Voor wie is fentanyl?
Fentanyl is specifiek geschikt voor mensen bij wie andere, minder sterke opiaten onvoldoende effect geven tegen heftige pijn. Dit kan voorkomen bij mensen die al langere tijd andere opiaten zoals oxycodon of morfine gebruiken en hierdoor een lichamelijke tolerantie hebben opgebouwd. 

Medicijnen op basis van opiaten zorgen snel voor gewenning: het menselijk lichaam heeft steeds meer werkzame stof nodig om gewenste effecten te blijven bereiken. Fentanyl is door zijn zeer krachtige werking de laatste stap in een pijnbestrijdingsproces: alleen wanneer andere opties niet langer volstaan, zal fentanyl overwogen worden.

Kies bij het bestrijden van pijn altijd eerst voor een lichte pijnstiller, zoals paracetamol. Geeft dit onvoldoende verlichting, gebruik dan een ontstekingsremmende pijnstiller zoals ibuprofen of diclofenac. Wanneer ook dit type pijnstillers onvoldoende werkt, kan overgestapt worden op de opiaten, waarbij tramadol de eerste optie is. 

Pas daarna volgen sterk werkende opiaten zoals oxycodon (tabletten), morfine (tabletten) en fentanyl (transdermaal: via de huid). Als laatste optie, in zeer extreme gevallen, kunnen worden overgegaan op rechtstreekse toediening van morfine of fentanyl via een infuus.
nl
Wat is fentanyl?
Fentanyl is een zeer krachtige pijnstiller. Het medicijn behoort tot de klasse geneesmiddelen die morfine-achtige pijnstillers of opiaten worden genoemd. Fentanyl is een chemisch bewerkte variant van morfine en is zo’n 80 tot 100 keer sterker dan deze bekende pijnstiller. 

Opiaten zijn stoffen die op natuurlijke wijze gewonnen kunnen worden uit  opium: het sap van de papaverplant. Deze stoffen kunnen vervolgens chemisch verwerkt worden tot codeïne, morfine, heroïne en dus ook fentanyl.

Omdat het middel zo’n sterke werking heeft, kan het bij onjuist gebruik al in lage doseringen (vanaf 2 milligram) dodelijk zijn. Fentanyl is daarom uitsluitend op recept van een arts verkrijgbaar.

Fentanyl heeft, naast de sterke pijnstillende effecten, ook een krachtige verdovende en euforische werking, een ’high’. Niet zo gek als je bedenkt dat fentanyl het synthetische neefje is van heroïne: de twee stoffen lijken zowel qua chemische structuur als qua effecten sterk op elkaar. Fentanyl wordt daarom in toenemende mate misbruikt als harddrug.
nl
Wat zijn de bijwerkingen van fentanyl?
Regelmatig voorkomende bijwerkingen van fentanyl zijn:


Verdoving: sufheid, slaperigheid en een trager reactievermogen
Verstoppingen (obstipatie)
Verhoogde transpiratie
Duizeligheid
Misselijkheid en overgeven
Vertraagde ademhaling, verlage bloeddruk en verlaagde hartslag
Droge mond, waardoor gebitsproblemen kunnen ontstaan
Stijve en verkrampte spieren

Deze bijwerkingen zijn relatief ongevaarlijk en verdwijnen doorgaans na enkele dagen. Wel is het zo dat fentanyl niet mag worden gecombineerd met een groot aantal andere stoffen en medicijnen, waaronder alcohol, verdovende drugs (zoals ketamine en GHB) en benzodiazepianen (zoals lorazepam, diazepam, valium en Xanax).
nl
Wat zijn ontwenningsverschijnselen en behandeling bij fentanyl?
Het mag duidelijk zijn dat fentanyl een zeer gevaarlijke stof is wanneer het middel niet gecontroleerd wordt gebruikt onder strikt toezicht van een arts. De situatie in Nederland is lang niet zo slecht als in de Verenigde Staten en Canada,  omdat medicijnen die tot de opiaten behoren, in ons land streng gereguleerd zijn. Toch doen de cijfers vermoeden dat ook in Nederland pijnstillers zoals oxycodon en fentanyl de laatste jaren in toenemende mate worden voorgeschreven bij matige en zelfs soms lichte pijnklachten.

Ontwenningsverschijnselen van fentanyl
Mensen die gedurende langere tijd (meer dan enkele weken) gebruik maken van fentanyl, lopen een groot risico om lichamelijke afhankelijkheid van het medicijn te ontwikkelen. Het lichaam raakt in korte tijd gewend aan de stof, waarna stoppen met het gebruik doorgaans leidt tot serieuze ontwenningsverschijnselen.
Ontwenningsverschijnselen die regelmatig in heftige vorm voor komen, zijn:

Onrust, angst en depressieve gevoelens
Koorts, zweten, rillen en kippenvel
Hartkloppingen
Misselijkheid, maagkrampen en overgeven
Onbedwingbare jeuk
Verlies van eetlust
Diarree

Ontwenningsverschijnselen van opiaten staan bekend als intens en heftig. Zonder professionele medische begeleiding leiden deze afkickverschijnselen in praktisch alle gevallen tot een terugval in gebruik.
nl