Keekiyyaa Badhaadhaa: 'Oromoon ayyaantummaa isaa yoo deebifate waan hin moone hin qabu'
Mata-dureen sirbichaa AYYAANTUMMAA jedha. Walaloofi yeedaloo isaarraa kaasee abbaan sirbichaa ammoo Keekiyyaa Badhaadhaati.
Keekiyyaa Badhaadhaa Keekiyyaatiif kun sirba jalqabaa miti. Kanaan durallee sirboota seenaa ciccimoo himan, qalbii namaa seenan biroo ni qaba. Sirboota kanaan dura Keekiyyaan ittiin beekamu keessaa 'Warri kun…, Warra kam.., akkasumas Waata…' kanneen jedhaman gurraafi qalbii ummataa keessa jiru. Sirboonni Keekiyyaa bilchina walaloo seenaa himu qofaan miti kan beekaman, dhimma yeroo waliin deemuufi wayitaawaa ta'e kaasuun dhaggeeffattoota isaa biratti addatti jaallatama. Hamileefi sagaleen inni ittiin sirbus humna guddaa qalbii hawwatu qabu. Keekiyyaa Badhaadhaa tibbana sirba haaraa 'Ayyaantummaa' jedhu uummata biraan gaheeera. Sirbi isaa ammaa kunis waan yeroo waliin deemu—dhimma filannoodha. Akkas jechuun jalqaba walaloon sirbichaa: Michillee lolaatii…(2x) Yoo Gadaa jiitu nuuf naate, Korojoonis bilisaa yoo taate, Filmaata na haa ga'uu.... yeroo inni jedhu namoonni ammoo yeroo gareen miidhagsanii jalaa qaban akkas jedhu: ANUU BEEKAA WANTA NAAF TA'UU... Filmaataan si haa ga'uu.... ATUU BEEKTAA WANTA SIIF TA'UU..... Filmaataan si haa ga'uu.... NUTUU BEEKA ISA NUUF TA'UU........ jechuudhaan dubbii ijoo bara kanaa kan ta'e waa'ee filannoo irratti ummataaf dhaamsa dabarsu qaba sirbi kun. Itti fufuun walaloo sirba isaa kanaan dur-deemtota hawaasaafis ergaa himaa waan Uumaattillee qalbii deebifachuu gorsa Keekiyyaan. Waldiddaan dhaabbilee erga uume shakkii... Yaadaafi gaaffii sabaa mee fudhadhaamee lakkii... Yoo neetiwoorkii dhabe bilbilli ani ergu dhaamsaa... Waaqni uumaa tola boroo dabde haraarsaa. Hin ta'u dhaabni koo walcabsee... Dubbii daandii dabsee… Biyyaaf naasuu labsee… jechuun sirba daqiiqaa ja'aa kanaan dhaggeeffatoota isaa miiraan waadaa galchisiisa. Keekiyyaan akka sirba isaa kanaan ergaa dabarsetti Oromoon Ayyaantummaasaa yoo deebifate waan hin moone hin qabaatu. Ofii Ayyaantummaan maali? Oromoon akkamitti Ayyaantummaadhaan moo'ata? Gaaffilee jedhaniifi kan biroo irratti turtiin Keekiyyaa Badhaadhaa BBC waliin taasise kunooti. BBC: Ayyaantummaan maali? Keekiyyaa: Ayyaantummaan ayyaana nama dhuunfaa kan gaafa dhalatan nama faana dhalatudha. Ayyaantummaan kuni humna, waardiyyaa tumsa siif ta'ee kan sigargaarudha. Fakkeenyaaf, nama tokkoon yoo wallolte nama sana qaamaan dhaqxee walreebuu keetiin dura ayyaana keessan lamaantu wallola. Nama ayyaannisaa injifatee sanatu gaafa qaaman jarri wallolanis injifata. Ayyaanni kee gaafa si gatee deemus abbuma argetu sitti taphata. Ayyaantummaa kee yoo kunuunfachuu baatte si gatee deema. Oduu biroo kana waliin walitti dhiyaatan kunoo filadhaa: BBC: Sirbikee kun 'Ayyaantummaan moona' jedha. Oromoon akkamitti ayyaantummaadhaan moo'uu kan danda'u? Keekiyyaa: Ayyaanni tokkoon tokkoo keenyaa walitti dhufee ayyaana Oromoo ta'a. Yoo ayyaantummaan uummataa waan isaaf hin taane sana moo'ate uummanni sun mo'ataadha. Ani baadiyyaatti aadaa kana keessattin guddadhe waan ta'eef aadaa kana sirrittan beeka. Oromoon nama lubbbuun jiruuf fala dhabuu mitii, nama du'eyyu qaalluun hafuurasaa dubbistee badii gaafa lafarra jiru dalageen yoo ilmaan isaa ittiin rakkatte qaallichi ni fala. BBC: Ayyaantummaafi filannoo mo'uu akkamitti walitti fidde sirba kee kanaan? Keekiyyaa: Akka duudhaa Oromootti namni tokko humnaanis ta'e dorgommiidhaan waan tokko moo'uudhaan dura yoo ayyaannisaa injifate abbaan sun injifataa ta'a. Sirba kiyya keessatti, 'Hin ta'u malkaan yoo kakate...Abdaariin mufatee tulluun yoo saalfate' jedha. Jarri kun sadeen ayyaantummaa Oromoo keessatti bakka guddaa qabu. Iccitiin obboleewwan siyaasarratti walnyaatuu, uumaan uummata ati hojjettuufii yoo jal'atedha. Ana gaaffii kan natti ta'u Oromoon ayyaantummaasaa kanatti ni deebi'aa? kan jedhudha malee namni ayyaantummaa qabu yoomiyyuu mo'ataa akka ta'u shakkii tokkoyyuu hin qabu. BBC:Sirbikee kun Oromoon filannoos ta'e waan kamuu mo'uuf ayyaantummaatti deebi'uu qaba ergaa jedhu qaba. Akkamitti ayyaantummaatti deebi'uu kan danda'u? Keekiyyaa: Ayyaantummaatti deebi'uudhaaf waaqni [giiphii] keetii miti kan ilaalu. Qalbiikee ilaala Waaqni. 'Lubbuun osoo hin baane, dhiigni osoo hin lolaane…, Akka filanni yaanee, ayyaantummaan moona… jedha walaloon kiyya. Kunis lolli akka hin jiraanne, nagaan ayyaantummumma ofiitiin walmoo'uun ni dandahama jedheen amana. Gabaabumatti filannoo boru darbu kana qofa miti, sirbi kiyyas filannoo ji'a muraasaa kanaafii miti kanin sirbe, ayyaantummaan yeroo kamuu akka Oromoo barbaachisun dhaame. Oromoon dudhaa isaatti deebi'ee ayyaantummaasaa kunuunfatee waa hunda ni moo'a. Kanaaf, yoo uumaa kaleessatti deebine Oromoon yoo dudhaa isaatti deebi'e hin tuffatamu, hin se'atamu, ayyaantummaasaa tikfatee waan hunda akka injifatun dhaama.