Mormituun Pirezedaant Putiin summiin faalame du'atti dhiyaatee deebiyuu dubbate
Hogganaan mormituu Raashiyaa dhiyeenya summiin faalamee Jarmanitti wallaansarra ture Aleksii Navalnii, summii narvii miidhu kanarraa dandamachuun adeemsa dheeraa, hirribaa nama dhowwatuufi hiraarsaa ture jedha.
Aleksii Naavaalnii Barliin keessatti haadha warraafi ilma isaa waliin Ta’us garuu, “amma bayyee natti foyya’eera,” jechuun gara Raashiyaatti deebi’uun isaa akka hin oolle BBC Raashiyaatti himeera. BBC waliin kan wal arge Hoteela Barliin eegumsa cimaa qabu keessatti yoo ta’u, gara hoteelichaa kan deeme Hospitaala Cheritee keessa kutaa wal’aansaa cimaa keessa erga turee boodadha. Jalqabaratti qorrisiisuu malee dhukkubiin itti hin dhaga'amne, “garuu waan dhumate fakkaata ture.” “Dhukkubbii hin qabu. Jalqabarratti waa sirri akka hin taanee beekta, boodarra kan ati yaaduu dandeessu. Kanuma, du’uukooti’ kan jedhu qofa.” Hagayya 20 irratti Saaybeeriyaa irraa gara Mooskoo utuu imaluu xiyyaarra irratti kan of wallaalee kufe yoo ta’u, lubbuun isaas kan oolu danda’e xiyyaarrichi hatattamaan Omiskii qubachuun, gara hospitaallatti ariitiin geeffamuu waan danda’e qofaaf. Boodarra, marii olaanaa anga’oota Raashiyaa waliin taasifameen, koomaa meedikaalaa keessa galchamuun xiyyaaraan wal’aansaaf gara Barliinitti geeffame. Summiin Novichok adda baafame Dhaabbati To’annoo Keemikaalaa Waranaa (OPCW) mootummaa waliin hojjatu, Navalniin summii narvii miidhu gosa Novichok jedhamuun summeeffamuu isaa mirkaneesseera. Ibsa baaseen, haafteen saamuda fincaaniifi dhiigaa isaa keessatti argame keemikaala waraanaa dhorkaman waliin akka wal fakkaatu ibseera. Laaboraatorii Fireenchiifi Iswiidishittis saayintistoonni ‘shaakkii malee’ Navalniin summii narvii miidhuun summeefamuu isaa irratti akka walii galan Jarmaniin beeksisan. Summiin Novichook kun, yeroo Waraana Qabbanaa’aa keessa saayintistoota Soviyeetiin kan uumame yoo ta’u, bayyee summii cimaa xiqqoon ishee nama ajjeessuu dandeessudha. Torban darbe, Fulbaanaa keessa erga hospitaalaa ba’ee booda gaffiifi deebii yeroo jalqabaaf viidiyoon taasise irratti, kan isa summeesse aanga’oota Raashiyaa ta’uu akka amanu kan dubbate Navalniin, kana kan godhaniis filannoo paarlamaa waggaa dhufuu irratti akka inni hin argamneef ta’uu dubbata. Mootummaan Raashiyaa summeefamuu kana keessaa harka hin qabu jechuun haaleera. Ogeessi fayyaa Raashiyaa Navalnii wal’aanaan summii hin arganne jedhu. “Pireezdaant Vilaadmiir Puutin gochaa kana duuba jira jedheen amana, ibsi kan biraan hin jiru,” jechuun barreessa Jarman, Der Spiegel jedhamutti torban darbe himeera. Raashiyaa keessatti Pireezdaant Putiiniin qeequun nama hedduu beekamaa yoo ta’u, miidiyaa hawaassummaa irrattis hordoftoota miiliyoona heddu qaba. Miidiyaalee hawaasuumma isaa irrattis malaammaaltummaa qondaaltotaa ifatti baasuufi paartii Putiiniin deeggru United Russia qeequun ‘hattoota’ jechuun isaan waama. “Biyyaa keessaa na dhiibanii baasuuf yeroo dheeraaf yaala turan,” jechuun biyyaa baqatee jiraachuu akka hin barbaadne BBCtti himeera. “Wantoonni akkamiin akka adeeman hin beeku, wanta balaarra na buusu hin godhu. Ergamakoo qaba, biyyakoo qaba.” Waa’ee wantoota irrattti aboo hin qabnee yaaduun bu’aa hin qabu jedha. Waan hin jirre arguu Xiyyaara irratti yeroo summiin sun qaamasaa keessa deemuu eegale, akka nama alkoolii dhugee namniifi wanti fuuldura isaa jiru waan akka socho'uutti homaa irrattu xiyyeefachuu dadhabuu isaa BBCtti himeera. Boodarra hospitaala keessatti, “yeroon of wallaallee ka’uu hedduutu ture, sun ammoo yeroo bayyee rakkisaa ture. Yeroo dheeraaf waan hin jirreen argaa ture,” jedha. Haatii warraa isaa, ogeessooti fayyaafi waayilli isaa rogeessi Liyoonid Volkoov, balaan isarra ga’ee milli isaa citeeraa jechuun akka isatti himaa turanitti amanaa ture. “Ogeessi fayyaa miillaafi lafee dufgdaa naaf jijjiiruuf,” jedheen amana ture. "Kun guutummaa guututti’ dhugaadha jedhee amanaan ture. Halkan halkan waan hin jirre arguun dhiphaachaan,” ture. “Rakkoon koo inni guddaa hirriba ture. Hirribni na jalaa bade; qoricha malee rafuu hin dandeenye. Rakkoo kana hin qabun ture.” “Harki koos utuu hin eegamiin hollaachuu eegala ture.” Irra daddeebiin qorannoo akka dandeettii sammuu taasifamaaf akka jiruu himuun “qaamniikoo garuu aritiin foyya’aa dhufeera,” jedha. “Takka takkaa yaadni na jalaa bada, guyyaatti si’a lama ba’een lukaan yeroo dheeraaf nan deema. Kan natti cimu konkolaataa keessa seenuufi ba’uudha.” Dhukkubbii qabachuu dhiisuu isaan gammadaa ta’uus, wanti xiqqaa akka kubbaa darbaachuu garuu hojii guddaa itti ta’uu isaan akka gaddu ibseera.