user
ਆਮ ਲੋਕ ਤਕਰੀਬਨ ਏਨਾ ਕੁ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 135 ਦੇ ਲਗਪਗ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਛਾਪ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਏਨਾ ਟੇਢਾ ਮੇਢਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਲਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮਈ 1913 ਨੂੰ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਭੇਰਾ ਸੀ। ਬਲਰਾਜ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਬੜੇ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਸਾਹਨੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪੰਜਾਂ ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਬਲਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਸੀ ਪਰ ਨਾਂ ਲੈਣਾ ਔਖਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਘਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਨੇਮਾ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਮਨ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਗੁਰੂਕਲ ਪੋਠੋਹਾਰ' ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ1930 ਵਿੱਚ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦਮਯੰਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ 1936 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ।ਸਾਲ 1930 ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸ ਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ।  ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਰੰਗਮੰਚ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ ਸੁਭਾਵਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਪਾਰਸੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਨਾਟਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ। ਸੰਨ 1934 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਬਲਰਾਜ ਵਾਪਸ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਹੀ ਦਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਘਰ ਰਿਹਾ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਲਰਾਜ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਉਕਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਗੜਾਈਆਂ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ।  ਫਿਰ ਓਧਰੋਂ ਦਮਯੰਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਵੱਡਾ ਬੇਟਾ ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਤ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੀਆਂ ਬੀਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ  ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣਾ ਬੋਰੀਆ ਬਿਸਤਰਾ ਵਲ੍ਹੇਟ ਕੇ ਕਲਕੱਤੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ ਤੇ ਉੱਥੇ ਰਵਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੀ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਨਾਲ ਸਨ ਟੈਗੋਰ ਵਰਗੀ ਰੂਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ। ਉੱਥੇ ਬਲਰਾਜ ਹੋਰਾਂ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਨਾਟਕ 'ਆਰਮਜ਼ ਐਂਡ ਦੀ ਮੈਨ' ਖੇਡਿਆ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਬਲਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਸਾਲ 1940 ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਬਲਰਾਜ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਰਮਨ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਲੰਡਨ ਉਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬੇਟਾ ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਕੋਲ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਬਲਰਾਜ 1944 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਜੰਗ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਵੇਖ ਆਇਆ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਬੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਕਰਨ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਇਪਟਾ) ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਆਗੂ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਸਮਝਦੀ ਸੀ। ਦਮਯੰਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫਿਟਕਾਰਾਂ ਪਾਈਆਂ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਿਆ। ਸਾਲ 1949 ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੂਆ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸੰਤੋਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਬਲਰਾਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਾਟਕੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨਃ  ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ  ਦਾ ਦੂਸਰਾ  ਵਿਆਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ?

assistant
ਉੱਤਰਃ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ  ਦਾ ਦੂਸਰਾ  ਵਿਆਹ  ਸੰਤੋਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।