Hoe lang is melk houdbaar?
Dat hangt van het soort melk af. Gesteriliseerde melk is heel lang houdbaar, gepasteuriseerde melk minder lang. Op elk pak melk staat een zogenaamd THT-datum. Dat betekent Tenminste Houdbaar Tot. Tot die datum kun je de melk sowieso drinken. Na de THT-datum kan de kwaliteit iets achteruit gaan, maar je kunt het dan vaak nog wel veilig eten of drinken. Het beste is gewoon goed te ruiken en te kijken. Ziet de melk er nog goed uit? En ruik je niks vreemds? Proef dan een beetje. Is de smaak nog lekker? Dan kun je de melk nog prima drinken.
nl
Hoe maak je chocolademelk?
Dat is heel makkelijk. Als je het echt op een originele manier wilt doen, dan pak je een kommetje.
In dat kommetje doe je een beetje melk, een eetlepel suiker en een flinke theelepel cacaopoeder.
Deze drie ingrediënten ga je flink roeren.
Dan pak je een glas melk en daar doe je dit goedje bij.
Nog ff flink roeren en klaar is je chocolademelk.
Lekkerder wordt ie niet!
Natuurlijk kun je de chocolademelk ook warm maken.
Maar als je dat doet, dan moet je er eigenlijk een beetje slagroom op doen.
Naja, je moet niks natuurlijk, maar het is wel extra lekker!
nl
Hoe wordt melk op de boerderij bewaard?
Als de koe is gemolken moet de melk worden bewaard totdat deze wordt opgehaald door de vrachtwagenchauffeur van de melkfabriek. Daarom heeft elke melkveehouder een koeltank. De melk wordt in de koeltank bewaard op een temperatuur van drie à vier graden. Eens per twee, drie dagen wordt de melk met een speciale tankwagen opgehaald. Dit vervoer noemen we de RMO (Rijdende Melk Ontvangst). Elke keer dat de melk wordt opgehaald, wordt een beetje melk apart gehouden voor onderzoek, dit noemen we een monster. De RMO-chauffeur is hier speciaal voor opgeleid. Hij beoordeelt de melk op geur, kleur en temperatuur. Als de melk volgens de chauffeur niet goed is, gaat ie niet mee in de tankwagen. De monsters worden vervolgens ook nog onderzocht door het onafhankelijke en gespecialiseerde laboratorium Qlip in Zutphen.
nl
Hoe wordt yoghurt gemaakt?
Net als karnemelk wordt ook yoghurt gemaakt door melkzuurbacteriën toe te voegen aan de melk. Deze bacteriën zetten de melksuiker om in melkzuur. Hierdoor wordt de melk dikker en krijgt het een fris-zure smaak. De tijd die de bacteriën krijgen om melksuikers om te zetten in melkzuur bepaalt of het karnemelk of yoghurt wordt. Meer er zijn nog meer factoren die bepalen wat er met de melk gebeurt. De temperatuur waaronder dit plaatsvindt én de samenstelling van de melkzuurbacteriën bepalen wat voor een soort yoghurt de melk wordt. Boeren(land) yoghurt is bijvoorbeeld iets dikker dan gewone yoghurt omdat andere zuursels (bacteriën) zijn toegevoegd aan de melk. Net als melk is yoghurt in verschillende vetgehaltes verkrijgbaar. En in heel veel verschillende smaken natuurlijk.
nl
Hoeveel melk drinken wij in Nederland?
In Nederland drinken wij ongeveer 50 ‘kilo’ melk per persoon. Kilo’s? Ja, dat meten ze in kilo’s. Best onhandig want jij wilt natuurlijk weten hoeveel liter melk wij per jaar drinken. Weet je wat? We doen gewoon alsof 1 kilo net zoveel is als 1 liter. En dat klopt ook wel ongeveer. Dus wij drinken ongeveer 50 liter melk per jaar. Dat is gemiddeld best veel eigenlijk.
nl
Hoeveel vet zit er in melk?
In melk die rechtstreeks van de koe komt zit gemiddeld meer dan 4% vet. Omdat niet alle soorten melk in de winkel zoveel vet mogen bevatten, wordt het vet gedeeltelijk uit de melk gehaald. Dit melkvet noemen we ‘room’.
Volle melk heeft ongeveer 3,5% vet, halfvolle melk heeft maximaal 1,5% vet en magere melk heeft maar 0,5% vet. Normaal gesproken komt vet bovendrijven. Dus dan zou je in elk pak melk een laagje vet op de melk zien zitten. Dat vinden wij geen fijn gezicht, daarom wordt de melk gehomogeniseerd. Ge-wat? De melk wordt onder hoge druk door kleine gaatjes geperst. Hierdoor worden de vetbolletjes die in de melk zitten ‘vermalen’ tot druppeltjes vet. Die vetdruppels zijn zo klein dat ze niet boven komen drijven. Het vet is daarmee keurig verdeeld en zit overal in de melk.
nl
Is melk gezond?
Ja, melk is gezond. Zeker voor kinderen, want die moeten nog groeien. Melk zit namelijk vol voedingsstoffen die je nodig hebt om te groeien. Het is goed voor je tanden, botten, spieren en zenuwen. Daar is al zoveel onderzoek naar gedaan, dat hoeven wij niet meer te bewijzen.
Kijk maar eens naar dit filmpje… De Top 5 fabels over melk.

