user
LESON 2: POUKISA POU N ANSEYE FINANS?
assistant
An 1990, Mayko te vin responsab anpi papa l la e, an reyalite, li te fè yon pi bon travay pase papa l. Nou youn te konn wè lòt youn ou de fwa pa ane sou tèren gòlf la. Li menm ak madanm li pi rich pase sa w ta ka imajine. Anpi papa rich la te nan men yon bon moun, e kounye a Mayko ap prepare pitit gason l lan pou l pran plas li menm jan papa l te prepare nou pou sa. An 1994, mwen te pran retrèt a 47 an, e madanm mwen Kim te gen 37 an. Pran retrèt pa vle di sispann travay. Pou nou, sa vle di, sof si gen gwo chanjman sanzatann ki fèt, nou ka chwazi travay oswa pa travay, e richès nou ap grandi otomatikman, toujou pi wo ke nivo enflasyon. Aktif nou yo anpil ase pou yo ogmante poukont yo. Se tankou lè w plante yon pyebwa. Ou fè plizyè ane ap wouze l, epi yon jou li pa bezwen w wouze l ankò. Rasin li yo antre fon ase nan tè. Epi, pyebwa a pèmèt ou jwenn lonbraj ki fè w plezi. Mayko chwazi kontinye dirije anpi a, epi m te chwazi pran retrèt. Chak fwa m ap pale ak yon gwoup moun, yo souvan mande m ki sa m konseye yo fè. "Kijan pou m kòmanse?" "Èske gen yon liv ou t ap rekòmande?" "Kisa m dwe fè pou m prepare pitit mwen?" "Ki sekrè ou genyen ki fè w reyisi?" "Kijan pou m fè milyon?" Chak fwa m tande youn nan kesyon sa yo, mwen sonje istwa ki vin apre a: Biznismann ki pi rich yo An 1923, gen yon gwoup pi gwo lidè ak biznismann ki pi rich yo ki te reyini nan otèl Edgewater Beach nan Chicago. Pami yo te gen Charles Schwab, chèf pi gwo konpayi asye prive a, Samuel Insull, prezidan pi gwo antrepriz sèvis piblik nan monn nan, Howard Hopson, chèf pi gwo konpayi gaz la, Ivar Kreuger, prezidan International Match Co. a, youn nan pi gwo konpayi nan monn nan alepòk, Leon Frazier, prezidan Bank of International Settlements lan, Richard Whitney, prezidan New York Stock Exchange lan, Arthur Cotton ak Jesse Livermore, de nan pi gwo achtè aksyon bousye, ak Albert Fall, yon manm nan kabinè Prezidan Harding. Vennsenkan apre, gen nèf nan gwo potanta sa yo ki te fini lavi yo fason ki vin apre a: Schwab te mouri san senkòb apre l te fin pase senkan ap prete lajan pou l viv. Insull te mouri san senkòb nan yon peyi etranje, epi Kreuger ak Koton te mouri san senkòb tou. Hopson te vin fou. Whitney ak Albert Fall te fè prizon, e Fraser ak Livermore te touye tèt yo. M pa kwè gen yon moun ki ka di sa k te vrèman rive mesye sa yo. Si w byen gade dat la, 1923, se te jis anvan gwo aksidan mache bousye 1929 la ak peryòd Gwo Depresyon an, yon epòk m sispèk ki te gen gwo enpak sou mesye sa yo ak vi yo. Men pwen an: Jodi a n ap viv nan epòk kote y ap fè chanjman ki pi gwo, pi rapid pase sa mesye sa yo te fè. Mwen sispèk nan ane k ap vini yo pral gen anpil eksplozyon ak resesyon k ap nan menm nivo monte desann mesye yo te fè fas la. M enkyè dèske gen twòp moun ki konsantre sou lajan olye yo konsantre sou pi gwo richès yo genyen an ki se edikasyon yo. Si yo prepare pou montre yo fleksib, pou yo gen yon lespri ouvè e pou yo aprann, y ap vin pi rich toujou malgre chanjman difisil yo. Si yo panse lajan pral rezoud pwoblèm yo, yo pral gen gwo pwoblèm. Se entèlijans ki rezoud pwoblèm e ki pwodui lajan. Lajan san entèlijans finansyè se lajan k ap fini byen vit. Pifò moun pa rive konprann nan lavi a, se pa ki kantite lajan w fè, men se ki kantite lajan w ekonomize. Nou tout konn tande istwa moun ki te pòv ki vin genyen nan loto, ki vin rich toudenkou, epi apre sa ki vin pòv ankò. Yo genyen plizyè milyon, sepandan, byen vit yo tounen vin menm jan yo te kòmanse a. Oswa n konn tande istwa atlèt pwofesyonèl yo, ki rive fè plizyè milyon a 24 an, men, ki vin ap dòmi anba pon 10 an annapre. Mwen sonje istwa yon jèn jwè baskètbòl ki te