title: U Rwanda na kompanyi Gasmeth Energy mu masezerano yo gucukura gaz méthane mu kiyaga cya Kivu
summary: Nkuko bitangazwa n'ibiro ntaramakuru Reuters, u Rwanda rwatangaje ku wa kabiri ko rwashyize umukono ku masezerano afite agaciro ka miliyoni 400 z'amadolari y'Amerika yo gutunganya umwuka wa gaz méthane wo mu kiyaga cya Kivu.
text: Ahacukurwa gaz méthane mu kiyaga cya Kivu ku ruhande rw'u Rwanda, hitegeye ikirunga cya Nyiragongo ku ruhande rwa Repubulika ya Demokarasi ya Kongo Byitezwe ko ukurwamo umwuka ushyirwa mu macupa wifashishwa mu bintu bitandukanye birimo no kuwutecyesha. Ikiyaga cya Kivu kizwi na bamwe mu bahanga mu bya siyansi nka kimwe mu "biyaga byica" byo muri Afurika, kubera ingano y'ibicu by'umwuka uremereye wa méthane cyohereza. Byitezwe ko uyu mushinga wa kompanyi Gasmeth Energy y'abacuruzi bo muri Amerika, Nigeria n'u Rwanda, ucukura iyi gaz ku ndiba y'iki kiyaga, hanyuma igashyirwa mu macupa ngo ikoreshwe nk'igitanga ingufu. Bivugwa kandi ko ibyo nabyo byahita bifasha mu gutuma umwuka urimo uburozi udasendera hejuru y'amazi y'iki kiyaga cya Kivu. Aya masezerano yatangajwe ko azamara imyaka irindwi, yashyizweho umukono ku wa gatanu w'icyumweru gishize, ariko atangazwa ku mugaragaro ku wa kabiri w'iki cyumweru. Mu Rwanda hasanzwe hari kompanyi ebyiri zicukura uyu mwuka mu kiyaga cya Kivu ukifashishwa nk'ingufu z'amashanyarazi. Perezida Paul Kagame (iburyo) w'u Rwanda na Joseph C. Brandt, umuyobozi mukuru wa kompanyi ContourGlobal, ubwo bari mu kigo KivuWatt gicukura gaz méthane kiri ahagana ku nkombe y'ikiyaga cya Kivu, mu mwaka wa 2016 Clare Akamanzi, umuyobozi mukuru w'ikigo cy'iterambere cy'u Rwanda, yabwiye Reuters ko gukoresha gaz yo mu macupa byafasha mu kugabanya ikoreshwa ry'inkwi n'amakara - ibitanga ingufu bikoreshwa cyane n'ingo n'inganda z'icyayi, muri iki gihugu gituwe n'abaturage miliyoni 12. Yagize ati: "Twiteze kubona umwuka uri ku giciro cyiza [ugurika] kandi utabangamira ibidukikije. Twiteze ko abaturage bashobora gukoresha gaz aho gukoresha amakara, cyo kimwe n'inganda z'icyayi aho gukoresha inkwi zigakoresha gaz. Biri muri gahunda yacu yo kubungabunga ibidukikije". Amazi y'ikiyaga cya Kivu, giherere mu karere k'ibirunga ku mupaka w'u Rwanda na Repubulika ya Demokarasi ya Kongo, asohora ibicu by'umwuka uremereye wa méthane, abahanga mu bya siyansi bakavuga ko bafite ubwoba ko ashobora kuruka, agahitana abaturiye inkombe z'iki kiyaga. Iruka ry'ibiyaga bitanga gaz méthane ku ngano nto byo mu gihugu cya Cameroun - kimwe cyateje igihu kirimo uburozi naho ikindi giteza iturika - ryishe abantu bagera hafi ku 1800. Kandi inkombe z'ikiyaga cya Kivu zo zituwe n'abantu mu bucucike kurushaho. Kompanyi Gasmeth Energy yatangaje ko izatera inkunga, ikubaka ndetse ikita ku hacukurirwa gaz, kuyitunganya, kuyegeranya no kuyigurisha mu Rwanda no mu mahanga. Madamu Akamanzi yavuze ko iyi gaz yakwiye kuba yageze ku isoko bitarenze mu gihe cy'imyaka ibiri iri imbere. Yongeyeho ko ibiciro byayo bitaragenwa.