ካብ ምኽሳዕ ንላዕሊ፡ መባእታዊ ብርሒ፡ ቀንዲ ረቛሒ ሓደጋ ሕማም ልቢ'ዩ ተባሂሉ
ኣብቶም ትሕቲ 40 ዝዕድሚኦም ደቂ-ተባዕትዮ፡ ቀልጢፍካ ምብራሕን ኣብዘይ ጊዜኻ ምስያብን፡ ካብ ምክሻዕ ንላዕሊ፡ ናይ ሓደጋ ሕማም ልቢ ረቛሒታት"ዮም ክብል ሓደ ሓድሽ መጽናዕቲ ይሕብር።
ምስቶም ምሉእ ጸጉሪ ርእሲ ዝነበሮም ክነጻጸሩ ኸለዉ፡ መብዛሕትኦም እቶም ሕማም ልቢ (ኮሮናሪ) ዝነበሮም ኣብ ዘይግዚኦም ዝበርሑን ዝሸየቡን ኮይኖም ተረኺቦም እቲ ኣብ ህንዲ ምስ ልዕሊ 2000 መንእሰያት ዝተገብረ መጸናዕቲ ከም ዘርእዮ፡ ምስቶም ምሉእ ጸጉሪ ርእሲ ዝነበሮም ክነጻጸሩ ኸለዉ፡ መብዛሕትኦም እቶም ሕማም ልቢ (ኮሮናሪ) ዝነበሮም ኣብ ዘይግዚኦም ዝበርሑን ዝሸየቡን ኮይኖም ተረኺቦም። እቲ ብኣውሮጳዊ ማሕበር ካርዲዮሎጂ ዝተገብረ መጽናዕቲ፡ ኣብቲ ናይ ህንዲ ማሕበር ካርዲዮሎጂ ዓመታዊ ዋዕላ፡ ክቐርብ ትጽቢት ይግበረሉ። ማዕከን ልቢ ዓዲ እንግሊዝ (ብሪቲሽ ሃርት ፋውንደሽን) ካልቶት ረቛሒታት'ውን ኣገደስቲ ከም ዝኾኑ ገሊጹ። ዶክተር ማይክ ናፕቶን፡ ኣብ ኣብቲ ማዕከን ልቢ ዓዲ እንግሊዝ ተሓጋጋዚ ሜዲካል ዳይሬክተር፡ ንቢቢሲ ከም ዝሓበሮ፡ "ነቶም ኣብ ዘይግዚኦም ዝበርሑን ዝስይቡን ደቂ-ተባዕትዮ ምልላይ፡ ነቶም ዝለዓለ ሓደጋ ምምዕባል ሕማም ልቢ ዘንጸላልዎም ንምልላይ ይሕግዝ'ዩ። "እንተኾነ ግና፡ ሰባት ነዚ ክቕይርዎ ዝኽእሉ ነገር ኣይኮነን፡ ብኣንጻሩ ግን ኣነባብራኻን ከም ኮሌስትሮልን ጸቕጢ ደምን ዝበሉ ረቛሒታት ክትቅይሮም ዝከኣል'ዩ። እዚኦም ዝያዳ ኹሉ ኣብ ግምት ክኣትዉ ዘለዎም ኣገደስቲ ነገራት'ዮም" ይብል። ኣብ ዘይጊዜኻ ምስያብ እቲ ኣብቲ ኣብ ከተማ ኮልካታ ዝካየድ መበል 69 ዓመታዊ ዋዕላ ማሕበር ካርዲዮሎጂ ህንዲ (CSI) ክቐርብ ትጽቢት ዝግበረሉ መጽናዕቲ፡ ሕማም ልቢ (ኮሮናሪ) ዝነበሮም ትሕቲ 40 ዝዕድሚኦም 790 ደቂ-ተባዕትዮን፡ 1, 270 ኣብ ተመሳሳሊ ክሊ ዕደመ ዝኾኑ ዘሳተፈ'ዩ ነይሩ። ናይ ኩሎም ተሳተፍቲ ናይ ጥዕና ድሕረባይታ ድሕሪ ምውሳድ፡ ብደረጃ ብርሖም (እቲ ልሙድ መብዛሕትኦም ደቂ-ተባዕትዮ ዘጋጥሞም ናይ ጸጕሪ ምግፋፍ)ን ምጽዕዳዉ ጸጉርን ተሰሪዖም። እቶም ተመራመርቲ ነቲ ዝረኸብዎ ጭብጥታት ምስ ምልክታት ደረጃታት ሕማም ልቢ ኣነጻጺሮሞ። በዚ ድማ 50% ካብቶም ሕማም ልቢ ዘለዎም፡ ኣብ ዘይጊዜኦም ከም ዝስየቡ ክፈልጡ ክኢሎም- ምስኦም ክነጻጸሩ ከለዉ፡ ካብቶም ሰብ ምሉእ ጥዕና 30% ጥራይ ጸጉሮም ኣብ ዘይግዚኡ ሰይቦም። ብተወሳኺ'ውን፡ 49% ካብቶም ሕማም ልቢ ዘለዎም ጉጅለ ዝያዳ ናይ ኣብዘይ ግዚኦም ናይ ምብራሕ ኩነታት ከም ዘጋጥሞም ረኺቦም፡ ካብቶም ጥዑያት ጉጅለ 27% ጥራይ ቀልጢፎም ይበርሑ። እዚ ማለት ድማ እቶም ቀዳሞት ብ5.6 ዕጽፊ ሓደጋ ናይ ሕማም ልቢ የንጸላልዎም ማለት'ዩ ምኽሳዕ (ኦቢሲቲ) ግና፡ ብ4 ዕጽፊ ጥራይ ነቲ ናይ ሕማም ልቢ ሓደጋ የልዕሎ። እቲ መራሒ ናይቲ ምርምር ዝኾነ፡ ደ/ር ካማል ሻርማ ከም