ኮሮናቫይረስ ዘስዓቦ ቅልውላው ተጠቃምነት ከሰልዶ የኽትሞ ይኸውን?
ዓለማዊ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ግን ነቲ ካብ ዓለም ንጠንቂ ብከላ ኣየር ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ዝስራዕ ከሰል [ፈሓም] ተጠቃምነቱ ንዘልኣለምዶ የኽትሞ ይኸውን?
ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንመላእ ህዝቢ ዓለም ኣሉታዊ ጽልዋ ብምፍጣር ኣብ ስግኣት ሸሚምዎ ይርከብ፡ ነቶም ንብከላ ኣየር ዝቃወሙን ዝጣበቁን ጉጅለታት ግን ሩፍታ ኮይኑዎም። ኣብ ዓባይ ብርጣንያ ዝርከባ መመንጨዊ ጽዓት ንዝሓለፈ 60 መዓልታት ዝኾነ ዓይነት ከሰል ኣይተጠቀማን። እዚ ድማ ድሕሪ ምጅማር ኢንዱስተርያዊ ሰውራ ኣብ ዝሓለፈ 200 ዓመታት ናይ መጀመርታ ተርእዮ ኮይኑ ተመዝጊቡ ኣሎ። ንትካላት መመንጨዊ ጽዓት ዘማእክል ኣካል ዓባይ ብርጣንያ'ውን ኣብ ቀረባ ግዜ ናብ ከሰል ተመሊሶም ጸዓት ከመንጭዉ ዘሎ ተኽእሎ ትሑት ምኳኑ እዩ ዝሕብር። ኣብ ኣሜሪካ'ውን ብዙሓት ትካልን ካብ ኣብ ከሰል ምምርኳስ ናብ ተተካኢ ጸዓት ኣብ ምስግጋር እየን ዝርከባ፡ እዚ ከኣ ናይ መጀመርታ ክስተትን ተርእዮን ተባሂሉ ክግለጽ ዝከኣል እዩ። ቅድሚ ዓሰርተ ዓመታት ኣስታተ ፍርቂ ትካላት መመንጨዊ ጸዓት ኣሜሪካ ከሰል እየን ዝጥቀማ ነይረን። እታ ከሰል ብምጥዋም ኣብ ቅድሚት ካብ ዝስረዓ ሃገራት እትስራዕ ህንዲ'ውን ጠለብን ተጠቃምነትን ከሰልን ነዳድን ኣዝዩ ብምጉዳሉ ኣብታ ሃገር ኣብ ዝሓለፈ 37 ዓማታት ዝወሓደ ብነት ካርቦን ዳይኦክሳይድ ተራእዩ ኣሎ። ጠንቂ ናይዚ ኩሉ ለውጥታት ከኣ ለበዳ ኮሮናቫይረስ እዩ ብመሰረት ካብ ዓለምለኻዊ ኣጄንሲ ጸዓት ዝተረኸበ ሓበሬታ ዓለም ድሕሪ ካልኣይ ኵናት ዓለን ዝወሓደ ተጠቃምነት ከሰል ዘመዝገበትላ ዓመት እዛ ዓመት እዚኣ ኮይና ኣላ። እቲ ኣጄንሲ እቲ ምጉዳል ተጠቃምነት ከሰል ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት'ውን ምጉዳል ከርኢ ከምዝጸንሐ ብምግላጽ፡ ተተካኢ ጸዓት ተጠቃምነቱ ይዓቢ ከምዘሎ እዩ ዝገልጽ። ኣብ ህንዲ መንግስቲ ኤልትሪክ በብሪጋ ምስ ገበሮ ተጠቃምነት ተተካኢ ጸዓት ከምዝዓበየ ክኢላ ጸዓት ሱኒል ዳህያ ይሕብር። ሱኒል ብምስዓብ ሰብ ናብ ተተካኢ ጸዓት እንተተሰጋጊሩ ከሰል ኣገዳስነቱ ከምዝጎድልን ጎኒ ጎኒ ብከላ ከባቢ ከምዝጎድልን እዩ ዝሕበር። ከሰል ናብ ሰማይ ካብ ዝበኑ መጠነ ካርቦን እቲ ዝዓበየ ክፋል ዝሕዝ በካሊ ባእታ'ዩ፡ ብሰንኪ እዚ ዓመታዊ ብዙሓት ሰባት ጥዕናዊ ጸገማት የጋጥሞም። ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብዙሓት ከሰል ዝጥቀማ ፋብሪካታት መመንጨዊ ጽዓት ተዓጽየን እየን፡ ብዙሓት ሰባት ድማ ኣብ ተተካኢ ጸዓት ምሙርኳስ ጀሚሮም ስለዝጸንሑ ምምጻእ ኮሮናቫይረስ ነቲ ብ40 ሚእታዊት ጎዲሉ ዝጸንሐ ተጠቃምነት ከሰል ብዓቢ ከንቆልቁሎ ከምዝኽል እዮም ክኢላታት ዝሕበሩ። ከሰል ብዓለም ደረጃ ደው ክብል ወይ ብርእዮ ንኽንኪ ግን መንግስታት ኣብ ዝወስድኦ ስጉምትታት ከምዝምርኮስ ዓለምለኻዊ ኣጄንሲ ጸዓት ይሕብር። እዚ ማለት መንግስታት ንትካላት ናብ ተተካኢ ጽዓት ንኽሰጋገራ ክሕግዘአን ኣለወን'ዩ ዝብል ዓለምለኻዊ ኣጄንሲ ጸዓት። ኣብ ቻይና ካብ ዘለዋ ትካላት ኣብ ዝሓለፈ ሓሙሽተ ዓመታት ተጠቃምነት ከሰል ብ20 ሚእታዎት ወሰኽ ከምዘርኣየ እዩ ዝግለጽ፡ ኣብ ህንዲ እውን ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንዝወረደ ሃስያ፡ ቁጠባዊ ሕውይት ንምግባር ቢልዮናት ዶላራት ተሰሊዑ ኣሎ፡ እዚ ሓገዝ እዚ ንጽላት ተጠቃምነት ከሰል'ውን ስለዘጠቃልል ግን ሻቅሎት ፈጡሩ ፈጢሩ ይርከብ። ኣብ 2019 ተጠቃምነት ከሰል እኳ ወሰኽ እንተኣርኣየ ኣብ 2030ታት ግን ብነዳዲ ከምዝትካእ እዩ ግምታት ተዋሂብዎ ዘለ። እዚ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝረአ ዘሎ ምጉዳል ተጠቃምነት ከሰል ድማ ነዚ ተዋሂቡ ዝነበረ ግምታት ዘራጉድ እዩ።