<link>
nl
Is melkchocola gemaakt van melk?
Wel een beetje, maar niet helemaal. Chocolade bestaat uit cacaopoeder, suiker en cacaoboter. Dat mengsel wordt pure chocola. Om melkchocola te maken, gebruikt de fabrikant meer cacaoboter, minder cacao, meer suiker én… melkpoeder. Het antwoord is dus: Ja, melkchocola wordt (ook) gemaakt van melk. Maar melk is niet het belangrijkste ingrediënt.
nl
Is rauwe melk gezond?
Rauwe melk – geen rauwe melk voor kinderen
Melk is bij uitstek een product waarbij kinderen in aanraking kunnen komen met zowel de oorsprong als het eindproduct. Begrijpelijk is het aantrekkelijk om kinderen bij boerderijbezoeken melk te laten proeven. Melk die nog niet gekookt is geweest kan echter ziekteverwekkende bacteriën bevatten. Daarom is het ongewenst om rauwe melk aan kinderen te verstrekken bij een boerderijbezoek. Hieronder geven we een verdere uitleg hierover.
Wetgeving
In de Nederlandse wetgeving worden de risico’s van rauwe melk aangegeven. Zo moet melk die verkocht wordt op de boerderij gelabeld zijn met de instructie dat de melk moet worden gekookt voor gebruik, of moet de klant van informatie worden voorzien over de gevaren van het drinken van rauwe melk.
Waarom geen rauwe melk voor kinderen?
Rauwe melk kan ziekteverwekkende bacteriën bevatten. Daarom wordt rauwe melk vrijwel altijd gepasteuriseerd of gesteriliseerd tijdens de verwerking tot consumentenproducten. Kinderen zijn gevoeliger voor ziekteverwekkende bacteriën dan volwassenen die al vaker hiermee in aanraking zijn gekomen. Voor kindervoeding zijn de regels rondom sterilisatie van melk voordat het geconsumeerd mag worden dan ook extra streng.
Waarom kan rauwmelkse boerenkaas wel gegeten worden?
Kaas krijgt smaak en houdbaarheid door omzettingen van melkcomponenten door gewenste bacteriën. Hierbij wordt onder andere melkzuur gevormd. Door de verhoogde melkzuurconcentratie kunnen ziekteverwekkende bacteriën niet groeien. In rauwmelkse kaas zullen deze tijdens het rijpingsproces afsterven. Daarom is rauwmelkse kaas veilig om te eten. Wel wordt mensen met een verzwakt of minder ontwikkeld immuunsysteem, zoals jonge kinderen, afgeraden om rauwmelkse kaas te eten (bron Voedingscentrum)
Wat zijn alternatieven voor rauwe melk bij boerderijbezoeken?
Alles is mogelijk waarbij de rauwe melk gekookt is geweest en de melk vervolgens op een hygiënische manier is behandeld.
Programma boerderijeducatie van de zuivelsector
De zuivelsector vindt het belangrijk dat kinderen zelf kunnen zien, horen, voelen en beleven waar ons voedsel vandaan komt. Contact met de basis waar je voedsel vandaan komt, kan bijdragen aan een gezonde voedselkeuze. Daarom worden boerderijexcursies georganiseerd naar melkveehouderijen.