gen plizyè milyon dola sa gen ennan. Jodi a, a sèlman 29 an, li fè konnen zanmi l yo, avoka l la ak kontab li a te vòlè lajan l epi l te oblije al travay nan yon kawach pou yon ti salè minimòm. Yo te revoke l nan kawach la paske l pa t vle retire bag li genyen nan chanpyona a pandan l t ap siye machin yo. Istwa l la te parèt nan premye paj jounal nasyonal yo e l te fè apèl nan tribinal poutèt yo te revoke l, paske l te di se akoz pwoblèm li yo ak diskriminasyon. Li te fè konnen tout sa l te rete se bag li a, epi si yo ta pran l nan men l, l ap tou mouri. M konn anpil moun ki te vin milyonè sanzatann. Epi, byenke m kontan dèske gen kèk moun ki vin pi rich toujou, mwen fè yo konnen rive yon lè, se pa ki kantite lajan w fè. Men, se ki kantite lajan w kenbe, epi pandan konbyen jenerasyon w kenbe l. Donk, lè moun yo mande m: "Ki kote pou m kòmanse?" Oswa: "Di m ki jan pou m vin rich rapid", byen souvan, yo desi lè yo tande repons mwen bay. Mwen annik di yo sa papa rich mwen an te di m lè m te timoun. "Si w vle vin rich, ou bezwen aprann edikasyon finansye." Ide sa a te konn sonnen nan tèt mwen chak fwa nou te ansanm. Jan m te di sa, papa m ki te enstwi a te met aksan sou enpòtans pou li yon seri liv, alòske papa rich mwen an te met aksan sou enpòtans pou m vin maton nan konesans finansye. Si w vle konstwi yon gwo gwo bilding, premye bagay pou w fè se fouye yon sòl byen fon epi fè yon fondasyon ki byen solid. Si w vle bati yon kay nan katye a, tout sa w bezwen fè se koule yon makadanm ki mezire sis pous. Nan efò y ap fè pou yo vin rich, pifò moun ap eseye konstwi yon gwo bilding sou yon sòl sis pous. Sistèm eskolè nou an, yo te kreye pandan epòk ki rele Laj Agrè a, toujou kwè nan kay ki pa gen fondasyon. Sòl ki fèt an tè bati yo toujou alamòd. Konsa, timoun yo gradye nan lekòl san yo pa gen okenn fondasyon finansye. Yon jou, toutpandan yo pa ka dòmi epi yo chaje ak dèt nan katye yo rete a, pou yo viv sa yo rele rèv ameriken a, yo deside sa k solisyon pwoblèm finansyè yo genyen an se chèche vin rich byen vit. Epi yo kòmanse konstwi gratsyèl la. Konstriksyon an fèt rapid, epi byen vit, olye pou se Empire State Building yo konstwi, nou gen Bilding Panche Katye a. Nwit blanch yo rekòmanse. Kanta pou Mayko avè m, lè nou te vin gran, toude chwa nou yo te reyalizab paske yo te aprann nou pou n bati yon baz finansye ki solid pandan nou te timoun toujou. Petèt kontablite se sijè ki pi raz e ki pi annwiyan nan monn nan, men, si w vle vin rich pi devan, se kapab sijè ki pi enpòtan an. Pou papa rich, kesyon an se te ki jan pou l pran yon sijè ki raz e ki annwiyan epi pou l anseye timoun sijè sa a. Repons li te jwenn nan se te rann sijè a senp lè l sèvi ak foto pou l anseye l. Papa rich mwen an te fouye yon Rich yo chèche gen Aktif. Pòv yo ak klas mwayèn nan chèche gen Pasif yo panse ki se Aktif. fondasyon finansye ki byen solid pou mwen ak Mayko. Piske n te timoun, li te kreye yon fason byen senp pou l anseye nou. Pandan plizyè ane, li te konn sèlman desine yon seri foto epi di yon tikras mo. Mayko avè m te konprann desen senp yo, jagon an, Cash-Flow (mouvman lajan), epi, nan ane ki te vin apre yo, papa rich te kòmanse ajoute chif. Jodi a, Mayko rive metrize yon seri analiz kontab ki pi konplike e ki pi sofistike lontan, paske l te dwe fè sa pou l te ka dirije anpi li a. Mwen pa sofistike menm jan an paske anpi m nan pi piti, menmsi nou soti nan menm fondasyon senp lan. Nan paj sa yo, m ap montre w menm desen byen senp papa Mayko te kreye pou nou yo. Byenke yo se bagay debaz, desen sa yo te kontribye nan gide de ti gason pou yo rive konstwi yon seri gwo kantite richès sou yon fondasyon ki solid e ki pwofon. Règ nimewo 1: Ou dwe konn diferans ki genyen