ደቂ-ኣንስትዮ፡ ሕዚ'ውን ኣብ ስዑዲ ዓረብ ክገብርኦም ዘይፍቀዱ ነገራት እንታይ እዮም?
ንጉስ ስዑዲ ዓረብያ ደቂ ኣንስትዮ መኪና ክዝውራ ዝፈቅድ ምምሕያሽ ሕጊ ኣብ ቀረባ መዓልታት ዕላዊ ገይሮም። ክሳብ ሕዚ ዘይፈቐደት ብምፅንሓ ድማ ብሕታዊት ሃገር ይገብራ ነይሩ። እዚ ለውጢ እንተመፀ'ውን ግን እታ ሃገር ንደቂ ኣንስትዮ ዘይትፈቕዶም ካልኦት ነገራት ኣለው።
ኣብ ስዑዲ ዓረብ ዘለው ገደባት ኣብ ልዕሊ ደቂ-ኣንስትዮ ካብ ካልኦት ክፋላት ኣለም ዝበዝሑ እዮም ክፍፅመኦም እንትደልያ ንደቂ-ተባዕትዮ ከፍቅዳ ዝግደዳሎም ነገራት ኣለው። ካብቶም ብርክት ዝበሉ ገሊኦም፥ እዚኦም ኩሎም ገደባት ክሳብ ብስርዓት ሞግዚት ክትትል ይካየደሎም። እታ ሃገር ካብ እትጣየሽ ጀሚራ ብጥቡቕ እስላማዊ ሕግታት - ወሃቢያ ትመሓደር። ኣብ 1979 ብዓመፅ ስልጣን ንዝተቖፃፀረ ሕሉፍ ሓይሊ (ፅንፈኛ) ስዒቡ ድማ እቶም ሕግታት ዝያዳ ከሪሮም። እዚ እውን ኣብ ማእኸላይ ምብራቕ ኣዝያ ዘይፍትሓዊት ሃገር ክትፍጠር ገይሩ። ብፎረም ቁጠባ ዓለም ኣብ 2016 ኣብ ዝወፅኣ ኣፈላላይ፡ ኣብ ፆታ ዘርኢ መረዳእታ ንየመንን ሶርያን ጥራሕ ቀዲማ ተሰሪዓ። 'ሓደ ወዲ-ተባዕታይ ማዕረ ክልተ ደቂ-ኣንስትዯ ' ስርዓት ሞግዚትነት ንሂዩማን ራይትስ ወች ሓዊሱ ብዝተፈላለዩ ኣካላት እናተነቐፈ እዩ መፂኡ። "ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ወሰንቲ ውልቀ ዋኒናተን ከይውስና ዘነኣእስ" ክብል ድማ ይገልፆ። ኮይኑ ግን ኣብታ ሃገር ዘሎ ኩነታት፡ ተቓውሞታት ዘልዕላ ደቂ-ኣንስተዮ ኣይጠፍኣን። ሰብኣይ ኣብ ጎነን እንትዘይሃልዩ ኣብ ጎደናታት ክረኣያ ኣብ ዘይፍቅደላ ሃገር፥ እዚ ምግባር ከቢድ እዩ። ኣብ ስርዓት ፍትሒ'ታ ሃገር፡ ደቂ-ኣንስትዮ ዝተገለላ እየን። ኣብ ገለ ሃገራት እውን ቅቡል ኣብ ዝተገበረ እስላማዊ ሕጊ ቃል-ምስክር ሓደ ወዲ-ተባዕታይ ማዕረ ናይ ክልተ ደቂ-ኣንስትዮ ይቑፀር። እዛ ጓል-ኣንስተይቲ ቅድሚ ክልተ ዓመት ንፈለማ እዋን መሪፃ፡ ሸዑ ድማ'ዩ ክልቲኦም ፆታታት ኣብ መረፃ ክሳተፉ ተጸቒዱ ኣብ እዋን ፍትሕ ድማ ልዕሊ ሸውዓተ ኣወዳት ወይ ድማ ትሽዓተ ኣዋልድ፥ እታ ኣዶ ክትከናኸኖም ፍርዲ ምሃብ ዝሕሰብ ኣይኮነን። ብፍላይ እታ ኣደ ሙስሊም እንተዘይኮይናን ኣብታ ሃገር እትነብር ወፃእተኛ እንተኾይናን ዝኸበደ ይኸውን። ኮይኑ ግና ኣብ ስዑዲ ሂወት ደቂኣንስትዮ ክንድቲ ዝግመት ዝተሓላለኸ ኣይኮነን። ካብ 2005 ጀሚሩ ክመርፃ ይኽእላ እየን። ትሕቲ 15 ዝኾነ ወደ ኾነ ጓል ክመሃርን ክትመሃርን ግድን እዩ። ከምኡ ብምዃኑ ድማ፥ ካብ ዩኒቨርሲቲ ካብ ደቂ ተባዕትዮ ንላዕሊ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ተመሪቀን ይወፃ 'ለዋ። ኣብ ስራሕ ዓለም ድማ ኣብታ ሃገር 16 ምኢታዊት ደቂ ኣንስትዯ ይሰርሐኦ። ኮይኑ ግና ሐዚ ውን ክዳነን ብናተን ድሌት ኣይክደናን። ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ፥ ኣንስቲ ስዑዲ ዓረብ ካብ ፅፍሪ እግረን ክሳዕ ፀግሪ ርእሰን ዝሽፍን ክዳን (ዓባያ) ክኽደና ይግደዳ። ብርግፅ ደቀ ኣንስትዮ ጥራሕ ዘዘውትራሎም ከባብታት ኣለው። ንኣብነት፡ ኣብ ሓደ ሓደ ወሰን ማእኸል ዕዳጋ (ሞል) ዓባየአን ኣውፂአን ነፃ ክኾና ዝፍቀደለን ቦታ ይዳሎ እዩ። ካብዚ ዝተፈቐደ ወፃኢ፡ ሕጊ ጥሒሰን ተቐሊዐን እንተደኣ ተረኺበን፥ በቲ ናይታ ሃገር ሃይማኖታዊ ሕጊ መሰረት ብፖሊስ ተቐይደን ሰፍ ዘይብል ቅፅዓት ይፅበየን። ሓደ ሓደ ፍሉያት ኣጋጣምታት ግና አለው። ንኣብነት ዜጋታት ደቂ ስዑዲ ዓረብ ዘይኮና፥ ብነፃነት ክኸደና ይፍቀደለን፥ ብፍላይ ድማ ሙስሊም ተዘይከነን ርእሰን ውን ቀሊዐን ክንቀሳቐሳ ይኻእላ እየን። ንዝተፈላለዩ ንጥፈታት ናብቲ ሃገር ዝመፅኣ ወፃእተኛታት ደቂ-ኣንስትዮ ድማ መዕርፎ ነፈርቲ ቅድሚ ምብፀሐን፥ እዚ ሙሉእ ክዳን (ዓባያ) ክገብራ ይግደዳ። ኮይኑ ግና መራሕቲ ሃገራትን ቀደምቲ-እመቤታትን ዋላ ርእሰን ምሽፋን ከየድለየን ናብታ ሃገር ዑደት ገይረን ከምለሳ ተስተውዒሉ። መንግስቲ ስዑዲ ደቀንስትዮ መኪና ክዝውራ ኣፍቂዱ ካልእ ኣብ መላእ ዓለም ንደቀ ኣንስትዮ ዝተኽልከለ ነገራት ደቂ ኣንስትዮ ክገብረኦ ዝግባእን ዘይግባእን ከም ስዑዲ ዓረብ እገዳ ዘቕምጣ ውሑዳት ሃገራት እየን። ኮይኑ ግና ካልኦት ሃገራት ድማ አለዋ፥ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ንዝተፈላለዩ ነገራት ዝእግድ ሕግታት ዘለወን። ናይ ገሊአን ሃገራት ድማ ብጣዕሚ ዝገርም እዩ። ንኣብነት ሚኒስቴር ትምህርቲ ቻይና፥ ደቂ ኣንስትዮ እታ ሃገር ብዛዕባ ማዕድናት፥ ኳዕቲ እምባታት ኢንጂነሪንግ፥ መፅናዕቲ ዑደትን ካልኦት ዓይነታት ትምህርትን ከፅንዓ ኣይፈቕደለንን። እዚ ድማ ንደሕንነት ደቂ ኣንስትዮ ከበሃል እዩ። ብሕጊ ሃይማኖት እትምራሕ እስራኤል፥ ደቂ ኣንስትዮ ካብ በዓል ቤተን ፍቓድ ከይረኸባ ክፋታሓ ኣይኽእላን። ከምኡ ድማ ኣብ እንግሊዝ ሓደ ፍሉይ ጉዳይ ዘጋጠመ እንትኸውን፥ ሓንቲ ክትፋታሕ እትሓትት ጓል ኣንስተይቲ ስብኣያ ክፋታሕ ስለዘይደለየ ጥራሕ እቲ ዳኛ ኣብ ሓዳራ ክትፀንዕ በይኑላ። ኣብ ሩስያ ድማ፥ ደቂ ኣንስትዮ ክነጥፋሎም ዘይግባእ ሓደ ሓደ ዕዮታት ተዘርዚሮም ኣለው። ንኣብነት ስራሕቲ ዕንፀይቲ፥ ምዝዋር ባቡር ከምኡ ድማ ጀልባ ምዝዋር ኣይፍቀደለንን። እቲ ዝርዝር ዕዮታት ኣብ 2000 አቆፃፅራ ፈረንጂ ዝተኸምበተ እንትኸውን፥ ቖፀርቲ ኣድላይ ዝበሃል ጥንቃቄ ኩሉ እንድሕር ደኣ ኣማሊኦም ግና ደቂ ኣንስትዮ ክቖፅሩ ይኽእሉ እዮም። ብተግባር ግና፥ መብዛሐተኦም እዚ ንምምላእ ካብ ዝሓቶም ከቢድ ወፃኢ ንምንጋፍ ኣይደፍሩዎን። ኣብ ሓንቲ ከተማ ኢንዶንዝያ ድማ፥ ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ድሕሪት ሞተር ሳይክል ተደሪባ ክትጉዓዝ ኣይትኽእልን። እቲ ምምሕዳር እታ ወረዳ ቅድም ክብል ድማ፥ ደቂ ኣንስትዮ ምስ ነብሰን ዝተጣበቐ ፀቢብ ስረ (ታይት) ተኸዲነን እንተተረኺበን ስረኣን ተሓዲገን ብካልእ መንግስቲ ዘዳለዎ ክዳን ንኽትካእ ሕጊ ምውፅኡ ይዝከር። ኣብ ሱዳን ድማ ጓል ኣንስተይቲ ስረ ክትክደን ከም ነውሪ ዝቑፅር እንትኸውን፥ ከምኡ ገይራ ዝተረኸበት ድማ ከቢድ መቕፃዕቲ ይፅበያ።