De zuivelsector verzorgt via ZuivelNL jaarlijks 1.500 excursies voor groep 5/6 en 7/8 naar de boerderij. Dit gebeurt in samenwerking met Klasseboeren in Brabant, Boerderijeducatie in Amsterdam, Boerderijeducatie Laag-Holland, Boerderij in de Kijker in Utrecht, De Boer op Noord in Groningen, Friesland en Drenthe, Boerderijeducatie Gooi & Vechtstreek en Agrarische vereniging, Vockestaert in Den Haag en Midden Delfland. Scholen die niet in een gebied van een samenwerkingspartner vallen, ontvangen twee maal per jaar een uitnodiging van ZuivelNL om met groep 7/8 een bezoek aan de boerderij te brengen.

Tijdens bezoeken die via dit programma gefinancierd worden, mag geen rauwe melk aan kinderen worden aangeboden.
nl
Komt koffiemelk ook van de koe?
Jazeker. Koffiemelk is gewoon melk van de koe. Maar er is wel iets mee gebeurd. Wat dan? Kijk, in melk zit water.
Voor sommige producten is het nodig om het water uit de melk te halen. Dat gebeurt in zogenaamde centrifuges: snel draaiende trommels. Het water wordt dan uit de melk geslingerd. De melk die overblijft is een stuk dikker. Deze melk wordt gesteriliseerd en gebruikt als koffiemelk. Een andere naam voor koffiemelk is ingedikte melk.
Koffiemelk heeft door het verdampen van vocht een hoger vetgehalte: minimaal 7,5 procent.
Er is ook halfvolle (minimaal 4 procent vet) en magere (0,2 procent vet) koffiemelk.
nl
Krijg je van melk witte tanden?
Haha! Eh… kunnen we wel om lachen deze vraag, maar eerlijk gezegd hadden we geen idee eigenlijk. Gelukkig hebben Caro, Kiki en Eva-Marit het uitgezocht voor ons! Kijk maar naar dit filmpje. Deze meiden vroegen het aan van Naomi Van As en kwamen zo achter het antwoord. Nu jij nog!

<link>
nl
Maken koeien ook milkshakes?
Grappenmaker. Ja, we zetten een paar koeien in een achtbaan. We laten ze een uurtje zitten en als ze eruit komen, gaan we ze meteen melken. Kijk, dan komt er een verse milkshake uit de uier. Wel jammer dat er geen apart smaakje aan zit. Dus wil je een echte milkshake, dan moet je dat schudden zelf doen, of aan een machine overlaten. Maar eigenlijk heb je gelijk, want een echt milkshake wordt wel degelijk gemaakt van koemelk. Met een smaakje.
nl
Waar wordt melk nog meer voor gebruikt?
Dus… als je eiwitten, vetten, suikers, verschillende soorten zout, en vitamines uit melk haalt, dan kunnen mensen die gebruiken om andere producten te maken. Hier vind je een paar voorbeelden:

De vetten die voor boter worden gebruikt, kunnen ook worden gebruikt voor koek, cake, gebak, bladerdeeg, ijs en chocola. En de room van de melk gebruiken ze voor gebak, toetjes en drankjes. De eiwitten die in melk zitten worden bijvoorbeeld gebruikt voor: babyvoeding, sportvoeding, vleesvervangers, bakkerijproducten en brood. Maar ook voor bierflesetiketten en verf!
Van het zout in de melk maken ze bijvoorbeeld badzout. En de melksuiker (lactose) gebruiken ze in medicijnen, frisdrank, babyvoeding en chocola.
nl
Waarom is melk wit?
Goeie. Echt zo’n vraag waar we nooit bij stil staan. Vroeger zeiden ze: ‘Melk, de witte motor.’ En dat klopt, de motor is wit. Dat komt omdat er in melk hele kleine bolletjes eiwit zitten, die noemen we met twee moeilijke woorden: caseïne micellen. Mag je weer vergeten. Maar onthoudt dit: als er licht valt op deze bolletjes, dan wordt dat licht weerkaatst. In melk zitten heel veel eiwitbolletjes en die bolletjes weerkaatsen het allemaal net een andere kant op. Wij mensen kunnen dat niet waarnemen, maar omdat die weerkaatsing alle kanten opgaat, zien wij eigenlijk alle kleuren kleuren door elkaar heen. En het resultaat daarvan is dat we nog maar 1 kleur zien: wit! Dat had je niet verwacht hè?
nl
Waarom moet melk in de koelkast?
Melk komt van de koe en is dus een supervers product. Als je verse producten niet in de koelkast zet, geef je bacteriën en schimmels de kans er in te groeien. En daar wordt melk niet beter van. Daarom: als je melk hebt gebruikt, doe het dan zo snel mogelijk weer terug in de koelkast. En zorg er voor dat de koelkast op 4 graden staat. Dan blijft een aangebroken pak of fles melk sowieso drie tot vijf dagen goed. Check even de houdbaarheidsdatum op je pak, dan weet je zeker tot wanneer je melk goed is. Sommige mensen zijn rustig aan het eten en laten een pak melk een uur op tafel staan. Dat is niet handig. Elk uur buiten de koelkast betekent één dag minder lang houdbaar… Zonde!
nl
Waarom zijn wij melk gaan drinken?
Dat weten we eigenlijk niet precies. De slimste koppen zijn dat nog steeds aan het onderzoeken. Waarom? Omdat zij het ook willen weten. Tot nu toe denken ze dat mensen heel lang geleden hebben ontdekt dat in melk veel vitamines zitten die wij nodig hebben. En niet al die vitamines krijgen wij makkelijk binnen. Vitamine D bijvoorbeeld. Dat kun je alleen krijgen als de zon schijnt. En vroeger scheen bij ons de zon veel minder vaak. Toen die slimme mensen ontdekten dat in melk vitamine D zit, dachten ze: ‘We gaan melk drinken, dat is goed voor ons.’ En dat klopte! In landen waar de zon niet zoveel schijnt, is melk daarom al honderden jaren populair. In Nederland dus. Maar ook in Zweden bijvoorbeeld, en in Engeland. Tegenwoordig wordt over de hele wereld melk gedronken, want ze hebben ontdekt dat in melk nog veel meer stoffen zitten die gezond voor je zijn.
nl
Waarom zit melk niet allemaal in dezelfde pakken?
Melk die van de boerderij komt gaat naar de melkfabriek. Maar niet alle melk past natuurlijk in één fabriek. Daarom zijn er verschillende fabrieken in Nederland en hebben fabrieken vaak een andere eigenaar. Elke fabriek heeft een andere naam en probeert zoveel mogelijk melk te verkopen. Dat doet de fabrikant onder andere door melk in verschillende soorten verpakking aan te bieden. Veel verpakkingen hebben daarom een andere vorm of een andere kleur. Bovendien wil niet iedereen evenveel melk kopen. De een wil een liter, de ander twee liter en de volgende haalt liever elke dag een halve liter. Daarom zijn er zoveel verschillende pakken met melk.
