Taaksii shofeera malee qilleensarra balali'u yaabachuu feetu?
Dhaabbileen teknooloojii taaksiiwwan mataa keenya gubbaa shofeera ykn ofumaa balali'an kalaquuf carraaqaa jiru. Garuu, yoomuma isaan agarra? Amantani yaabbattuu?
Magaalli Dubaay Volokpter waggaa shaniif yaaluuf xumura waggaa faranjootaa kan eegalti Magaalli Dubaay taaksii shofeera malee mataa gubbaa oofuuf carraaqaa jirti. Ji'a lama dura abbaan taayitaa daandiifi geejjibaa biyyatti dhaabbata Jarman Velokopter jedhamu waliin xumura waggaa faranjootaa baranaatti taaksii qilleensarraa yaaluuf yaada qabu. Dhaabbatichi dolaara miiliyoona 30 invastaroota, oomishaa motoraa Jarman Dayimler jedhamurraa dabalate, xiyyaarota xixiqqoo erga takkaa nama lama fe'an kudha saddeet oomishuuf fudhateera. Viidiyoon beeksisaaf qophaa'e sa'aatittii kiloomeetira 100 akka balali'u daqiiqaa soddomaaf qofa kan turu baatirii of-danda'e sagaliin akka fayyadamuu agarsiisa. Osoo rakkoon dhalatellee paaraashuutin si hin barbaachisu jedha Volokopter. Dhaabbanni Dubaay dhaabbata Chaayinaa Ihaang waliinis ta'uun xiyyaaraa nam-malee isa nama tokko baatu Ihaang184 jedhamu yaalaa jira. Akka kalaqxoonni jedhanitti Ihang 184 yoo rakkoon addaa tokko isa mudate ofumaa lafa bu'a Haa ta'u malee, magaalli guddittii Yunaayitid Arab Emiret dorgommiin cimaa mudachaa jira. Addunyaan marti konkolaataa qilleensarraa faana dhahaa jira fakkaata Onkololeessa keessa dhaabbanni imala salphise Ubar ogeessa teknooloojii olaanaa NASA Maark Muur fiduun piroojektii fuula duratti magaalaaleetti barbaadamu akka cimsu mindeesseera. Omishaan xiyyaaraa Faransaay, Eyir Baas, taaksii qilleensarraa adeemu Vahanaa jedhamu hojjachaa jira. Xumura bara 2017 'tti akka yaali eegaluufi 2020'ttimmoo tokko akka dhiheessu kan beeksise. Rakkoo konkolaataan daandiin konkoolaataa wal gahuu dhabe mudataa jiru kana haalaan fura jedhame eegama. Akka fakkeenyaatti, magaalaan Biraazil Saa'oo Pooloo, magaalaa dureeyyii 10ffaa addunyaa, keessatti rakkoon tiraafikaa 180km dheeratu keessumaa gaafa Jimaataa mudata. Takka takkammoo haga 295km 'tti dheerachuu danda'a. Xiyyaarri nam-malee Eyir Baas Vahaanaa teknooloojii gadi yookiin dalgatti balali'u dandeessuu qaba Ihaang nama tokko qabata. Haa ta'u malee, Eyir Baas nama afurii haga jaha qabachuu danda'a. kaampaniiwwan kunneen elektirikii waan fayyadamaniif sagalee nama jeequ qabaachuu dhiisuu danda'u. Garuu, akkamin hojjetama akkasumas namni hunduu fayyadamuu danda'a? Namichi dhaabbata Ubar akka jedhutti namoonni sadii ykn afur kutaa tokko yeroo hiratan wanni kanfalan isa taaksiin Ubar isaan kaffalchiisu hin caalu. Humnaafi ulfaatina qabuun baatirii qofaan yeroo hagamiif qilleensarra turuu danda'a? Moobayiliin kee akka baatirii hin fixne kan barbaaddu taate, konkolaataan qilleensarra si oofuus akka kana isa hin qunnamne feeta jechuudha. Magaalaa BiraaziL Saa'o Pooloo tiraafikni akkana walitti hidheef taaksin qilleensarraa barbaachisa fakkaata Xiyyaarri nam-malee Ihang daqiiqaa 23'f balali'a. Haa ta'u malee, hoggansi bulchiinsa xiyyaaraa Federaalaa Amerikaa qilleensarra balali'uuf humna daqiiqaa dabalataa 20'f isaan tursu qabaachuu qabu jedha. Kuni xiyyaara nam-malee daqiiqaa 3'f tajaajila kennu akka hojiirra hin oolle dhorka. Obbo Muur foyya'insi baatirirratti akka jiraatuuf hojjetaa akka jiran dubbatu. Haga 2023'ttis hin xumurra jedhani yaadu. Yeroos garuu Ubar taaksii qilleensarraa 50 qabaata. Wanti rakkisaa biraa bakka qilleensaafi akka walitti hin buune eeguudha. Giddu galli qorannoo NASA jiru xiyyaara nam-maleen qilleensarra akka walitti hin buuneef dhorku uumuu isaa beksiseera. Ta'uus wanti guddaan to'annoodha. Xiyyaaronni balali'aa daldalaa nama malee balali'uun, akkasumas qubachuu danda'anis bulchiinsi balallii federaalaa Amerikaa Frankel Yo'eliifi ejansiin nageenya balallii Awrooppaa nama malee akka balali'an hin eeyyaman. Kanaafuu, amantummaa ummataa argachuu osoo hin taane to'annoo isaan jala itti bulan argachuuf yeroo fudhata. Ta'uyyuu Dubaay waan jarjaraa jirtu fakkaatti. Bulchaan biyyasi Shek Mohaammed Bin Rashid Al Maktum ''bara 2030'tti imala magaalatti keessaa dhibbantaan 25 of-danda'e ta'uu qaba.'' jedhu. Garuu qilleensi magaalaa Dubaay baay'ee rakkisaadha. Gorsaan balalii Maark Martin akka jedhutti ''sa'aatitti meetira 46 - 58 kan saffisu qilleensi Dubaay cirracha fa'i qabaata.'' Tarii Dubaay saffiisaa jirti. Irra-caalaatti osoo to'attoota Amerikaafi Awrooppa suuta jedhan waliin hojjetan bareeda jedha. ''Yoo tokko lafa jige, eenyutu lammata yaabbata?''