिक तत्त्वाची संकल्पना मांडली जी वर आधारित नैतिक कृतींचे मार्गदर्शन करते. व्यक्तींना संपवण्याचे साधन न मानता स्वतःमध्येच संपते असे मानण्याची कल्पना. हा दृष्टीकोन डीओन्टोलॉजिकल नैतिकतेसाठी मूलभूत आहे आणि नैतिक चर्चांवर त्याचा कायमस्वरूपी प्रभाव पडला आहे.

कांटच्या कल्पना सौंदर्यशास्त्रापर्यंतही विस्तारल्या, जिथे त्यांनी "क्रिटिक ऑफ जजमेंट" (1790) सारख्या कामांमध्ये सौंदर्य, कला आणि सौंदर्यविषयक निर्णयाची चर्चा केली.

कांटचे लेखन त्यांच्या हयातीत अत्यंत प्रभावशाली होते आणि आजही तत्त्ववेत्ते आणि विद्वानांनी त्यांचा अभ्यास केला आणि वादविवाद केले. कारण, मानवी स्वायत्तता आणि ज्ञानाच्या मर्यादांवर त्यांनी दिलेला भर, मानसशास्त्र, समाजशास्त्र आणि राजकीय सिद्धांतासह तत्त्वज्ञानाच्या पलीकडे असलेल्या विचारांच्या विविध क्षेत्रांवर कायमस्वरूपी प्रभाव पाडत आहे.