nl
Wanneer zijn wij melk gaan drinken?
Ook dat weten we niet precies. Britse onderzoekers hebben wel ontdekt dat in Roemenië en Hongarije al zo’n 8000 jaar geleden zuivel werd gebruikt. Ze hebben daar melkvetten in oude potten gevonden. En in Engeland al zeker 6000 jaar geleden. Melk werd vroeger vooral gebruikt om boter en kaas van te maken, dus weten ze niet precies wanneer mensen melk zijn gaan drinken. Wat wel zeker is: het is heel lang geleden.
nl
Wat gebeurt er met de melk als de koe gemolken is?
Dan schenk je de melk in een glas en drink je ‘m op. Sommige boeren doen dat. Natuurlijk, want verser kun je de melk niet drinken. Lekker! Maar eigenlijk altijd gaat de melk die de boer verkoopt eerst in een hele grote koeltank op de boerderij. Eens in de paar dagen komt er een grote vrachtwagen (met een chauffeur) en die haalt de melk op. Ook die vrachtwagen heeft een koeltank, dus de melk blijft lekker koud. En dan brengt de chauffeur de melk naar de fabriek. Daar gaat de melk in een soort hele grote pan en halen ze eerst het vet van de melk. Dat vet drijft er bovenop, dus dat scheppen ze er makkelijk af. Hierna wordt de melk gepasteuriseerd, zodat alle schadelijke bacteriën dood gaan. Bij het pasteuriseren wordt de melk warm gemaakt (70 graden) en daarna weer snel koud. En dan kan de melk in de pakken worden gegoten voordat het naar de winkel gaat. Weet je nog dat het vet van de melk werd geschept in de fabriek? Voor de magere melk stoppen ze in de fabriek geen vet terug in de melk. Voor halfvolle melk doen ze een beetje vet erbij en in volle melk stoppen ze het meeste vet terug in de melk.
nl
Wat is een melkboer?
Kijk, nu zouden we zeggen: een boer met melkkoeien die melk levert aan melkfabrieken. Dat is een logische gedachte. Maar vroeger was een melkboer ook een ander beroep. Tot ongeveer 1970 ofzo gingen melkboeren langs de huizen om melk te verkopen. Vaak met een kar die werd getrokken door een paard. Op de kar stonden grote melkbussen. De melkboer stopte bij je huis. En bij veel huizen stond een pannetje voor de deur. De melkboer pakte het pannetje en liep daarmee naar zijn kar met melkbussen. Met een grote soort soeplepel schepte hij melk uit de melkbus en deed dat in het pannetje. Dat gaf hij het pannetje aan de moeder die daar woonde en die zette het pannetje in de koelkast. Dan vertrok de melkboer met zijn paard en wagen, en stopte hij bij de buren om hetzelfde te doen. De melkboer schreef in een boekje hoeveel melk hij aan iedereen had gegeven en telde dat eind van de week bij elkaar op. Op zaterdag kwam hij ook langs en kreeg hij zijn geld. Melkboeren bestaan niet meer. Melk wordt tegenwoordig in fabrieken in pakken gestopt en daarna naar de supermarkt gebracht zodat je ouders het kunnen kopen. Handig toch?
nl
Wat is het melkmeisje?
Het beroemdste melkmeisje ter wereld is het melkmeisje op een schilderij. Het is een heel oud schilderij, geschilderd in 1660 door Johannes Vermeer. Vermeer is een wereldberoemde Nederlandse schilder uit de Gouden Eeuw.