ዝበሎ፡ "እቲ ናይ ባዮሎጂካዊ ናይ ምእራግ መስርሕ ምኽንያት ክኸውን ተኽእሎ ኣሎ፡ እዚ ድማ ኣብ ገለ ሕሙማት ዝቕልጥፍን ኣብ ጸጉሪ'ውን ዝርአ ክኸውን ይኽእል። ፕሮፌሰር ኣለን ህዩ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኮለጅ ለንደን፡ ናይ ካርዲዮቫስኩላር ፊዝዮሎጂን ፋርማኮሎጂን መምህር ዝኾነ፡ ከም ዝብሎ፡ ተመሳሳሊ ምትእስሳራት ቅድሚ ሕጂ'ውን ተጌሩ ነይሩ። "ገለ ሰባት፡ ናይ መፈጠርና (DNA) ናይ ምእራግ ምልክት ክኸውን ከም ዝኽእል ኣሚቶም ነይሮም'ዮም "ከምኡ'ውን፡ ናይ ጒርጒሕቲ [ጸጉሪ ዝወጸሉ ነዃል] ናይ ኣንድሮጅናት (ቴስቶስትሮን) ዒላማ ስለዝኾነ፡ ናይ መጀመርታ ናይ ደቂ-ተባዕትዮ ብርሒ፡ ነቲ ሓደጋ ናይ ልቢ ሕማም ክጸሉ ዝኽእል፡ ናይ ኣንድሮጅናት ዝዋሃብ ግብረመልሲ ፍልልያት'ዩ ተባሂሉ ይዝረብ'ዩ" ብ2013 ኣብ ጃፓን ምስ 37, 000 ዝተኻየደ መጽናዕቲ'ውን 32% ካብ በራሓት ደቂ-ተባዕትዮ፡ ብሕማም ልቢ ናይ ምጥቃዕ ዝያዳ ተኽእሎ ከም ዘለዎም ረኺቡ ነይሩ። ከምኡውን፡ ኣፕሮፌሰር ህዩ፡ ከም ዝበሎ፡ ብ2014 ኣብ 10, 885 ዴንማርካውያን ዝተኻየደ መጽናዕቲ ስይበት ሕማም ልቢ ዘመልክት'ዩ ኢሉ ምንባሩን፡ እንተኾነ ግና፡ ብካልኦት ናይ ሓደጋ ረቛሒታት ክግለጽ ከም ዝኽእል ኣተንቢሁ'ዩ። ጥዕና ልብኹም ብኸመይ ተመሓይሹ ሓደጋታት ሕማም ልቢ ብኣመጋግባን ኣነባብራን ክጎድል ይኽእል'ዩ ይብሉ ተመራመርቲ ኣብ ከተማ ኣህምዳባድ ዝርከብ ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት መህታ ኢንስቲትዩት ኦፍ ካርዲዮሎጂን ናይ ምርምር ማእከልን ዝሰርሕን ናይቲ መጽናዕቲ ዋና ጸሓፊን፡ ዶክተር ድሃምዲፕ ሁማነ ከም ዝገልጾ፡ እቶም ኣብ ዘይዕድሚኦም ዝበርሑን ወይ ዝስይቡን "ተወሳኺ ናይ ኮሮናሪ ኣርተሪ ሕማም [ሕማም ልቢ] ምክትታል ክግበረሎምን፡ ከም ኣመጋግባ፡ ምንቅስቓስን፡ ጭንቀት ዝኣልዩሉ ኣገባባት ዝበሉ ንኣነባብሮም ዝምልከት ምኽሪ ክወሃቦም ኣለዎ" ይብል። ዶክተር ሳኪን ፓቲል እውን ሓደ ካብቶም ጸሓፍቲ እቲ መጽናዕቲ ክኸውን ከሎ፡ ሕማም ልቢ ኣብ መንእሰያት እናወሰኸ ምምጽኡን፡ በቶም ልምዳውያን ረቛሒታት ክግለጽ ከምዘይኽእልን ድሕሪ ምግላጽ፡ ኩነታት ጸጒሪ "ክኸውን ዝኽእል ናይ ሓደጋ ረቛሒ" እዩ ይብል። ፕሮፌሰር ማርኮ ሮፊ፡ ኣብ ጀነቫ ዩኒቨርሲቲ ሆስፒታል ሓላፊ ኢንተርቨንሽናል ካርዲዮሎጂ ዩኒት፡ ብወገኑ "ኣብ ምክልኻልን ምእላይን ሕማም ልቢ ምግምጋም እቶም ናይ ሓደጋ ረቛሒታት ኣገዳሲ'ዩ። "ፍሉጣት ናይ ሓደጋ ረቛሒታት፡ ከም ሽኮርያ፡ ናይ ቤተሰብ ሕማም ልቢ ድሕረ ባይታ፡ ምትካኽ ሽጋራ፡ ዘይንጡፍ ኣነባብራ፡ ልዑል ደረጃ ኮሎስትሮልን ልዑል ጸቕጢ ደምን፡ ጠንቂ ናይቶም ዝበዝሑ ዓይነታት ሕማም ልቢ እዮም። "ከምዞም ዝተጠቕሱ ሓደሽቲ ረቛሕታት ክሳብ ክንደይ ነቲ ኣመዛዝና ናይ ሕማም ልቢ ሓደጋ ከም ዘመሓይሾ ብሕጂ ዝረአ እዩ" ኢሉ።