user
د پښتو ژبې تاریخ څه دی؟
assistant
پښتو ژبه د لرغونو آريایي ژبو څخه يوه خپلواکه ژبه ده چې د دغې ژبې په ځينو ګړدودونو کې يې پختو، پوختو بولي او په هندي کې يې (پټاني)، بولي. پښتو د افغانستان يوه ملي ژبه ده چې تر نورو ټولو ژبو ډېر ويونکي لري او له ١٩٣٦ ز کاله راهيسې د هېواد رسمي ژبه ده. خو د افغانستان د نامتو تاريخپوه محمد حسن کاکړ د يوې رسالې لخوا چې دېرش کاله پخوا په کابل کې لیکل شوې؛ تر دغه سرلیک (په افغانستان کې پښتو او هغې په اړه يو څو خبرې) لاندې يوې سکالو کې د پښتو رسمي مخينه او ملي ځای داسې څرگند شوی: د امير شېر علي خان د دويمې پاچايۍ په دوران کې (۱۸۶۸ـ ۱۸۸۰ زېږدي) پښتو د لومړي ځل لپاره د ملک رسمي او ملي ژبه اعلان شوه.
همدارنگه د پښتو ژبې په اړه د افغانستان يو بل نوموتي ژبپوهاند خلیل الله هاشميان په دې اند دی چې پښتو د پارسي ژبې په پرتله ډېره لرغونې ده او لرغونتيا یې د پښتو ژبې قبیلوي دودونو په اساس ده چې لرغونتيا یې ٨ مه مخزېږدي پېړیو څخه لا پخوانۍ ده. دا چې ژبې ولې پرمختگ نه دی کړی د همدې ژبې د ویونکیو سره د سیمې په کچه او نړېوالو سرزورو له خوا ټکرونه په کولتوري اړخونو کې ترسره شوي چې په علمي او فني اثارو يې هم په مختلفو پیرونو کې بریدونه شوي او لا روان دي. د مغلو په پېر ۱۴۹۴ زېږدي کې د (صراح) په نوم اثر چې په سوات او پېښور کې د خان کاجو راڼیزي لخوا لیکل شوی و؛ د وخت د زورواکانو لخوا له منځه تللی چې د پښتو ډېر پخوانی لرغونتوب په کې خوندي و.

د ويدا اوستا مهابهارت او پهلوي او داسي نورو زړو کتابونو او برليکونو کې د پښتو ادب لرغونتيا تر ميلاده هم ډيره پخوانۍ ښکاري. د راجيت سيتارام پنډت په قول ميلنده پڼهو اصلي نسخه په زړه پښتو ليکل شوې ده، موړ کتاب چې د باختري يوناني پاچا ميلندر او بودايي حکيم ناگه سينه تر منځ علمي او مذهبي بحثونه او خبرې اترې دي، د بودايي مذهب يو لوۍ کتاب گڼل کيږي. له دې څخه دا پايله په لاس راځي چې تر ميلاده ٨٠٠ کاله وړاندې لا پښتو ادب ددې توان درلود چې کتابونه پر وليکل شي.

همدارنگه د هندوستان د راجستان ايالت په يو مندر کې موندل شوې شعري مجموعه چې په وينا گرۍ ليکدود کښل شوې، د روشن لال ملهوتره هندي ليکوال په حواله پښتو شعرونه هم لري. ( سر محقق زلمی هيوادمل، د پښتو ادبياتو تاريخ، لرغونۍ او منځنۍ دورې)

دغه راز په زړه فارسي د هنی منشي د لوی داريوش پاچا چې د 886-522 مخزېږد د بېستون په ډبرليکونو کښل شوې او پوهاند حبيبي د څيړنې او ژباړنې له مخې د پښتنو د خلجي گړدود (لهجه) سره ډير لږ توپير لري