ant yon aktif ak yon pasif, epi achte aktif. Si w vle vin rich, se tout sa w bezwen konnen. Sa se règ nimewo en an. Se sèl règ la. Sa ka parèt san sans paske l twò senp, men, pifò moun pa gen okenn ide sou jan règ sa a pwofon. Pifò moun gen gwo pwoblèm finansyè paske yo pa konn diferans ki genyen ant yon aktif ak yon pasif. papa rich di: "Moun rich yo chèche gen aktif. Moun ki pòv ak moun klas mwayèn yo rasanble yon seri pasif yo panse ki se aktif. Lè papa rich t ap eksplike mwen ak Mayko sa, nou te panse l t ap jwe. Nou kanpe la, prèske adolesan, e nou t ap tann sekrè pou moun vin rich la, epi, se repons sa a li te bay. Sa te tèlman senp, nou te fè yon bon ti tan kanpe pou n reflechi sou sa. Mayko te mande: "Ki sa yon aktif ye?" Papa rich te di: "Pa enkyete w pou sa kounye a. Jis tann ide a vin pi klè pou ou. Si w ka konprann senplisite a, lavi w ap gen yon plan e sa ap fasil pou ou nan domèn finansye. Li senp. Se sa k fè ide a te manke". Mwen te mande l: "Ou vle di, tout sa n bezwen konnen se kisa yon aktif ye, chèche genyen yo, epi n ap vin rich?" Papa rich te souke tèt li. "Sa byen senp." Mwen te mande l: "Si sa senp konsa, ki jan fè tout moun pa vin rich?" Papa rich te souri. "Paske moun yo pa konn diferans ki genyen ant yon aktif ak yon pasif." Mwen sonje m te mande: “Ki jan granmoun yo fè egare konsa? Si sa senp konsa, si sa enpòtan konsa, pouki tout moun pa vle chèche konnen l?" Sa te pran papa rich kèk minit sèlman pou l eksplike kisa aktif ak pasif ye. Antanke yon granmoun, li difisil pou m esplike lòt granmoun sa. Yo pa rive sène senplisite ki gen nan ide sa a paske yo te edike yon lòt fason. Se lòt pwofesyonèl edike ki te anseye yo, tankou bankye yo, kontab yo, ajan imobilye yo, planifikatè finansye yo, eksetera. Pwoblèm nan kòmanse lè n mande granmoun yo bliye sa yo te aprann, oswa pou yo vintimoun ankò. Yon granmoun ki entèlijan souvan panse sa rabesan pou n analize definisyon ki senp yo. Papa rich te kwè nan prensip KISS la—Keep It Simple, Stupid (oswa Keep It Super Simple ki vle di Di l yon fason ki senp, fasil pou konprann)—konsa, li te fè l vin senp pou nou, e sa te fè baz finansye nou an solid. Donk, ki sa k lakòz konfizyon an? Ki jan yon bagay ki tèlman senp fè lakoz konfizyon konsa? Pouki pou yon moun ta achte yon aktif alòske anreyalite se yon pasif li te ye? Nou jwenn repons lan nan edikasyon debaz la. Nou konsantre sou mo "alfabetizasyon", men pa sou "alfabetizasyon finansye". Se pa mo yo k ap defini si yon bagay se aktif oswa pasif. An reyalite, si w vrèman vle nan konfizyon, fè yon ti gade mo "aktif ak mo "pasif" oswa "liability" nan Yon aktif mete lajan nan pòch mwen.Yon pasif retire lajan nan pòch mwen. diksyonè. Mwen konnen definisyon an ka sonnen byen nan zòrèy yon kontab ki fòme, men, pou moun klas mwayèn nan, li pa gen okenn sans. Men, byen souvan, nou menm ki granmoun, nou konn twò fyè pou n di yon bagay pa gen sans. Men, papa rich te di nou: “Sa k defini yon aktif se pa mo yo, men se chif yo. Epi, si nou pa ka li chif yo, nou pap ka fè diferans ant yon aktif ak yon twou nan tè a." papa rich te di: "Nan kontablite, se pa chif yo ki konte, men se sa chif yo aprann nou an. Se menm jan ak mo yo. Se pa mo yo ki enpòtan, men, se istwa mo yo ap rakonte w la.” "Si n vle vin rich, nou dwe li epi konprann chif yo." Si m te tande sa yon sèl fwa, konnen papa rich te di m sa mil fwa. Epi m te konn tande: "Moun rich yo chèche vin gen aktif, epi moun pòv yo ak klas mwayèn nan chèche vin gen pasif." Men ki jan pou w fè diferans ant yon aktif ak yon pasif. Pifò kontab ak pwofesyonèl nan kesyon finans pa dakò ak definisyon yo, men, desen senp sa yo se te kòmansman yon fondasyon finansyè ki solid pou de jèn tigason.