Eigenlijk is het geen melkmeisje. Een melkmeisje is namelijk een meisje dat melk bij de mensen thuis brengt. Net zoals de melkboer vroeger aan de deur kwam. Op dit schilderij staat eigenlijk een dienstmeisje dat witte vloeistof in een kom schenkt.

En wat is die witte vloeistof dan? In de Gouden Eeuw dronk men karnemelk of ‘zoete melk’ (verse melk die zoeter smaakt dan karnemelk). In de stad dronk men meestal karnemelk omdat dit langer houdbaar was. Johannes Vermeer woonde in de stad Delft, dus waarschijnlijk schenkt de meid op dit schilderij karnemelk.

Het schilderij hangt in het Rijksmuseum in Amsterdam. Weet je waarom het zo beroemd is? Omdat Vermeer zo goed kon schilderen dat het schilderij net een foto lijkt. Het is heel knap van Vermeer dat hij het licht dat door het raam schijnt zo goed heeft geschilderd. Zelfs de schaduwen kloppen helemaal!

Kijk maar naar het filmpje

<link>
Lees meer over de Nederlandse zuiveltradities
nl
Wat is karnemelk?
Karnemelk is magere melk met een zuurfrisse smaak. In Nederland bestaan twee soorten karnemelk: uit de melkfabriek en van de boer.
Melkfabriek
Dat is de melk waaruit het meeste vet is verwijderd. Om karnemelk te maken stoppen ze in de fabriek melkzuurbacteriën in de magere melk. Die melkzuren gaan het gevecht aan met de suiker die van nature in de melk zit. En omdat de melkzuren met zoveel zijn, winnen ze van de melksuikers. Daarmee worden de melksuikers (lactose) omgezet in melkzuur. Tijdens dit proces wordt de melk iets dikker en krijgt het een fris-zure smaak. Dat is karnemelk zoals die wordt gemaakt in de melkfabriek.
Boerenkarnemelk
De naam karnemelk komt van het ‘karnen’ van melk. Karnen betekent schudden. Boerenkarnemelk is een product dat vanzelf 'ontstaat' als de boer boter maakt. Dat noem je een 'bijproduct'. De melk wordt lang achter elkaar ‘geschud’ door het vat waarin de melk zit te draaien, of door de melk voortdurend te roeren. Om boter te maken wordt verse melk in een tank gekarnd. Hoe langer het karnen doorgaat, hoe dikker de melk wordt. Om boter te kunnen maken, wordt na een tijdje al het (witte) vocht uit de gekarnde melk geperst. Dat witte vocht is karnemelk van de boer, ofwel boerenkarnemelk.
nl
Wat is pasteuriseren?
De rauwe melk van de koe wordt door de boer opgeslagen in een tank op de boerderij. Een paar keer per week wordt die melk uit de tank opgehaald door een vrachtwagen van de melkfabriek. Alle melk die de fabriek binnen krijgt, wordt kort verwarmd tot 72 graden. Als dat is gebeurd zijn alle schadelijke bacteriën gedood en kun je de zuivelproducten langer bewaren. Dat proces van het verhitten noemen ze pasteuriseren.
Waarom noemen ze dat pasteuriseren? Dat komt omdat dit is bedacht door een Franse scheikundige. Zijn naam? Louis Pasteur. Deze slimme man ontdekte dat schadelijke bacteriën niet bestand zijn tegen hoge temperaturen. De rauwe melk stroomt daarom in de machine langs stalen platen en wordt daarbij kort verwarmd tot 72 graden Celsius. En precies bij die temperatuur zijn alle bacteriën met eventuele ziektekiemen gedood.

<link>
nl
Wat is slagroom eigenlijk?
Ook slagroom komt van de melk van de koe. Zoals je misschien al weet, zit er vet in melk. Dat vet noemen we ‘room’. De room drijft op de melk en kan er dus makkelijk worden afgeschept. Deze room wordt vloeibaar verkocht als slagroom en bevat 35% vet. Om er echte slagroom van te maken, moet de room worden ‘geslagen’. En wil je het echt lekker maken, doe er dan wat suiker bij. Meestal doen we dat met een garde of met een elektrische mixer. Met een garde (kloppen met de hand) krijg je trouwens het beste resultaat; deze slagroom wordt het beste stijf.
nl
Wat is steriliseren?
Een klein deel van de melk die in de fabriek wordt verwerkt, wordt gesteriliseerd. Deze melk wordt verhit tot meer dan 100 graden Celcius. Boven het kookpunt dus. Als melk zo heet is geweest, dan zijn nog meer bacteriën gedood dan bij steriliseren. Daarom kun je gesteriliseerde melk veel langer bewaren en hoeft die niet in de koelkast. Dit soort melk wordt ook wel houdbare melk genoemd, en doen mensen bijvoorbeeld in hun koffie.
nl
Wat kun je maken van melk?
Nou kaas bijvoorbeeld. En yoghurt, vla, slagroom, boter. En natuurlijk allemaal soorten melk! Maar je kunt nog veel meer met melk. Melk zit bijvoorbeeld ook in etiketten voor flesjes. In frisdranken. In sportdrankjes. In medicijnen. En… in verf! In verf? Ja! Kijk, in melk zitten eiwitten, vetten, suikers, verschillende soorten zout, en vitamines. De mensen in de melkfabriek kunnen al die stoffen los uit de melk halen. En dan leveren ze die stoffen aan iedereen die ze wil hebben. Zoals de verffabrikant. Die gebruikt de eiwitten uit melk dus voor verf. Grappig hè?
nl